ÿþM icrosoft W ord - 1 . coversampul . doc - Andy Nuriman
ÿþM icrosoft W ord - 1 . coversampul . doc - Andy Nuriman
ÿþM icrosoft W ord - 1 . coversampul . doc - Andy Nuriman
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
INDHAKIPUN KAPRIGELAN MAOS PEMAHAMAN KANTHI<br />
METODE OK5R SISWA KELAS VII SMP KARTIKA III-2<br />
BANYUMANIK<br />
SKRIPSI<br />
TARMILAH<br />
NPM 06430472<br />
PROGRAM STUDI PENDIDIKAN BAHASA DAN SASTRA JAWA<br />
FAKULTAS PENDIDIKAN BAHASA DAN SENI<br />
IKIP PGRI SEMARANG<br />
2011
INDHAKIPUN KAPRIGELAN MAOS PEMAHAMAN KANTHI<br />
METODE OK5R SISWA KELAS VII SMP KARTIKA III-2 BANYUMANIK<br />
SKRIPSI<br />
Katujokaken dhumateng Fakultas Pendidikan Bahasa dan Seni IKIP PGRI<br />
Semarang, minangka syarat kangge nggayuh tataran Sarjana Pendidikan<br />
TARMILAH<br />
NPM 06430472<br />
PROGRAM STUDI PENDIDIKAN BAHASA DAN SASTRA JAWA<br />
FAKULTAS PENDIDIKAN BAHASA DAN SENI<br />
IKIP PGRI SEMARANG<br />
2011<br />
i
PASARUJUKAN<br />
SKRIPSI<br />
Indhakipun Kaprigelan Maos Pemahaman Kanthi Metode OK5R Siswa Kelas VII<br />
SMP Kartika III-2 Banyumanik<br />
Ingkang kaserat lan kaajengaken dening<br />
Tarmilah<br />
NPM 06430472<br />
Sampun kasarujuki dening pambimbing lan keparengaken dipunlajengaken ujian<br />
ing sangajenging Dewan Penguji,<br />
Ing surya kaping 16 Februari 2011<br />
Pembimbing I, Pembimbing II,<br />
Drs. Siswanto PHM.,M.Pd. Drs. Suyitno Yoga Pamungkas<br />
NIP 19570707 198503 1 003<br />
PROGRAM STUDI PENDIDIKAN BAHASA DAN SASTRA JAWA<br />
FAKULTAS PENDIDIKAN BAHASA DAN SENI<br />
IKIP PGRI SEMARANG<br />
2011<br />
ii
PANGESAHAN<br />
Skripsi kanthi irah – irahan ”Indhakipun Kaprigelan Maos Pemahaman<br />
Kanthi Metode OK5R Siswa Kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik” kaserat<br />
dening Tarmilah NPM 06430472, sampun dipuntanggeljawabaken ing<br />
ngarsaning Sidang Panitia Ujian Skripsi Program Studi Pendidikan Bahasa dan<br />
Sastra Jawa IKIP PGRI Semarang<br />
Dinten : Rabu<br />
Surya : 23 Februari 2011<br />
Panitia Ujian<br />
Pangarsa, Panyitra,<br />
Dra. Sri Suciati, M.Hum Dra. H.R. Utami, M.Hum<br />
NIP 19650316 199003 2 002 NPP 916301071<br />
Dewan Penguji<br />
Penguji I<br />
Drs. Siswanto PHM, M.Pd ( ............................... )<br />
NIP 19570705 198503 1 003<br />
Penguji II<br />
Drs. Suyitno Yoga Pamungkas ( ............................... )<br />
NPP 106501308<br />
Penguji III<br />
Alfiah, S.Pd ( ............................... )<br />
NPP 077401193<br />
PROGRAM STUDI PENDIDIKAN BAHASA DAN SASTRA JAWA<br />
FAKULTAS PENDIDIKAN BAHASA DAN SENI<br />
IKIP PGRI SEMARANG<br />
2011<br />
iii
PRATELAN<br />
Skripsi kanthi irah-irahan ”Indhakipun Kaprigelan Maos Pemahaman Kanthi<br />
Metode OK5R Siswa Kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik” saestu kadamel<br />
dening :<br />
Nami : Tarmilah<br />
NPM : 06430472<br />
lan boten plagiat utawi nedhak pamawas lan seratanipun tiyang sanes.<br />
Sedaya ingkang kaserat ing skripsi menika dados tanggel jawab kula.<br />
iv<br />
Panyerat, Februari 2011<br />
Tarmilah
Sesanti :<br />
SESANTI LAN PISUNGSUNG<br />
� Aja wedi kangelan jalaran urip ing donya iku pancen angel<br />
Jangan takut kesusahan karena hidup di dunia itu memang susah<br />
(Mutiara Budaya Jawa)<br />
� Tuking kamulyan iku saka anggone sregep<br />
Sumber dari kesuksesan itu adalah rajin<br />
(Mutiara Budaya Jawa)<br />
v<br />
Pisungsung :<br />
1. Tiyang sepuh kekalih ingkang tansah<br />
paring idi pangestu<br />
2. Ingkang kinasih Mas Imron, ingkang<br />
tansah paring semangat<br />
3. Dosen pambimbing ingkang sampun<br />
paring pitedah<br />
4. Kepala Sekolah SMP Kartika III-2<br />
Banyumanik ingkang sampun paring<br />
ijin panalitian<br />
5. Bu Rina ingkang tansah paring kawruh<br />
6. Kanca-kanca dwija SDN Pedalangan 02<br />
7. Kanca-kanca mahasiswa Basa Jawa<br />
8. Sedherek- sedherek kula ingkang kula<br />
tresnani
ATUR CECALA<br />
Puji syukur panyerat konjukaken dhumateng ngarsa dalem Gusti Allah<br />
ingkang murbeng dumadi inggih karana panyerat saged ngrampungaken skripsi<br />
punika kanthi irah – irahan ”Indhakipun Kaprigelan Maos Pemahaman Kanthi<br />
Metode OK5R Siswa Kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik”.<br />
Wonten ing kalodhangan punika, panyerat ngaturaken matur nuwun<br />
ingkang tanpa upami dhumateng :<br />
1. Bapak Muhdi, S.H., M.Hum., minangka Rektor IKIP PGRI Semarang ingkang<br />
sampun paring idin anggenipun para mahasiswa nyusun skripsi punika.<br />
2. Ibu Dra. Sri Suciati,M.Hum., minangka Dekan Fakultas Pendidikan Bahasa<br />
dan Seni IKIP PGRI Semarang, ingkang sampun paring idin anggenipun<br />
nyusun skripsi.<br />
3. Ibu Dra. HR. Utami, M.Hum., minangka Ka Program Studi Pendidikan<br />
Bahasa dan Sastra Jawa ingkang sampun paring idin nyusun skripsi punika.<br />
4. Bapak Drs. Siswanto PHM, M.Pd, minangka Pembimbing I ingkang sampun<br />
maringi semangat, kawrungkasuh ingkang sanget migunani.<br />
5. Bapak Drs. Suyitno Yoga Pamungkas, minangka Pembimbing II ingkang<br />
sabar lan wicaksana mbimbing panyerat anggenipun nglaksanakaken tugas<br />
panyusunan skripsi.<br />
6. Bapa saha ibu ingkang boten kendhat paring pangestu lan ngupaya ragad<br />
saengga panyerat saged ngrampungaken skripsi kanthi gangsar.<br />
vi
7. Sisihan kula ingkang tansah paring pambiyantu.<br />
8. Kanca–kanca mahasiswa IKIP PGRI Semarang mliginipun mahasiswa<br />
Program Studi Pendidikan Bahasa dan Sastra Jawa.<br />
9. Sedaya pihak ingkang sampun ambiyantu panyerat anggenipun nyusun skripsi<br />
punika.<br />
pawiyatan.<br />
Mugi-mugi skripsi punika gadhah mupangat ingkang ageng wonten ing<br />
vii<br />
Semarang, Februari 2011<br />
Panyerat
SARI PATHI<br />
Tarmilah NPM 06430472.”Indhakipun Kaprigelan Maos Pemahaman kanthi<br />
Metode OK5R Siswa Kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik”. Skripsi.<br />
Program Studi Pendidikan Bahasa dan Sastra Jawa. Fakultas Pendidikan<br />
Bahasa dan Seni. Institut Keguruan dan Ilmu Pendidikan PGRI Semarang.<br />
2010. Pembimbing I : Siswanto PHM, M.Pd.,. Pembimbing II : Drs.<br />
Suyitno Yoga Pamungkas.<br />
Tembung Wos : Maos Pemahaman ; Metode OK5R.<br />
Kaprigelan maos pemahaman siswa kelas VII SMP Kartika III-2<br />
Banyumanik punika taksih andhap. Siswa kirang terampil anggenipun maos<br />
pemahaman. Metode ingkang dipunginakaken dwija wonten ing piwulangan<br />
kirang efektif sahingga siswa kirang nggatekaken anggenipun sinau.Kanthi<br />
mekaten, dipunprelukaken metode piwulangan ingkang trep kangem mrantasi<br />
prekawis punika. Piwulangan maos kanthi metode OK5R murugaken<br />
salahsatunggaling cara ingkang saged ambiyantu siswa anggenipun ningkataken<br />
kaprigelan maos pemahaman. Prekawis panaliten inggih punika (1)punapa Metode<br />
OK5R saged ngindhakaken kaprigelan maos pemahaman siswa kelas VII SMP<br />
Kartika III-2 Banyumanik Semarang?.Ancasing panaliten inggih punika (1)<br />
ndhiskripsikaken indhaking kaprigelan maos pemahaman siswa kelas VII SMP<br />
Kartika III-2 Banyumanik Semarang kanthi metode OK5R.<br />
Subjek panaliten punika Indhaking kaprigelan maos pemahaman kanthi<br />
metode OK5R siswa kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik.Penelitian<br />
tindakan kelas punika dipunlampahi kalih tahap inggih punika siklus I lan siklus<br />
II. Pangempalan dhata ngginakaken tes lan notes. Tes dipunginakaken kagem<br />
mangertosi kemampuanipun siswa anggenipun mangsuli pitakonan, bilih notes<br />
awujud observasi, jurnal, wawancara lan dokumentasi. Teknik analisis dhata<br />
awujud teknik kuantitatif lan teknik kualitatif. Teknik anggenipun maos wacana<br />
sastra jawa kanthi metode OK5R lan teknik deskriptif kualitatif dipunginakaken<br />
kagem nganalisis tindak tandukipun siswa.<br />
Asil panaliten nujukaken wontenipun indhaking saking prasiklus ing siklus<br />
I dan saking siklus I ing siklus II. Saking asil tes wiwitan dipunmangertosi wonten<br />
indhak-indhakan, inggih punika skor rata-rata kelas saking 68,36 kahanan wiwitan<br />
dados 73,04 ing siklus I mindhak 4,68%, makaten ugi ing siklus II skor rata-rata<br />
kelas 81,68 utawi ngalami indhakan saking siklus I ing siklus II dados 8,64%.<br />
Dados indhakipun saking prasiklus ing siklus II wonten 13,32.%. Asil analisis<br />
observasi, jurnal, wawancara, lan dokumentasi nujukaken wontenipun ewahan<br />
saking tumindakipun siswa kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik. Tumindak<br />
awon siswa dados langkung sae sasampunipun dipuntindakaken maos pemahaman<br />
viii
wacana sastra jawa kanthi metode OK5R. Ing saben siklus siswa langkung<br />
terampil anggenipun maos pemahaman lan langkung aktif wonten ing piwulangan<br />
maos wacana sastra jawa.<br />
Panyarwe ingkang dipunajengaken antawisipun 1) dwija kedah<br />
ngginakaken metode ingkang variasi ing piwulangan maos pemahaman salah<br />
satunggaling metode OK5R saged mbiyantu siswa supados nggampilaken mahami<br />
wosipun wacana sastra jawa lan ndadosaken siswa langkung aktif wonten ing<br />
piwulangan maos, 2) para pakar utawi praktisi ing bidang pendidikan basa saged<br />
ngawontenaken panaliten ingkang sami ngginakaken metode pambelajaran sanes<br />
sahingga saged pikantuk alternatif metode pembelajaran kaprigelan maos.<br />
ix
ABSTRAK<br />
Tarmilah NPM 06430472.”Indhakipun Kaprigelan Maos Pemahaman kanthi<br />
Metode OK5R Siswa Kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik”. Skripsi.<br />
Program Studi Pendidikan Bahasa dan Sastra Jawa. Fakultas Pendidikan<br />
Bahasa dan Seni. Institut Keguruan dan Ilmu Pendidikan PGRI Semarang.<br />
2010. Pembimbing I : Siswanto PHM, M.Pd.,. Pembimbing II : Drs.<br />
Suyitno Yoga Pamungkas.<br />
Kata Kunci: Membaca Pemahaman, Metode OK5R<br />
Keterampilan membaca pemahaman siswa kelas VII SMP Kartika III-2<br />
Banyumanik masih rendah. Siswa kurang terampil dalam membaca pemahaman.<br />
Metode yang digunakan oleh guru dalam pembelajaran kurang efektif sehingga siswa<br />
kurang tertarik dalam pembelajaran. Oleh karena itu, diperlukan metode pembelajaran<br />
yang tepat untuk mengatasi hal tersebut. Pembelajaran membaca dengan<br />
menggunakan metode OK5R merupakan salah satu cara yang dapat membantu siswa<br />
dalam meningkatkan keterampilan membaca pemahaman siswa. Rumusan masalah<br />
penelitian ini yaitu (1) adakah peningkatan kemampuan membaca pemahaman pada<br />
siswa kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik menerapkan pembelajaran membaca<br />
pemahaman dengan metode OK5R ? Tujuan penelitian ini yaitu (1) mendeskripsikan<br />
peningkatan ketarampilan membaca pemahaman pada siswa kelas VII SMP Kartika<br />
III-2 Banyumanik setelah menerapkan pembelajaran membaca pemahaman dengan<br />
metode OK5R.<br />
Subjek penelitian ini adalah peningkatan kemampuan membaca pemahaman<br />
bahasa Jawa dengan metode OK5R pada siswa kelas VII SMP Kartika III-2<br />
Banyumanik. Penelitian Tindakan Kelas ini dilakukan dalam dua tahap yaitu siklus I<br />
dan siklus II. Pengumpulan data menggunakan tes dan nontes. Tes digunakan untuk<br />
mengetahui kemampuan siswa dalam menjawab pertanyaan, sedangkan nontes<br />
berupa observasi, jurnal, wawancara, dan dokumentasi. Teknik análisis data berupa<br />
teknik kuantitatif dan teknik kualitatif. Teknik kuantitatif digunakan untuk<br />
menganalisis data keterampilan siswa membaca wacana sastra Jawa dengan metode<br />
OK5R dan teknik kualitatif digunakan untuk menganalisis perilaku siswa.<br />
Hasil penelitian menunjukkan adanya peningkata dari prasiklus ke siklus I dan<br />
dari siklus I ke siklus II. Dari hasil tes diketahui adanya peningkatan-peningkatan<br />
yaitu skor rata-rata kelas dari 68,36 pada kondisi awal menjadi 73,04 pada siklus I<br />
meningkat 4,68%, sementara itu pada siklus II skor rata-rata kelas 81,68 atau<br />
mengalami peningkatan dari siklus I ke siklus II menjadi 8,64%. Jadi peningkata dari<br />
prasiklus ke siklus II ada 13,32%. Hasil analisis observasi, jurnal, wawancara, dan<br />
dokumentasi menunjukkan adanya perubahan dari perilaku siswa kelas VII SMP<br />
Kartika III-2 Banyumanik. Perilaku negatif siswa menjadi lebih baik setelah diadakan<br />
pembelajaran membaca pemahaman bacaan sastra Jawa dengan metode OK5R. Pada<br />
setiap siklus siswa lebih terampil dalam membaca pemahaman dan lebih aktif dalam<br />
pembelajaran membaca pemahaman bacaan sastra Jawa.<br />
Saran yang diajukan antara lain 1) guru harus menggunakan metode yang<br />
variasi dalam pembelajaran membaca pemahaman salah satunya metode OK5R<br />
x
isa membantu siswa supaya memudahkan dalam memahami isi bacaan sastra<br />
Jawa dan menjadikan siswa lebih aktif dalam pembelajaeran membaca, 2) para<br />
pakar atau praktisi dalam bidang pendidikan bahasa bisa melakukan penelitian<br />
