18. Zenbakia - Lea-Artibai Amankomunazgoa
18. Zenbakia - Lea-Artibai Amankomunazgoa
18. Zenbakia - Lea-Artibai Amankomunazgoa
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>18.</strong><br />
Gurasoentzako aldizkaria<br />
• Hiruhilabetekaria<br />
2006ko udaberria<br />
<strong>Lea</strong> <strong>Artibai</strong> <strong>Amankomunazgoa</strong> • Prebentzio Zerbitzua
Gurasoentzako aldizkaria<br />
Lege Gordailua BI-2770-01<br />
Laguntzaileak<br />
• Ondarroako Udal Euskera Zerbitzua<br />
• Guraso elkarteak:<br />
Amorotoko Herri Ikastetxea<br />
Berriatuko Herri Ikastetxea<br />
Etxebarriko Manuela Zubizarreta Eskola<br />
Ispasterko Eskola unitarioa<br />
Lekeitioko Eskola Publikoa<br />
Lekeitioko R.M. Azkue Ikastola<br />
Markina-Xemeingo Bekobenta Eskola Publikoa<br />
Markina-Xemeingo Berakruz Ikastola<br />
Ondarroako Zaldupe Eskola Publikoa<br />
Ondarroako Zubi Zahar Ikastola<br />
Ondarroako Txomin Agirre Ikastola<br />
Ondarroa-Lekeitio Institutua<br />
Maketazioa 11BARRI<br />
Imprimategia GERTU imprimategia<br />
Banatzailea Asmatu XXI<br />
Egilea<br />
<strong>Lea</strong>-<strong>Artibai</strong>ko <strong>Amankomunazgoa</strong><br />
• Prebentzio Zerbitzua<br />
Patrokua Jauregia • Xemein Etorbidea, 13<br />
48270 MARKINA-XEMEIN<br />
Tf.: 94 616 90 78 • Faxa: 94 616 92 78<br />
prebentzioa@lea-artibai.org<br />
www.lea-artibai.org<br />
<strong>18.</strong> zenbakia<br />
3 Barriak<br />
Gurasoentzat eta<br />
gurasoekin<br />
Guraso topaketak<br />
4 0tik 5 urtera<br />
Txikienen elikadura<br />
Gema Iholdi<br />
Maite Zudaire<br />
6 6tik 11 urtera<br />
Nola jokatu jarrera<br />
arazoen aurrean<br />
Ainhoa Manzano<br />
Juan Luis Martin<br />
8 Zeure Txokoa<br />
Gurasoei erantzuten<br />
Nerea Urrosolo<br />
10 12tik 18 urtera<br />
Neba-arreben<br />
arteko harremanak<br />
Fernando Olabarrieta<br />
Enrique Arranz<br />
12 Denentzat<br />
Mugikorrak bai, baina<br />
baldintza batzuekin<br />
Alberto Martinez de Santos<br />
Babesleak<br />
Ekintza honek Foru Aldundiaren dirulaguntza jaso du<br />
Etxebizitza eta Gizarte gaietako saila<br />
2 Egiteko Prest! <strong>18.</strong> zenbakia 2006ko udaberria
arriak<br />
Gurasoentzat eta gurasoekin<br />
<strong>Lea</strong> <strong>Artibai</strong> Amankomunazgoko<br />
droga gaietako prebentzio zerbitzu<br />
eta ikaszentru eta guraso elkarte<br />
desberdinen elkarlanaren ondorioz,<br />
GURASO TOPAKETAK proiektua<br />
landu izan dugu ikasturte honen<br />
azken hilabete hauetan.<br />
Uste dugu seme-alabak hazteko<br />
jardun honetan askotan estrategia,<br />
pauta eta orientabideak hartzea,<br />
ondoren norberak jorratzeko ondo<br />
datorkigula guraso garen denori.<br />
Beraz, guraso topaketak proiektu<br />
honekin hori bera landu nahi izan da<br />
gai hauek ikutuz:<br />
• Azkue ikastolan:<br />
"Pantailadun jokuen erabilera",<br />
"gurasoak gara: nola zaindu gure<br />
burua", "haur masajea", "sexu<br />
harremanen bilakaera gazteengan",<br />
"drogen inguruan prebentzioa" eta<br />
"elikadura".<br />
• Bekobenta eskola publikoan:<br />
"Umeak, telebista eta interneta",<br />
"etorkinen integrazioa" eta "elikadura".<br />
• Berakruz ikastolan:<br />
"Bullying", "familiaren funtzioa<br />
seme-alaben heziketa gaiaren<br />
aurrean" eta "Bizitzarako trebetasunak".<br />
• Ondarroa-Lekeitio institutoan<br />
(Lekeition):<br />
"Drogen inguruan tertuliak, prebentzioa"<br />
• Zaldupe eskola publikoan:<br />
"Ume txikienen ezaugarriak eta portaerak",<br />
"eskola-familia harremana",<br />
"sexualitatea eta afektibitatea",<br />
"nola hobetu eskola errendimendua",<br />
"LHtik DBHra aldaketak/gurasoak<br />
ere ikasten", "bizitzarako trebetasunak"<br />
eta "pantailadun jokuen<br />
erabilera".<br />
• Txomin Agirre ikastolan:<br />
"Errespetua eta elkarbizitza familian"<br />
• Zubi Zahar ikastolan:<br />
"Haur masajea" eta "inteligentzia<br />
emozionala".<br />
Topaketa hauek antolatzen ibili<br />
zareten guraso elkarte eta ikaszentruetako<br />
arduradunoi eta parte hartu<br />
duzuen guraso guztioi ere ZORIO-<br />
NAK egindako lan bikainagatik.<br />
GURASOENTZAT AMANKOMU-<br />
NAZGOAN beste 3 zerbitzu hauek<br />
ere baditugu; zuok gurasook doan<br />
erabili ahal dituzua:<br />
• "familientzako orientazio<br />
psikologikoa": guraso guztiei<br />
zuzenduta, seme-alaben heziketa<br />
gaien inguruko kontsulta egiteko;<br />
zerbitzu pertsonala eta konfidentziala<br />
da; zerbitzura jotzeko 3 era<br />
hauek daude:<br />
telefonoz (94 4051549), emailez<br />
(www.etxadi.org), edota posta<br />
arruntez (Etxadi. Maximo Agirre 18<br />
bis, 5ª planta, dpto.10, 48011<br />
Bilbao). Zerbitzua ere 3 era horietan<br />
jaso daiteke.<br />
• "drogen inguruko gaietan<br />
arreta zuzena": guraso/familia<br />
guztiei zuzenduta, seme-alaben<br />
drogen kontsumoa dela-ta edota<br />
gaiak kezkatuta, orientazioa ematen<br />
da. Zerbitzu pertsonala eta konfidentziala<br />
da, aurrez aurrekoa, hau<br />
da, zuzenean eskeintzen da, eskatzailearekin<br />
elkartuz.<br />
Zerbitzura jotzeko: telefonoz deitu<br />
(94 616 9078) eta elkarrizketa<br />
eguna ematen da. (Zerbitzuko arduraduna<br />
bera mugitzen da eskatzailearen<br />
udalerrira).<br />
• Dokumentazio zentroa: gurasoei<br />
heziketaren inguruko hainbat<br />
