Facts and Figures rumantsch - Lia Rumantscha
Facts and Figures rumantsch - Lia Rumantscha
Facts and Figures rumantsch - Lia Rumantscha
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Domena cultura<br />
Cabaret<br />
Il cabaret <strong>rumantsch</strong> va enavos sin ils dus programs legendars «La panaglia» e «La travaglia dal docter<br />
Panaglia», realisads dals scripturs e poets ladins J. Semadeni, Cla Biert e Men Rauch. Ma anc oz<br />
è el bain represchentà en la scena culturala <strong>rumantsch</strong>a. Da la Surselva derivan p.ex. il cabaret «Paun<br />
cun Péra» (E. Derungs/L. Livers), la gruppa «SchuSchu» (J. Derungs, l'Engiadinais C. Janett/musica,<br />
R. Caviezel/texts) e la cabarettista M. Jemmi (accumpagnada savens da N. Schocher al clavazin),<br />
entant che l'Engiadina è reprschentada p.ex. dal musicist ed artist F. Caviezel («Wordundton») u dal<br />
chantautur e scriptur L. Bardill.<br />
Occurrenzas culturalas<br />
A l'intern ed a l'extern da la Rumantschia han lieu mintg'onn numerusas occurrenzas culturalas en lingua<br />
<strong>rumantsch</strong>a. La plipart da las occurrenzas èn deditgadas al teater, a la musica, a la litteratura ed<br />
al chant. Daspera vegn il <strong>rumantsch</strong> duvrà adina pli savens a chaschun dad occurrenzas culturalas<br />
naziunalas che sa drizzan ad in public pli vast (p.ex. a l'Exposiziun naziunala 2002 u a l'occasiun da las<br />
festivitads per il giubileum 200 onns chantun Grischun).<br />
La diaspora <strong>rumantsch</strong>a dispona d'ina rait d'uniuns che organiseschan tranter auter er occurrenzas<br />
culturalas. Per questas activitads vegnan quellas uniuns sustegnidas da la <strong>Lia</strong> <strong>Rumantscha</strong> cun contribuziuns<br />
annualas.<br />
Las duas occurrenzas las pli impurtantas, realisadas regularmain en la Rumantschia, èn las «Scuntradas<br />
<strong>rumantsch</strong>as» ed ils «Dis da Litteratura». Las «Scuntradas» èn occurrenzas da plirs dis che<br />
vegnan organisadas da la <strong>Lia</strong> <strong>Rumantscha</strong>. Ellas han lieu periodicamain en las differentas regiuns.<br />
Dapi il 1990 organisescha l'Uniun da scripturas e scripturs <strong>rumantsch</strong>s (USR/ULR) mintg'onn ils «Dis<br />
da Litteratura» a Domat. Auturas ed auturs <strong>rumantsch</strong>s s'incuntran per discutar davart la litteratura<br />
<strong>rumantsch</strong>a, per preschentar atgnas ovras e per star da cumpagnia.<br />
Activitads ed instituziuns culturalas<br />
L'emprim da schaner 1998 è entrada en vigur en il chantun<br />
Grischun la Lescha per promover la cultura (LPC). La promoziun<br />
da la vita culturala en il Grischun ha da resguardar,<br />
tenor l'art. 1 al. 2 LPC, er la diversitad linguistica da las differentas<br />
regiuns e cuminanzas, pia er il <strong>rumantsch</strong>. Sustegnidas<br />
vegnan surtut las atgnas furmas d'xpressiun e<br />
l'iniziativa dals Rumantschs sco er translaziuns en<br />
<strong>rumantsch</strong> e viceversa.<br />
La nova LPC promova er il mantegniment e la tgira da la<br />
trilinguitad chantunala, spezalmain da las linguas minoritaras<br />
(art. 3, lit c; art 12 al. 1 LPC). Ultra dal sustegn direct,<br />
concedì per singulas mesiras en quest sectur, garantescha<br />
il Cantun a la <strong>Lia</strong> <strong>Rumantscha</strong> er contribuziuns annualas<br />
per promover e mantegnair la lingua e la cultura <strong>rumantsch</strong>a.<br />
77