yang sama dengan menggunakan metode pembelajaran yang berbeda sehingga<br />
bisa didapat alternatif metode pembelajaran ketrampilan membaca.<br />
xi
DHAPTAR ISI<br />
IRAH-IRAHAN …………………………………………………………............ i<br />
PASARUJUKAN ……………………………………………………….............. ii<br />
PENGESAHAN ………………………………………………………………….iii<br />
PRATELAN …………………………………………………………............…. iv<br />
PISUNGSUNG …………………………………………………………............. v<br />
SESANTI .............................................................................................................. vi<br />
ATUR CECALA ................................................................................................... vi<br />
SARIPATHI .........................................................................................................viii<br />
ABSTRAK ............................................................................................................. x<br />
DHAPTAR ISI ..................................................................................................... xii<br />
DHAPTAR TABEL ............................................................................................. xv<br />
DHAPTAR GAMBAR ...................................................................................... xvi<br />
DHAPTAR LAMPIRAN ................................................................................... xvii<br />
BAB I PURWAKA ................................................................................................ 1<br />
A. Pawadaning Prekawis ……………....................................................... 1<br />
B. Momotan Prekawis ............................................................................... 5<br />
C. Ancasing Panaliten ............................................................................... 5<br />
D. Mupangat Panaliten .............................................................................. 5<br />
E. Panandhesing Tembung ....................................................................... 6<br />
F. Tata Rakiting Panyeratan ................................................................... 10<br />
xii
BAB II LANDHESANING TEORI .................................................................... 11<br />
A. Wosing Maos .....................................................................................11<br />
1. Pangertosan Maos ........................................................................ 11<br />
2. Jinis-jenis Kagiyatan Maos .......................................................... 12<br />
3. Ancasing Maos ............................................................................. 15<br />
4. Metodhe Maos .............................................................................. 18<br />
5. Kaprigelan .................................................................................... 22<br />
B. Pembelajaran Maos Pemahaman ....................................................... 24<br />
1. Jinis-jenis Pambelajaran …………………………………………24<br />
2. Kagiyatan Pembelajaran .............................................................. 25<br />
3. Komponen Pambelajaran ………………………………………. 27<br />
C. Hipotesis Tindakan .......................................................................... 29<br />
BAB III METODHE PANALITEN .................................................................... 30<br />
A. Subjek Panaliten ............................................................................... 30<br />
B. Rancangan Panaliten ..........................................................................30<br />
C. Variabel Panaliten ..............................................................................39<br />
D. Instrumen Panaliten ........................................................................... 40<br />
E. Teknik Pangempalan Dhata ...............................................................45<br />
F. Teknik Analisis Dhata ....................................................................... 47<br />
BAB IV ASILING PANALITEN LAN PIREMBAGANIPUN .......................... 49<br />
A. Asiling Panaliten................................................................................ 49<br />
1. Asil Panaliten Siklus I....................................................................... 49<br />
2. Asiling Panaliten Siklus II …............................................................ 50<br />
xiii
B. Pirembaganipun Asil Panaliten ........................................................ 52<br />
1. Pirembaganipun Asil Panaliten Siklus I ………………………….. 52<br />
2. Pirembaganipun Asil Panaliten Siklus II ......................................... 55<br />
BAB V PANUTUP .............................................................................................. 59<br />
A.Dudutan ..................................................................................................... 59<br />
B.Pamrayogi .................................................................................................. 60<br />
KAPUSTAKAN<br />
LAMPIRAN<br />
xiv
DHAPTAR TABEL<br />
Tabel 1 Kisi-kisi Tes Kaprigelan Maos Pemahaman …....................................... 41<br />
Tabel 2 Kriteria Tingkat Kemampuan Maos Pemahaman …............................... 43<br />
Tabel 3 Asil Tes Kaprigelan Maos Pemahaman Siklus I….................................. 49<br />
Tabel 4 Asil Tes Kaprigelan Maos Pemahaman Siklus II ................................... 51<br />
xv
DHAPTAR GAMBAR<br />
Gambar 1 Diagram Maos …................................................................................ 14<br />
Gambar 2 Siklus Penelitian Tindakan Kelas Model John Elliot .....................… 31<br />
xvi
DHAPTAR LAMPIRAN<br />
1. Surat Permohonan Ijin penelitian dari IKIP PGRI Semarang<br />
2. Lembar Observasi<br />
3. Lembar Kuesioner<br />
4. Lembar Pedoman wawancara<br />
5. Lembar Pambiji diri siswa<br />
6. Silabus Bahasa Jawa SMP Kartika III-2 Tahun Pelajaran 2010/2011<br />
7. Rencana Pelaksanaan Pembelajaran Siklus I<br />
8. Lembar Pengamatan Guru Dalam Proses Pembelajaran Siklus I<br />
9. Lembar Tes siklus I<br />
10. Hasil Tes Siklus I<br />
11. Gambar Kegiyatan Siklus I<br />
12. Rencana Pelaksanaan Pembelajaran Siklus II<br />
13. Lembar Pengamatan Guru Dalam Proses Pembelajaran Siklus II<br />
14. Lembar Tes Siklus II<br />
15. Hasil Tes Siklus II<br />
16. Gambar Kegiyatan Siklus II<br />
17. Surat Keterangan telah mengadakan penelitian di SMP Kartika III-2<br />
Banyumanik Semarang.<br />
xvii
A. Pawadaning Prekawis<br />
BAB I<br />
PURWAKA<br />
Sinau basa yektosipun nyinau sesrawungan. Pratelan punika jumbuh<br />
kaliyan ancasing pasinaonan basa Jawi ingkang kapacak ing Kurikulum 2006.<br />
Ing kurikulum kala wau ancasing pasinaon basa Jawi boten namung nguwaosi<br />
babagan basa kemawon, ananging ugi nggladhi kaprigelan siswa ngginakaken<br />
basa. Kanthi kaprigelan punika kaajab siswa saged srawung kaliyan tiyang sanes<br />
ing sakiwa-tengenipun, lan mapanaken piyambakipun ing bebrayan.<br />
Ngudi indhaking kaprigelan basa kala wau menawi wonten ing sekolahan<br />
panci dados tanggel jawabipun dwija, mliginipun dwija basa Jawi, basa<br />
Indonesia, tuwin basa Inggris. Piwucalana basa ingkang sae inggih punika<br />
menawi ing salebeting piwucalan ngandhut sekawan perangan kaprigelan basa.<br />
Ananging temtunipun wonten satunggal kaprigelan ingkang dipungatosaken,<br />
ingkang dipunjumbuhaken kaliyan kompetensi dasar ingkang nembe<br />
dipunsinaoni ing wekdal punika. Pratelan punika jumbuh kaliyan punapa<br />
ingkang dipunandharaken dening Tarigan (1981:7), bilih dwija basa kedah<br />
tansah migunakaken sekawan kaprigelan basa wonten ing piwucalanipun, inggih<br />
punika kaprigelan nyemak, wicara, maos, lan nyerat.<br />
Setunggal saking sekawan kaprigelan basa kala wau inggih punika<br />
kaprigelan maos. Kaprigelan maos wigatos sanget ing salebeting gesangipun<br />
manungsa ing bebrayan, amargi seratan saged dipunginakaken minangka<br />
1
pirantos sesrawungan kaliyan bebrayan sanesipun kanthi cara boten aben ajeng<br />
(tidak langsung).<br />
Maos inggih punika satunggaling kegiyatan ingkang dipuntindakaken<br />
pamaos supados pikantuk piweling ingkang dipunpratelakaken dening panyerat<br />
mawi tetembungan lan basa tulis. Satunggaling kegiyatan ingkang ngedahaken<br />
bilih perangan tembung ingkang arupi satunggaling rerangken ingkang<br />
kadhapuk ing salebeting tingalan sakeplasan, lan makna tetembungan ingkang<br />
kawaos saged dipunmangertosi. Manawi babagan punika boten nyekapi,<br />
piweling ingkang kaserat boten saged dipunpenggalih langkung-langkung boten<br />
saged dipunpahami (Hodgson ing Tarigan 1960 : 43 - 44).<br />
Kasunyatanipun, kathah siswa ingkang bijinipun taksih kirang saking<br />
KKM. Kirangipun kuwaosan maos tumrap waosan basa Jawi punika kabukti<br />
saking bijinipun siswa tumrap kaprigelan maos taksih kirang saking KKM,<br />
inggih punika 65.<br />
Babagan punika dipunsebabaken amargi kirangipun kawasisan kaprigelan<br />
maos awujud waosan Jawi saha kiranging kawigatosan maos. Babagan punika<br />
mangaribawani sanget tumrap wucalan mliginipun kaprigelan maos pemahaman<br />
waosan basa Jawi. Kathahipun, para siswa langkung remen nyinau wucalan basa<br />
Inggris, basa Indonesia, lan Matematika ingkang kaanggep langkung mirunggan<br />
tinimbang waosan basa Jawi. Kajawi makaten, awit saking Basa Jawi punika<br />
kagolong muatan lokal, cak-cakipun namung kalih jam pelajaran lan saben<br />
minggu namung setunggal pepanggihan. Lajeng, kiranging pangginaan basa<br />
2
Jawi ing pasrawungan modern punika ugi mangaribawani kawasisan<br />
tetembungan Basa Jawi tumrap lare. Saupami kuwaosan tumrap tembung-<br />
tembung Basa Jawi kirang, babagan punika ugi mangaribawani anggenipun<br />
mahami tembung-tembung ing waosan.<br />
Tembung-tembung ingkang mligi babagan bahan waosan kedah<br />
dipunandharaken kanthi langsung. Saupami wonten tembung-tembung enggal<br />
ing buku waosan utawi ing buku pelajaran, kedahipun dwija ngawontenaken<br />
rerembagan kaliyan siswa saengga siswa saged mangertosi lan mahami makna<br />
saderengipun para siswa miwiti maos (Dawson ing Tarigan 1963:30).<br />
Prekawis sanesipun saged ugi saking dwijanipun, ingkang kirang trepipun<br />
teknik, metode, lan media ingkang dipunginakaken dening dwija. Para dwija<br />
panci wonten ingkang taksih manggihi kaewetan jumbuhaken teknik, metode, lan<br />
media kaliyan materi ingkang dipunwucalaken. Tuladhanipun, wonten media<br />
ingkang mbetahaken wragat ingkang kathah, lan ewetipun teknik-teknik wucalan<br />
ingkang dereng dipunkuwaosi dening dwija. Kirang trepipun teknik, metode, lan<br />
media punika saged nyebabaken siswa boten remen lan boten migatosaken<br />
rikala sinau maos pemahaman. Ewondene papan panaliten punika<br />
dipuntindakaken ing SMP Kartika III -2 Banyumanik mliginipun kelas VII awit<br />
kelas VII punika taksih nggadhahi kaprigelan maos ingkang taksih rendah,<br />
punika ketingal saking asil piwulangan bakenipun piwulangan basa Jawi.<br />
Ngudi indhaking pasinaon Basa Jawi tumrap siswa kelas VII SMP<br />
Kartika III-2 Banyumanik, prelu dipunpadosaken cara kangge ngatasi prekawis<br />
3
punika. Kanthi punika panaliti milih metode pembelajaran OK5R, punika<br />
satunggaling cak-cakan ingkang nuntun siswa anggenipun mbudidaya madosi<br />
gambaran agal prekawis, mbudidaya misahaken prekawis utami lan prekawis<br />
ingkang sipatipun namung nerangaken, nuntun siswa anggenipun manggihaken<br />
gagasan baken, biyantu siswa manggihaken garis ageng, mbiyantu siswa<br />
anggenipun ngudhal utawi ngambali malih ngginakaken basanipun piyambak lan<br />
nggraita gagasan baken sahingga dados pangertosan ingkang langkung wiyar.<br />
Punika nerapaken model pembelajaran OK5R ingkang dipuncakaken kaliyan<br />
prekawis ingkang mbetahaken pamecahan prekawis, amargi para siswa kedah<br />
ngudhal pamikiran gegayutan kaliyan pirembagan prekawisipun. Ing<br />
piwulangan, siswa aktif ing salebeting pepanthan saperlu ngrembag babagan<br />
tinamtu. Wosipun, siswa lan dwija dipunkajengaken saged nuwuhaken<br />
komunikasi, interaksi, lan njurung siswa supados aktif ing piwulangan basa Jawi<br />
saengga, waosan ingkang gegayutan kaliyan waosan basa Jawi, saged<br />
nuwuhaken sikep angleluri kabudayan Jawi amrih murakabi.<br />
Adhedhasar lelandhesan ingkang dipunpratelakaken punika, panaliti<br />
nyusun skripsi kanthi irah-irahan “Indhakipun Kaprigelan Maos Pemahaman<br />
kanthi Metode OK5R Siswa Kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik”.<br />
4
B. Momotaning Prekawis<br />
Momotan prakawis ingkang dipuntelakake ing panaliten punika, Punapa<br />
Metode OK5R saged ngindhakaken kaprigelan maos pemahaman siswa SMP<br />
Kartika III-2 Banyumanik Semarang?<br />
