1. Zenbakia - Lea-Artibai Amankomunazgoa
1. Zenbakia - Lea-Artibai Amankomunazgoa
1. Zenbakia - Lea-Artibai Amankomunazgoa
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>1.</strong><br />
Gurasoentzako aldizkaria<br />
• Hiruhilabetekaria<br />
2001eko negua<br />
<strong>Lea</strong>-<strong>Artibai</strong>ko <strong>Amankomunazgoa</strong> • Prebentzio Zerbitzua
Gurasoentzako<br />
aldizkaria<br />
egiteko<br />
<strong>1.</strong><br />
zenbakia<br />
Laguntzaileak<br />
• Ondarroako Udal Euskera Zerbitzua<br />
• Guraso elkarteak:<br />
Berriatuako Herri Ikastetxea<br />
Etxebarriko Manuela Zubizarreta Eskola<br />
Ispasterko Eskola unitarioa<br />
Lekeitioko Eskola Publikoa<br />
Lekeitioko R.M. Azkue Ikastola<br />
Lekeitioko Iturriotz Institutua<br />
Markina-Xemeingo Bekobenta Eskola Publikoa<br />
Markina-Xemeingo Berakruz Ikastola<br />
Ondarroako Herri Ikastetxea<br />
Ondarroako Zubi Zahar Ikastola<br />
Ondarroako Txomin Agirre Ikastola<br />
Ondarroako Institutua<br />
Maketazioa BOL & ERI Komunikazioak<br />
Imprimategia GERTU imprimategia<br />
Banatzailea Axmatu XXI<br />
Egilea<br />
<strong>Lea</strong>-<strong>Artibai</strong>ko <strong>Amankomunazgoa</strong><br />
• Prebentziorako Zerbitzua<br />
Kanttoipe, 3 • 48700 ONDARROA<br />
Tf.: 94 613 43 75 • Faxa: 94 683 19 66<br />
eburgoa@lea-artibai.org<br />
Lege Gordailua BI-2770-01<br />
3 Editoriala<br />
Egiteko Prest!<br />
aldizkaria<br />
Pedro Agustin Juaristi<br />
Gurutzne Osa<br />
4 0tik 5 urtera<br />
Kasketa baten<br />
aurrean nola jokatu<br />
Josune Egia<br />
6 6tik 11 urtera<br />
“Handiak<br />
sentitzen dira”<br />
Mariaje Uranga<br />
Babesleak<br />
8 Zeure Txokoa<br />
Gurasoen galderei<br />
erantzuten<br />
Nerea Urrosolo<br />
10 12tik 18 urtera<br />
Bere nortasunaren<br />
bila<br />
Olga Maiz<br />
12 Denentzat<br />
Ahozko literatura<br />
eta komunikazioa<br />
Aitor Txarterina<br />
Ekintza honek Bizkaiko Foru Aldundiko<br />
Kultura sailaren laguntza jaso du.<br />
2 Egiteko Prest! <strong>1.</strong> zenbakia 2001eko negua
editoriala<br />
Zuen gustokoa<br />
izan daiala<br />
"Egiteko prest", <strong>Lea</strong> <strong>Artibai</strong> Amankomunazgoko<br />
ume eta gazteen gurasoei eskaintzen<br />
deutsuegun aldizkaria dozue.<br />
<strong>Amankomunazgoa</strong>k, beste proiektu batzuen<br />
artean, heziketearen ganeko informazino eta<br />
formazinoa emongo dauen artikulu, alkarrizketa<br />
eta eritxi desbardinakin osotutako aldizkari<br />
hau egin nahi izan dau, hain zuzen be,<br />
gurasoak seme-alaben heziketa gaietan<br />
prestatu eta trebatzeko.<br />
Gai honeetan jantzita dagozanek dinoenez,<br />
familiak ez dau aurretik ikasten zelan hezi<br />
seme-alabak, zelako printzipioetan oinarritu<br />
behar dan, zein hezkuntza eredu eskainiko<br />
dauen, etab.. sarritan "barruko senak" aginduta<br />
hezi izaten dau. Hori dala eta, hutsune<br />
hori beteten ahalegindu nahi dogu, zuon,<br />
gurasoon laguntzeagaz.<br />
Horretarako, aldizkariaren ganean zeozer<br />
esan nahi badozue, zuen ikastetxera edo<br />
guraso alkartera zuzendu edo Amankomunazgoko<br />
prebentzino zerbitzura deitu (94<br />
613 43 75), holan guztion interesei erantzungo<br />
deutsan aldizkaria izatea lortuko dogu<br />
eta.<br />
Besterik barik, aldizkaria baliorako izango<br />
dozuelakoan gagoz.<br />
Pedro Agustin<br />
Juaristi Leniz<br />
<strong>Lea</strong>-<strong>Artibai</strong><br />
Amankomunazgoko<br />
Lehendakaria<br />
Gurutzne Osa<br />
Solabarrieta<br />
Prebentzino<br />
azpibatzordeko<br />
Lehendakaria<br />
3
0tik 5 urtera 5era<br />
Josune Egia Fernandez<br />
Psikologoa<br />
• BILBO<br />
Kasketa baten aurrean<br />
zelan jokatu<br />
Emozioak eta sentimenduak<br />
umeengan. Hainbat<br />
eta hainbat aipatu ahal<br />
dira, esate baterako,<br />
poza, tristura, beldurra,<br />
inbidia, lotsa, haserrea,<br />
etab… eta horien artean<br />
amorrua edota gure artean<br />
"kasketak" bezala ezagutzen<br />
ditugunak.<br />
Emozio hauen aurrean<br />
hezitzea posible ote da<br />
eta zer nola egin hori<br />
Egia esan guraso bezala<br />
oso zaila da horrelako<br />
egoeren aurrean ondo<br />
jokatzea baina saiatuko<br />
gara pauta batzuk ematen..<br />
Ohikoak al dira kasketaldiak haur<br />
txikiengan Zer dira Nola bereizten<br />
ahal ditugu kasketaldiak eta<br />
haurraren benetako arazo edo<br />
beharrak<br />
Kasketak haur txikiek duten jokatzeko<br />
modu berezko eta ohikoak dira.<br />
Horrelakoetan haurrak negarrez, oihuka,<br />
zoruan ostikoak joz, lurrera botaz<br />
e.a. adierazten du amorrua eta haserrea.<br />
Orokorrean, helburu argi bi azaltzen<br />
dituzte. Batetik, aurretik ukatu dioten<br />
zerbait lortzeko ahalegina, eta bestetik,<br />
gainontzekoen arreta piztu, bai<br />
gurasoena, bai irakasle, ikaskide,<br />
senide, e.a.ena ere.<br />
Sarritan jendearen aurrean izaten dira<br />
(aiton-amonak, izeba-osabak... daudenean).<br />
Txantaje emozional horren<br />
aurrean, gurasoek zailagoa dute<br />
seme-alabaren nahi edo apetak ukatzea.<br />
Gehienetan ez da zaila kasketa bat eta<br />
haurrarentzat traumatikoa izan daitekeen<br />
gertakari bat bereiztea.<br />
Horretarako, ikusi beharko dugu kasketaldia<br />
nahieraz hartu ote duen, bere<br />
begitxoetan gezurrezko malkoak ote<br />
dituen, e.a.<br />
Egokia al da amorru hori adieraztea<br />
Zer esan nahi du<br />
Pertsonentzat onuragarria eta komenigarria<br />
da sentimenduak adieraztea,<br />
modu egokian egiten denean beti ere.<br />
Haurrek ikasi behar dute poza, amorrua,<br />
haserrea eta beste emozioak<br />
modu kontrolatuan adierazten.<br />
Horretarako, hazten diren bitartean,<br />
emozioen autokontrol orekatu eta egokia<br />
garatzen irakatsi behar diete gurasoek,<br />
helduak izatean frustrazioen<br />
aurrean tolerantzia ona izaten jakin<br />
dezaten eta autoestimu egokia izan<br />
dezaten.<br />
Haurrek gainontzekoen iritzi, gustu,<br />
ukapenak eta ideiak errespetatuko<br />
dituzten pertsonak izan behar dute<br />
etorkizunean, beren ideia eta iritziekin<br />
alderatuz zeharo ezberdinak izan<br />
arren; gainera, gainontzekoekiko jarrera<br />