dokumentu prestamo gisa erabiltzeko<br />
aukera eskaintzen zaie. Dokumentuak<br />
eskatzeko telefonoz deitu<br />
behar da prebentzio zerbitzura: 94<br />
616 90 78. •<br />
Egiteko Prest!<br />
aldizkariari<br />
dagokion<br />
informazioa<br />
• "ZEURE TXOKO"ra atalera galderarik<br />
egin nahi baduzu, lasai egin,<br />
erantzuna ere ahalik eta arinen<br />
emango dizugu-eta; ez duzu zertan<br />
hurrengo aldizkariaren zain egon<br />
behar. Zure galdera eta helbidea argi<br />
esan eta erantzungo dizugu. •<br />
• Hemen agertzen diren liburu, KD<br />
edota bideo guztiak Amankomunazgoko<br />
prebentziorako zerbitzuan<br />
dauzkagu, zuotako edozeinen eskura<br />
erabili ahal izateko. Doan uzten<br />
dira denbora zati baterako. •<br />
“Egiteko prest!” aldizkaria Interneten:<br />
www. lea-artibai.org<br />
Egiteko Prest! <strong>18.</strong> zenbakia 2006ko udaberria<br />
3
0tik 5 urtera 5era<br />
Gema Ioldi eta Maite Zudaire<br />
Nudieva, Nutrizioa eta Dietetikako dietalari-nutrizionistak<br />
• IRUÑEA<br />
Txikienen elikadura<br />
4<br />
Neska-mutilak zaintzeko<br />
ardura dutenek funtsezko<br />
papera jokatzen dute haien<br />
osasunaren sustapenean.<br />
Osasunerako hezteak "elikadura"ri<br />
buruzko ezagupenak<br />
izatea esan nahi du, zeren<br />
eta dieta egoki batek haiek<br />
hazkuntza eta garapen hobezina<br />
izan ditzaten lagundu,<br />
izan ditzaketen nutriziogabeziak<br />
saihestu, eta alterazio<br />
eta gaixotasunen prebentzio<br />
eta tratamenduan<br />
laguntzen baitu (digestionahasteak,<br />
diabetesa, gainpisua,<br />
eta elikadura-etorkiko<br />
alergia eta intolerantziak).<br />
Era berean, adin horietan,<br />
janariaren aurreko jokabide<br />
desegokiak ager daitezke,<br />
eta haien jakinaren gainean<br />
egon behar da, hala nola jangalerik<br />
eza edo nahi duena<br />
baino jaten ez duen haurra,<br />
modu eraginkorrean aurre<br />
egiteko.<br />
Haurren elikadura. Komeni da<br />
adinaren araberako bereizketa<br />
egitea<br />
Txikienen organismoa aldatu egiten da<br />
egunetik egunera. Horrek azaltzen du<br />
haien energia- eta elikagai-beharrak<br />
aldatu egiten direla adinaren arabera,<br />
eta handitzen doazen heinean, baita<br />
sexuaren arabera ere. Elikadura haur<br />
bakoitzaren ezaugarrietara egokitu<br />
beharko da, haren hazkuntza- eta garapen-erritmoa,<br />
jangalea, gustuak, osasun-egoera<br />
eta egiten duen jarduera fisikoaren<br />
maila kontuan hartuz.<br />
0 - 1 urte. Lehen urtean, haurtxoak<br />
muga handiak ditu, bere organo eta sistemen<br />
heldugabetasun-maila dela eta.<br />
Bularra edo formula egokituak elikagai<br />
bakarra izaten dira 5 edo 6 hilabete bete<br />
arte, eta une horrexetan hasi behar dira<br />
elikagai osagarriak sartzen, modu mailakatu<br />
eta arautu batean.<br />
2 - 5 urte. Txikienak pixkanaka familiaren<br />
dietara txertatuz joan behar dira.<br />
Denetarik jaten erakutsi behar zaie,<br />
zeren eta askotariko dieta batek haien<br />
jangalea bizkortu, haien beharrak ase,<br />
eta etorkizunari begira elikadura-ohitura<br />
egoki batzuk zehazten baititu.<br />
Zein adinetatik aurrera aldatzen<br />
dira digestio- eta metabolismofuntzioak<br />
2 urtetik aurrera, neska-mutilek ia denetarik<br />
jan dezakete. Dena dela, kantitateak<br />
eta elikagaiak haien bilakaerara egokitu<br />
beharko dira, betiere haien jangalea<br />
eta beharrak gehiegi balioetsi gabe. Adin<br />
horretan, hazkuntzaren abiada handia<br />
da, nahiz eta motelduz joaten den hiru<br />
urte arte. Eta, hain zuzen ere, hiru urtetik<br />
aurrera are gehiago murrizten da<br />
haurren hazkuntza-erritmoa, nerabezarora<br />
iritsi arte. Horrek haurren jangaleari<br />
eta beharrei eragiten die, nahiz eta esan<br />
daitekeen handienek adin txikienekoen<br />
elikagai berak behar dituztela, baina<br />
kantitate handiagoan, jakina.<br />
Normala da haien jangalean<br />
aldaketak egotea Zer egin daiteke<br />
Aita-ama askok seme-alabak pediatrarenera<br />
eramaten dituzte, honelako kexuekin:<br />
"Ez dit ezer jaten, eta jaten duenean,<br />
gogo-faltaz eta protestaka jaten du; gainera,<br />
badirudi ez dela nahikoa hazten".<br />
Jangale txikiagoa haurraren gorputzaren<br />
erantzun normala izaten da, zeren eta,<br />
2tik 5 urtera, hazkuntza-erritmoa bizitzako<br />
lehen urtean baino motelagoa baita.<br />
Nahiz eta dieta aldatu egiten den egun<br />
batetik bestera eta denbora-aldi luzeetan<br />
jaten ez dutela iruditu, haurraren<br />
hazkundea eta garapena normalak izan<br />
daitezke. Gehiegi behartzen baditugu,<br />
baliteke janariarekiko arbuio iraunkor bat<br />
garatzea, zeren eta haientzat jatea zerbait<br />
ez-erosoa eta ez oso atsegingarria<br />
bihurtzen baita. Jangalerik ezari aurre<br />
egiteko, hau komeni da: ezorduetan jan<br />
dezaten eragotzi; eguneko 4 jatorduak<br />
errespetatu (gosaria, bazkaria, afaria eta<br />
hamaiketakoa edo askaria); indargarri<br />
positiboak erabili (handiek bezala jaten<br />
duzu; gustua ematen du zu jaten ikusteak,<br />
etab.); menua aurkezpen-ordenaren<br />
arabera jan; beren nahiak aintzat hartu,<br />
eta plateren aurkezpena zaindu, bai eta,<br />
jatorduen hasieran –jangale handiagoa<br />
liburu gomendagarriak<br />
Liburu hauek saretik<br />
hartu ahal dira<br />