C. Ancasing Panaliten<br />
Adhedhasar momotan prakawis ingkang dipunpratelakaken ing nginggil,<br />
ancasing panaliten inggih punika “njlentrehaken indaking kaprigelan maos<br />
pemahaman siswa kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik Semarang kanthi<br />
Metode OK5R”.<br />
D. Mupangating Panaliten<br />
Asil panaliten punika dipunkersakaken saged nggadhahi mupangat:<br />
1. Mupangat Praktis<br />
a. Mupangat praktis saking panaliten punika bilih panaliten saged<br />
dipunginakaken dados input dening siswa kelas VII SMP Kartika III-2<br />
kagem ningkataken pengajaran maos pemahaman .<br />
b. Kagem dwija asil panaliten saged maringi mupangat ingkang migunani<br />
wonten ing proses pambelajaran maos pemahaman .<br />
c. Kagem siswa asil panaliten punika saged mbiyantu siswa kagem<br />
ningkataken keprigelan maos pemahaman.<br />
5
2. Mupangat Teoritis<br />
Asil panaliten punika nggadhahi mupangat ing pengembangan ilmu<br />
pengetahuan bakenipun ingkang sesambetan kaliyan indhakipun keprigelan maos<br />
pemahaman . Kanthi mangertosi asil panaliten punika badhe paring pengetahuan<br />
dhateng peneliti ing babagan usaha ningkataken keprigelan maos pemahaman.<br />
E. Panandhesing Tembung ing Irah-irahan<br />
Supados langkung gamblang lan trep wonten ing jlentrehan skripsi punika,<br />
pramila kedah mangertosi tetembungan ingkang kaginakaken inggih punika :<br />
1. Indhaking ( peningkatan ) kaprigelan<br />
Indhaking wonten ing salebeting maos pemahaman inggih punika tindakan<br />
utawi aktivitas kagem ningkataken kaprigelan siswa anggenipun manggihaken<br />
informasi waosan (Hubert dkk,1998). Kaprigelan miturut Baoesastera Djawa,<br />
tembung kaprigelan dumadi saking tembung prigel, pikantuk ater–ater ka- lan<br />
panambang –an. Prigel tegesipun cukat sarta trampil, rigen, pinter (Darminta ing<br />
Suyitno, 2006: 1).<br />
Kanthi mekaten saged kawastanan bilih indhakipun kaprigelan maos<br />
mujudaken cak – cakan kados pundi caranipun supados saged manggihaken<br />
makna ingkang kacetha lan ingkang sinandhi ing lambang – lambang tulis (<br />
aksara/huruf ).<br />
6
2. Maos Pemahaman<br />
Maos pemahaman hakekatipun inggih punika kagiyatan maos ingkang<br />
nggadhahi ancas manggihi informasi ingkang wonten ing salebeting teks.<br />
3. Metode OK5R<br />
Metodhe punika karembakaken dening Walter Pauk, direktur Reading-Study<br />
Center saking Cornell University. Metode OK5R inggih punika :<br />
a. Overview ( njingleng kanthi taliti )<br />
Inggih punika pamaos mbudidaya madosi gambaran agal prekawis<br />
ingkang karembak, prekawis ingkang kaudhal, lan pitakenan ingkang<br />
kaajengaken.<br />
b. Key Ideas ( ide – ide kunci )<br />
Key Ideas nuntun dhateng pamaos anggenipun mbudidaya misahaken<br />
prekawis utami lan prekawis ingkang sipatipun naming nerangaken.<br />
c. Read ( maos)<br />
Perangan punika nuntun pamaos manggihaken gagasan baken lan gagasan<br />
paneranganipun sarta pada utami lan pada panerang.<br />
d. Rec<strong>ord</strong> ( nyathet / nyerat )<br />
Pamaos kaprayogekaken damel cathetan utawi nengeri waosan/ buku<br />
sarana ngringkes bakenipun rembag.Ringkesan ing ngriki saged awujud<br />
ringkesan, saged ugi awujud garis ageng ( outline )<br />
7
e. Recite ( ngudhal )<br />
Ngudhal utawi ngandharaken sarana lesan kangge ngiyataken<br />
panguwaosipun waosan lan nyambetaken kaliyan pangertosanipun pamaos,<br />
yasa ringkesan sarta mangsuli pitakenan. Pamaos mbudidaya ngiyataken<br />
kasilipun maos. Punapa ingkang sampun kapanggihaken nalika maos<br />
kajumbuhaken kaliyan punapa ingkang dados bothekanipun pamaos lan<br />
nglajengaken maosipun. Pamaos kaprayogekaken yasa ringkesan saben<br />
pungkasaning bab, pungkasanipun pada / perangan lan kaudala.<br />
f. Review ( ngambali )<br />
Saksampunipun saben pada utawi perangan ing bab ingkang purna kawaos,<br />
pamaos ngambali malih lan ngemut-emut malih srana ngringkes bab ingkang<br />
wigatos.<br />
Kanthi tumindak ingkang mekaten, pamaos mbudidaya saged nguwaosi<br />
isinupun waosan kanthi jangkep lan murakabi. Cak-cakanipun kanthi njejeraken<br />
sedaya cathetan ingkang sampun kadamel lan jumbuhaken bab-bab ingkang<br />
kagalih sami, salajengipun ngemut-emut malih punapa isinipun bab ingkang<br />
sampun kawaos.<br />
g. Reflect ( nggraita )<br />
Pamaos kaajak nggraita. Gagasan bakenipun artikel utawi bab kasebat kagalih<br />
kanthi lebet, kalimbang-limbang, katandhing-tandhingaken, kajumbuhaken<br />
kaliyan pangertosan ingkang sampun dipunkuwaosi dening pamaos, salajengipun<br />
katata malih dados pangertosan ingkang langkung wiyar.<br />
8
4. Pambelajaran Maos Pemahaman<br />
a. Kagiyatan Pembelajaran<br />
Kagiyatan pambelajaran mujudaken kagiyatan ingkang dipunlampahi<br />
kanthi usaha- ingkang sampun terencana wonten ing manipulasi sumber – sumber<br />
belajar supados dados proses belajar. Titikanipun kagiyatan pambelajaran inggih<br />
punika wontenipun interaksi antawisipun siswa kaliyan dwija, kanca- kancanipun,<br />
media, utawi kaliyan sumber – sumber belajar ingkang wonten ing<br />
lingkunganipun. Pambelajaran bakenipun mujudaken proses ingkang ndadosaken<br />
kondisi ingkang kondusif supados wonten interaksi ing salebeting pambelajaran.<br />
Konsep pambelajaran hakekatipun wonten kalih ingkang kedadosan<br />
sesarengan, inggih punika proses belajar ingkang dipunlampahi dening siswa lan<br />
proses belajar ingkang dipunlampahi dening dwija. Kagiyatan ingkang<br />
dipunlampahi wonten ing proses belajar antawisipun nglampahi diagnosis<br />
kebutuhanipun siswa, ngrencanakaken pambelajaran, paring informasi, paring<br />
pitakenan lan paring nilai kemajuanipun belajar siswa.<br />
b. Maos Pemahaman.<br />
Maos pemahaman hakekatipun kagiyatan maos ingkang dipukajengaken<br />
supados mangertosi makna/isi ingkang wonten ing waosan/ teks.<br />
5. SMP Kartika III-2 Banyumanik<br />
SMP Kartika III-2 inggih punika subjek ingkang dados sasaran panaliten.<br />
Ingkang mapan ing Jl.Setiabudi Srondol Kecamatan Banyumanik Sapunika<br />
dipunpimpin dening Ibu Dra.Hj.Asih Sawitri minangka Kepala Sekolah,<br />
9
Dwijanipun wonten 20. Ingkang dados subjek panaliten inggih punika siswa kelas<br />
VII.<br />
F. Tatarakiting Panyeratan Skripsi<br />
Skripsi punika kaperang dados gangsal bab. Saben bab ndungkap pokok<br />
bahasanipun ingkang benten-benten, nanging taksih sesambetan. Bab-bab<br />
sakderengipun kagem ndasari anggenipun ngembangaken bab-bab saklajengipun.<br />
Bab I punika purwaka ingkang ngandharaken pawadaning prekawis,<br />
momotan prekawis, ancasing panaliten, mupangating panaliten, panandhesing<br />
tembung lan tata rakiting panyeratan.<br />
Bab II landhesaning teori, ingkang ngandharaken, wosing maos,<br />
pembelajaran maos pemahaman lan hipotesis tindakan.<br />
Bab III Metodhe panaliten, ingkang ngandharaken subjek panaliten,<br />
rancangan panaliten, variabel panaliten, instrumen panaliten, teknik-teknik<br />
pangempalan dhata lan teknik analisis dhata.<br />
Bab IV ngemot asiling panaliten lan pirembaganipun.<br />
Bab V panutup, ngemot dudutan lan pamprayogi.<br />
Salajenging dipunpacak dhaptar pustaka inggih punika sumber ingkang<br />
dipunginakaken kagem acuan ing panaliten punika lan dhaptar-dhaptar lampiran.<br />
10
A. Wosing Maos<br />
1. Pangetosan Maos<br />
BAB II<br />
LANDHESANING TEORI<br />
Maos hakekatipun mujudaken pambudidaya murih saged mangertosi<br />
isinipun waosan. Umumipun kawiwitan kanthi pitepangan rumiyin kaliyan simbol<br />
visual utawi input saking andharan tinulis, tumuli kalampahan proses asimilasi<br />
lambang dados gambaran ingkang mawa teges lan dipunkiyataken dening<br />
suwanten utawi indera sanesipun. Cethanipun, lambang kadulu dening paningal<br />
lan kacathet dening pamikir (otak). Salajengipun kedadosan proses integrasi<br />
semantic, inggih punika proses negesi input grafis ( decode).<br />
Proses nyathet kasebat mlebet ing ingatan jangka pendek, ingkang<br />
tarkadhang wonten ingkang kesupen. Saksampunipun dhamang (ingatan jangka<br />
panjang), pamaos badhe tumanggap dhateng waosan kasebat. Proses punika<br />
dipunwastani proses pemanggilan ulang saking ingatan jangka panjang.<br />
Maos minangka proses tepangan kaliyan lambang suwanten ingkang<br />
kacithak utawi tepangan kaliyan lambang katulis. ( Harris ing Suyitno,2006:8 ).<br />
Nanging miturut Burhan ( 1971:7) bilih maos punika mujudaken tumindak<br />
ingkang adhedhasar karya sareng antawisipun pinten – pinten kaprigelan, inggih<br />
punika njinggleng (mengamati), mahami, lan mikiraken. Salajengipun Tarigan (<br />
1994:7 ) payarwenipun bilih maos punika satunggaling proses ingkang<br />
dipunlampahi sarta dipunginakaken dening pamaos kangge manggihaken bab<br />
ingkang kaandharaken dening panyerat.<br />
11
Performasi lan kaprigelan maos punika dipunwiwiti pengalaman lan<br />
kaprigelan –kaprigelan ingkang dipungadhahi saderengipun, sahingga saking segi<br />
linguistik, maos mujudaken proses nyadekaken malih lan proses maos sandi ( a<br />
recoding and decoding process). Micara lan nulis ngginakaken sandi (encoding).<br />
Proses maos sandi punika yektosipun nggayutaken tembung – tembung ingkang<br />
kaulis ( written w<strong>ord</strong> ) kaliyan makna/ teges basa lesan ( oral language meaning )<br />
ingkang nyakup seratan/cithakan dados suwanten ingkang ngemu teges.<br />
( Anderson ing Tarigan 1987:7)<br />
Kagiyatan maos mujudaken proses pangolahing waosan kanthi kritis lan<br />
kreatif. Ancasipun maos inggih punika manggihaken pangertosan ingkang<br />
gamblang ngengingi waosan lan mbiji kahanan, nilai, gina, lan pangribawanipun<br />
waosan kasebat tumrap bab-bab ingkang kacakup ing pangertosan kalawau. Ancas<br />
punika saged kagayuh bilih katindakaken kanthi ngolah waosan kanthi kritis lan<br />
kreatif.<br />
2. Jinis –jenising kagiyatan maos<br />
Maos minangka pambudidaya murih saged mangertosi isinipun waosan.<br />
Wonten mriki proses mahami makna utawi isi waosan, sahingga maos mujudaken<br />
proses ingkang kompleks lan rumit.Kompleks tegesipun ing salebeting maos<br />
wonten factor internal lan eksternal maos, bilih rumit ingkang dipunkajengaken<br />
inggih punika factor – factor internal lan eksternal punika gadhah sesambetan lan<br />
mujudaken ko<strong>ord</strong>inasi ingkang rumit kagem nyengkuyung pemahaman ing<br />
salebeting waosan. ( Nurhadi 1986:13).<br />
12
Tarigan ngandaraken bilih, maos punika kaprigelan ingkang kompleks, rumit,<br />
ingkang nyakup lan nglibataken kaprigelan sanes ingkang langkung alit.<br />
Kaprigelan maos punika tiga komponen, inggih punika:<br />
a. Nepangaken aksara utawi tandha baca;<br />
b. Korelasi lan tandha baca kaliyan unsure- unsur linguistik ingkang formal;lan<br />
c. Sesambetan ingkang langkung saking A dumugi B kaliyan makna utawi<br />
meaning (Broughto ing Tarigan 1987:10).<br />
Maos pemahaman inggih punika proses saksampunipun proses maos<br />
permulaan,wonten ing maos pemahaman penekanan dipunparingaken ing<br />
pemahaman isipun waosan.Maos pemahaman umumipun dipunsebat maos tingkat<br />
lanjut (Tampubolon 2008:5). Ing kagiyata maos punika pamaos boten malih<br />
nekenaken kagiyatan patipangan aksara-aksara lan lambang-lambang basa,<br />
nanging kedah mahami:<br />
a. Makna khusus,istilah,ungkapan;<br />
b. Damel tembung, pola ukara,pada; lan<br />
c. Nafsiraken lambang-lambang basa, nangkep gagasan pokok lan gagasan<br />
tambahan, narik simpulan,ngenal tumindak penganggit.<br />
d. Mahami teknik lan gaya panyeratan ingkang dipunginakaken panganggih<br />
13
Maos<br />
Maos nyaring m.survei<br />
m.ektensif m.satleraman<br />
m.cethek<br />
M.salebeting m.naliti m.basa<br />
manah basa<br />
m.intensif m.sastra<br />
(Tarigan 1985:1)<br />
Gambar 1. Skema Maos<br />
m.titi<br />
m.naliti m.pemahaman<br />
isi<br />
m.kritis<br />
m.ide<br />
Jumbuh kaliyan tujuwan ingkang badhe kagayuh, wonten kalih cara<br />
ingkang saged katindakaken, inggih punika:<br />
a. maos salebeting manah<br />
Maos salebeting manah punika prayoganipun kagladhi wiwit alit sebab<br />
minangka sangu sinau.Maos salebeting manah nyakup maos ektensif lan maos<br />
intensif.<br />
1) Maos ektensif ( extensive reading)<br />
Maos ektensif tegesipun maos kanthi wawasan ingkang jembar.<br />
Ancasipun inggih punika mangertosi bab ingkang wigatos kanthi<br />
rikat.Ingkang kagolongaken maos ektensif inggih punika:<br />
(a) Maos survei ( survey reading)<br />
14
(b) Maos satleraman (skimming)<br />
(c) Maos cethek (superficial reading)<br />
2) Maos intensif ( intensive reading)<br />
Maos intensif mujudaken maos ingkang tumemen, titi lan tlesih<br />
tumrap satunggaling waosan. Ingkang kagolongaken maos intensif inggih<br />
punika:<br />
(a) Maos naliti isi ( content study reading)<br />
- maos titi ( close reading)<br />
