BERRIA, 2011-04 - Wikispaces
BERRIA, 2011-04 - Wikispaces
BERRIA, 2011-04 - Wikispaces
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>2011</strong>ko apirilaren 17a • Igandea<br />
Aranak Angel Zabalari Pabetik bidalitako postala, 1900eko martxoan. Ezkonbidaian zegoen Arana. ABERTZALETASUNAREN AGIRITEGIA<br />
Sabinik barnekoena<br />
‘Barne-muinetako Sabin Arana Goiri’izeneko liburua<br />
plazaratu dute, EAJren sortzaileak idatzitako gutun sorta<br />
aberatsarekin; bigarren liburukia aurten argitaratzea<br />
espero du Joseba Agirreazkuenaga lanaren prestatzaileak.<br />
Gotzon Hermosilla<br />
Historian lorratza<br />
utzi duten emakume<br />
eta gizonak hobeto<br />
ezagutzeko,<br />
haien esanak, haien<br />
eginak, haietaz besteek esan dituztenak<br />
hartu ohi dira aintzakotzat;<br />
eta, jakina, idatzirik utzi zituztenak<br />
ere haiengana gerturatzeko<br />
bide emankorra izaten da.<br />
Baina ez dira berdin izaten argitaratzeko<br />
helburuz idazten direnak<br />
eta soilki lagun minari, maiteari<br />
edo unean uneko solaskideari zuzentzen<br />
zaizkionak. Sabino Arana<br />
Goirik (Abando, Bizkaia, 1865;<br />
Sukarrieta, Bizkaia, 1903) idazlan<br />
ugari utzi zituen, artikuluak batez<br />
ere, baina eskutitz ugari ere<br />
idatzi zituen; horietan agertzen<br />
da barne-barneko Arana, plazagizon<br />
polemiko eta sutsuaren<br />
alde ezkutua.<br />
Gutun horietako asko bildu ditu<br />
Joseba Agirreazkuenaga EHUko<br />
Historia katedradunak, Barnemuinetako<br />
Sabin Arana Goiri izeneko<br />
liburuan. Utriusque Vasconiae<br />
argitaletxeak plazaratu du,<br />
Paulo Iztuetak zuzentzen duen<br />
Gutun-Sorta sailean. Gutunak I<br />
(1876-1903) azpititulua du liburuak,<br />
eta horrek esan nahi du bigarren<br />
atala ere izango duela lan<br />
horrek. Aurtengo Durango Azokarako<br />
kalean egotea espero dute.<br />
Hainbat arlotatik azter daitezke<br />
liburuan bildutako agiriak. Joseba<br />
Agirreazkuenagak dioenez,<br />
«garaian garaiko ikuspegia antzemateko<br />
ikaragarrizko balio<br />
antropologiko, etnografiko eta soziala»<br />
daukate. Baina, batez ere,<br />
Sabino Arana —edo Sabin, Agirreazkuenagak<br />
izen hori hobesten<br />
baitu, Aranak berak erabili<br />
ohi zuena izaki— hobeto ezagutzeko<br />
parada ematen dute. «Gutunek<br />
historia txikia erakusten digute»,<br />
dio Agirreazkuenagak,<br />
«baina historia txikia historia<br />
handiaren zati bada; zati ez ezik,<br />
oinarri ere bai».<br />
«Pertsonaren beste ikuspegi<br />
bat» eskaintzen dute gutunek,<br />
Agirreazkuenagak dioen moduan.<br />
Kasu honetan, liburuan bildutako<br />
gutunek zehatz ematen<br />
dute Aranaren ibilbidearen berri.<br />
Ez hori bakarrik: «Eskutitzak<br />
beti norbaiti zuzenduak izaten direnez,<br />
Aranaren inguruko sarea<br />
zein zen ere erakusten digute gutun<br />
hauek».<br />
Idaztera emana<br />
Etorri handiko idazlea izan zen<br />
Arana Goiri, idaztera emana bizi<br />
izan zena. Baina ekintzailea ere<br />
izan zen, eta, hortaz, bere ideiak<br />
hedatu eta plazaratzeko bidetzat<br />
zituen idazkiak, eztabaida eta polemikari<br />
muzin egin gabe. Horregatik,<br />
kazetaritza landu zuen batez<br />
ere. Haren testu gehienak «kazetaritzarako<br />
moldean<br />
pentsatuak» daude, Agirreazkuenagaren<br />
berbetan, eta El Correo<br />
Vascoegunkariaren eta beste zenbait<br />
agerkariren sortzaile eta sustatzailea<br />
izan zen.<br />
Gutunetan ere ageri da Aranaren<br />
izaeraren alde hori, betiere<br />
kontuan hartuta «berez argitaratzeko<br />
ez ziren materialak» direla<br />
eskutitzak, «horietako asko eztabaida<br />
giroan idatzitakoak». Alde<br />