http://trabajoyalimentacion.consumer.es<br />
www.aesa.msc.es/aesa/web/AESA.jsp<br />
Egiteko Prest! <strong>18.</strong> zenbakia 2006ko udaberria
elkarrizketa<br />
dutenean, alegia– elikagai berriak dastatu<br />
dosi txikietan. Jokabide desegokia<br />
hartzen dutenean, ez da garrasi, haserre<br />
edo zigorrik erakutsi behar. Hobe da,<br />
adostutako denbora amaitzen denean,<br />
platera kentzea eta hurrengo otorduan<br />
berriro aurkeztea, iruzkinik edo dramarik<br />
gabe.<br />
Haurren dietaren ezaugarriak<br />
Neska-mutilek imitazioz ikasten dute;<br />
hori dela eta, elikadura-heziketa egoki<br />
bat, esaten dena eginez, da haurrei ohitura<br />
onak helarazteko modurik onena.<br />
Dietak askotarikoa izan behar du plater,<br />
zapore, ehundura eta are koloreetan ere,<br />
haurraren ahoa denetarik jatera ohitzeko.<br />
Gozokiak, aperitiboak, opilak, freskagarriak,<br />
etab, sarritan jan ditzaten eragoztea<br />
komeni da, ez baitute elikatzen eta<br />
jangalea kentzen baitiete. Gosarian,<br />
esneki bat eta zerealak (gailetak, zerealak,<br />
ogia, etab.) sartu behar dira; gainera,<br />
fruta edo zukua badaramate, hobeto.<br />
Hamaiketako eta askarietan, hobe da<br />
etxeko ogitartekoak, frutak edo esnekiak<br />
eskaintzea, hestebete, pate eta gazta<br />
koipetsu gehiegirik gabe. Bazkarian,<br />
honako hauek sartu behar dira: lehen<br />
platera) arroza, lekaleak, pasta, entsaladak<br />
edo barazkiak patatekin; karbohidrato<br />
askoko elikagai energetikoak.<br />
Lekaleak eta zerealak plater berean<br />
uztartzen badituzu, bigarren plater oso<br />
elikagarria lortuko duzu, eta haragi,<br />
arrain edo arrautzen asteko errazioren<br />
bat ordeztu ahal izango duzu.<br />
Bigarrenak) Haragiak, arrainak edo<br />
arrautzak; kantitate neurritsuetan behar<br />
dituzten proteinak, burdina eta beste elikagai<br />
batzuk ematen dizkiete. Bigarrenei,<br />
entsaladak, berdura, ilarrak edo patatak<br />
erantsi, eta ez beti frijituak! Ez ahaztu ogi<br />
pixka bat eskaintzea. Eta, otordu on<br />
baten azkenburuko gisa, ez dago fruta<br />
edo esneki soil bat (jogurta, esaterako)<br />
baino hoberik. Afariak bazkariak baino<br />
arinagoa izan behar du, eta familia osoari<br />
dieta orekatzeko aukera ematen dio,<br />
eguneko beste otorduetan hartu dituzten<br />
elikagaiak kontuan hartuz.<br />
Haurren elikadura on baterako 7<br />
gako<br />
1. Ohitu itzazu lehenbailehen denetarik<br />
jatera.<br />
2. Eskain iezazkiezu janari ez oso koipetsuak,<br />
gatz gutxikoak eta ez oso azukredunak.<br />
3. Haurtzaindegi edo ikastolako menua<br />
ezagutzen baduzu, eguneko gainerako<br />
otorduekin osatu ahal izango duzu, dieta<br />
orekatua izan dadin.<br />
Elikagaien aien kontsumo-ohiturk<br />
ontsumo-ohiturak,<br />
maiztasuna:<br />
Lantzean behingoak:<br />
Koipeak (margarina, gurina)<br />
Gozoki, opil, karamelu zein pastelak<br />
Edari freskagarriak eta izozkiak<br />
Haragi koipetsuak eta hestebeteak<br />
4. Elikagaiak hainbat modutan prestatzen<br />
badituzu, uztartu gutxiago gustatzen<br />
zaizkiela dakizunak atseginago dituzten<br />
beste batzuekin eta aurkeztu modu erakargarri<br />
batean; errazago hartuko dituzte.<br />
5. Parte har dezatela erosketan, sukaldean,<br />
mahaia jartzen, etab. Horrela jabetzen<br />
dira zein garrantzitsua den elikadura<br />
eta erantzukizun handiagoa hartzen dute<br />
janariak aukeratzerakoan.<br />
6. Erakuts iezaiezu elikagaiei buruz dakizun<br />
guztia: zertarako balio duten, zenbat<br />
behar duen gorputzak elikagai bakoitzetik,<br />
etab., haien garrantzia ezagut dezaten<br />
7. Gozatu familiarekin otorduez (bazkaria<br />
edo afaria), giro bare eta lasai batean.<br />
Eta ez ezazu ahaztu txikienek imitazioz<br />
ikasten dutela. •<br />
7 claves de una buena<br />
alimentación infantil<br />
1. Acostúmbrales cuanto antes a comer<br />
de todo.<br />
2. Ofréceles alimentos poco grasientos,<br />
con poca sal y poco azucarados.<br />
3. Si conoces el menú de la guardería o<br />
la ikastola, podrás complementarlo con el<br />
resto de comidas del día para que la<br />
dieta sea equilibrada.<br />
4. Si cocinas los alimentos de diferentes<br />
maneras, combinas aquellos que sabes<br />
que les gustan menos con otros de<br />
mayor agrado y los presentas de forma<br />
atractiva, será más fácil que los tomen.<br />
Egunero-egunero:<br />
Arrainak eta mariskoak (astean 3-4 razio)<br />
Giharra (astean 3-4 razio)<br />
Arrautzak (astean 3-4 razio)<br />
Lekaleak, egoskariak (astean 2-4 razio)<br />
Fruitu lehorrak (astean 3-7 razio)<br />
Esnea eta esnekiak: jogurta eta gazta<br />
eta oliba olioa (egunean 2-4 razio)<br />
Barazkiak eta ortuariak<br />
(egunean, 2 razio edo gehiago)<br />
Fruta (egunean, 3 razio<br />
edo gehiago)<br />
Ogia, zereal integralak,<br />
arroza, pasta eta patatak<br />
(egunean, 4 edo 6 razio)<br />
Ura (egunean 4-8 razio)<br />
... eta egunero<br />
ARIKETA FISIKOA<br />
Egiteko Prest! <strong>18.</strong> zenbakia 2006ko udaberria<br />
5. Hazles partícipes de la compra, la<br />
cocina, de poner la mesa, etc. De este<br />
modo adquieren mayor conciencia de lo<br />
importante que es la alimentación y una<br />
mayor responsabilidad en su elección.<br />
6. Enséñales todo lo que sabes sobre los<br />
alimentos -para qué sirven, cuánto necesita<br />