- maos pemahaman (comprehensive reading)<br />
- maos kritis (critical reading)<br />
- maos ide (reading for ideas)<br />
(b) Maos naliti basa ( language study reading)<br />
- maos basa ( foreign language reading)<br />
- maos sastra ( literary reading )<br />
b. maos kanthi suwanten (nyaring). (Tarigan, 1987:12).<br />
Adedhasar jenis-jininsing kagiyatan ing nginggil, jenis kagiyatan ingkang<br />
jumbuh kaliyan topik bahasan panaliten dipuntingali saking tingkatanipun inggih<br />
punika maos lanjut.Awit ing maos lanjut punika ancas tuwanipun mahami isi<br />
waosan.<br />
3. Ancasing Maos<br />
Tujuwan ingkang baken salebetipun maos inggih punika madosi lan<br />
manggihaken informasi (isi lan maknanipun waosan). Wondene peprincenipun<br />
tujuwan maos inggih punika :<br />
15
a. Manggihaken peprincen utawi fakta-fakta (reading for detalils or facts)<br />
Inggih punika maos kangge manggihaken utawi mangertosi pemanggih<br />
ingkang sampun kaandharaken denig tiyang sanes, punapa ingkang<br />
sampun katindakaken dening tiyang sanes, punapa ingkang sampun<br />
kedadosan magepokan kaliyan tiyang sanes, utawi maos kangge<br />
ngrampungi prekawisprekawis ingkang kadamel dening tiyang sanes.<br />
b. Manggihaken underanipun prekawis/ide utama (reading for main ideas)<br />
Inggih puika maos kangge mangertosi kenging punika satunggalipun<br />
prekawis mujudaken prekawis ingkang sae lan nyengsemaken, prekawis<br />
ingkang kapanggihaken salebetipun carios, punapa ingkang dipunsinau<br />
utawi ingkang dipuntindakaken priyantun, lan yasa sarining prekawis<br />
ingkang dipuntindakaken priyantun salebetipun nggayuh tujuwanipun.<br />
c. Mangertosi urutan utawi susunan, organisasi carios (reading for sequence<br />
or organization)<br />
Tegesipun maos kangge manggihaken utawi mangertosi punapa<br />
ingkang dumadi ing saben peranganipun carios, punapa ingkang dumadi<br />
sepisanan, kaping kalih, kaping tiga, lan sapiturutipun, - saben perangan<br />
kaangkah saged ngrampungi satunggaling prekawis, adegan-adegan lan<br />
kedadosan, kedadosan ingkang kadamel fragmen/drama.<br />
d. Damel dudutan/kesimpulan, maos ingerencial (reading for inference)<br />
Inggih punika maos ingkang tujuwanipun manggihaken serta<br />
mangertosi kenging punapa para priyantun ngraosaken samukawis<br />
punika, punapa ingkang badhe kababaraken dening pangripta dhumateng<br />
16
pamaos, kenging punapa sikepipun para priyantun ewah, kasagedan<br />
ingkang hanjalari para priyantun kasil utawi boten kasil.<br />
e. Milah-milahaken/nglasifikasikaken (reading to classify)<br />
Inggih punika maos kangge mangguhaken utawi mangertosi<br />
punapa ingkang boten biasa, boten limrah ngengingi sawenehipun<br />
priyantun, punapa carios punika leres punapa lepat.<br />
f. Mbiji/evaluasi (reading to evaluate)<br />
Maos kanthi tujuwan punika mujudaken maos ingkang ancasipun<br />
manggihaken punapa priyantun kasil ing gesangipun, punapa pamaos<br />
kepengin niru punapa ingkang katindakaken dening priyantun, utawi<br />
pamaos kepingin niru tumindakipun priyantun ing carios ingkang kawaos.<br />
g. Mbandhingaken utawi nandhingaken (reading to compare or contest)<br />
Inggih punika maos kangge manggihaken kados pundi caranipun<br />
priyantun punika ewah sikepipun, kenging punapa gesangipun beda<br />
kaliyan panggesangan ingkang dipunmangertosi dening pamaos, kenging<br />
puanapa ing antawisipun kalih carios wonten saminipun, kenging punapa<br />
pangripta ngempri pamaos. (Anderson ing Tarigan 1987:9)<br />
Dene miturut Walpes ( ing Nurhadi 2008:136) ngandharaken bilih ancas<br />
tujuwan maos kaperang dados gangsal, inggih punika:<br />
1) Pikantuk piranti tinemtu ( instrumental effect), maos minangka piranti<br />
kagem manggihaken baban katemtu ingkang sipatipun praktis, kados<br />
caripun damel masakan lan sapanunggale.<br />
17
2) Pikantuk asil ingkang prestise ( prestige effect ), maos kanthi tujuwan<br />
supados pikantuk raos ingkang langkung ( self image) tinimbang tiyang<br />
sanes wonten ing pasrawungan.<br />
3) Ngiyataken nilai-nilai pribadi utawi keyakinan.<br />
4) Nggantos pengalaman estetik ingkang sampun lawas, kados maos kanthi<br />
tujuwan sensasi- sensasi enggal.<br />
5) Maos kagem ngindari dhiri saking kesulitan,kesukaran utawi penyakit<br />
katemtu.<br />
4. Metodhe Maos<br />
Metodhe inggih punika cara ingkang dipunginakaken kagem nggayuh<br />
tujuwan ingkang sampun dipuntemtokaken. Wonten ing pambelajaran metode<br />
dipunginakaken cara variasi, boten katujuaken ing setunggal metodhe kemawon.<br />
Nanging wonten setunggal metode ingkang baku dene metodhe-metodhe sanes<br />
naming dados pelengkap kemawon .<br />
Metodhe maos (reading method) murugaken tingkat penerapan teori-teori<br />
maos ingkang wonten ing tingkat model maos. Penerapan tingkat metode maos,<br />
dipunlampahaken kanthicara nglampahaken pamilihan kemahiran khusus<br />
ingkang badhe dipuginakaken kagem maos, inggih punika kemahiran<br />
manfaataken informasi visual lan nonvisual. Metode maos punika gadhah tahap-<br />
tahap sacara procedural ingkang wonten ing salebeting maos inggih punika<br />
dipunwiwiti wontenipun stimulus, stimulus dipuntampi alat visual, stimulus<br />
dipuntampi dening otak, lan otak dipunpahami, diinterpretasikan, lan utawi<br />
dipunkritisi.<br />
18
a. Jinis-jenising metodhe maos<br />
1)Metode SQ3R ( Survey, Question, Read, Recite, Review)<br />
Maos kanthi SQ3R prayogi sanget kangge maos intensif lan relasional.<br />
Metode punika katepangaken dening Prof. Francis P. Robinson.<br />
2)Metode PQRST ( Preview, Question, Read, Summarize,Test)<br />
Metode PQRST punika saemper kaliyan metode SQ3R lan OK5R.<br />
3)Metode OK5R ( Overview, Key Ideas, Read, Rec<strong>ord</strong>, Recite,Review,<br />
Reflect)<br />
Metodhe punika karembakaken dening Walter Pauk, direktur Reading-Study<br />
Center saking Cornell University.<br />
4)Metode SUPER SIX Rs (R Super Cacah Enem)<br />
b. Metode OK5R<br />
Tahap-tahap sacara prosedural (metodhe) ingkang saged dipunginakaken<br />
ing salebeting maos kathah ragamipun. Saking pinten-pinten metodhe maos<br />
saged dipunklasifikasi dados pinten-pinten metode. Wonten ing panaliten<br />
punika, panyerat nganakaken panaliten kanthi cara metode OK5R.<br />
Metodhe punika karembakaken dening Walter Pauk, direktur Reading-Study<br />
Center saking Cornell University. Metode OK5R inggih punika :<br />
a. Overview ( njingleng kanthi taliti )<br />
Inggih punika pamaos mbudidaya madosi gambaran agal prekawis<br />
ingkang karembak, prekawis ingkang kaudhal, lan pitakenan ingkang<br />
kaajengaken.<br />
19
. Key Ideas ( ide – ide kunci )<br />
Key Ideas nuntun dhateng pamaos anggenipun mbudidaya<br />
misahaken prekawis utami lan prekawis ingkang sipatipun naming<br />
nerangaken.<br />
c. Read ( maos )<br />
Perangan punika nuntun pamaos manggihaken gagasan baken lan<br />
gagasan paneranganipun sarta pada utami lan pada panerang.Perangan<br />
punika murugaken perangan ingkang penting wonten ing metode punika.<br />
Ing tahap punika pamaos nglampahaken kagiyatan maos sedaya<br />
bab -bab lan bagiyan –bagiyan waosan. Pamaos biasanipun maos kanthi<br />
taliti sinambi pados wangsulan saking pitakonan ing tahap reflect .<br />
Supados nglanyahhaken proses maos, pamaos kedah fokus ing tembung-<br />
tembung kunci, pikiran-pikiran pokok ingkang wonten ing waosan lan<br />
dudutan ingkang dipundamel dening panyerat.<br />
d. Rec<strong>ord</strong> ( nyathet / nyerat )<br />
Pamaos kaprayogekaken damel cathetan utawi nengeri waosan/ buku<br />
sarana ngringkes bakenipun rembag.Ringkesan ing ngriki saged awujud<br />
ringkesan, saged ugi awujud garis ageng ( outline )<br />
e. Recite ( ngudhal )<br />
Ngudhal utawi ngandharaken sarana lesan kangge ngiyataken<br />
nguwaosipun waosan lan nyambetaken kaliyan pangertosanipun pamaos,<br />
yasa ringkesan sarta mangsuli pitakenan.<br />
20
Pamaos mbudidaya ngiyataken kasilipun maos. Punapa ingkang<br />
sampun kapanggihaken nalika maos kajumbuhaken kaliyan punapa<br />
ingkang dados bothekanipun pamaos lan nglajengaken maosipun. Pamaos<br />
kaprayogekaken yasa ringkesan saben pungkasaning bab, pungkasanipun<br />
pada / perangan lan kaudala.<br />
f. Review ( ngambali)<br />
Saksampunipun saben pada utawi perangan ing bab ingkang purna<br />
kawaos, pamaos ngambali malih lan ngemut-emut malih srana ngringkes<br />
bab ingkang wigatos.<br />
Kanthi tumindak ingkang mekaten, pamaos mbudidaya saged<br />
nguwaosi isinupun waosan kanthi jangkep lan murakabi. Cak-cakanipun<br />
kanthi njejeraken sedaya cathetan ingkang sampun kadamel lan<br />
jumbuhaken bab-bab ingkang kagalih sami, salajengipun ngemut-emut<br />
malih punapa isinipun bab ingkang sampun kawaos.<br />
g. Reflect ( nggraita )<br />
Pamaos kaajak nggraita. Gagasan bakenipun artikel utawi bab kasebat<br />
kagalih kanthi lebet, kalimbang-limbang, katandhing-tandhingaken,<br />
kajumbuhaken kaliyan pangertosan ingkang sampun dipunkuwaosi dening<br />
pamaos, salajengipun katata malih dados pangertosan ingkang langkung<br />
wiyar.<br />
Salebeting ngraita punika, pamaos saged tetaken dhumateng dhiri<br />
pribadhinipun piyambak, upaminipun :<br />
� Punapa wigatosipun gagasan lan ide-ide punika ?<br />
21
� Punapa ingkang dados landhesan/dhasaripun ?<br />
� Punapa gagasan lan ide kalawau jumbuh kaliyan pangertosan ingkang<br />
dipunkuwaosi pamaos ?<br />
� Punapa wonten pamanggih enggal adhedhasar kanyatan lan gagasan<br />
kalawau?<br />
5. Kaprigelan<br />
a. Kaprigelan Maos Pemahaman<br />
Kaprigelan maos inggih punika salah satunggaling kahanan ingkang<br />
nelakaken cukat, trampil, rigen, lan pinteripun tiyang salebeting maos. Kanthi<br />
mekaten saged kawastanan bilih kaprigelan maos mujudaken cak-cakan kados<br />
pundi caranipun supados saged manggihaken bab ingkang kawedharaken dening<br />
pangripta. Proses manggihaken makna ingkang kacetha lan ingkang sinandhi ing<br />
lambang-lambang tinulis, bab punika ingkang mbetahaken kaprigelan ningali<br />
lambang-lambang tulisan lan kaprigelan ngewahi lambang-lambang tulisan kala<br />
wau lumantar fonik ( pocapan, pangeja ingkang lelandhesan pemahaman)<br />
Minangka kaprigelan basa, kaprigelan maos pemahaman kedah dipunladhi<br />
dening sedaya tiyang, khususipun guru lan siswa. Kanthi mekaten<br />
dipunkajengaken kaprigelan piyambakipun saged langkung sae. Supados gladhen<br />
maos punika gadhahi fungsi ingkang inggil, gladhen kedah dipunrancang ing<br />
teks/waosan sacara fungsional maknanipun wonten ing pagesangan.<br />
Sampun dipunandharaken ing nginggil bilih esensi saking kagiyatan maos<br />
inggih punika pemahaman. Pemahaman saking kagiyan maos inggih punika<br />
22
pripun anggenipun nangkep ide pokok,detail ingkang wigati ugi sedaya<br />
pangertosan.<br />
Kagem mahami waosan dipunbetahaken:<br />
1) Saged perbendaharaan tembung;lan<br />
2) Akrap kaliyan struktur dasar panyeratan ( ukara,pada, lan tata basa)<br />
Kaprigelan saben tiyang anggenipun mahami waosan punika boten sami,<br />
awit penguasaan perbendaharaan tembung ingkang dipugadhahi, minat, kecepatan<br />
ing babagan nginterpretasikaken,kemampuan intelektual, tujuwan maos lan<br />
keluwesan ngatur cepet (fleksibel).<br />
Supados gadhah kemapuan punika, pramila dipunbetahaken cara utawi<br />
teknik supados ngadhahi kaprigelan maos kanthi sae, pikantuk pemahaman<br />
ingkang sae, boten maos ingkang kawates ing pemahaman arti kemawon,<br />
pemahaman ingkang mekaten dipunsebat pemahaman ingkang sempit.<br />
Maos pemahaman mengku tujuwan mangertosi :<br />
1) Standar/norma kesastraan<br />
2) Resensi kritis<br />
3) Drama tulis<br />
4) Wangun/pola fiksi( Tarigan 1987:56).<br />
b. Cara-cara Ningkataken Kaprigelan Maos<br />
Miturut Gisler Peggy lan Marge Eberts wonten 10 cara kagem ningkataken<br />
kaprigelan maos inggih punika:<br />
1) Nyisihaken wekdal ingkang teratur kagem maos<br />
23
Maos kanthi teratur lan kanthi ungel ingkang banter punika saged<br />
ngasilaken keuntungan ingkang signifikan ing pemahaman maos, lan<br />
tembung-tembung.<br />
2) Nyedyakaken waosan kagem lare<br />
3) Kaluwarga nggadhahi wekdal kagem maos<br />
4) Paring semangat kagem kagiyatan maos<br />
5) Ngrembakakaken karemenan maos ing perpustakaan<br />
6) Ndadosaken pangertosan babagan kemajengan lare<br />
7) Mirsani kagem maos prekawis<br />
8) Pikantuk pambiantu kagem maos prekawis<br />
9) Ngginakaken sedaya piranti kagem mbiyantu lare anggenipun maos<br />
10)Minedahaken antusiasme kagem lare anggenipun maos<br />
B. Pambelajaran Maos Pemahaman<br />
1. Jinis-jenis pambelajaran<br />
a. Pambelajaran Formal<br />
Pambelajaran formal punika dipunlampahaken dening institusi<br />
kados sekolah, IPG, lan university. Pendhidhikan ingkang dipuntampi<br />
sacara langsung, dipunlaksanakaken dening dwija-dwija ingkang<br />