tolerante eta kontrolatua izaten jakin<br />
behar dute.<br />
Gurasoek prestatu behar dituzte irakaspen<br />
horiek lortzeko estrategiak eta<br />
pausoak, haurrek horrelako jarrera<br />
apetatsurik eta kontrolatu gabeko<br />
emoziorik izan ez dezaten, jarrera<br />
horiek erreakzio neurrigabekoak eta<br />
intoleranteak sor baititzakete etorkizunean.<br />
Haurrak hazten diren heinean, desagertzen<br />
al dira edo beste era batez<br />
azaltzen al dira kasketaldiak<br />
Zeintzuk dira amorrua adierazteko<br />
ezaugarririk nabarmenenak adinaren<br />
arabera<br />
Amorrua modu ezberdinez adierazten<br />
da haurra hazten den heinean; negarrez<br />
eta zorua joz hartzen duten haserrealditik<br />
hasita, eta helduak frustrazioa<br />
adierazteko mahaian ukabilkada<br />
bat jotzeko izaten duen portaera horretara<br />
arte. Haurra hazi ahala jokatzeko<br />
modu horrek ezaugarri ezberdinak<br />
hartzen ditu; gurasoekin haserrea edo<br />
sumindura izaten da, tristura, bakartzeko<br />
jarrera, gurasoek maite ez dutela<br />
eta antzeko pentsamendu distortsionatuak<br />
izateko joera ("izorratzeko<br />
zigortzen naute", "benetan maiteko<br />
banindute, motorra erosiko zidaten"),<br />
ulertezintasuna ("inork ez nau ulertzen",<br />
"ulertuko banindute, gauez<br />
etxera beranduago iristen utziko zidaten")…<br />
Pentsamendu hauek guztiek<br />
frustrazio, sumingarritasun eta atsekabe<br />
handiagoa sortzen dute.<br />
Seme-alabak txiki-txikiak direnetik irakatsi<br />
behar diete gurasoek frustrazioa<br />
jasaten eta arreta modu egokian bereganatzen<br />
(zintzo izaten). Frustrazioa<br />
4<br />
Egiteko Prest! <strong>1.</strong> zenbakia 2001eko negua
elkarrizketa<br />
lib ur u inter esgar<br />
ria<br />
apurka-apurka kontrolatzen ikasten<br />
bada min gutxiago ematen du.<br />
Horrela, sufrimendu ugari ekidingo<br />
ditugu etorkizunean.<br />
Zer egin dezakete gurasoek kasketaldi<br />
baten aurrean Eta kale erdian<br />
egiten dutenean Zerbait lortzen al<br />
da belarrondoko bat emanez<br />
Kasketaldi baten aurrean jarrera<br />
sendo eta zorrotza izan behar da; portaera<br />
apetatsu eta ezegokiaren aurrean<br />
ez da amore eman behar. Semealabak<br />
kale erdian kasketaldia izaten<br />
duenean errazagoa da amore ematea,<br />
egia da; baina lotsa behin sentitzea<br />
egokiagoa da etorkizunean<br />
hamaika kasketaldi jasan behar izatea<br />
baino.<br />
Horretarako, kasketaldiari jaramonik<br />
ez egiten saiatuko gara, gezurrezko<br />
malkoei ez diegu kasurik egingo, …<br />
eta etxera heltzean zigortuko dugula<br />
esango diogu haurrari. Zigor egoki<br />
baten adibidea<br />
hauxe izan daiteke: "amatxuk<br />
erosketak egin arte geldi eta oztopatu<br />
gabe egoten ez badakizu, sukaldeko<br />
aulkian bost minutuz egongo zara geldirik<br />
entrenamendu moduan, lasai<br />
itxaroten ikasi behar duzu eta."<br />
Edonola ere, haurra lasai dagoen une<br />
bat aprobetxatuz eta hurrengo arazoa<br />
sortu aurretik, honakoa azalduko<br />
diogu haurrari: zerbait modu ezegokian<br />
eskatzen duen bakoitzean (negarrez,<br />
oihuka, ukazioa onartu gabe,...)<br />
eskaera ukatuko diogu automatikoki<br />
eta ez du negoziatzeko aukerarik<br />
izango.<br />
Bestetik, zigorrak haurrak egin duen<br />
faltaren neurrikoa izan behar du;<br />
horrela, bere ardura dela ikasiko du<br />
haurrak, eta izorratzeko asmorik ez<br />
dugula ikusiko du.<br />
Jokoan galdu eta fitxak lurrera botaz<br />
haserre jaikitzen den haurraren kasua<br />
ohikoa da. Horretarako zigorra<br />
hurrengoan jokatzeko baimenik ez<br />
ematea izan daiteke; ikusle moduan<br />
egon beharko du gainontzekoak galtzen<br />
dutenean kirol-legez jokatzen<br />
dutela ikusten eta gogoeta eginez.<br />
Garrantzitsua da haurrak haserrea<br />
kontrolatzeko egiten dituen ahaleginak<br />
saritzea; horrela, jokatzeko<br />
modu egokiago hori indartuko<br />
dugu.<br />
Belarrondoko bat inoiz ez ematen<br />
saiatuko gara. Jakinekoa da belarrondokoa<br />
emanez kasketaldiarekin<br />
amaituko dugula berehala; baina,<br />
aldi berean, irakatsiko diogu jotzea<br />
zilegi dela zerbait atsegin ez dugunean<br />
edo norbaitek modu jakin batez<br />
jokatzea lortu nahi duenean.<br />
Zer da kasketaldi hauen aurrean egin<br />
behar ez duguna<br />
Nire aholkua da une horretan haurrari<br />
arretarik ez eskaintzea, ez oihukatzea<br />
eta ez jotzea. Kasurik egitea ez da<br />
komeni, hori baita berak nahi duena;<br />
horrela, jokatzeko modu ezegoki hori<br />
indartuko genuke.<br />
Haurra heltzean kasketaldiak desagertuko<br />
direla pentsatzea akatsa da.<br />
Muga argi batzuk ezarri behar zaizkio,<br />
eta zer dagoen ongi eta zer gaizki<br />
bereizten ikasi beharko du. Horrela,<br />
bere buruarengan segurtasun handiagoa<br />
izango du eta emozioen autokontrol<br />
handiagoa lortuko du. •<br />
¿Qué es lo que no<br />
debemos hacer ante<br />
las rabietas<br />
Mi consejo en no prestarle<br />
atención en esos momentos,<br />
gritarle o pegarle. No es conveniente<br />
hacerle caso porque es<br />
lo que él/ella pretende con ello<br />
y de esta forma estaríamos<br />
reforzando que continúe con<br />
esta inapropiada forma de<br />
actuar. Es un error pensar que<br />
cuando el niño crezca estos<br />
berrinches desaparecerán con<br />
la edad. Es necesario plantearle<br />
unos límites claros y que<br />
aprenda a distinguir qué está<br />
bien y qué mal. Adquirirá más<br />
seguridad en sí mismo y mayor<br />
autocontrol emocional.<br />
Egiteko Prest!<br />
<strong>1.</strong> zenbakia<br />
5
6tik 11ra<br />
6tik 11 urtera<br />
Mariaje Uranga<br />
Familia Terapeutea<br />
• IRUN<br />
“Handiak sentitzen dira”<br />
Umea hazi ahala hainbat<br />
gauza aldatzen joaten<br />
dira. Horien artean umearengan<br />
ingurukoek daukaten<br />
eragina. Eta horixe da<br />
eztabaidatu nahi duguna,<br />
umea besteekin harremanetan<br />
jartzen denean zer<br />
gertatzen den, umeen<br />
sozializazioa, hain zuzen<br />
ere.<br />
Zer da umeen sozializazioa edo zer<br />
da sozializazioa<br />
Bai, benetan gaia interesagarria da eta<br />