el cuerpo de cada alimento, etc.-,<br />
para que reconozcan su importancia.<br />
7. Disfrutad en familia del momento de la<br />
comida o la cena, en ambiente relajado y<br />
tranquilo. Y no olvides que los más<br />
pequeños aprenden por imitación.<br />
5
6tik 11ra<br />
6tik 11 urtera<br />
Ainhoa Manzano Fernandez eta Juan Luis Martin Aiala<br />
Familia-Psikologia Unibertsitate zentroa • ETXADI<br />
• BILBO<br />
Jarrera arazoak, nola<br />
jokatu horien aurrean<br />
Umeak zaratatsuak dira, zikinak,<br />
desordenatuak, arduragabeak;<br />
gauzak ahazten zaizkie,<br />
denbora kentzen digute, exijenteak<br />
dira eta beti daude hor.<br />
Lar lanpetuta gaudenean, ezin<br />
dira albo batera utzi aste batzuez,<br />
hobby edo zaletasun<br />
batekin egiten dugun bezala.<br />
Sarritan, seme-alaben jarrerarengatik<br />
dagoen ardura ez da<br />
gertakari zehatz baten ondorioz<br />
sortzen, baizik eta neke<br />
egoera orokor baten ondorioz.<br />
Hala ere, Familiak<br />
Orientatzeko Zerbitzuak jarrera<br />
arazoen gaineko kezka<br />
zehatz batzuk antzeman ditu,<br />
eta gu horiei erantzuten saiatzen<br />
gara.<br />
Azkenaldian kontsulta ugari jasotzen<br />
ari zarete 6 eta 11 urte bitarteko<br />
umeen jarrera arazoei dagokienez,<br />
arazoa da familientzat<br />
Bai, bada, eta entzuten ari garen esaldirik<br />
ohikoena da badirudiela semealabak<br />
"apropos portatzen direla gaizki"<br />
eta portaera txarra erakustea gustatzen<br />
zaiela guraso eta lagunen<br />
aurrean. Guk esaten diegu adin horretan<br />
jarrera arazo batzuk normalak izan<br />
daitezkeela umearen bilakaeran.<br />
Bizitzako une horretan gatazka sortzen<br />
da umearen eta besteen interesen<br />
artean, eta, beste kasu batzuetan,<br />
baliabide bat bezala erabiltzen dute,<br />
gurasoen arreta erakartzeko eta afektu<br />
gehiago jasotzeko. Horrekin ez<br />
gara muturreko arazoez ari. Kasu<br />
horietan portaera txarraren arrazoiak<br />
etxean bizitako arazoak eta umearen<br />
errealitate soziala izan daitezke.<br />
Zein dira kexa ohikoenak adin tarte<br />
horretako umeen kasuan<br />
Familian, gurasoak kexu dira adin<br />
horietako umeek protestatu egiten<br />
dutelako, ez dutelako gela altxatu<br />
nahi, ez dituztelako eskolako lanak<br />
egin nahi, une oro telebista ikusi edo<br />
kontsolarekin jolastu nahi dutelako,<br />
edo, orokorrean, "ez dutelako esana<br />
egin nahi". Bestalde, eskolan, adin<br />
horietako ume batzuk era agresibo<br />
batean jokatzen dute, ikaskideak jo<br />
edo molestatuz.<br />
Arazo horien aurrean, gurasoek zer<br />
izan behar dute kontuan adin horretako<br />
seme-alabekin egunero duten<br />
harremanean<br />
Oro har, gurasoek bereiztu egin behar<br />
dute "agindu" eta "exijitu" zer den.<br />
Agintzea, aginduak ematea da, baina<br />
horrela umeei ez zaie erakusten nola<br />
jokatu behar duten, zer egin behar<br />
duten eta zer ez. Exijitzea, ostera,<br />
arauak, hau da, gure zentzuzko esanak<br />
edota eurek hartutako erabakiak<br />
bete ditzaten lortzea da. Horrela,<br />
koherentziaz eta era egonkor batean<br />
jokatzearen "kontzientzia" garatzen<br />
laguntzen zaie, etorkizunean seguru<br />
senti daitezen eta ez dezaten zer egin<br />
behar duten esango dien inoren beharrik<br />
izan.<br />
Eta maila praktikoagoan, esate<br />
baterako, "eskolako lanak egin nahi<br />
ez dituztenean", zer egin dezakete<br />
familiek<br />
Lehenengo eta behin, kontuan izan<br />
behar dugu ume eta familia guztiak<br />
desberdinak direla, baina, hala ere,<br />
kasu horietarako oinarrizko estrategia<br />
batzuk eman ditzakegu: begien bistakoa<br />
den arren, toki bat egokitu behar<br />
da egunero lan egin ahal izateko, hau<br />
da, mahaia, aulkia eta argia, umea<br />
distraitu ditzaketen gauzak urrunduz<br />
(musika, TV, eta abar...); umearengan<br />
ohitura piztu behar da, egunero toki<br />
horretan denbora bat eman dezan.<br />
Garrantzitsua da, baita ere, umearekin<br />
hitz egitea eta ikasketengatik galdetzea;<br />
berarekin adostuta, eskolako<br />
lanetan lagun dakioke, baina irtenbideak<br />
berak bilatzera bultzatu behar<br />
dugu. Guraso bezala, ezin dizkiegu<br />
eskolako lanak geuk egin, lehenago<br />
amaitzearren, hori akats bat da; eta ez<br />
dute ordu bat baino gehiago eman<br />
behar eskolako lanak egiten, erabat<br />
justifikatuta ez badago. Familiak eskolarekin<br />
harremanetan egon behar du,<br />
informazioa trukatzeko, umearen<br />
jarrera hobetze aldera. Azkenik,<br />
kasuen arabera, jarritako helburuak<br />
lortzen baditu, egokia izan daiteke<br />
umea saritzea eta animatzea.<br />
liburu gomendagarriak<br />
"El niño desobediente.<br />
Estrategias para su control"<br />
C. Larroy eta María L. de La Puente.<br />
Ediciones Pirámide Argitaletxea.<br />
"Nuestros hijos y sus problemas"<br />
Paulino Castells. Folio Argitaletxea.<br />
6 Egiteko Prest! <strong>18.</strong> zenbakia 2006ko udaberria
elkarrizketa<br />
Zer egin daiteke umeak ez direnean<br />
telebistatik urruntzen edo bideokontsolarekin<br />
larregi jolasten dutenean<br />
Hasteko, mugatu egin behar da<br />
umeek telebistaren aurrean ematen<br />
duten denbora; ez da telebista erabili<br />
behar ohiko distrakzio modura.<br />
Horretarako, aisialdirako alternatiba<br />