terlatih lan nglibataken penilaian ingkang awujud formatif lan sumatif.<br />
Pambelajaran formal nekenaken sacara langsung pendhidhikan<br />
ingkang nglibataken aspek kognitif, afektif, rohani lan psikomotor.<br />
24
. Pambelajaran Informal<br />
Pambelajaran informal inggih punika pambelajaran ingkang<br />
dipunlampahi sacara boten langsung utawi sacara boten sadar.<br />
Pambelajaran punika saged saking dhidhikan tiyang sepuh ing dalem,<br />
pergaulan kaliyan kanca, seminar, ningali tv, mirengaken radio lan<br />
sapanunggaling. Titikanipun pambelanjaran informal inggih punika<br />
dipuntampi sacara boten langsung, dipunserap sacara boten sadar, proses<br />
pambelajaranipun tanpa winates lan mboten netepaken wosipun<br />
piwulangan.<br />
c. Pambelajaran Non-formal<br />
Pambelajaran non-formal dipunwontenaken kagem nglengkapi asil<br />
pambelajaran saking system formal. Pambelajaran kados mekaten<br />
dipunbetahaken rancangan sacara taliti lan dipunkendalikaken dening<br />
pendidik lan pakar-pakar katemtu.<br />
2. Kagiyatan Pambelajaran<br />
Kagiyatan pambelajaran murugaken kagiyan ingkang dipunlampahi<br />
kanthi usaha-usaha ingkang sampun terencana wonten ing manipulasi sumber<br />
– sumber belajar supados dados proses belajar. Titikanipun kagiyatan<br />
pambelajaran inggih punika wontenipun interaksi antawisipun siswa kaliyan<br />
dwija, kanca-kancanipun, media, utawi kaliyan sumber – sumber belajar<br />
ingkang wonten ing lingkunganipun. Pambelajaran bakenipun murugaken<br />
proses ingkang ndadosaken kondisi ingkang kondusif supados wonten<br />
interaksi ing salebeting pambelajaran.<br />
25
Konsep pambelajaran hakekatipun wonten kalih ingkang kedadosan<br />
sesarengan, inggih punika proses belajar ingkang dipunlampahi dening siswa<br />
lan proses belajar ingkang dipunlampahi dening dwija. Kagiyatan ingkang<br />
dipunlampahi wonten ing proses belajar antawisipun nglampahi diagnosis<br />
kebutuhanipun siswa, ngrencanakaken pambelajaran, paring informasi, paring<br />
pitakenan lan paring nilai kemajuanipun belajar siswa.<br />
Miturut Rahman, kagem ningkataken asil pendhidhikan ingkang sae<br />
prelu dipunkembangaken pembelajaran ingkang migatosaken factor-faktor:<br />
a. Partisipasi aktif wonten ing kelas, tegesipun sedaya anggota kelas kedah<br />
saged nggadhahi argumentasi lan paring pikiran asli ing piyambakipun,<br />
sedaya anggota kelas saged nampi kritik ingkang membangun wonten ing<br />
kagiyatanipun.<br />
b. Manajemen kelas ingkang dipuncitrai wontenipun rencana ingkang rinci<br />
lan realitas,ugi disiplin wekdal lan tugas ( nyakup tugas praktik utawi tulis<br />
).<br />
c. Wontenipun kahanan kompetisi ingkang sehat, tegesipun nggadahi daya<br />
saing intelektual ingkang mantep ( mikir mandiri, kerja sesarengan utawi<br />
kelompok) lan saged ngandharaken gagasan ingkang cetha.<br />
d. Ngajeni kerja keras, tegesipun pola sinau supados nggayuh asil optimal<br />
kanthi wontenipun tujuwan-tujuwan ingkang sampun dipunrencanakaken.<br />
e. Kemandirian akademis, tegesipun saged ngginakaken lan ngginakaken<br />
sarana ingkang wonten kados perpustakaan laboratorium, lan fasilitas<br />
sekolah, ugi saged sinau mandiri sacara jujur.<br />
26
f. Boten benten-bentenaken siswa;<br />
g. Ngajeni kanca-kanca, tulung tinulung,nderek ngaosaken kekirangan<br />
ingkang dipunraosaken kanca lan bantu biyantu ing babagan ingkang sae<br />
wonten ing pendhidhikan;<br />
h. Ing salebeting kelas kedah wonten kahanan ingkang demokratis;<br />
i. Antawisipun dwija kaliyan siswa punika hubungan ingkang akademis<br />
nanging nggatosaken kaidah-kaidah sopan santun bangsa Indonesia;lan<br />
j. Sedaya kagiyatan pambelajaran kedah nggadhahi antas tujuwan ndandani<br />
martabat dhiri, kaluwarga, msyarakat, lan bangsa wonten ing tanggung<br />
jawab dhateng Allah SWT.<br />
3. Komponen pambelajaran<br />
Adedhasar rumusan komponen strategi pembelajaran ingkang<br />
dipunandharaken para ahli sacara garis ageng saged dipunpontho dados 7<br />
inggih punika:<br />
a. Urutaning kagiyatan pambelajaran<br />
Ngurutaken kagiyatan pambelajaran saged nggampilaken dwija<br />
anggenipun nglampahi kagiyatan pambelajaran, dwija ugi saged<br />
mangertosi pripun anggenipun miwiti, nglampahi lan mungkasi<br />
piwulangan.<br />
b. Metode pambelajaran<br />
Metode pambelajaran inggih punika cara ingkang dipunginakaken<br />
dening dwija anggenipun nggandharaken piwulangan dhateng siswa<br />
supados saged nggayuh ancasing piwulangan. Dwija kedah saged<br />
27
milih metode ingkang jumbuh kaliyan materi ingkang badhe<br />
dipunparingaken.<br />
c. Media ingkang dipunginakaken<br />
Media inggih punika wujud ingkang dipunginakaken kagem<br />
ngandharaken pesan utawi informasi. Media saged awujud dwija,<br />
piranti elektronik, media cetak lan sanesipun.<br />
d. Wekdal tatap muka<br />
Dwija kedah mangertosi wekdal ingkang dipunperlokaken<br />
anggenipun ngrampungaken piwulangan lan wekdal ingkang<br />
dipunginakaken anggenipun nggandharaken piwulangan, saengga<br />
proses piwulangan saged kalampahan lan jumbuh kaliyan target<br />
ingkang dipunkarepaken.<br />
e. Pengelolaan kelas<br />
Kelas inggih punika ruangan kelas ( lingkungan fisik) lan<br />
lingkungan sosio-emosional. Lingkungan fisik antawisipun: ruangan<br />
kelas, pengaturan bangku, pengaturan sarana utawi piranti sanes lan<br />
ventilasi. Lingkungan sosio-emosional antawisipun tipe<br />
kepemimpinan dwija, sikap dwija, suantenipun dwija, pembinaan<br />
hubungan ingkang sae. Pengelolaan kelas punika nyiapaken kondhisi<br />
ingkang optimal supados proses piwulangan saged kalampahan kanthi<br />
gangsar.<br />
28
f. Penilaian<br />
Penilaian inggih punika proses pangempalan dhata ingkang<br />
saged maringi gamabaran ngengingi perkembangan belajar siswa.<br />
Fokus penilaian ingih punika wonten ing penyelesaian tugas ingkang<br />
relevan lan kontektual ugi penilaian dipunlampahaken dhateng proses<br />
utawi asil.<br />
g. Refleksi<br />
Refleksi murugaken cara utawi respon babagan punapa ingkang<br />
sampun dipun sinauni. Wonten ing piwulangan, dwija nyisihaken wekdal<br />
supados siswa ngawontenaken refleksi babagan punapa ingkang sampun<br />
dipunsianuni. Demonstrasi, siswa ngandharaken asil penugasan dhateng<br />
tiyang sanes ngengingi kompetensi ingkang sampun dipunkuwasani.<br />
C. Hipotesis Tindakan<br />
Hipotesis tindhakan wonten ing panaliten inggih punika sasampunipun<br />
dipunparingi pembelajaran maos pemahaman kanthi metode OK5R,<br />
dipunkarepaken siswa kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik saged<br />
ningkataken anggenipun sinau lan saged mbiantu ing arah ingkang langkung sae.<br />
29
A. Subjek Panaliten<br />
BAB III<br />
METODHE PANALITEN<br />
Panaliten pendidikan punika dipunlaksanakaken ing pawiyatan ingkang<br />
nggayuh satunggaling ancas pawiyatan, kanthi makaten panaliten punika saged<br />
dipunwastani panaliten deskriftif prosentase lan deskriftif kualitatif<br />
Subjek ingkang dipunginakaken inggih punika siswa Kelas VII SMP<br />
Kartika III-2 Banyumanik ingkang cacahipun 25 siswa.<br />
B. Rancangan Panaliten<br />
Rancangan panaliten punika ngginakaken Penelitian Tindakan Kelas<br />
(PTK), Penelitian Tindakan Kelas inggih punika panaliten ingkang<br />
dipuntindakaken dening dwija, bekerja sama kaliyan panaliten (utawi<br />
dipunlampahi dening dwija piyambak ingkang bertindak panaliten) ing kelas<br />
utawi ing pawiyatan papan piyambakipun mucal kanthi penekanan ing<br />
panyempurna utawi indaking nalika nindakaken lan praktis pambelajaran<br />
(Arikunto 2009:57).<br />
Panaliten punika dipunlampahi sacara kolaborasi antawisipun panaliten<br />
lan dwija. Mekaten wujud panaliten punika asipat refleksi kanthi tindakan-<br />
tindakan katemtu supados saged ningkataken piwulangan ing kelas sacara<br />
30
professional. Penelitian Tindakan Kelas dipunlampahi nalika nindakaken<br />
pengkajian berdaur ingkang kaperang dados sekawan tahap inggih punika<br />
perencanaan, tindakan, pengamatan lan refleksi. Panaliten punika dipunlampahi<br />
kalih siklus. Ing siklus kapisan wonten prekawis ingkang kedah dipungatosaken,<br />
pramila dipunwontenaken perencanaan ulang, tindakan ulang, pengamatan ulang,<br />
ugi dipunlampahi refleksi ulang kangge siklus ingkang kaping kalih.<br />
Siklus – siklus punika nggadahi ancas tujuwan ingkang benten. Siklus<br />
ingkang sepisan ancasipun mangertosi kaprigelan maos pemahaman siswa wonten<br />
ing tindakan awal panaliten. Siklus punika kagem refleksi nalika nindakaken<br />
siklus II, bilih siklus II ancasipun mangertosi indaking kaprigelan maos<br />
pemahaman siswa saksampunipun dipunanakaken perbaikan-perbaikan ing<br />
pelaksanaan nalika nindakaken belajar mengajar ingkang dhasaranipun ing<br />
refleksi siklus I. Punika gambaran ingkang dipuntempuh dening panaliten.<br />
PELAKSANAAN<br />
PERENCANAAN SIKLUS I PENGAMATAN<br />
REFLEKSI<br />
PELAKSANAAN<br />
SIKLUS II<br />
PERENCANAAN PENGAMATAN<br />
REFLEKSI<br />
Gambar 2. Siklus Penelitian Tindakan Kelas Model John Elliot<br />
31
Nalika nindakaken tindakan kelas dipunlampahi kanthi kalih tahap inggih<br />
punika siklus I lan siklus II. Siklus punika dipunrancang kaliyan proses ing<br />
ngandap.<br />
a. Siklus I<br />
Tindakan siklus I mujudaken tindakan awal panaliten. Asil siklus I<br />
dipunagem refleksi kangge nindakaken siklus II. Siklus punika, kaperang dados<br />
sekawan tahap inggih punika perencanaan, pelaksanaan (tindakan), pengamatan (<br />
observasi), lan refleksi (Arikunto 2009:17). Ing siklus I lan siklus II dipunlampahi<br />
kalih pertemuan.<br />
1) Perencanaan<br />
Tahap punika minangka rencana kagiyatan nemtokaken langkah-langkah<br />
ingkang dipunlampahi panaliten kagem mecahaken prekawis. Prekawis ingkang<br />
dipunalami wonten ing pambelajaran maos pemahaman punika taksih andhapipun<br />
kemampuan siswa anggenipun maos pemahaman amargi factor internal lan factor<br />
eksternal. Upaya kagem ngatasi prekawis kasebut inggih punika kanthi nyobi<br />
ngubah metodhe pambelajaran supados minat lan motivasi siswa wonten ing<br />
kagiyatan pambelajaran langkung inggil.<br />
Rencana kagiyatan ingkang dipunlampahi inggih punika: (1) damel<br />
rencana pembelajaran ingkang dipunkonsultasikaken dwija bahasa Jawa kelas VII,<br />
(2) nyediakaken piranti lan bahan pambelajaran, (3) nyusun rencana pambelajaran<br />
maos pemahaman kanthi metode OK5R, (4) damel lan nyepakaken instrumen<br />
panalitian awujud pedoman observasi kagem mangertosi perilaku siswa nalika<br />
pambelajaran maos pemahaman kanthi metode OK5R inggih punika pedoman<br />
32
wawancara, jurnal penelitian, lan dokumentasi supados pikantuk data notes, (5)<br />
nyiapaken perangkat tes maos pemahaman awujud soal tes, pedoman penskoran,<br />
lan penilaian.<br />
2) Pelaksanaan ( tindakan )<br />
Tindakan inggih punika perbuatan ingkang dipunlampahaken dening<br />
dwija minangka upaya perbaikan kaprigelan maos pemahaman siswa kelas VII A<br />
SMP Kartika III-2 Banyumanik. Tindakan ingkang badhe dipunlampahaken<br />
panaliten bakenipun inggih punika ngandharaken dhateng siswa kagiyatan<br />
ingkang badhe dipunlampahi, lan nglampahi proses pambelajaran maos<br />
pemahaman kanthi metode OK5R.<br />
Pambelajaran badhe dipunlampahi kalih pepanggihan. Saben<br />
pembelajaran dipunlampahi tigang tahap inggih punika tahap pendahuluan,<br />
pelaksanaan, lan tahap panutup. Ing tahap pendahuluan dwija ngandharaken ancas<br />
tujuwan lan mupangatipun pembelajaran inggih punika kagem ngukur<br />
kemampuan siswa anggenipun maos pemahaman media cerkak ing pambelajaran<br />
maos pemahaman. Dwija siswa dipunpontho-pontho dados perangan, saben<br />
perangan antawisipun 4 – 5 siswa. Dwija paring tuladha dhateng siswa babagan<br />
cerkak. Dwija paring informasi pripun anggenipun maos teks cerkak . Siswa maos<br />
ing salebeting manah cerkak ingkang sampun dipunparingi dening dwija, dwija<br />
maringi soal, dwija kaliyan siswa nyimpullaken wosipun cerkak lan nyocokaken<br />
wangsulannipun. Dwija paring penguatan-penguatan , dwija nyimpulaken asil<br />
pembelajaran lan mbiyantu siswa merefleksi pembelajaran.<br />
33
Pepanggihan ingkang kaping kalih, pembelajaran ugi dipunlampahi<br />
tigang tahap inggih punika tahap pendahuluan, pelaksanaan, lan tahap panutup.<br />
Tahap apersepsi inggih punika tahap ngondisikaken siswa supados siap<br />
anggenipun nindakaken pembelajaran maos pemahaman. Ing tahap punika<br />
panaliten paring pitakon dhateng siswa babagan pengalaman siswa anggenipun<br />
maos pemahaman ing media cerkak Abunawas akal-akalan kanthi metode OK5R<br />
ing pepanggihan saderengipun, panaliten Tanya jawab babagan cerkak, panaliti<br />
ngandharaken kompetensi ingkang kedah dipuncapai dening siswa punika maos<br />