gai honetaz asko dakitenak egon<br />
badaudenez, haiek esandakoa aipatuko<br />
dizuet...<br />
Sozializazioa prozesu bat da eta pertsonongan<br />
prozesu oso bat edo prozesu-multzo<br />
bat, hain zuzen ere, ezer<br />
bada gu humanizatzen gaituena sozializazio-prozesua<br />
da: Pertsona bakoitza<br />
gaitasun batzuen jabe egingo da bizi<br />
den medio sozio-naturalean, gaitasuna<br />
lortuz joango da prozesuan aurrera<br />
egin ahala, hortaz, ikasteko prozesu<br />
bat da ez berez datorren zerbait.<br />
Ikasteko bide horretan hainbat eta<br />
hainbat emozio biziko ditu eta beste<br />
hainbesteko erreakzio edukiko ditu<br />
pertsonak.<br />
Pertsona egina, guztiz garatua egingo<br />
da, besteren artean sozializazioari<br />
esker; garatzeko iturria eta intelektuala<br />
den iturria baita. Baina sozializazioaren<br />
lehenengo iturria familiak berak ematen<br />
du. Txiki-txikitatik dauzkagun premiak<br />
beteko ditu familiak, afektibitatea eta<br />
emozioak, horiexek hain zuzen ere,<br />
oinarri-oinarrizko beharrizanak dira<br />
umearentzat eta argi eta garbi familiaren<br />
esku dago beharrizanok betetzea.<br />
Familiak ipiniko du umea sozializatzebidean.<br />
Orduan, familia da lehenengo sozializazioa<br />
Familiarentzat 4 funtzio nagusi bereizi<br />
zituen, besteak beste, Murdock’ek<br />
1949an: sexuala, ekonomikoa, erreproduktiboa<br />
eta soziala. Orain gauzak<br />
aldatzen ari dira, Mendebaldeko kulturan<br />
familiaren betiko eredua aldatzen<br />
ari da: guraso bakarreko familiak; sexu<br />
bereko kideen familiak; dibortziatuak<br />
edo banandutakoek sortutakoak, berregindakoak...<br />
eta ikusteko gaudenak...<br />
Edozein dela ere familiaren eredua,<br />
bete egiten ditu funtzio nagusi bi: erreprodukzioa<br />
eta sozializazioa. Familiei<br />
lagundu egin behar zaie estruktura<br />
familiarra zaintzen.<br />
Baina sozializatu-sozializatu ez al da<br />
etxetik kanpo egiten<br />
Umearen sozializazioa, nortasuna sortzea<br />
eta estabilidade emozionala, hain<br />
zuzen, familiaren eginbeharra da. Ez<br />
da eskolaren kontura bakarrik<br />
laga behar. Eskolak ezin du<br />
bakarrik pisu guztia<br />
hartu, familiak ere<br />
ezin du bakarrik<br />
egin, baina biek<br />
elkarrekin bai.<br />
Noiztik ematen<br />
da Noiz komeni<br />
da sozializaio<br />
hori hastea<br />
Txikiari lehenengotik<br />
ulertarazi<br />
behar zaio ama ez dela munduko pertsona<br />
bakarra, badaudela beste batzuk<br />
ere: aita, amuma, anai-arrebak, hau da,<br />
hurre-hurrekoak onartu baditu bere<br />
bizitzako lehenengo hilabeteetan, joango<br />
da beste batzuk onartzen ere eta<br />
eremua zabaltzen.<br />
Aita hurrean edukitzeak lagundu egingo<br />
dio umeari banaketa horrekin, sinbiosi<br />
horretatik ateratzen, eta bide<br />
batez norbanakoa izaten, indibidualizatzen.<br />
Horrela, gainera, komunikatzeko<br />
bidean jarriko da. Jaiotzetik dauka<br />
umeak komunikatu beharra, nahiz eta<br />
batzuetan estimulu faltagatik blokeatua<br />
geratzen den.<br />
Jakin badakigu denok zelan komunikatu:<br />
begirada bat, irriparra goxo bat nahikoa<br />
izaten dira askotan. Bada jakin<br />
dezagun sozializazioa eta komunikazioa<br />
elkarrekin datozela. Gizakia izateagatik,<br />
umea etengabe ari da garatzen<br />
bai intelektualki bai afektiboki.<br />
Sozializazioa beraz, gizakion garapen<br />
intelektuala eta afektiboa den zergatia<br />
bihurtzen dela esango genuke.<br />
Argi eduki dezagun, sozializazioa etxean<br />
bertan hasten da, inguruak lagundu<br />
egingo dio.<br />
Etxeko txokotik irten eta kalerako<br />
saltoa egiten dutenean, inoiz, txarto<br />
pasatzen dute, lagunik ezin egin eta<br />
azkenean, istiluak geratzen dira. Zer<br />
dela-eta<br />
Bai, halaxe geratzen da. Aipatuko dugu<br />
orokorrean zer gertatzen den. Umea<br />
ulertzeko, ulertu behar dugu lehenengo<br />
ume hori familiaren sistema konkretu<br />
batean eta kontestu zehatz batean<br />
dagoela. Amarengandik banatu den<br />
umea dagoeneko autonomia lortzeko<br />
bidean dago. Gauza da ulertzea zer<br />
den autonomia. Autonomoa izatea ez<br />
da bakar-bakarrik moldatzea jateko<br />
sasoian edo janzten jakitea baizik eta<br />
oztopoen aurrean erantzun bat emateko<br />
gai izatea, beti ere adinaren arabera.<br />
Baina kontua da aurretik ezelako<br />
6 Egiteko Prest! <strong>1.</strong> zenbakia 2 0 0 1 e k o n e g u a
elkarrizketa<br />
eskarmenturik ez badu hartu edo inoiz ez<br />
bada egon horrelako egoera batean,<br />
benetan gaizki pasatuko du zenbait<br />
momentutan. Bere buruarekin minimoki<br />
segurtasunik ez badauka edo konfiantzarik<br />
ez badauka bere buruarengan ez da<br />
pasako etxetik kanpoko erlazio sozialetara.<br />
Badaude modu batzuk salto hori errezago<br />
egiteko, adibidez: kontaktu batzuk<br />
eta joku batzuen bitartez dosi txikiak hartzen<br />
joaten dira.<br />
Jakin badakigu denok, etxean hasten<br />
dela beti. Pausoak honako hauek izaten<br />
dira: hasieran amarekin jolastuko du, gero<br />
ama barik baina ama bertan dagoela, oso<br />
aparte ez, gerotxoago ostera, ama ez<br />
badago ere bere kasa ibiliko da nonbait<br />
jolasean. Hori gertatzen denean ari da<br />
lortzen, poliki–poliki berarentzat ezinbestekoa<br />
den konfiantza maila, eta lortzen<br />
duenean hasiko da bere kasa gauzak<br />
ikertzen, horrela finkatzen hasten dira<br />
sozializazioaren oinarriak. Bere buruarekin<br />
ziur sentitzen bada umeak ikertzeko<br />
beharra ere sentituko du, jakin mina edukiko<br />
du, ikusi nahiko du zer pasatzen den<br />
berak manipulatzen dituenean zenbait<br />
gauza, erreakzioak ikusteko irrikan egongo<br />
da. Gero, prest egongo da kanpoan<br />
besteen ondoan lehenik, eta gero, besteekin<br />
aritzeko, behar dituen tresnak erabiltzeko.<br />
Zer egin besteekin erlazionatzean txarto<br />
pasatzen ari diren umeekin<br />
Segun eta zenbat urteko umeak diren: 6<br />
urtetik aurrera adibidez, lagunak baino ez<br />
dira ezinbestekoak. Orain arte esandakoan<br />
oinarriturik: autonomia gutxiko neskamutilak,<br />
babes gehiegi eduki dutenak,<br />
edozein gauzagatik bildurra daukatenak...<br />