erakargarriak eta hezitzaileak eskaini<br />
behar dizkiegu. Arau batzuk ezarri<br />
behar ditugu umearentzat eta familiako<br />
gainerako kideentzat. Horietatik<br />
abiatuta, ohitura onak sustatu ahal<br />
izango ditugu telebistaren erabilerari<br />
dagokionez. Esate baterako, ikusi<br />
ahal dituen programak aukeratu, umearekin<br />
eseri telebista ikusteko, programak<br />
komentatu; baina, eredu koherentea<br />
eskaini behar diogu beti, esate<br />
baterako, erabakitzen bada telebista<br />
itzalita egongo dela sei eta erdietatik<br />
zortzietara, eskolako lanak egiteko,<br />
gurasoek beste zerbaitetan eman<br />
behar dute denbora, arau hori bete<br />
dadin. Bideokontsolei dagokienez,<br />
horien erabilera egokia bultzatu behar<br />
da; horretarako, mugak jarri behar<br />
dira horiek erabiltzeko denborari eta<br />
uneari dagokienez; umeekin jolastu<br />
behar da, eta, hasi baino lehen, joko<br />
bakoitzaren edukiaz informatu behar<br />
dugu.<br />
Horrela ere, ume batzuek ez dute<br />
esanekoa egiten, "zer egin daiteke<br />
"esanekoa ez den umearekin"<br />
Lehenengo eta behin, kontu handia<br />
izan behar da etiketekin, ez da umea<br />
katalogatu behar eta "esan txarrekoa"<br />
dela esan behar. Funtsezkoa da arau<br />
sinpleak eta ulergarriak jartzea, hau<br />
da, ez da gauza absurdurik exijitu<br />
behar; esate baterako, 8 urteko alabarekin<br />
bagoaz lagun batzuen etxera<br />
jaten, ez diogu esan behar "ondo portatzeko",<br />
gehiago zehaztu beharko<br />
genuke, eta " mahai-tresnak ondo erabiltzeko"<br />
edo "jatekoagatik ez kexatzeko"<br />
esan geniezaioke, eta, janaria<br />
ez bazaio gustatzen, aukera eman<br />
behar diogu, apur bat jango duela<br />
esateko, protestatu beharrik gabe.<br />
Arau kopurua ere mugatu egin behar<br />
da eta entzuten ari dela ziur gaudenean<br />
eman behar dizkiogu. Azkenik,<br />
eskatzen dioguna bere eskuetan egon<br />
behar da; era berean, ez da egokia 2<br />
urteko ume bati egunero ohea egiteko<br />
eskatzea; eta 11 urteko ume bati ezin<br />
diogu eskatu hurrengo hiruhilekoan<br />
ikasgai guztiak gainditzeko, aurrekoan<br />
ia denak suspenditu baditu. Merezi<br />
du ziur jakitea proposatzen dioguna<br />
lortu ahal izango duela, arrakastak<br />
animatu egingo du-eta. Garrantzitsua<br />
da ere, gure seme-alabaren hitza<br />
sinistea eta, hala ere, esana ez badu<br />
egiten, aukera eman behar zaio, eta<br />
zerbait positiboa bilatu behar da esateko;<br />
esate baterako, aldatuko den<br />
konfiantza dugula, edo deskuidu bat<br />
izan dela eta hobetuko dela. Egoera<br />
guztietan bezala, pazientzia apur bat<br />
behar den arren, funtsezkoa da lasai<br />
egotea eta urduri ez jartzea, nor bere<br />
senetik irten eta oihu eginez gero,<br />
barregarri geratzen garelako eta<br />
horrela gure aginpidea galdu egingo<br />
dugulako. •<br />
Problemas de<br />
comportamiento<br />
Los niños/as son ruidosos/as,<br />
sucios/as, desordenados/as, olvidadizos/as,<br />
descuidados/as, consumen<br />
tiempo son exigentes y siempre están<br />
presentes. No se les puede apartar a<br />
un lado durante unas semanas cuando<br />
se está demasiado ocupado, como<br />
puede hacerse como una afición. En<br />
muchas ocasiones, la preocupación<br />
ante el comportamiento de sus hijos/as<br />
no se debe a sucesos específicos, sino<br />
que se debe a un estado de cansancio<br />
general. Sin embargo, desde el<br />
Servicio de Orientación Familiar se<br />
han detectado algunas demandas concretas<br />
de problemas de comportamiento<br />
a las que intentamos dar respuesta.<br />
ETXADI: 94 405 15 49<br />
(miércoles, mañana y tarde)<br />
www.etxadi.org<br />
Egiteko Prest! <strong>18.</strong> zenbakia 2006ko udaberria<br />
7
ZEURE TXOKOA<br />
gurasoen galderei erantzuten<br />
Gurasook,<br />
seme-alabak hezitze<br />
lan honetan, kezka eta<br />
zalantza asko izaten ditugu.<br />
Beraz, horiek aldizkarira bidaltzera<br />
gonbidatu nahi zaituztegu. Kontutan<br />
izan anonimoa dela. Hortaz, badakizue,<br />
bidali zuen galderak honako helbidera<br />
eta berehala erantzungo dizuegu:<br />
<strong>Lea</strong> <strong>Artibai</strong> <strong>Amankomunazgoa</strong>.<br />
Prebentziorako zerbitzua. Patrokua<br />
Jauregia, 48.270 Markina-Xemein.<br />
Faxa: 94 616 92 78. Posta elektronikoa:<br />
prebentzioa@<br />
lea-artibai.org<br />
Oso gai garrantzitsua iruditzen<br />
zait "talde-presioa", benetan<br />
zer den jakin nahiko nuke<br />
eta nola aurre egin. Interes<br />
handia daukat presio horrek<br />
batere onik ez diolako egiten<br />
nireari (10 urte).<br />
Zer da talde-presioa Pertsona baten<br />
erabakian norbere irizpideak baino taldearen<br />
esanak, iritziak edo aginduak<br />
eragin gehiago edukitzea.<br />
Nagusiontzat ere ez da izaten erraza<br />
talde presioa gainditzea, ondotxo dakigu<br />
zer den, horregatik, ulertzeko<br />
moduan gaude zer suposatzen duen<br />
umeentzat eta nerabeentzat.<br />
"Talde-presioa" terminoa zehaztea<br />
komeni da, batzuetan "talde-erasoa"<br />
terminoarekin nahasi egiten da eta.<br />
Lehenengoan, taldeak nolabait bultzatu<br />
egiten du pertsona bat zeozer esanaraziz<br />
edo eginaraziz (ala alderantziz: isilarazi,<br />
zerbait ez egitera behartu) baina<br />