pemahaman.<br />
Tahap proses pembelajaran mujudaken bakenipun tahap nglampahi<br />
kagiyatan pembelajaran ngambali nyerat isinipun cariyos ngagem basanipun<br />
piyambak. Kagiyatan punika mliginipun kegiyatan baken pembelajaran materi.<br />
Ing kagiyatan punika panaliti maringi teks cerkak. Siswa maos ing salebeting<br />
manah bahan waosan kasebut. Saksampunipun siswa maos wacan kasebut siswa<br />
diskusi kaliyan kelompokipun. Siswa ngidentifikasi wosipun wacanan<br />
dipunlajengaken mangsuli pitakonan objektif ingkang sampun dipunsediakaken<br />
dwija. Dwija kaliyan siswa mbahas wangsulan ngengingi waosipun cerkak<br />
ingkang sampun dipunwaos siswa. Dwija ngempalaken asil kerja siswa.<br />
Salajengipun, ing tahap evaluasi panaliti lan siswa ngawontenaken refleksi nalika<br />
nindakaken pembelajaran lan asil pembelajaran dinten punika.<br />
3) Pengamatan ( Observasi )<br />
Pengamatan dipunlampahi kagem ngempalaken dhata nalika nindakaken<br />
pembelajaran maos pemahaman kanthi metode OK5R. Observasi wonten ing<br />
34
panaliten punika pengamatan peneliti babagan kagiyatan siswa . Observasi punika<br />
dhungkap sedaya prastawa ingkang sesambetan kaliyan pembelajaran, aktivitas<br />
siswa nalika nindakaken pembelajaran maos pemahaman kanthi metode OK5R.<br />
Wonten ing pembelajaran punika, dhata dipunkempalaken kanthi pinten-<br />
pinten cara,inggih punika (1) tes kagem mangertosi kemampuan siswa<br />
anggenipun maos pemahaman kanthi metode OK5R, (2) observasi siswa kagem<br />
tumindak lan aktivitas siswa nalika nindakaken pembelajaran, (3) jurnal panaliten<br />
kagem dwija nalika nindakaken pembelajaran maos pemahaman kanthi metode<br />
OK5R, (4) Wawancara supados mangertosi panyarwe siswa ingkang<br />
dipunlampahi ing sajaban pembelajaran dhateng perwakilan siswa ingkang<br />
pikantuk biji inggil,sedengan, lan kirang,(5) dokumentasi foto dipunginakaken<br />
laporan ingkang awujud gambar aktivitas siswa anggenipun nderek pembelajaran.<br />
Sedaya dhata kasebut dipunjlentrehaken wujud deskripsi sacara jangkep.<br />
4) Refleksi<br />
Saksampunipun pelaksanaan tindakan, peneliti ngawontenaken refleksi.<br />
Refleksi dipunlampahi kanthi cara mengkaji, ningali, lan mempertimbangaken asil<br />
lan dampakipun saking tindakan ingkang dipunlampahi. Adedhasar refleksi<br />
punika, peneliti saged ngrevisi rencana salajengipun utawi rencana awal siklus II.<br />
Refleksi ing siklus I dipunginaken kagge ngubah strategi lan perbaikan<br />
pembelajaran siklus II.<br />
Ing tahap punika, panaliti nganalisis asil tes lan notes ingkang<br />
dipunlampahi ing siklus I. Asil analisis punika dipunginakaken kagem mangertosi<br />
kaluwihan lan kekiranganipun teknik piwulangan ingkang dipunginakaken<br />
35
paneliti lan kagem mangertosi tindakan- tindakan ingkang dipunlampahi siswa<br />
nalika nindakaken pembelajaran.<br />
b. Siklus II<br />
Tindakan siklus II mujudaken tindak lanjut saking siklus I. Asil refleksi<br />
siklus I dipunbenahi wonten ing siklus II. Siklus II punika kaperang dados<br />
sekawan tahap inggih punika revisi perencanaan, tindakan, observasi, lan refleksi.<br />
Kagiyatan siklus II inggih punika:<br />
1) Revisi Perencanaan<br />
Ing tahap revisi rantaman, panaliten nyiapaken babagan ingkang badhe<br />
dipunlampahi ing siklus II. Rencana tindakan ingkang nadhe dipunlamapahi<br />
inggih punika (1)indentifikasi babagan ingkang prelu perbaikan adedhasar asil<br />
observasi siklus I, (2) nemtokaken langkah-langkah perbaikan ingkang mujudaken<br />
rancangan lan pelaksanaanipun piwulangan maos pemahaman kanthi metode<br />
OK5R, (3) nyiapaken lembar wawancara, lembar observasi, lembar jurnal, lan<br />
pedoman penilaian proses supados pikantuk dhata notes ing siklus II, (4)<br />
nyiapaken perangkat pembelajaran maos pemahaman ingkang dipunginakaken<br />
wonten ing evaluasi asil belajar siklus II.<br />
2) Pelaksanaan Tindakan<br />
Ing tahap punika panaliti nglampahi tindakan jumbuh kaliyan rantaman<br />
ingkang sampun dipundamel kanthi ngevaluasi asil refleksi siklus I. Tindakan<br />
ingkang dipunlampahi ing siklus II punika (1) paring umpan balik ingkang<br />
awujud pitakonan babagan materi ingkang dipunparingaken nalika siklus I, (2)<br />
nindakaken proses pembelajaran maos pemahaman kanthi metode OK5R jumbuh<br />
36
kaliyan rencana pembelajaran, (3) motivasi siswa supados partisipasinipun<br />
langkung aktif lan tenanan anggenipun maos teks pemahaman.<br />
Pembelajaran dipuntindakaken kalih pepanggihan. Saben pepanggihan<br />
dipunlampahi tigang tahap inggih punika tahap pendahuluan, tahap pelaksanaan,<br />
lan tahap panutup. Ing pepanggihan siklus II, tahap pendahuluan dipunlampahi<br />
dwija kanthi maringi kilas balik ingkang awujud pitakonan-pitakonan babagan<br />
materi pembelajaran saderengipun. Tahap pelaksanaan dipunwiwiti dening dwija<br />
nyuwun supados siswa ngemot-emot kagiyatan maos pemahaman cerkak ingkang<br />
sampun kalampahan ing pepanggihan saderengipun. Siswa dipunpontho-pontho<br />
dados perangan-perangan ( saben perangan 4-5 siswa). Dwija paring tuladha<br />
wujud cerkak dhateng siswa. Dwija maringi informasi pripun anggenipun maos<br />
teks ing cerkak. Siswa maos ing salebeting manah waosan kasebut lan<br />
jumbuhaken wangsulanipun. Dwija maringi penguatan-penguatan. Minangka<br />
panutup, dwija nyimpulaken asil pembelajaran lan mbiyantu siswa merefleksi<br />
pambelajaran.<br />
3) Pengamatan/Observasi<br />
Observasi ing siklus II punika taksih sami kaliyan siklus I kanthi dhata<br />
tes lan notes. Kemajuan-kemajuan ingkang dipuncapai lan kekirangan ingkang<br />
taksih wonten ugi ndadosaken sasaran salebeting observasi.<br />
Wonten ing pembelajaran punika, dhata dipunkempalaken kanthi pinten-<br />
pinten cara,inggih punika (1) tes kagem mangertosi kemampuan siswa<br />
anggenipun maos pemahaman kanthi metode OK5R, (2) observasi siswa kagem<br />
tumindak lan aktivitas siswa nalika nindakaken pembelajaran, (3) jurnal panaliten<br />
37
kagem dwija nalika nindakaken pembelajaran maos pemahaman kanthi metode<br />
OK5R, (4) Wawancara supados mangertosi panyarwe siswa ingkang<br />
dipunlampahi ing sajaban pembelajaran dhateng perwakilan siswa ingkang<br />
pikantuk biji inggil,sedengan, lan kirang,(5) dokumentasi foto dipunginakaken<br />
laporan ingkang awujud gambar aktivitas siswa anggenipun nderek pembelajaran.<br />
Sedaya dhata kasebut dipunjlentrehaken wujud deskripsi sacara jangkep.<br />
Nalika nindakaken pembelajaran, peneliti ngawontenaken pengamatan<br />
dhateng siswa ngginakaken lembar observasi lan ngawontenaken pemotretan.<br />
Observasi ing siklus II punika dipunlampahi kanthi ningali indaking asil tes lan<br />
tumindakipun siswa anggenipun nindakaken kegiyatan pembelajaran, antawisipun<br />
keaktivan siswa anggenipun nggarap tugas, lan keaktivan siswa ing<br />
pepanthanipun. Wawancara ugi dipunlampahaken kagem mangertosi tanggapan<br />
siswa ngengingi kagiyatan pembelajaran utamanipun siswa ingkang pikantuk nilai<br />
tinggi, sedang, lan rendah.<br />
4) Refleksi<br />
Refleksi ing siklus II punika dipunlampahi kagem mangertosi keefektifan<br />
ginakaken cerkak kanthi metode OK5R salebeting pembelajaran maos pemahaman<br />
lan kagem mangertosi tingkat kaberhasilan pelaksanaan perbaikan tindakan siklus<br />
I. Refleksi dipunlampahi kanthi nganalisis asil tes kaprigelan maos pemahaman<br />
lan asil notes ingkang dipunlampahi ing siklus II. Asil notes ingkang awujud<br />
observasi, jurnal, wawancara, lan dokumentasi foto ugi dipunanalisis supados<br />
mangertosi perubahan tumindak siswa saksampunipun kagiyatan pambelajaran.<br />
38
Refleksi ing siklus II dipunlampahi kagem merefleksi asil evaluasi<br />
belajar siswa ing siklus I. Ancas tujuwan refleksi inggih punika kagem<br />
nemtokaken kamajuan-kemajuan ingkang sampun dipuncapai nalika nindakaken<br />
pembelajaran lan madosi kekirangan ingkang wonten ing pembelajaran.<br />
Kemajuan ingkang dipuncapai ing siklus II inggih punika indaking nilai tes maos<br />
pemahaman lan perubahan tumindakipun siswa (dari negative menjadi positif).<br />
C. Variabel Panaliten<br />
Jumbuh kaliyan teori salebeting panaliten ingkang sampun<br />
dipunrumusaken, pramila variabel panaliten punika kaperang dados kalih: (1)<br />
variabel input-output lan (2) variabel proses. Variabel input-output wonten ing<br />
panaliten punika kaprigelan maos pemahaman, bilih variabel proses ingkang<br />
dipunmaksud inggih punika pembelajaran maos kanthi metode OK5R.<br />
a. Variabel Input-Output<br />
Variabel input-output salebeting panaliten inggih punika kaprigelan maos<br />
pemahaman. Kaprigelan maos pemahaman ingkang dipunmaksud inggih punika<br />
jinis kagiyatan maos sacara seksama ingkang nggadhahi tujuwan kagem mahami:<br />
(1) standar-standar utawi norma- norma kasusastran, (2) resensi tulis, (3) drama<br />
tulis, (4) pola-pola fiksi ( Tarigan 1987:56). Kondisi awal siswa anggenipun maos<br />
pemahaman cerkak punika kalebet rendah sahingga kanthi pangetrapan metode<br />
OK5R saged ndadosaken kahanan punika langkung sae.Ancasipun pembelajaran<br />
punika supados siswa langkung terampil anggenipun maos pemahaman lan<br />
nangkep isinupun waosan kanthi sae.<br />
39
. Variabel proses<br />
Variabel proses panaliten inggih punika pembelajaran maos kanthi<br />
metode OK5R. Variabel punika dipunginakaken panaliti kagem mbiyantu dwija<br />
anggenipun ngadhepi kesulitan belajar bakenipun ing kaprigelan maos<br />
pemahaman. Pembelajaran ingkang dipunmaksud inggih punika pembelajaran<br />
maos kanthi metode OK5R. Metode OK5R punika bakenipun nglibataken<br />
antawisipun siswa kaliyan teks, awit siswa mrediksi lan buktikaken bilih<br />
piyambakipun maos. OK5R mujudaken metodhe maos ingkang dipunnyakini<br />
nggadhahi tingkat keberhasilan ingkang langkung inggih menawi dipunterapaken<br />
wonten ing pembelajaran. Keberhasilan pembelajaran dipunsebabaken pinten-<br />
pinten faktor. Salah satunggaling factor metode belajar ingkang dipunterapaken<br />
dening dwija. Pramila anggenipun ngginakaken metodhe belajar ingkang tepat<br />
dipunprelukaken ing tingkat keberhasilan ingkang maksimal.<br />
Kalih variabel ing nginggil nggadhahi target. Kemampuan ingkang<br />
dipunkarepaken inggih punika siswa terampil maos pemahaman cerkak jumbuh<br />
kaliyan aspek penilaian, inggih punika isinipun waosan.<br />
D. Instrumen Penelitian<br />
Instrumen panaliten ingkang dipunginakaken wonten ing penelitian<br />
tindakan kelas punika instrument tes lan instrument nontes.<br />
a. Instrumen tes<br />
Tes inggih punika pitakonan-pitakonan utawi gladhen sarta piranti<br />
ingkang dipunginakaken nalika ngukur kaprigelan, pengetahuan intelegensi,<br />
40
kemampuan utawi bakat ingkang dipungadhahi dening individu utawi kelompok(<br />
Arikunto 2006:150). Peneliti nindakaken langkah model tes akhir pembelajaran.<br />
Wujud tes ingkang dipunsajikaken inggih punika mangsuli pitakonan wacana lan<br />
nyariosaken malih isinipun cerkak. Tes akhir dipunparingaken dhateng subjek<br />
panaliten kagem mangertosi dhata akhir kaprigelan maos pemahaman siswa .<br />
Aspek penilaian wonten ing maos pemahaman antawisipun,1)<br />
underaning waosan, 2) suraose waosan, 3) diksi, lan 4)ngadharaken underaning<br />
waosan kanthi cara tnulis. Skor penilaian aspek mahami waosan saged<br />
dipunpirsani ing tabel ing ngandhap.<br />
Table 1. Kisi-Kisi Tes Kaprigelan Maos Pemahaman<br />
No Indikator Deskriptor Nilai<br />
1. Underaning waosan a. Mangsuli kanthi leres, 25<br />
underan ingkang<br />
dipunandharaken kanthi<br />
gamblang, ringkes,<br />
tumata kanthi sae lan<br />
urutanipun logis.<br />
b. Wangsulan leres nanging<br />
kirang tumata kanthi sae, 20<br />
kirang urut lan<br />
underanipun kirang<br />
jangkep.<br />
c. Wangsulan kirang leres,<br />
15<br />
underan<br />
dipuandharaken<br />
boten urut<br />
ingkang<br />
d. Boten jumbuh kaliyan<br />
underanipun saben pada,<br />
boten layak dipunbiji<br />
10<br />
2. Suraosipun waosan a. Anggenipun mangsuli<br />
leres, suraose waosan 25<br />
jumbuh kaliyan prekawis<br />
lan tuntas<br />
b. Wangsulan leres nanging<br />
kirang sae, kirang<br />
jumbuh kaliyan suraose<br />
41
3.<br />
4.<br />
Diksi<br />
Ngandharaken malih<br />
underaning waosan<br />
kanthi cara tinulis<br />
waosan lan kirang tuntas<br />
c. Wangsulan kirang leres,<br />
suraose waosan kirang<br />
jumbuh kaliyan prekawis<br />
lan kirang tuntas<br />
d. Boten jumbuh<br />
antawisipun suraose<br />
waosan kaliyan<br />
prekawis, boten layak<br />
dipunbiji<br />
a. Mangsuli kanthi leres<br />
tembung lan<br />
bedhahanipu,<br />
andharanipun tepat,<br />
nguwaosi tegesipun<br />
tembung<br />
b. Wangsulan leres nanging<br />
pelafalanipun potensi<br />
tembung kirang lan<br />
bedhahanipun sae,<br />