horiek, benetan, arazoak edukitzea ez da<br />
harritzekoa "Latentzia" garaiko neskamutilek<br />
(6-12 urte<br />
lib ur u inter esgar<br />
ria<br />
bitartekoak) benetako oztopoak aurki ditzakete<br />
baina helduok hor izango gara hori<br />
ulertzeko eta laguntzeko: familia-eskola<br />
hain zuzen be.<br />
Nola lagundu<br />
Ez sartu lagunen arteko istiluetan.<br />
Kexatzen direnean ez lagundu besteen<br />
aurka jartzen... Lagundu nahi badiegu,<br />
zer pentsa ematea da onena beraiek egin<br />
dezatela erreflexioa, Esate baterako esan<br />
ahal diegu: "zer gertatzen da inork ez<br />
badu nahi ibili zurekin..."; "pentsatu<br />
beharko duzu zer daukazun zuk besteei<br />
gustatzen ez zaiena.."; "behar bada, inondik<br />
inora, zuk nahi duzuna besteek nahi<br />
dutenaren gainetik jarri nahi duzu.." Era<br />
horretako komentarioekin laguntza bide<br />
bat emango diegu, nolabait esateko,<br />
neska-mutilak pentsatzen jarri, pentsaraztea<br />
da helburua.<br />
Liderrak eta menpekoak, hori ere konplexua<br />
ezta <br />
6-7 urterekin hasten dira horrelako figurak...<br />
taldetxoak egiten hasten dira eta taldeak<br />
gauza asko suposatzen du, taldean<br />
dabilenak gauza batzuk onartzen ikasiko<br />
du, beste batzuk trukatu, amore ematen<br />
ere bai... "Latentzia" delako sasoian<br />
daude eta sasoi horretan oso konpetitiboak<br />
izaten dira, norgehiagoka jarduten<br />
dute. Garapeneko ezaugarri bat da hori.<br />
Talde batean ibiltzean frogatu beharko du<br />
gai dela zenbait egoerari aurre egiteko,<br />
ze bestela albo batera lagako dute besteek,<br />
gerta daiteke agresibo bihurtzea ere<br />
bai... edo beste baten menpe egotea.<br />
Gurasoek, "honekin ez ibili" esatea<br />
komeni da<br />
Semeak edo alabak askotan aurkituko du,<br />
hain zuzen ere, gurasoon gustukoa ez<br />
den lagun horrengan berak falta duen zerbait<br />
edo berari gustatuko litzaiokeen zerbait.<br />
Gurasook ez dugu ezta entzun ere<br />
egin nahi hori, baina gustatu ala ez ontzat<br />
hartu beharko dugu lagunak apartatzea<br />
ez dagokigula geuri seme-alabei eurei<br />
baino. Gainera, komeni zaie saio ezberdinak<br />
egitea, lagun batzuekin ibili eta ondo<br />
moldatzen ez badira edo, beste batzuekin<br />
saiatzea, behar bada guk ez dugu hori<br />
dena oso ondo ulertuko eta egin dezakegun<br />
gauzarik onena da tartean ez sartzea<br />
guk ez ulertu arren baina beti helduon<br />
presentzia ezinbestekoa da. "Beti egon"<br />
ez du esan nahi galdetzea baina bai<br />
EGOTEA.•<br />
“Se sienten mayores”<br />
A la edad de 6 años, l@s amig@s<br />
cobran una importancia relevante.<br />
En esta etapa de latencia (6-12<br />
años), l@s niñ@s con poca autonomía,<br />
l@s que están muy protegid@s,<br />
l@s que se asustan por<br />
cualquier motivo… pueden vivir<br />
muchas dificultades en su relación<br />
con otr@s niñ@s. ¿Cómo ayudarles<br />
No interfiriendo en "conflictos<br />
de amigos". Cuando vengan quejándose,<br />
no influir en el niñ@ a<br />
posicionarse en contra de un@ u<br />
otr@. De alguna manera, hay que<br />
conseguir que empiecen a pensar<br />
por sí mismos (ej. "qué pasa para<br />
que nadie quiera ... contigo",<br />
"tendrás que pensar qué hay en ti<br />
que no gusta a los demás").<br />
Egiteko Prest! <strong>1.</strong> zenbakia 2 0 0 1 e k o<br />
7
ZEURE TXOKOA<br />
gurasoen itaunei erantzuten<br />
Gurasoen<br />
galdera edota kezkei<br />
erantzun zuzena<br />
ematea oso zaila da, heziketa<br />
gaietan errezetarik ez<br />
dagoelako baina pautak, ideiak<br />
eta orientazioak eman ahal<br />
dira. Zeuk ere zerbait galdetu<br />
nahi baduzu, badakizu, bidali<br />
zure galdera gure aldizkarira.<br />
Kontutan izan<br />
anonimoa dela.<br />
• 3 urteko semea dut eta txikitatik,<br />
ez du gau bat bera<br />
ere segidan lo egin. Asko<br />
esnatzen da eta igeriketan<br />
edo sartu nahi dugu, horrela,<br />
nekeak jota ia behingoz<br />
hobeto egiten duen lo.<br />
Kuriosoena da neure arrebaren<br />
etxean lo egin duenetan,<br />
ez dela gau osoan<br />
esnatzen.<br />
Gau bakoitzeko loaldia zikloka pasatzen<br />
da. Ziklo bakoitzak bost fase<br />
dauzka. Lehenengotik laugarrenera,<br />
lo arinetik lo sakonera pasatzen gara<br />
eta bosgarrenenean ostera, amets<br />
egiten dugu. Bosgarrena amaitzearekin<br />
batera zikloa ere amaitzen da eta<br />
ziklo berri bat hasi. Nagusiok gau<br />
Nerea Urrosolo Urkizu<br />
Hezkuntza Aholkularia eta Psikologo klinikoa<br />
• ONDARROA<br />
baten bost bat ziklo pasatzen<br />
ditugu baina umeek askoz<br />
gehiago, ziklo motzagoak edukitzen<br />
dituzte eta. Ziklo bat<br />
amaitu eta berri bat hasi arte,<br />
loa askoz arinago egiten da<br />
eta, inoiz, tarte horietan esnatu<br />
egiten gara, umeak ere bai,<br />
eta momentu horietan, adibidez,<br />
ume batzuk altxatu egiten<br />
dira edo gurasoei deika hasten<br />
dira. Ikusi dugunez gabaz<br />
esnatzea guztiz normala,<br />
orduan, umeak ikasi behar du<br />
ohean isilik gelditu ezkero loak<br />
hartuko duela ostera ere. Eta<br />
esaterako, hori gertatzen zaio<br />
ixikonean, esnatu esnatzen<br />
da, baina inori deitu barik ostera ere lo<br />
egiten du.<br />
• 5 urteko alaba daukat eta<br />
oso lotsakorra da. Lehen txikia<br />
zenean ba isila zelakoan<br />
baina orain jada… nik uste<br />
dut arazoa bihurtzen ari<br />
zaiola. Zer egin hori gainditzeko<br />
Lotsakorra izatea arazo bat izan daiteke,<br />
bai. Badakizue noiz Bada, horren<br />
kontura gure seme-alabak momentu<br />
eskasak pasatzen dituenean txarto<br />
sentiarazten duelako. Adibide asko<br />
eman daitezke: esaterako, nahiko<br />
luke halako edo bestelako lagunekin<br />
ibili baina eurengana hurreratzen<br />
ausartzen ez denez bakarrik geratzea<br />
nahiago du, nahiko luke halako edo<br />
bestelako gauza bat eduki, baina berbarik<br />
ez egiteagatik edo ez joategatik<br />
eskatzera ezer barik gelditzen da.<br />
Era horretako lotsa alde batera laga<br />
daiteke, gainditu egiten da, baina erakutsi<br />
egin behar zaio zelan, erraztasun<br />
batzuk faltan ditu eta bereganatu<br />