taldearen nahia ez lortzekotan ere ez<br />
da erasotzeko egoera bat gertatzen.<br />
Taldeak kritikatu egingo du pertsona<br />
hori eta behar bada, baztertu ere bai,<br />
hau da, ondorio desatseginak egon daitezke,<br />
baina benetako erasorik ez.<br />
Talde-erasoa dagoenean ostera,<br />
mehatxuak, irainak edo agresio fisikoak<br />
egongo dira taldeak edo taldeko zeozeinek<br />
esandakoa betetzen ez baldin<br />
bada. "Bullying"a litzateke.<br />
Gertatu izaten dira batzutan, talde-presioa<br />
eta talde-erasoa, biak batera,<br />
baina ez beti.<br />
Zergatik da garrantzitsua bereizketa<br />
hori egitea. Konponbidea ere ez delako<br />
berbera nahiz eta faktore komunak<br />
Nerea Urrosolo Urkizu<br />
Hezkuntza Aholkularia eta Psikologo klinikoa<br />
• ONDARROA<br />
egon. Talde-presioa denean kontua,<br />
presionatuta dagoen edo sentitzen den<br />
horrekin egin behar da lana. Berak<br />
ikasi behar du erantzun batzuk ematen,<br />
trebetasun batzuk eta baliabide batzuk<br />
garatu behar ditu presioa gainditzeko,<br />
derrigortuta ez sentitzeko berak benetan<br />
egin nahi ez duena egitera.<br />
Kasu horietan, "asertibitatea" erakutsi<br />
behar diegu ume eta nerabeei. Tresna<br />
ezin hobea da norbere buruaren segurtasuna<br />
lortzeko. Nork bere erabakiak<br />
hartzen jakitea da. Portaerak norberaren<br />
iritzi eta baloreen arabera gauzatzea.<br />
Ados ez gaudenean edo eskatutako<br />
zerbait egin nahi ez dugunean ezetz<br />
esaten jakitea. Gure errakuntzen beldurrik<br />
ez izatea...geure eskubide pertsonalak<br />
onartu, errespetatu eta errespetaraztea,<br />
eta era berean, eskubide<br />
horiek berak beste guztiei errespetatzea.<br />
Asertibitateaz jokatzen duenak ez du<br />
inor presionatzen ez eta amore ematen<br />
presiopean egonda ere.<br />
Asertibitatea ez da izaera kontu bat, ez<br />
da begien kolorea bezala jaiotzez datoren<br />
zerbait, ikasi egiten da. Ez da balore<br />
absolutua ere, hau da, inor ez da<br />
%100 asertibo, %100 pasibo edo %100<br />
agresibo. Bata zein bestea izaten gara<br />
denok momentu eta egoera desberdinetan,<br />
baina praktikarekin lortzen dugu<br />
gero eta gehiagotan izatea asertiboa<br />
eta gutxiagotan pasiboa edo agresiboa.<br />
Talde-presioari aurre egiteko gauza bi<br />
behar dira. Batetik, informazioa eta<br />
balore batzuk barneratuta eduki umeak<br />
jakin dezan bere portaerak erregulatzerakoan,<br />
zer den beretzat komenigarria<br />
eta zer arriskutsua, zer dagoen ondo<br />
eta zer txarto bereizteko. Bestetik,<br />
asertiboa izaten jakin behar du<br />
momentu baten ezetz esan behar badu<br />
esateko edo bere taldeak huts egiten<br />
badio, beraren gustoko beste batzuengana<br />
hurreratzeko.<br />
Gurasoen papera funtsezkoa da<br />
umeak baliabide hauek garatzeko.<br />
Umeak erabakiak hartu behar ditu, erakutsi<br />
egin behar zaio eta hori indartzera<br />
jo behar dute gurasoek. Txikitan ez<br />
dago oraindik horretarako gaitasunik,<br />
umearen helburu bakarra bere nahia<br />
asetzea da eta, baina geldika-geldika<br />
arrazoitzeko gaitasuna hartuz doan<br />
neurrian bere jokaeren ondorioak ikusten<br />
lagundu behar zaio, eta ondorio<br />
horien arabera bere esku laga erabakia,<br />
hau ala bestea egin zein ez egin,<br />
erabaki dezala berak. Hori bai, erabakitzeko<br />
kontu honetan ere mutur biak<br />
dira txarrak eta argi jokatzea komeni<br />
da: umea heldua bezala tratatzea eta<br />
edozein erabaki bere eskutan lagatzea<br />
ez da egokia, baina ezta ere hamazortzi<br />
urterekin amak erabakitzea zer arropa<br />
jantzi behar duen edo norekin ibili<br />
behar den... Umearen garapena prozesu<br />
bat da eta autonomia irabazten joan<br />
behar da adinarekin batera.<br />
Komeriak izango ditu gero umeak<br />
aurretik ez bazaio erakusten erabakiak<br />
hartzen: aukerarik inoiz ez badu ikusi,<br />
ondorioetaz sekula ere pentsatu ez,<br />
komenigarriena aukeratzeko abagunerik<br />
ez badu eduki... zailagoa egingo<br />
zaio talde-presioa gainditzea, joera<br />
handiagoa izango duelako besteek<br />
esaten diotena edo egiten dutena egiteko,<br />
bere hausnarketa propioa egiteko<br />
baino.<br />
"Bullying"aren inguruan asko<br />
entzun dugu aspaldian eta<br />
horregatik guraso asko adi<br />
gaude horrelako gaiekin. Nire<br />
kasuan 5 urteko semea daukat<br />
eta izugarrizko astindua<br />
hartuta etorri zen lehengoan<br />
eskolatik. Zer egin behar dut<br />
"Bullying" edo "eskolako jazarpena"<br />
ume eta nerabeen artean sarri gertatzen<br />
den arazo bat da. "Bullying" kasuetan<br />
erasoak daude; eraso fisikoak:<br />
Kolpeak, bultzadak, ostikadak, gorro<br />
jaurtiketak... Hitzezko erasoak: Irainak,<br />
mehatxuak, burlak... Normalean, talde<br />
bat izaten da erasotzailea eta adin<br />
bereko edo gazteagoa den neska edo<br />
mutil bat biktima.<br />
Nor izaten da erasotzailea eta nor biktima<br />
Ez dago profil zehatz bat, are gehiago,<br />
sarritan gertatzen da bolada batean<br />
erasotzailea izan dena beste batean<br />
biktima izatea, eta alderantziz...edo<br />
arlo batzutan biktima dena beste batzutan<br />
erasotzaile...<br />
Hala eta guztiz ere, badaude neurri<br />
handiagoan edo txikiagoan zerikusi iza-<br />
8<br />
Egiteko Prest! <strong>18.</strong> zenbakia 2006ko udaberria