andharanipun kirang<br />
mangarbawani tegesipun<br />
tembung<br />
c. Wangsulan kirang leres,<br />
mupangatipun potensi<br />
tembung kawates, saged<br />
ngewahi tegesipun<br />
tembung<br />
d. Wangsulan salah, boten<br />
layak dipunbiji<br />
a. Informasi /suraosse<br />
seratan runtut lan<br />
jumbuh kaliyan waosan<br />
b. Informasi lan suraosing<br />
seratan radi runtut<br />
c. Informasi utawi<br />
suraosing seratan kirang<br />
urut<br />
d. Informasi utawi isi<br />
seratan boten jumbuh<br />
kaliyan waosan<br />
20<br />
15<br />
10<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
25<br />
20<br />
15<br />
10<br />
42
Skor sedaya saking tes tulis inggih punika jumlah skor<br />
pemahaman isi bacaan dipuntambah kaliyan skor soal nyariosaken malih isinipun<br />
waosan. Criteria tingkat pemahaman isi waosan kados tabel ing ngandhap.<br />
Tabel 2. Kriteria Tingkat Kemampuan Maos Pemahaman<br />
b. Instrumen nontes<br />
Rentang nilai Kategori<br />
85-100 Sae sanget<br />
75-84 Sae<br />
65-74 Cekap<br />
55-64 Kirang cekap<br />
45-54 Kirang<br />
Kirang saking 44 Kirang sanget<br />
Wujud instrument nontes dipunginakaken kagem mangertosi perubahan<br />
tumindakipun siswa, sikap siswa wonten ing pambelajaran, ugi tanggapan siswa<br />
ngengingi pembelajaran ingkang dipunlampahi nalika nderek piwulangan maos<br />
pemahaman kanthi media cerkak Abunawas akal-akalan kanthi metode OK5R.<br />
Wujud instrument notes ing panaliten punika pedoman observasi, jurnal<br />
penelitian,pedoman wawancara, lan dokumentasi.<br />
1) Pedoman Observasi<br />
Pedoman observasi dipunginakaken supados pikantuk dhata ngengingi<br />
perubahan tumindakipun siswa anggenipun nderek pembelajaran maos<br />
pemahaman kanthi media cerkak Abunawas akal-akalan. Subjek sasaran ingkang<br />
dipunamati wonten ing observasi punika bakenipun perilaku positif lan perilaku<br />
43
negative ingkang medal nalika nindakaken panaliten siklus I lan siklus II.<br />
Babagan ingkang kedah dipuncathet nalika observasi antawisipun: (1) Aktif nalika<br />
proses pembelajaran, (2) males-malesan, (3) wicantenan piyambak, (4) ketingal<br />
ngantuk,(5) ngganggu kanca sanes, (6) mingatosaken.<br />
2) Jurnal penelitian<br />
Jurnal dipundamel supados mangertosi respon siswa babagan<br />
pembelajaran maos pemahaman cerkak Abunawas akal-akalan kanthi metode<br />
OK5R. Jurnal dipunisi peneliti ingkang isinipun panyarwe sedaya kedadosan<br />
ingkang dipuntingali lan dipunraosaken nalika nindakaken pembelajaran. Bab-bab<br />
ingkang prelu dipuncathet lan dipun isi wonten ing jurnal inggih punika: (1)<br />
respon siswa ing pembelajaran bahsa Jawa kanthi ngginakaken media cerkak<br />
tukang cukur,(2) tumindak siswa nalika nampi pembelajaran bahasa Jawa<br />
ngginakaken metode OK5R, (3) tumindak siswa nalika berinteraksi kaliyan dwija,<br />
(4) kahanan kelas ing pembelajaran maos pemahaman bahasa sastra Jawa, (5)<br />
tumindak siswa anggenipun mangsuli pitakonan ingkang dipunparingi dwija.<br />
3) Pedoman wawancara<br />
Wawancara dipunginakaken supados pikantuk dhata ingkang isinipun<br />
pamrayogi siswa ngengingi kemudahan lan kesulitan wonten ing maos<br />
pemahaman kanthi metodhe-metodhe saderengipun.<br />
4) Dokumentasi<br />
Foto dipunginakaken kagem ngrekam kagiyatan siswa ing pambelajaran.<br />
Gambar ingkang dipupendhet punika prastawa-prastawa katemtu ing<br />
pambelajaran maos pemahaman.<br />
44
E. Teknik Pangempalan Dhata<br />
Alat pangempalan dhata inggih punika instrument ingkang<br />
dipuginakaken supados pikantuk dhata saking lapangan. Wonten ing panaliten<br />
dipunginakaken kalih macem alat pangempalan dhata, inggih punika tes lan<br />
observasi.<br />
a. Tes<br />
Tes inggih punika serentetan pitakonan, gladhen utawi piranti sanes<br />
ingkang dipunginakaken kagem ngukur kaprigelan, pengetahun,intelegensi<br />
kemampuan utawi bakat ingkang dipungadhahi individu utawi kelompok<br />
(Arikunto 1994:123). Tes asring sanget dipundadosaken minangka piranti kagem<br />
ngempalaken dhata keterangan ingkang dipunagem damel ramalan ngengengi<br />
siswa (Surakhmad 1994:152). Tes wonten ing panaliten dipunginakaken kagem<br />
milah dhata kemampuan maos pemahaman. Tes ingkang dipunginakaken wonten<br />
ing pangempalan dhata tes awal kaliyan soal kemampuan maos pemahaman<br />
saderengipun siswa pikantuk materi metode OK5R lan tes akhir inggih<br />
sasampunipun siswa pikantuk materi OK5R. Saderengipun tes akhir<br />
dipunwontenaken, siswa dipunparingi materi babagan cara-cara anggenipun<br />
ngginakaken metode OK5R ingkang dipuntemtokaken wekdalipun.<br />
Metode OK5R murugaken proses maos ingkang wonten 7 cara inggih<br />
punika overview punika njinggleng kanthi taliti, Key Ideas ingih punika madosi<br />
ide-ide kunci utawa mbudidaya misahaken prekawis utami lan prekawis ingkang<br />
45
sipatipun nerangaken, Read inggih punika maos manggihaken gagasan baken lan<br />
gagasan panerangipun, Rec<strong>ord</strong> inggih punika damel cathetan utawi nengeri<br />
waosan/ buku sarana ngringkes bakening rembag, Recite inggih punika ngudhal<br />
malih isinipun waosan, Review inggih punika ngambali bab-bab ingkang sampun<br />
dipunwaos lan dipunpahami, Reflect inggih punika nggraita gagasan bakenipun<br />
artikel utawi bab kasebat kagalih kanthi lebet,katimbang-limbang, katandhing-<br />
tandhingaken, kajumbuhaken kaliyan pangertosan ingkang sampun dipunkuwaosi<br />
dening pamaos ( Walter Pauk ing Suyitno 2006:54). Dasar pengembangan metode<br />
punika inggih punika teori kognitif, ingkang mriksani bilih maos punika proses<br />
berfikir.<br />
b. Teknik Nontes<br />
Data notes ing panaliten saged dipunlampahi kanthi metodhe<br />
observasi,jurnal,wawancara lan dokumentasi.<br />
1) Observasi<br />
Observasi inggih punika pangempalan dhata kanthi cara panaliten<br />
nganakaken pengamatan langsung. Panaliten nglampahaken pengamatan langsung<br />
pengelolaan pembelajaran Bahasa Jawa ing kelas VII. Tahapan observasi ingkang<br />
saged dipunlampahi inggih punika: (1) nyiapaken lembar observasi ingkang<br />
isinipun butir-butir sasaran pengamatan babagan aktifipun siswa lan aktifipun<br />
siswa anggenipun nggarap tugas (tes), (2) nglaksanakaken observasi sjroning<br />
proses pambelajaran,mulai saking andharan dwija, proses pambelajaran ngantos<br />
evaluasi kagem mangertosi asil ingkang dipunserap dening siswa, lan (3) nyathet<br />
asil observasi kanthi ngisi lembar observasi ingkang sampun dipunsiapaken.<br />
46
2) Jurnal<br />
Jurnal dwija dipunisi ing pungkasaning piwulangan maos pemahaman.<br />
Jurnal ingkang dipunnilai dening panaliten inggih punika jurnal aktivitas siswa<br />
sajroning proses pambelajaran.<br />
3) Wawancara<br />
Wawancara ingkang dipuginakaken kagem mundhut data dipunlampahi<br />
kanthi metode terpimpin. Wawancara dipunlampahi dening panaliten dhateng<br />
siswa ingkang asil tesipun sae, cekap, lan kirang. Punika addhedhasar asil<br />
observasi, jurnal siswa, lan asil tes ing saben pungkasaning siklus.<br />
4) Dokumentasi<br />
Foto dipunginakaken kagem ngrekam kagiyatan siswa ing pambelajaran.<br />
Gambar ingkang dipupendhet punika prastawa-prastawa katemtu ing<br />
pambelajaran maos pemahaman.<br />
F. Teknik Analisis Dhata<br />
Data ingkang sampun dipunkempalaken lajeng dipunanalisis kanthi teknik<br />
deskriptif prosentase lan teknik deskriptif kualitatif. Data kasebat lajeng<br />
dipunanalisis kanthi cara:<br />
1. Teknik Deskriptif Prosentase<br />
Analisis dhata kanthi cara deskriptif prosentase mujudaken langkah<br />
dipunetang kanthi persentase kanthi cara : (1) ngekap biji ingkang dipunasilaken<br />
siswa, (2) ngetang biji kumulatif saben aspek, (3) ngetang biji rata-rataa, lan (4)<br />
ngetang persentase.<br />
47
Persentase dipunetang kanthi rumus :<br />
NP = x 100 %<br />
n x s<br />
Keterangan :<br />
NP : Nilai prosentase<br />
: Skor ingkang dipuncapai siswa<br />
n : Skor maksimal ideal<br />
s : Jumlah siswa setunggal kelas<br />
2. Teknik Deskriptif Kualitatif<br />
Teknik analisis deskriptif kualitatif dipunginakaken kagem nganalisis<br />
dhata kualitatif. Dhata kualitatif punika saking asil notes. Asil notes<br />
dipunginakaken kagem mangertosi siswa ingkang awrat anggenipun maos<br />
pemahaman. Sawetara asil maos dipunginakaken dhasar kagem mangertosi<br />
indhaking kaprigelan maos pemahaman siswa.<br />
48
BAB IV<br />
ASILING PANALITEN LAN PIREMBAGANIPUN<br />
Asil panaliten ingkang dipunlampahaken dhateng siswa kelas VII SMP<br />
Kartika III-2 Banyumanik Semarang babagan piwulangan maos pemahaman<br />
kanthi metode OK5R ingkang dipundhasari ing prosedur wonten ing siklus I lan<br />
siklus II, sacara jangkep dipunjabaraken ing ngandap.<br />
A. Asiling Panaliten<br />
1. Asil Panaliten Siklus I<br />
Asil maos pemahaman kanthi metode OK5R ing siklus I kaandharaken<br />
wonten ing distribusi frekuensi ing ngandhap.<br />
Tabel 3. Asil Tes Kaprigelan Maos Pemahaman Siklus I<br />
No Kategori Rentang Nilai Frekuensi Persentase<br />
1 Sae sanget 85-100 2 8<br />
2 Sae 75-84 12 48<br />
3 Cekap 65-74 6 24<br />
4 Kirang cekap 55-64 4 16<br />
5 Kirang 45-54 1 4<br />
6 Kirang sanget Kirang saking 44 0 0<br />
Jumlah 25 100<br />
Adhedhasar tabel 3 ing nginggil, saking 25 siswa saged<br />
dipunmangertosi bilih ingkang pikantuk biji antawisipun 85 ngantos 100<br />
punika wonten 2 siswa utawi 8%, awit 2 siswa punika panci nggatosaken<br />
sanget nalika piwulangan.<br />
Siswa ingkang pikantuk biji antawisispun 75 ngantos 84 punika<br />
wonten 12 siswa, bilih dipunlebetaken ing persen wonten 48% punika<br />
49
wonten ing kategori sae.Siswa kasebut pikantuk biji sae dipunsebabaken<br />
dening faktor internal kadosta motivasi lan konsentrasi. Nanging siswa<br />
rumaos menawi wekdal kangge maos langkung dangu, bijinipun saget<br />
langkung sae. Siswa rumaos gamlang kaliyan materi ingkang<br />
dipunandharaken dwija, pitakenan kaliyan materi ugi sampun jumbuh.<br />
Wekdal ingkang kirang punika ingkang nyebabaken bijinipun dereng<br />
maksimal.<br />
Siswa ingkang kagolong cekap wonten 6 siswa utawi 24%<br />
ingkang bijinipun antawis 65 ngantos 74. Nanging taksih wonten 4 siswa<br />
utawi 16% ingkang wonten ing kategori kirang saking KKM utawi<br />
ingkang bijinipun antawis 55 ngantos 64, punika dipunsebabaken siswa<br />
punika boten ngatosaken nalika piwulangan.<br />
Kanthi dhata ing nginggil saged dipunpirsani bilih adhedhasar<br />
KKM ingkang sampun dipuntemtokaken inggih punika biji 65 wonten 20<br />
siswa utawi 80% ingkang sampun tuntas wonten ing piwulangan maos<br />
pemahaman kanthi metode OK5R utawi sampun ngluwihi batas minimum<br />
ingkang dipuntemtokaken sekolah. Ananging taksih wonten 5 siswa utawi<br />
20% ingkang dereng tuntas awit bijinipun taksih kirang saking 65 utawi<br />
taksih kirang saking KKM.<br />
2. Asil Panaliten Siklus II<br />
Asil maos pemahaman kanthi metode OK5R ing siklus II<br />
kaandharaken wonten ing distribusi frekuensi ing ngandhap.<br />
50
Tabel 4. Asil Tes Kaprigelan Maos Pemahaman Siklus II<br />
No Kategori Rentang Nilai Frekuensi Persentase<br />
1 Sae sanget 85-100 12 48<br />
2 Sae 75-84 5 20<br />
3 Cekap 65-74 6 24<br />
4 Kirang cekap 55-64 2 8<br />
5 Kirang 45-54 0 0<br />
6 Kirang sanget Kirang saking 44 0 0<br />
Jumlah 25 100<br />
Adhedasaar tabel asil tes kaprigelan maos pemahaman saking 25<br />
siswa wonten 12 siswa ingkang kalebet ing kategori sae sanget utawi 48%<br />
inggih punika siswa ingkang pikantuk biji sanginggiling 85. Siswa<br />
ingkang pikantuk biji antawisipun 75 ngantos 84 wonten 5 siswa utawi<br />
20% inggih punika ingkang kalebet kategori sae. Wonten 6 siswa utawi<br />
24 siswa ingkang bijinipun mlebet ing kategori cekap kanthi rentang nilai<br />
65 ngantos 74. Nanging taksih ugi wonten siswa ingkang pikantuk biji ing<br />
kategori kirang wonten 2 siswa utawi 8% inggih punika siswa ingkang<br />
pikantuk biji antawisipun 0 ngantos 64.<br />
Asil tes kaprigelan maos pemahaman ing siklus II punika ketingal<br />
wonten indhakipun. Indhakipun ketingal wonten ing tabel, inggih punika<br />
siswa ingkang kalebet ing kategori sae sanget wonten 12 utawi 48%<br />
ingkang asil punika ing siklus I dereng nyandhak. Punika mbuktikaken<br />
wonten indhakan ing arah ingkang langkung sae<br />
51
B. Pirembaganipun<br />
1. Pirembaganipun Asil Panaliten Siklus I<br />
Adhedhasar analisis asil kaprigelan maos pemahaman ing siklus I<br />
saking 25 siswa, sampun wonten 2 siswa utawi 8% ingkang pikantuk skor<br />
sae sanget kanthi rentang nilai 85-100. Babagan punika awit wonten<br />
sesambetanipun kaliyan psikologi siswa, siswa punika sampun ketingal<br />
ing kagiyatan piwulangan. Punika saged dipunmangertosi saking siswa<br />
anggenipun ngandharaken ide, gagasan anggenipun paring pirsa utawi<br />