egin behar ditu, hola nola: besteengana<br />
zelan hurreratu, berbetan zelan<br />
hasi, zerbait galdetu edo eskatu behar<br />
badu zelan egin, bere gauzak kontatzen<br />
ikasi, telefonoa hartu eta baten<br />
bati deitu...<br />
Erreztasuna hartu behar du gauza<br />
horiek egiteko, bere burua trebatu.<br />
Lehenengo eta behin, eredu bat azaldu<br />
behar zaio eta praktikatzeko aukera<br />
eman behar zaio bere inguruan<br />
bertan. Gainera, hastea nahikoa izaten<br />
da ze segituan ikusiko du zerbait<br />
lortu duela eta lortutakoarekin motibatuta<br />
sentituko da bide horretatik segitzeko.<br />
• 2 seme ditut, 2 eta 4 urtetakoak.<br />
Zaharrenari aspaldi<br />
baten "errieta" txiki bat egitea<br />
edota "atentzio" txiki bat<br />
deitzea nahiko izaten da,<br />
bere buruari golpeka hasteko.<br />
Lehengo egunean etxean<br />
erraketekin bere burua<br />
jotzen hasi zen; zergatik egiten<br />
du hori Zer egin dezakegu<br />
Oso kezkatuta gaude.<br />
Horrelako portaera bat ondo ulertzeko<br />
datu garrantzitsu bat falta zaigu: zer<br />
egiten dute gurasoek edo berarekin<br />
dauden nagusiek umeak hori egiten<br />
duenean Pentsa dezagun horrelako<br />
zerbait gertatu dela:<br />
Egoera: Bi anaiak afaltzen ari dira.<br />
Lau urtekoak jogurt ahokada bat<br />
purrustadan bota dio anaiari aurpegira.<br />
Amak errieta egin eta zigortuta<br />
jogurta kendu dio. Zer egiten du<br />
umeak Txilioka hasten da eta bere<br />
buruari kolpeka. Zer egiten du amak<br />
Pentsatzen du "Ai ene!... ume honi<br />
8 Egiteko Prest! <strong>1.</strong> zenbakia 2001eko negua
kontsultak<br />
Badakizu, itaunen bat badaukazu egiteko, bidali egiguzu helbide honetara:<br />
Prebentzio zerbitzua. Kanttoipe, 3 • 48700 ONDARROA. Edo faxez 94 683 19 66ra;<br />
edo posta elektronikoz: eburgoa@lea-artibai.org<br />
ezin zaio ezer esan!... zelako sensiblea<br />
da!... Zenbat sufritzen du koitaduak!"...<br />
Eta orduan, zera esaten dio:<br />
"Beno, beno!... ez zaitez horrela<br />
jarri!... lasaitu zaitez!"...Eta jogurta<br />
ematen dio. Azkenean, umeak lortu<br />
du zigorraz libratzea. Kontatu dugun<br />
moduan gertatu bada - gehienetan,<br />
horrela izaten da eta - guztiz normala<br />
da umea horrela portatzea, beretzat<br />
balio handia dauka horrek, argi dauka<br />
zer egin behar duen nahi duena lortzeko,<br />
behin balio izan dio, orduan,<br />
hurrengoan ere berdin egingo du.<br />
Portaera honekin amaitu nahi badugu<br />
nahikoa da amaiera aldatzea: Zigorra<br />
bete eragin, ez kendu eta ez laga<br />
beste zerbait irabazten, laster amaituko<br />
da erreakzio hori.<br />
• Nire semeak 9 urte ditu eta<br />
gauza arraroak egiten ditu,<br />
adibidez, denbora asko<br />
ematen du bere gelan sartuta,<br />
ez du eskolako lagunik,<br />
beste batzuekin ibiltzen da<br />
kalean. Zeozer pasatzen ote<br />
zaio<br />
Jakin egin beharko genuke zein den<br />
benetako arazoa kasu honetan, hau<br />
da, trebetasun sozialik ez ote daukan<br />
ala beste zerbait den, hau da, mutilak<br />
nahi du gelako lagunekin ibili baina ez<br />
daki zelan, ala kontua da ez dela<br />
haiekin gustura sentitzen, interes desberdinak<br />
dituelako. Lehenengo<br />
kasuan, trebetasunak erakutsi egin<br />
behar zaizkio eta hori litzateke soluzioa.<br />
Bigarrenean ostera, ulertu eta<br />
errespetatu egin behar zaio desberdina<br />
izateko eskubidea. Onartu egin<br />
behar da edozelako desberdintasun<br />
bada ere (gustuak, gaitasuna, orientazio<br />
sexuala...), izan ere familiak berak<br />
ez onartzea jada arazo bat izango da<br />
berarentzat, beraz asko sufritzen<br />
delako sasoi honetan. Laguntzarik<br />
hoberena izango da erakustea<br />
zein bidetatik komeni zaion jotzea<br />
eta zein estrategia erabili bere<br />
interesak betetzeko, bere bidea aurkitzeko.<br />
• 3 urteko neskato baten<br />
ama naiz. Eskolatik atera<br />
bezain pronto, neu ikusi eta<br />
bronkan eta negarrez hasten<br />
da. Ziur eskolan oso<br />
ondo egon dela; zerbait<br />
esan nahi dit Zelan erantzun<br />
behar dut<br />
Adin horrekin umeak oso nekatuta<br />
irtetzen dira eskolatik eta aldarte<br />
horrekin errezena da edozein huskeriagatik<br />
negarrez hastea edo kasketaldi<br />
bat hartzea. Bestalde, holako txikiek<br />
gurasoen atentzioa behar beharrezkoa<br />
dute, hortaz, normala da hainbat<br />
ordu guraso barik pasa eta gero,<br />
elkarrekin egotean "atentzio-kuota"<br />
eskatzea.<br />
Umeak berehala ikasten du, geuk erakusten<br />
diogu eta, atentzio "extra" lortzeko<br />
zein den biderik errezena: negar<br />
egitea edo bronka montatzea. Hori ez<br />
bazaigu gustatzen erakutsi behar<br />
diogu umeari gure atentzioa beste<br />
modu batera lortzen. Egin behar<br />
duguna da, hartu momentu bat egunean<br />
zehar berari dedikatzeko: berarekin<br />
jolasteko, berba egiteko, entzuteko...<br />
eta alderantziz, ez bada behar<br />
den bezala portatzen, ez diogu jaramonik<br />
egingo, gure atentzioa kendu<br />
egingo diogu. Umea konturatzen<br />
denean era horretan ez daukala ezer<br />
lortzerik, negarrak eta bronkak desagertzen<br />
joango dira.<br />
• Zelan erreparatu nire 15<br />
urteko alaban anorexia arazoak<br />
dituela Gaia askotan<br />
entzun izan dut baina ez<br />
dakit zer egin neure etxean<br />
horrelakorik gertatuz gero,<br />
beldur naiz. Zer egin ahal<br />
dut ez gertatzeko<br />
Anorexiaren sintomak hauexek dira:<br />
- Pisu galtze nabaria<br />
- Loditzeko beldur ikaragarria, nahiz<br />
eta pisu egokiaren azpitik egon.<br />
- Jarrera ezkorra bai pisuaz bai itxuraz<br />
eta orokorrean, elikaduraz.<br />
- Jatorduetan portaera arraroak: oso<br />
dieta eskasak ("light" janariak, kaloria<br />
gabekoak,...) laxanteak edo diuretikoak<br />
askotan erabili.<br />
- Kasu batzuetan, tarteka, tripakadak<br />
ematen dira, jarraian oka eginez edo<br />
bota gabe.<br />
- Neskak hilerokoa galtzen dute.<br />
Pertsona hauek euren gorputzaren<br />
menpe daukate autoestima euren<br />
itxurari eta pisuari begira bizi dira<br />
beste edozeri baino gehiago.<br />
Argaltzea adibidez lorpen garrantzitsua<br />
da beraientzat, eta galantzea<br />