horretatik, gaur egungo blogekin<br />
alderatzen ditu Agirreazkuenagak<br />
gutunok, «blogek bezala,<br />
unean uneko iritzi eta sentierak»<br />
plazaratzen dituztelako: «Hor topatzen<br />
dugu pertsona publiko baten<br />
usteen benetako adierazpena,<br />
Emaztegaiari idatzitako gutuna.<br />
ABERTZALETASUNAREN AGIRITEGIA<br />
beharbada gordinagoa, mota horretako<br />
dokumentuei dagokien<br />
moduan».<br />
Aranak oso denbora laburra<br />
izan zuen bere ideiak garatzeko,<br />
Bizcaya por su independencia liburua<br />
argitaratu zuenetik hil zen<br />
arte hamaika urte baino ez zirelako<br />
pasa. Agirreazkuenagak apailatutako<br />
liburuan ere, hamar urteren<br />
buruan idatzitako gutunak<br />
agertzen dira gehienbat. Hartzaileei<br />
dagokienez, bi atal desberdindu<br />
behar dira: alde batetik, etxekoei<br />
bidalitako gutunak daude;<br />
amari umetan igorritako ohar laburra,<br />
Paulina arrebari edo Jose<br />
Sabino Arana 13<br />
Mari aitaginarrebari bidalitakoak<br />
eta, oso bereziki, lehenbizi<br />
emaztegai eta gero emazte izan<br />
zuen Nikole Atxikallenderi zuzendutakoak.<br />
Azken horiek liburuaren<br />
atal handi bat hartzen<br />
dute, eta argitaratu gabe egon<br />
dira orain arte.<br />
Beste aldetik, familiaz kanpokoei<br />
bidalitako gutunak daude.<br />
Hartzaileen zerrendari erreparatuta,<br />
aise ikusten da «goi mailako<br />
kulturadunak» direla gehiengehienak,<br />
Agirreazkuenagaren<br />
berbak erabilita.<br />
Horietako batzuk oso interesgarriak<br />
dira: esaterako, Angel Zabala<br />
(Arteaga, Bizkaia, 1866; Madril,<br />
Espainia, 1940), EAJren barruan<br />
Aranaren konfiantzazko<br />
Liburuan, hamar<br />
urteren buruan<br />
idatzitako gutunak<br />
biltzen dira gehienbat<br />
pertsona izan zena eta alderdiaren<br />
sortzaileak, hilurren zegoelarik,<br />
oinordeko politiko izendatu<br />
zuena; Piarres Broussain (Hazparne,<br />
Lapurdi, 1859-1920) mediku<br />
euskaltzalea; Luis Eleizalde<br />
(Bergara, Gipuzkoa, 1879; Bilbo,<br />
1923) irakaskuntza elebidunaren<br />
aitzindari eta Euskaltzaindiaren<br />
sortzaileetakoa, eta abar.<br />
Gutunetako asko euskaraz idatzita<br />
daude, eta horietako batzuek<br />
apurtzen dute Aranaren<br />
garbizalekeriaren mito ezaguna.<br />
«Euskara molde desberdinak erabiltzen<br />
ditu, eta, esaterako, emaztegaiari<br />
zuzentzean saiatzen da<br />
Busturia aldeko euskaraz idazten.<br />
Nik uste dut euskararen erregistro<br />
desberdinak bereizten hasi<br />
zela Arana. Euskara kultua nahi<br />
zuen, goi mailako jakintza adierazteko<br />
moduko euskara, baina<br />
senitartekoekin eta emaztegaiarekin<br />
bestelako euskara, beste<br />
eredu bat erabiltzen zuen».<br />
Mendea baino gehiago igaro da<br />
Arana hil zenetik, eta, halere,<br />
hark utzitako ondareak gaurkotasun<br />
handia du, Espainiako hedabideetan<br />
haren kontra idazten<br />
direnek frogatzen dutenez. Arana<br />
«gaur-gaurko bizikide bat<br />
izango balitz bezala» epaitzea<br />
«harrigarria» begitantzen zaio<br />
Agirreazkuenagari: «Canovas de<br />
Castillok esklabismoaren inguruan<br />
idatzitakoekin edo garai<br />
hartako beste politikari batzuek<br />
idatzitakoekin ere gauza bera<br />
egin daiteke. Baina horrelakoak<br />
garaian garaiko eztabaida giroan<br />
kokatu behar dira halabeharrez.<br />
Esan behar da Aranak, bere ibilbide<br />
laburrean, aldaketak izan zituela<br />
bere ikuspegian, bere pentsaera<br />
egokitzen joan zela. Erabiltzen<br />
dituen hitz eta kontzeptuak<br />
testuinguru horretan kokatu behar<br />
dira, eta gero egin daiteke balorazioa,<br />
baina adierazpen horiek<br />
gure nahierara egokitzeko tranpa<br />
egin gabe».