naggapi pitakonanipun siswa sanes ingkang taksih mrangu-mrangu.<br />
Motivasi siswa anggenipun derek piwulangan sampun wonten lan<br />
langkung aktif tinimbang siswa sanesipun.<br />
Siswa ingkang pikantuk biji antawisipun 75 ngantos 84 wonten 12<br />
siswa utawi 48%. Adhedhasar asil panaliten ing kagiyatan piwulangan,<br />
siswa punika ketingal aktif lan wanton ngandharaken ide ugi gagasan<br />
anggenipun nyuwun pirsa lan nanggapi pitakonan siswa sanes, anggenipun<br />
nggarap tugas mandhiri, tinimbang siswa sanes. Siswa punika ugi<br />
langkung nggadhahi tanggel jawab anggenipun biji utawi nanggapi<br />
pitakonan siswa sanes. Siswa kasebut kalebet siswa ingkang pinter.<br />
Siswa ingkang kagolong cekap wonten 6 siswa utawi 24% ingkang<br />
bijinipun antawis 65-74. Siswa ingkang wonten ing kategori punika panci<br />
cekap aktif lan kendel, nanging dereng dipunimbangi kanthi sipat ingkang<br />
mandhiri anggenipun nggarap tugas. Siswa punika kirang aktif wonten ing<br />
piwulangan, boten kersa nanggapi andharan utawi pitakonan saking dwija.<br />
52
Wonten 4 siswa utawi 16% siswa ingkang wonten ing kategori<br />
kirang cekap utawi ingkang bijinipun antawis 55-64. Adhedhasar asil<br />
analisis dipunmangertosin bilih siswa punika lenggahipun wonten tengah<br />
lan wingking. Piyambakipun ketingal remen micara kaliyan kanca<br />
sebangku utawi kanca sisihipun. Nalika dipuntegur dening dwija,<br />
piyambakipun nembe purun ngatosaken. Siswa punika ugi ketingal kirang<br />
konsentrasi lan kirang atusias. Kahanan punika tamtu kemawon<br />
nggadhahi pengaruh ingkang boten sae.<br />
Wonten malih ingkang pikantuk biji antawisipun 45 ngantos 54<br />
wonten 1 siswa utawi 4% inggih punika pikantuk biji 45 ingkang<br />
kategorinipun kirang. Siswa punika nggadhahi kaprigelan ingkang cekap,<br />
ananging siswa punika hiperaktif saengga konsentrasi anggenipun sinau<br />
kirang sae, langkung-langkung anggenipun mahami waosan ing tes, siswa<br />
punika boten serius. Nalika tes siswa punika nindhakaken kagiyatan<br />
ingkang boten sae kados nyoret-nyoret kertas utawi sibuk nggambar<br />
saengga boten fokus anggenipun nggarap lembar kerja.<br />
Siswa ingkang pikantuk biji kirang saking 44 ing siklus I punika<br />
boten wonten utawi 0% saking cacahipun siswa. Punika dipunsebabaken<br />
ing prasiklus sampun dipunandharaken babagan kaprigelan maos<br />
pemahaman.<br />
Biji kaprigelan maos pemahaman siswa ing siklus I punika sacara<br />
umum dereng ngetingalaken asil ingkang sae. Biji daya serap perorangan<br />
taksih wonten ingkang ing sangandhaping skor KKM. Wonten ing<br />
53
kagiyatan piwulangan ing siklus I ugi dereng maksimal. Babagan punika<br />
ketingal ing motivasi siswa anggenipun derek piwulangan ingkang kalebet<br />
ing kategori cekap sahingga betahaken perbaikan ing siklus salajengipun.<br />
Biji kaprigelan maos pemahaman kanthi metode OK5R ing siklus I<br />
punika sacara umum dereng ngetingalaken asil ingkang ngremenaken<br />
sanget. Biji daya serap individu taksih wonten ing sangandhape skor<br />
KKM lan kangge daya serap klasikal ugi taksih ing sakngandhape KKM.<br />
Wonten ing kagiyatan piwulangan ing siklus I ugi dereng maksimal.<br />
Babagan punika ketingal ing motivasi siswa anggenipun derek piwulangan<br />
kalebet wonten ing kategori cekap lan anggenipun nggungkapaken ide ugi<br />
gagasan taksih wonten ing kategori cekap sahingga betahaken perbaikan<br />
ing siklus salajenganipun.<br />
Adhedasar dhata ingkang sesambetan kaliyan perencanaan kaliyan<br />
pelaksanaan tindhakan saking dwija saged dipunasilaken bilih dwija<br />
anggenipun ngandharaken piwulangan dereng jumbuh kaliyan<br />
perencanaan tinulis. Kados apresiasi dwija taksih dereng saged ngukur<br />
pengetahuan siswa, dwija langkung fokus anggenipun maringi tugas.<br />
Anggenipun ngukur wekdal panaliti ugi kirang jumbuh kaliyan wekdal<br />
ingkang sampun dipunrencanakaken. Dwija kedah langkung proaktif<br />
anggenipun maringi perhatian dhateng siswa ingkang dereng nyekapi<br />
KKM saengga daya serap klasikal saged mindhak. Penguatan ingkang<br />
awujud pujian utawi hadiah prelu dipunparingaken dhateng siswa, saengga<br />
54
motivasi lan keberanian kagem ngungkapaken ide utawi gagasan langkung<br />
berkembang.<br />
Dwija ugi kedah nggatosaken perencanaan piwulangan ingkang<br />
sampun dipunrancang sahingga pelaksanaan tindhakan ingkang badhe<br />
dipunlampahakaen boten ngimpang saking target ingkang sampun<br />
dipuntemtokaken, bakenipun wonten ing pengaturan wekdal.<br />
Asil tes kaprigelan maos pemahaman siswa ing siklus I kasebut<br />
dipundukung kaliyan asil pengamatan saking dhata kagiyatan piwulangan,<br />
wawancara lan observasi dhateng siswa.<br />
Biji kaprigelan maos pemahaman punika dereng ngetingalaken asil<br />
ingkang sae. Biji daya serap individual taksih ing sangandhaping skor<br />
KKM dan kagem daya serap klasikal ugi taksih ing sangandhaping KKM.<br />
Wonten ing kagiyatan proses sinau motivasi siswa anggenipun derek<br />
piwulangan taksih wonten ing kategori cekap sahingga betahaken<br />
perbaikan ing siklus lajengipun.<br />
2. Pirembaganipun Asil Siklus II<br />
Dwija murugaken agen pembelajaran utawi ujung tombak<br />
transformative ilmu, kanthi mekaten dwija murugaken sosok ingkang<br />
kedah saged mrantasi kagiyatan piwulangan ingkang dipunlampahi kagem<br />
ngawontenaken perbaikan. Kontek punika ingkang saetu dados kunci<br />
kasilipun pendidikan.<br />
Asil temuan ing siklus I ingkang dipunfokusaken ing tindhakan<br />
perbaikan pembelajaran kanthi metode OK5R, siswa langkung<br />
55
dipuntekenaken ing kecepatan maos pemahaman kanthi ngrangsang ing<br />
kaprigelan obahing mata lan pemahaman. Saking siklus I punika sampun<br />
saged ningkataken asl sinau siswa, sinaosa kagem daya serap klasikal<br />
dereng jumbuh kaliyan ingkang dipunkajengaken. Ewahan ingkang cekap<br />
signifikan ingkang wonten ing kahanan belajar siswa, ingkang kirang<br />
bergairah lan ngremenaken. Sinaosa wonten pinten-pinten siswa ingkang<br />
motivasinipun taksih kirang semangat anggenipun nyuwun pirsa utawi<br />
berperan aktif wonten ing diskusi kelompok.<br />
Asil temuan ing siklus I dipunewahi ing siklus II kanthi nekenaken<br />
ing perbaikan kagem variasi waosan kanthi target ingkang sampun<br />
dipuntetepaken lan saged langkung dipuntingkataken. Metode lan fungsi<br />
dwija dipundamel langkung variatif, langkung kathah mbangkitaken<br />
kreativitas siswa anggenipun paring pitakon. Mobilitas dwija supados<br />
keliling saged ningkataken motivasi siswa ingkang kirang mampu ugi<br />
saged dipuntingkataken.<br />
Adhedasar analisis asil maos pemahaman ing siklus II saking 25 siswa<br />
ingkang pikantuk biji sae sanget antawisipun 85 ngantos 100 dados 12<br />
siswa utawi 48%. Indhakan punika sesambetan kaliyan penambahan<br />
penguatan dwija lan interaksi psikologis siswa ingkang ketingal langkung<br />
akrab. Punika ketingal saking motivasi siswa ingkang wantun<br />
ngandharaken gagasan lan paring pirsa dhateng dwija ing babagan<br />
tembung-tembung ingkang awrat utawi ingkang dereng dipunmangertosi,<br />
sahingga siswa punika langkung gampil anggenipun nggarap tugas.<br />
56
Biji siswa ingkang kategorinipun sae ing rentang antawisipun 75<br />
ngantos 85 wonten 5 siswa utawi 28%. Adhedasar asil pengamatan wonten<br />
ing piwulangan ingkang saderengipun ing kategori cekap mindhak ing<br />
kategori sae. Babagan punika dipunsebabaken mindhak ing aspek<br />
ngandharaken malih underaning waosan kanthi cara tinulis, nanging ing<br />
babagan suraose waosan wonten siswa ingkang taksih bingung bentenaken<br />
ukara- ukara ingkang kalebet suraose waosan. Siswa punika langkung<br />
tanggel jawab anggenipun nggarap tugas sahingga ing siklus punika<br />
bijinipun saged mindhak.<br />
Skor cekap kanthi rentang 65-74 wonten 6 siswa utawi 24%.<br />
Saking pitakonan-pitakonan utawi tes bilih 6 siswa punika sacara klasikal<br />
sampun tuntas awit bijinipun saged langkung saking 65, nanging ing<br />
babagan ngandharaken undheraning waosan kanthi cara tinulis taksih<br />
wonten ingkang dereng tuntas.<br />
Siswa ingkang pikantuk biji antawisipun 55 ngantos 64 wonten 2<br />
siswa punika dipunsebabaken kirang serius anggenipun nggarap soal tes<br />
awit taksih remen micara kaliyan siswa sebangku lan taksih lingsem utawi<br />
malu bertanya.<br />
Asil tes punika dipundukung dhata situasi kagiyatan piwulangan<br />
siklus II. Dhata punika adhedasar asil pengamatan dwija utawi jurnal guru,<br />
jurnal siswa lan asil wawancara.<br />
Kanthi metode OK5R saged ningkataken kaprigelan maos<br />
pemahaman siswa kelas VII SMP Kartika III-2 Banyumanik Semarang<br />
57
prelu dipuntindhak lanjuti kanthi maos wacana sanesipun ingkang gadhahi<br />
manfaat kagem siswa. Ing sekolah dipunbetahaken papan lan waosan<br />
ingkang saged dadosaken siswa remen maos. Ing kaluwarga siswa prelu<br />
diparingi dorongan utawi kahanan ingkang damel siswa remen maos.<br />
Pembinaan kasebut nggadhahi pengaruh ing kelas, sahingga<br />
dadosaken sipat positif ingkang saged dadosaken kulina ing dhiri siswa.<br />
Kekulinan punika ingkang dadosaken pengaruh dhateng motivasi siswa-<br />
siswa kagem maos.<br />
58
A. DUDUTAN<br />
BAB V<br />
PANUTUP<br />
Adhedasar saking asil panaliten punika saged dipunrumusaken bilih<br />
materi piwulangan basa Jawi boten namung dipunjlentrehaken kemawon<br />
nanging kedah dipunpraktekaken supados siswa langkung gampil anggenipun<br />
nampi piwulangan, mliginipun materi maos pemahaman amargi taksih kathah<br />
siswa ingkang dereng nguaosi ejaan lan pamilihing tembung, dwija kedah<br />
trampil anggenipun jlentrehaken materi ingkang dipunwucalaken kanthi<br />
gambling saengga siswa boten kangelan anggenipun mangertosi lan mahami<br />
piwulangan punika, siswa ingkang sampun kulina maos ing padinan langkung<br />
sae anggenipun maos pemahaman tinimbang siswa ingkang boten nate maos.<br />
Adhedasar andharan ing nginggil pramila wonten indhaking kaprigelan<br />
maos pemahaman kanthi metode OK5R siswa kelas VII SMP Kartika III-2<br />
Banyumanik Semarang, punika ketingal skor rata-rata asil tes saking 68,36 ing<br />
siklus I dados 73,04 utawi mindhak 4,68%, mekaten ugi ing siklus II skor rata-<br />
rata kelas 81,68 utawi saking siklus I ing siklus II mindhak 8,64%. Ewahan<br />
punika ketingal ing siswa ingkang saderengipun kirang siap, kirang semangat<br />
lan kirang aktif dados langkung siap, semangat lan aktif ing piwulangan.<br />
Mekaten ugi siswa dados langkung wantun paring pirsa lan mangsuli<br />
pitakonan ugi paring pamrayogi.<br />
59
B. PAMRAYOGI<br />
Adhedasar asil lan pirembagan panalitian tindhakan ing nginggil, pramila:<br />
1. Siswa prelu ningkataken minat lan aktifitas anggenipun sinau supados<br />
piwulanganipun langkung nggadhahi makna.<br />
2. Dwija kedah langkung nggatosaken motivasi siswa supados ing<br />
piwulangan saged mindhak.<br />
3. Dwija kedah ningkataken kaprigelan ngginakaken media wonten ing<br />
proses piwulangan, ngladen dhiri supados dados fasilitator, mediator<br />
ingkang sae supados saged ngelola piwulangan kanthi sae.<br />
4. Asil panaliten punika langkung valid bilih dwija ngawontenaken<br />
panaliten lanjut kanthi subjek ingkang langkung wiyar.<br />
60<br />
60
KAPUSTAKAN<br />
Ali, Mohamad . 1982. Penelitian Kependidikan Prosedur dan Strategi. Angkasa :<br />
Bandung.<br />
Arikunto, Suharsimi dkk. 2006. Penelitian Tindakan Kelas. PT Bumi Aksara:<br />
Jakarta.<br />
. 2006. Prosedur Penelitian Suatu Pendekatan Praktik. PT Rineka<br />
Cipta: Jakarta.<br />
. 2009. Dasar- Dasar Evaluasi Pendidikan. Bumi Aksara : Jakarta.<br />
Mangunsuwito. 2006. Kamus Lengkap Bahasa Jawa. Yrama Widya: Bandung.<br />
Nurhadi. 2004. Bagaimana Meningkatkan Kemampuan Membaca. Sinar Baru:<br />
Bandung.<br />
. 2008. Membaca Cepat dan Efektif. Sinar Baru: Bandung.<br />
Sudjana,Nana. 2009. Tuntunan Penyusunan Karya Ilmiah. Sinar Baru: Bandung.<br />
. 2009. Dasar- Dasar Proses Belajar Mengajar. Sinar Baru:<br />
Bandung.<br />
Suryabrata, Sumadi.2006. Metodologi Penelitian. Raja Grafindo Persada: Jakarta.<br />
Sutadi. 2007. Telaah Kurikulum Bahasa Jawa. Semarang : IKIP PGRI.<br />
Suyitno. 2006. Prigel Maos. Semarang : IKIP PGRI.<br />
Tampobolon. 2008.Kemampuan Membaca Teknik Membaca Efektif dan<br />
Efisien.Angkasa: Bandung.<br />
Tarigan, H.G. 1983. Membaca Sebagai Suatu Keterampilan Berbahasa. Angkasa:<br />
Bandung.<br />
http://scool.familyeducation.com/top-10-ways/improve-reading-skills/38329.html<br />
(kaunduh, 13 Januari 2010)<br />
http://www.<strong>doc</strong>stoc.com/<strong>doc</strong>s/32080354/penetapan_kkm (kaunduh 13 Januari<br />
2010)<br />
http://www.scribd.com/<strong>doc</strong>/3371469/Permendiknas-no-41-Tahun-2007<br />
( kaundhuh 13 Januari 2010)<br />
61