ostera, porrota eta onartezina.<br />
Batzuetan konturatzen dira argalegi<br />
daudela baina ukatu egiten dute osasuna<br />
arriskuan ipintzen ari direnik.<br />
Etxeko bati arazo hau gerta ezkero,<br />
laguntza profesionala eskatzea da<br />
hoberena. Ez da egokia jatera behartzea<br />
edo jarrera burugogorra daukatela<br />
besterik gabe ikustea, alperrik da<br />
etengabe eztabaidetan ibiltzea.<br />
Prebentzio-aholkuak:<br />
- Nerabeei pisuari buruzko informazio<br />
egokia ematea, zer den osasun arazoa<br />
eta zer den estetika kontua<br />
bereizteko<br />
- Benetako edertasunaren iritzia<br />
askoz ere zabalagoa da publizitatearen<br />
munduan erakusten digutena<br />
baino, ez da beharrezkoa hain argal<br />
egotea erakargarria izateko.<br />
- Beste arazo batzuk ere, hainbesterako<br />
emon ez arren, gure ahalegina<br />
eskatzen dute, hain zuzen ere, hartuemonetan<br />
arazoak edukitzea edo norbere<br />
buruarekin zorrotzegia izateagatik<br />
exijentzia-gehiegikeria arazoak<br />
edukitzea edota, norbere buruari<br />
gehiegi eskatzeak edota estututa ibiltzeak<br />
arazoak sortzen ditu eta horiek<br />
denak konpondu barik lagatzea kaltegarria<br />
da ze, azken batean, konpondu<br />
gabeko arazo horiekin etor daiteke,<br />
askotan, bulimia edo anorexia. •<br />
Egiteko Prest! <strong>1.</strong> zenbakia 2001eko negua<br />
9
12tik 18ra<br />
12tik 18 urtera<br />
Olga Maiz Olabarria<br />
Psikologo Klinikoa<br />
• BILBO<br />
Bere nortasunaren bila<br />
Adoleszentzia, aldaketa<br />
ugariko etapa. Hainbat<br />
aldiz entzun izan dugu<br />
honelako komentarioak<br />
"disfrutatu oraintxe txikiekin,<br />
adoleszente direnean<br />
arazoak besterik ez dute<br />
ematen eta…" Elkarrizketa<br />
honetan saiatuko gara<br />
ikusten zer den egia eta zer<br />
mitoa.<br />
Guraso askorentzat adoleszentzia eta<br />
arazoak batera doaz biak. Zergatik da<br />
hori<br />
Printzipioz danok dakigu zer den adoleszentzia,<br />
aldakuntza-sasoi bat, goitik<br />
beherako aldaketa bat. Gure bizitzako<br />
aldaketa guztiakin gertatzen dan<br />
moduan hankaz gora ipinten dau dandana,<br />
oreka apurtzen dau eta hori dalata<br />
estresa eta ezin egona sortzen dira<br />
egoera barrira ohitzen garen arte.<br />
Adoleszentziak ekartzen dabezan aldaketak<br />
izugarriak dira, ez bakarrik fisikoak<br />
eta psikologikoak sozialak ere badira eta<br />
hainbesterainokoak ze hortik aurrera,<br />
gure seme-alabak ez dira lehengo berdinak<br />
izango beste batzuk baizik, beste<br />
ikuspuntu bat edukiko dute bizitzarekiko,<br />
euren interesak eta sentimenduak<br />
nabarmen aldatuko dabez eta guk, gurasook,<br />
pertsona barri hoiekin erlazionatzen<br />
ikasi beharko dogu.<br />
Zer da adoleszentzia Zelan erreparatzen<br />
jake Zeintzuk dira ezaugarri<br />
nagusiak<br />
Adoleszentzia umetazko sasoia amaitu<br />
eta hurrengo bizitza-zatia da. 12 urterekin<br />
hasten da eta 18-20 urte arte irauten<br />
dau. Pubertaroa da hasieran eta gaztaroarekin<br />
batera amaitzen da.<br />
Zalantza barik nabarmenena aldakuntzak<br />
izaten dira, ez edozelakoak gainera:<br />
fisikoak, lehendabizi, hormonalak eta<br />
morfologikoak. Pentsa, ume koskorra<br />
derrepentean hazi egiten da eta sexu<br />
ezaugarriak garatzen dauzenez gorpuzkera<br />
guztiz aldatzen jako…. Aldaketa<br />
fisiko hauek eragin psikologikoa ere<br />
badaukate, zeren eta adoleszenteak<br />
"gorputz" barri baten barruan ikusten<br />
dau bere burua, sarritan barrikuntza hori<br />
onartu barik. Gehienak konplexuren bat<br />
eukiten dabe (lodi dagozala, bular haundia<br />
daukiela, "acnea", belarri zabalak,<br />
ipurdi txikia, eta abar) eta horregatik<br />
asko sufritzen dabe.<br />
Adoleszenteak bere nortasunaren bila<br />
dabil, inondik inora ezberdina izan nahi<br />
dau, beste guztiengandik apartekoa,<br />
batez ere helduengandik desberdinduz.<br />
Originala izan nahi dauenez bere burua<br />
nabarmentzeko eginahalak egingo dauz<br />
(joko arriskutsuak, txapelketa bereziak…)<br />
asko arduratuko da bere itxuraz,<br />
esate baterako "orduak" emongo dauz<br />
apaintzeko zereginetan (jantzi orraztu…).<br />
Autonomia lortu nahi dau, izugarrizko<br />
askatasunaren premia handia<br />
dauka eta helduen kontra agertzeko<br />
joera. Afektibitate eta pentsamenduen<br />
mundu zabalago bat sortzen jake<br />
orduan eta sentimendu barriak ere bai,<br />
sentimenduak ezkutuan egongo dira,<br />
maiteminduko dira, eta askotan isil-isilik<br />
eta "izarretan galduta" ikusiko doguz<br />
euren sentimendu, teoria eta fantasiari<br />
ekinez.<br />
Hartu-emonak be aldatuko dabez edo<br />
ezbardinak izango dira, eurentzat laguntaldea<br />
izango da hemendik aurrera<br />
garrantzitsuena, lotura handia emango<br />
dautselako: hiztegi propioa daukate,<br />
janzkerak eta interes bardinak eta nagusien<br />
ikuspuntuen kontrako joera.<br />
Sarri askotan gurasoek ez dakite<br />
zelan jokatu adoleszenteekin eta<br />
adoleszenteak ez<br />
dira konpontzen<br />
gurasoekin. Nola<br />
lortu harreman<br />
ona<br />
Benetan esanda ez dago "formula magikorik"<br />
baina, nire ustez, garrantzitsuena<br />
gauza bi hauek dira: Alkarren komunikazioa<br />
zaintzea eta bizitzeko arauak errespetatzea.<br />
Bata bestea bezain inportante.<br />
Batetik, KOMUNIKAZIOA zintzoa izan<br />
behar da eta ondo baino hobeto zaindu.<br />
Alde biek ipini behar dabe Konfiantza<br />
eta errespetua. Seme-alabak konturatu<br />
behar dira entzun egiten jakela, horretarako<br />
pazientzia eta interesa adierazi<br />
behar jake eta horren truke lortuko dabe<br />
gurasoak jakitea euren sentimenduak<br />
zelakoak diren eta ikuspuntu ezberdin<br />
horiek nondik datozen, azken batean,<br />
euren seme-alabak diren pertsona barri<br />
hoiek hobeto ezagutuko dabez eta alkar<br />
ulertzea lortuko dabe.<br />
Bestetik, ARAUAK behar-beharrezkoak<br />
dira alkarrekin bizitzeko, lehenen-lehehengotik<br />
laga argi zeintzuk diren, ahal<br />
dan neurrian negoziatuta eta hortik<br />
aurrera, bete eta bete eragin; hori bai,<br />
arauok danontzako dira ez seme-alabentzat<br />