kontsultak •<br />
zalantzak • kezkak...<br />
ten dituzten faktore batzuk. Ikus ditzagun.<br />
Erasotzaile izan daitekeen norbait:<br />
Bere buruarekin segurtasun falta edukitzen<br />
du eta norbait menperatzen<br />
duela uste izateak boteretsu sentiarazten<br />
du.<br />
Besteen arreta lortzearren egiten du.<br />
Erasoen bidez nahi duena lortu ahal<br />
duela ikusi du eta ikasi ere horixe ikasi<br />
du.<br />
Bere kabuz sekula ez luke horrela jokatuko<br />
baina talde-presioa gainditzen ez<br />
dakienez berak ere taldearen jarrera<br />
harroputza hartzen du.<br />
Biktima izan daitekeen norbait:<br />
Edozein motibo dela eta, askotan, talde<br />
batek desberdin ikusten duen hori.<br />
Bakarrik edo lagun gutxirekin ibiltzen<br />
dena.<br />
Errez urduritzen edo ernegatzen dena<br />
ere maiz izaten da abusatzaileak biktima<br />
bezala hautatzen duena.<br />
Talde-erasoa jasotzen ari denak, horrekin<br />
ezin amaituta dabilenak, oso txarto<br />
pasatzen du, ikaratuta egoten da, koldartuta,<br />
bakarrik sentitzen da, ez du<br />
nahi izaten eskolara joan ezta kalera<br />
irten ere, era batera edo bestera antsiedade<br />
bizia jasaten ari da.<br />
Zer egin "Bulling"arekin amaitzeko<br />
Premiazkoena erasoekin bukatzea izaten<br />
da. Erasotua ezin da bakarrik laga,<br />
lagundu egin behar zaio. Umeari eman<br />
behar zaion mezua da inork ez duela<br />
eskubiderik inor erasotzeko. Erasorik<br />
gertatu bada eta bakarrik ezin badu<br />
gainditu, laguntza eskatu behar duela<br />
argi eduki behar du, bai gurasoei bai<br />
irakasleei... Hori ez dela salatari izatea<br />
norbere burua defenditzea baino.<br />
Beste alde batetik, eta hau lehenengo<br />
galderari emandako erantzunaren ildo<br />
beretik, oso garrantzitsua da "asertibitatea"<br />
erakustea umeei, bai jarrera<br />
agresiboak bai jarrera pasiboak aldatzen<br />
joatea, norbere eskubide pertsonalak<br />
eta era berean, besteenak errespetatzen<br />
ikastea.<br />
Indarkeria hain presente daukagun<br />
gizarte honetan, umeei enpatia izaten<br />
erakustea oso komenigarria da, nire<br />
ustez. Enpatia, bestearen ikuspuntuan<br />
jartzea da. Edozein egoeratan, bestearen<br />
pentsamenduak eta sentimenduak<br />
ulertzea. Akosoaren kasuan, irainak<br />
pairatzen dituenaren azalean jartzen<br />
ikasi behar du erasotzaileak, hori egiteko<br />
ohiturarik ez du izaten eta.<br />
Erasotzailea izateko erraztasuna duenak,<br />
sarri bere emozioak kontrolatzeko<br />
zailtasunak izaten ditu, amorrazioa<br />
batez ere. Holakoetan, adoleszentziatik<br />
aurrera laguntza profesionalarekin<br />
landu daiteke arazo hori.<br />
Ni honezkero amona ere<br />
banaiz eta badakit zer den<br />
umeak elikatzea baina gaur<br />
egunean ikusten dudana<br />
harrigarria iruditzen zait.<br />
Ikustekoa da, zelako komeriak<br />
askorenak umeei merienda<br />
bat emateko: umearen<br />
atzetik hara eta hona, jolasten<br />
dabilela aprobetxatu, eskura<br />
edozelako tramankulu emanda<br />
entretenituta dagoela jaten<br />
emateko eta halere, ikusi egin<br />
behar emaitzak.<br />
Sarri aipatzen duzue zazpi, zortzi bat<br />
urte arteko umeen gurasook arazo bat<br />
daukazuela umearen janarekin.<br />
Gehienetan, umea makala dela jaten,<br />
ia ezer ez zaiola gustatzen, inoiz ez<br />
dela gose, gain-gainean ez bazaudete<br />
ezer ere ez lukeela jango. Oso kezkatuta<br />
egoten zarete umea ondo elikatu<br />
behar duzuelako eta hainbestekoa da<br />
zuen kezka ezen askorentzat funtsezko<br />
gauza bakarra umeak jatea da, ez du<br />
axolarik zelan. Umeak jatearren ez dio<br />
inporta jatordu bakoitzean zirkua egin<br />
behar baduzue, edo familia guztiak<br />
egonezin batean egon behar badu<br />
umeak jan ala ez jan, edo gaur egun<br />
ona edukiko ote duen edo bazkaria<br />
garraztuko digun.<br />
Holakoetan, gurasoek okerreko planteamendu<br />
bat egiten dute. Funtsezkoa ez<br />
da umeak jatea. Ez, behintzat, umea<br />
osasuntsu badago. Osasunik ez du galduko<br />
lantzean behin jatorduren batean<br />
ezer probatu barik gelditzen bada ere.<br />
Garrantzitsuena umeak jaten ikastea<br />
da.Ikasketa prozesua luzea izan daiteke<br />
haurrak denetik edo ia denetik jaten<br />
ikasi arte, baina oinarriak lehenengo<br />
urteetatik ipin daitezke.<br />
Nire ustez, umeak gauza bat ikasi<br />
behar du lehenengo eta behin, jatea ala<br />
ez, kontu hori bere kontua dela eta ez<br />
amaren edo aitaren arazo bat. Inondik<br />
inora ez da izan behar ingurua manipulatzeko<br />
medio bat. Jango du bere<br />
gosea ase behar badu eta, apurkaapurka,<br />
gozatua hartzen ere ikasiko<br />
nahiz eta txikitan askorentzat zentzu<br />
hori oraindik ez eduki.<br />
Umearentzat lehenengo ikasketa<br />
hauxe izan behar da: Jaten ba dut<br />
gosea asetzen dut. Ez badut jaten<br />
gosea izango dut. Hain oinarrizkoa den<br />
zerbait esatea tontakeria ematen du,<br />
baina sarri ikusten dugu alderantziz<br />
egin ohi direla gauzak... Zenbat bider<br />
esaten da "ume honek ez du sekula<br />
goserik" "ez du ezer ere jaten" Baina<br />
zer gertatu da benetan jatorduetatik<br />
aparte zerbait jan duela eta beteta<br />
dagoela, eta hala eta guztiz ere, gurasoak<br />
tematsu, derrigorrez jan egin<br />
behar duela.<br />
Batzuetan umeak manipulatu egiten<br />