bakarrik aitarentzat eta amarentzat<br />
ere bai. Gurasook zintzo jokatu<br />
behar dugu horretan, gure portaera eredugarria<br />
izan behar da. Ez dagigun<br />
ahaztu oso gaztetxoak direla eta, zorionez<br />
esango neuke, bizitza ez dabela<br />
ikusten gure moduan.<br />
Askotan eginahalak eginda ere, ez al<br />
dira nahiko jasanezinak Gurasook<br />
ez al diegu gauza gehiegi onartzen<br />
"Gehiegi" zer dan edo zer ez dan bakoitzak<br />
erabaki beharko leuke kontutan hartuta<br />
norberaren egoera eta semearen<br />
ala alabaren ezaugarri bereziak.<br />
Halandabe, argi dago beharrezkoa dala<br />
ipintzea gutxieneko neurriak edo mugak,<br />
esate baterako, nik neuk bi seinalatuko<br />
neukez: etxeko pertsonak errespetuaz<br />
tratatu (nahiz eta kontrako iritziak eduki<br />
10 Egiteko Prest! <strong>1.</strong> zenbakia 2 0 0 1 e k o n e g u a
elkarrizketa<br />
edo haserre egon) eta erantzukizunak<br />
onartu (ikasketetan, etxeko arduretan:<br />
bere gela zaindu, erosketak egin,…).<br />
Pribilegioak irabaziak izan daitezala, eta<br />
hortik aurrera famili bakoitzak ipiniko<br />
ditu bere neurriak.<br />
Baina adoleszenteek eurek ere gurasoengandik<br />
jasan ezin duten portaerak<br />
eta egoerak badaude, ezta Zer<br />
eskatuko lieke gaztetxo batek gurasoei<br />
Nire iritziz adoleszente gehienak askatasun<br />
handiagoa, autonomia gehiago eta<br />
pribazidadea errespetatzeko eskatuko<br />
leuskie. Sasoi honetan gaztetxoak gurasoengandik<br />
aldentzen joango dira eta<br />
aita-amei prozesu honek sufrimendua<br />
dakartsie (ze pentsaten dabe seme/alabak<br />
ez dabezala maite). Baina argi eta<br />
garbi eduki behar dogu gurasook apurka-apurka<br />
"soka" askatzen joan behar<br />
dogula semea edo alaba aparteko pertsona<br />
bezala garatzeko; hori bai, autonomia<br />
eta eskubide barrien truke, euren<br />
obligazioai erantzukizunez aurre egiteko<br />
eskatuz.<br />
Denok dakigu, umea izatetik adoleszente<br />
izatera aldaketa handia dagoela,<br />
adibidez, lagunek izugarrizko<br />
garrantzia hartzen dutela. Gurasoek<br />
zer paper daukate guzti horretan<br />
Gurasoen papera 3 ardatzetan oinarritu<br />
daiteke. a) lagun arteko harremana<br />
erraztu eta errefortzatu; b)seme-alabeen<br />
lagunak errespetatu; d) seme-alabeen<br />
lagunak ezagutu eta euren gauzetaz<br />
interesa adierazi.<br />
Egia da lagunek garrantzi handia daukatela<br />
eta euren eragina positiboa izan<br />
daiten gurasoak lehenagotik arduratu<br />
daitekez. Zelan<br />
B a ,<br />
lib ur u inter esgar<br />
riak<br />
seme-alabak giro egokietatik gidatuz<br />
edo orientatuz (kirola, astialdia, taldeak...),<br />
ohitura egokiak eta osasuntsuak<br />
finkatzeko. Horrez gain, ez ahaztu,<br />
gurasook nahitaez ereduak garela eta<br />
azken batean, geuk daukaguzen ohiturak<br />
eta jarrerak ikasiko dabezala semealabek<br />
ere. Arratia aldean dinogunez:<br />
"umeen zentzuna, etxean entzuna".<br />
Zer egin dezakegu, seme-alabekin<br />
harremana galduta edota galtzen ari<br />
garela ikusten badugu<br />
Hasteko, norberaren jarrera eta portaera<br />
aztertu; gatazkak dagozan guztietan<br />
sano ona da geure buruari hurrengo galderak<br />
egitea: Zelan portatzen naz ni<br />
haiekin; zelan erantzuten dot euren<br />
portaeren aurrean; zelako harremana<br />
bultzatzen dot etxean. Ondo pentsatu<br />
honetaz eta gero saiatuko gara euren<br />
ikuspuntuak ezagutu eta ulertzen.<br />
Horretarako komunikazio zabala lortu<br />
behar dugu, konfiantza emonez:<br />
pazientziaz entzun, printzipioz, ez egin<br />
epaiketa moralik ("hori txarto dago", "ez<br />
zara seme edo alaba ona" eta antzekoak)<br />
baizik eta sentimendu positiboak<br />
adierazi (euren gauza onak aitortu eta<br />
azpimarratuz)…<br />
Hau guztia teorian oso polita da baina<br />
praktikan, etxean, gauzak beste era<br />
batera gertatzen dira. Adibidez, zerbait<br />
konpondu nahian hasten zara<br />
"gozo-gozo" berbetan baina segidan<br />
zeure aurka jartzen dira. Zer eduki<br />
beharko genuke kontutan<br />
Lehenengo eta behin, geu garela helduak<br />
eta euren manipulazioei aurre egiten<br />
ikasi behar dogula. Hau da, momentu<br />
egokiak aurkitu berba egiteko eta<br />
argi, zuzen eta errespetuz (erruak inori<br />
leporatu barik) gure ikuspuntuak adierazi.<br />
Gero, euren erantzunen<br />
arabera ondorio<br />
ezberdinak aplikatuz.<br />
Adibidez, haserre bizian<br />
jartzen diranean,<br />
orduan guk lasai<br />
jarraitu eta modu<br />
egokian euren sentimendua<br />
batu ("ba<br />
dakit ez jatzula gustatzen",<br />
"konturatzen<br />
naz disgusto bat dela<br />
zuretzat"…, eta horrelako<br />
esaldiak esanez) eta<br />
gero horren arrazoiak argitu konponbideak<br />
aurkitzeko.<br />
Nik gurasoei zera esango neuskie: ez<br />
ikaratu, ez desanimatu eta jo aurrera<br />
bide honetatik. Oso garrantzitsua da<br />
geure burua kontrolatzen ikastea eta<br />
behin eta berriro komunikaziorako eta<br />
elkar ulertzeko bideak topatzen saiatu,<br />
errealistak izanda negoziatuz eta ez<br />
inposatuz ez lar exijituz.<br />
Eta benetako arazoak badaude, konturatuko<br />
al gara. Ez da beranduegi<br />
izango gauzak aldatzeko<br />
Seme-alabek hurre-hurretik –baina kontuz!,<br />
utzi arnasa hartzen- jarraitu ezkero,<br />
konturatuko ginatekeela uste dot. Haien<br />
eguneroko portaeran, ohituretan edota<br />
jarreretan aldaketa nabarmena barruntatzen<br />
dogunean, adi egon beharko<br />
dogu zergatia aurkitzeko. Horretarako,<br />
semea edo alaba ondo ezagutu beharko<br />
dogu eta obserbadore ezin hobeak<br />
bihurtuko gara. Halandabe, kasu batzuetan<br />
–gitxitan- horrela jokatuz ere,<br />
berandu konturatuko gara eta beste norbaiten<br />
laguntza –profesionala- eskatu<br />
beharko dogu. •<br />
Buscando<br />
su personalidad<br />
A menudo l@s padres-madres no<br />
saben cómo comportarse con los adolescentes<br />
y éstos no se llevan bien<br />
con sus padres-madres. ¿cómo conseguir<br />
una buena relación No hay<br />
fórmulas mágicas pero a mi parecer<br />
dos cosas hay que tener en cuenta:<br />
por una parte, conseguir una buena<br />
comunicación, basada en la confianza<br />
y respeto mutuo y por otra parte, establecer<br />
normas de conviviencia - a<br />
poder ser negociadas entre todos,<br />
padres-madres e hij@s- y aplicarlas y<br />
respetarlas con claridad y coherencia.<br />
Es muy importante escucharles, mostrando<br />
paciencia e interés a fin de<br />
conocer y comprender sus sentimientos<br />
y puntos de vista. No olvidemos<br />
que son jóvenes y que, afortunadamente,<br />
padres-madres y adolescentes<br />
vemos la vida de maneras diferentes.<br />
Egiteko Prest! <strong>1.</strong> zenbakia 2 0 0 1 e k o n e g u a<br />
11
Ahozko literatura eta komunikazioa<br />
DenentzatAitor Txarterina<br />
Ipuinkontalaria eta Idazlea<br />
• IRUÑEA<br />
Zelan kontatu ipuinak<br />
Gizakia gizakia denetik hasi<br />
da literatura ibiltzen eta eratzen.<br />
Sortzen eta birsortzen.<br />
Eta horretan ari gara gu geu<br />
ere. Ahozko literatura gerturatzeko<br />
galdegin didate. Ni,<br />
Kontalaria naiz, eta lanbide<br />
honek eskaintzen didan<br />
talaiatik mintzatuko naiz.<br />
Etxean nola uztartu ipuinak<br />
azalduko dut. Nola edo hala.<br />
Zergatik kontatu<br />
Antropologiaren oinarrietariko bat da ulertzea,<br />
gizakia, animalia soziala dela.<br />
Harremanen premia duela, alegia.<br />
Kontatzeko eta entzuteko, hartzeko eta<br />
emateko beharra du. Katea hausten delarik<br />
depresioak, traumak, desoreka datorkigu.<br />
Gu eta gure umeak orekatuak izan nahi<br />
dugunez gero, konta eta adi egin dezagun.<br />
Umeak mundua, ingurua, familiaren bitartez<br />
ulertu du, batez ere, orain dela hogei urte<br />
artio, gutxi gora behera. Orain, ordea, telebisioneak<br />
azaltzen dio umeari nolakoa den<br />
bizi den mundua, zer dagoen ongi eta zer<br />
gaizki, baloreak eta hitz batean azaltzeko,<br />
pertsona izateko funtsezkoak diren osagai<br />
oro. Sozializazioa deitzen da prozesu hau.<br />
Hortaz, azter dezagun zer nolako komunikazioa<br />
dagoen etxean. Umeek norekin dute<br />
harreman estuagoa, Ama-Aitarekin ala<br />
Teleberriko aurkezlearekin Erantzuna B<br />
balitz, errosarioa atera mesanotxetik eta<br />
hasi otoitzekin.<br />
Gure esku da umeen heziketa, neurri handi<br />
batean bederen. Honen barnean ipuinak<br />
lagungarriak dira garapen afektibo zein psikologikoan.<br />
Ipuinak babesa eman diezaioke<br />
umeari, arazo zenbaiten aurrean nola<br />
erantzun, e.a. Ez ditzagun ipuinak libertimendu<br />
hutsa gisa klasifika. Ongi igarotzeko<br />
baino zerbait gehiago dira, adinaren arabera<br />
batez ere.<br />
Ipuinak ontzat ematen ditugu. Prest gaude<br />
kontatzeko…baina ez dugu sekula santan<br />
halakorik egin.<br />
12 Egiteko<br />
Nori kontatu<br />
Hamalau urteko semeari ez badiozue bere<br />
bizitza osoan ipuinik kontatu, nekez hasiko<br />
zarete langintzan, bataila hori galdutzat<br />
eman ezazue. Gerla ez, halere. Ipuinak<br />
etxean sartu nahi baditugu, hobe goiz<br />
berandu baino. Urritza malgua delarik moldatzen<br />
ahal da. Komunikazio ona badago<br />
etxean ipuinak txerta daitezke, naturaltasun<br />
osoz. Eta kaxkarra bada, ipuinek laguntzen<br />
ahal dute egoera hobetzen.<br />
Ipuinak nola kontatu<br />
Teorian hitz aspertuan erori gabe, arlo praktikoa<br />
nola garatu, eta ipuinak nola kontatu<br />
behar diren argitzen ahaleginduko naiz.<br />
Inoiz kontatu ez bada ez da arazoa. Oztopo<br />
txiki bat izan bada, baina ez da gaindiezina.<br />
Estrainekoa ez da saiorik txukunena zenbaitetan,<br />
egia da. Haatik beldurra ez da<br />
gure lagun onena eta ausardia andrearen<br />
etxeko atean jo behar izatekotan, jo dezagun.<br />
Demagun prest gaudela kontatzeko,<br />
demagun halaber, ez dakigula nondik hasi.<br />
Garrantzitsuena historia da. Kontatuko<br />
dugun historia ona izan behar du, ez luzeegia,<br />
ez motzegia, ez aspergarria, ez linealegia,<br />
ez… Ona izan behar du, eta irizpide<br />
hau guk geuk erabakiko dugu. Umearen<br />
adinaren arabera sailka ditzakegu kontagai<br />
diren ipuinak; seaskan datzan potoloarendako<br />
aski da Ama-aitaren ahots goxoa aditzearekin.<br />
Bortz urterekin exigentzia maila<br />
igoko da, seguru izan.<br />
A h o l k u z e n b a i t :<br />
1-6 urte.<br />
Historia polita, marrazki bikainak, euskara txukuna...<br />
“Buruko hura nork egin zion jakin nahi zuen satortxoa”<br />
Holzwarth • Erlbruch<br />
(Koldo Eizagirrek euskaratua) Kalandraka editoriala<br />
Historia aukeratu egin dugu. Historia ederra<br />
da, zinez. Ozen irakurtzea aukera bat da.<br />
Hori bai, oroitu zaitez entonazioak badirela,<br />
batzuetan motel irakurri behar dela, bertzeetan<br />
azkar eta boteprontoan! Irakurketa<br />
bizia izan behar duela erran nahi dut. Ume<br />
koxkorrendako parada zabala dago merkatuan,<br />
ehunka liburu eder dago apaletan<br />
gure zain, marrazkiak eta guzti. Azken hau<br />
nabarmendu nahi dut, izan ere egundoko<br />
maila dago ilustrazioan, edonor asetzeko<br />
modukoa. Adi, beraz. Kasu hauetan<br />
marrazkiak ederki laguntzen ahal du kontaketan.<br />
Ausartagoa zara, libururik gabe, paperik<br />
gabe, marrazkien laguntzarik gabe gai sentitzen<br />
duzu zeure burua kontatzeko. Animo!<br />
Hasi baino lehen, gorputz ataletan pausatu<br />
zure interesa: bi hanka dituzu, aurpegia,<br />
eskuak, besoak…guztiak izan daitezke<br />
baliotsuak kontatzerakoan. Igoal aurpegiaren<br />
keinuekin aski duzu, dena adierazten<br />
ahal da bekainekin, adibidez. Ahotsa ere<br />
aintzat har: % 50 a da, edo hortik gora.<br />
Gure izanaren zutabe nagusietariko dugu.<br />
Ez dezala inork berea gutxietsi: guztiak dira<br />
balekoak, zenbait arrazoi ezberdin direla<br />
bide batzuk urratuagoak badaude ere.<br />
Nolanahi ere, garrantzitsuena kontatzerakoan<br />
gogoa da, norberarena. Gauza garela<br />
sinetsi behar dugu…eta ekin! Entzuleak<br />
gozatuko du eta, seguraski zuk zeuk ere.<br />
On egin. •<br />
7-12 urte. Ipuinak, asmakizunak, marrazki ederrak...<br />
“Axa mixa zilarra”, JM Olaizola. Elkarlanean<br />
13-18 urte. Beraiek erabaki dezatela. Sasoia heldu zaie eta.<br />
Aholku bi bertzerik ez dira.<br />
Aholku onena, hala ere, norberak bilatzea.