ditu gurasoak badakielako berari begira<br />
daudela, urduritu egiten direla badaki<br />
jango duen ala ez kezkatuta daudelako.<br />
Beste batzutan gurasoen urduritasun<br />
hori dela-eta jatordua tentsiomomentu<br />
bat bihurtzen da: umeari<br />
errieta egin ala mehatxuka, gogorik<br />
gabe ere janarazi, eta zerbait argi<br />
badago hauxe da: umeak jateko<br />
momentuei gustua hartzeko modurik<br />
onena ez da garrasika eta tentsioan<br />
ibiltzea.<br />
Gurasoek ere ikasi beharra edukitzen<br />
dute, hona, ikasi beharreko zenbait:<br />
Umeak ez badu jan nahi, hurrengo<br />
jatordura arte jan barik geldituta ere ez<br />
zaio ezer pasatuko. Gosea egiten utzi<br />
beharko dute. Bien bitartean, gosea<br />
egiten joateko ezer ez duela jango kontrolatu<br />
behar dute.<br />
Beste alde batetik, agian umeak ezin<br />
du jan gurasoek nahi beste, agian kantitate<br />
txikiagoak beharko ditu.<br />
Jateko berriak probatu behar dira lantzean<br />
behin, eta holakoetan, igual koilarakada<br />
bat jatearekin konformatu<br />
beharko dira.<br />
Eta batez ere, umeak berak jan behar<br />
duela argi eduki, mahaian jarrita eta<br />
jatorduetan. Berak ahal duen besteko<br />
autonomia utzi behar zaio, sekula ere<br />
ez den baino txikiagoa balitz bezela tratatu.<br />
•<br />
Egiteko Prest! <strong>18.</strong> zenbakia 2006ko udaberria<br />
9
12tik 18ra<br />
12tik 18 urtera<br />
Fernando Olabarrieta Artetxe eta Enrique Arranz Freijo<br />
Familiaren Psikologian irakaslea (bata) eta katedraduna (bestea). EHUko Psikologia Fakultatea<br />
• DONOSTIA<br />
Neba-arreben arteko<br />
harremanak<br />
10<br />
Egiteko Prest!<br />
Neba-arrebak adoleszentzia<br />
sasoian, eraginik ote daukate<br />
elkarrekiko<br />
Neba-arreben arteko harremanak<br />
nerabezaroan ere esanguratsuak<br />
eta garrantzizkoak dira. Nerabe<br />
gehienentzat harreman horiek<br />
hamaika sentimenduren iturri dira:<br />
adiskidetasuna, lagunartekotasuna,<br />
zintzotasuna, intimitate eta hurbiltasuna,<br />
eta askotan gainera, baita<br />
lagundu eta defendatu dezaketen<br />
pertsonak ere badira eurentzat anaiarrebak.<br />
Nerabe batzuk elkarren<br />
lehian aritu izaten dira askotan,<br />
baina lehia horren bizitasuna galtzen<br />
joaten da. Adin berekoek, lagunek,<br />
hain zuzen, eragin handia hartuko<br />
dute adoleszentzian baina nebaarreben<br />
papera ematen duen baino<br />
garrantzitsuagoa da izan ere laguntza<br />
emozional handia ematen dute.<br />
Zerikusirik ote dute neba-arreben<br />
arteko harremanek gurasoen arteko<br />
harremanekin<br />
Gaur egun, informazio trukean ari<br />
diren partaideen arteko sistema<br />
bezala ulertzen da familia. Zentzu<br />
honetatik, ikerkuntzaren datuek erakusten<br />
dutenez, bi direkzioko elkarrekintza<br />
estua dago harreman bien<br />
artean; hau da, gurasoak ondo konpontzen<br />
badira errazagoa izango da<br />
neba-arreben artean ere ondo konpontzea,<br />
eta neba-arreben arteko<br />
harremana ona denean gurasoen<br />
artekoari ere lagunduko dio. Famili<br />
sistema osoa izan behar da kontuan<br />
edozein arazo edo barruko elkarrekintza<br />
ulertzeko.<br />
Neba-arreben artean, adinak zerikusirik<br />
ote du euren harreman<br />
esperientzietan Eta sexuak Eta<br />
familiaren tamainak<br />
Normalean neba edo arreba bakoitzaren<br />
"estatusa" analizatzea komeni<br />
da; jakina, ez da gauza bera hiru<br />
neba-arrebetatik neska bakarra izatea<br />
edo bi izan eta biak neskak.<br />
Neba-arrebak euren artean zergatik<br />
diren hain desberdinak ulertzeko<br />
arrazoia honetan datza, famili beraren<br />
barruan bizi arren, bereizgarri<br />
eta gaitasun desberdinak garatu<br />
arteko esperientzia oso desberdinak<br />
bizi izango dituztelako. Zenbait ikerketek<br />
frogatu dute neba-arreba<br />
zaharrenak kognitiboki konbentzionalago<br />
eta kontserbadoreago izateko<br />
joera handiagoa dutela, eta txikienak<br />
intelektualki bihurriagoak eta<br />
sortzaileagoak. Beste ikerketa batzuetan<br />
erakusten da neba-arrebekin<br />
elkarrekintza positiboak izatea norbere<br />
oreka psikologikorako oso<br />
lagungarriak dela; honek erraztu egiten<br />
du bizitzako hainbat egoera ziurtasunez<br />
gainditzea eta nabarmenagoa<br />
da nesken kasuan mutilengan<br />
baino, neskak neba-arreben arteko<br />
harreman-kalitatearekiko sentiberagoak<br />
direlako.<br />
Orohar zer suposatzen du nebaarreba<br />
bat izateak<br />
Neba-arreba bat izatea bizitza guztirako<br />
lotura afektibo esanguratsua<br />
izateko posibilitatea da, batez ere.<br />
Ikerketa batzuen arabera, hirugarren<br />
adinean neba-arreben arteko lotura<br />
berraktibatu egiten da eta, askotan,<br />
laguntza emozional eta material iturri<br />
inportante bihurtzen da. Garapen<br />
psikologiko prozesuan neba-arreba<br />
estimulazio iturri garrantzitsua izaten<br />
da, olgeta-lagun edo imitazio-eredu<br />
pribilegiatu edota ziurtasun-afektibo<br />
oinarri izan daitekeelako. Neba-arreben<br />
arteko lehiakidetasuna edo<br />
gatazka heziketarako aukera baliotsua<br />
izan daiteke, gurasoek modu<br />
egokian erabiltzen badute. Autore<br />
batzuk uste dute zeloak bestearen<br />
<strong>18.</strong> zenbakia<br />
tokian jartzeko gaitasun kognitiboa<br />
arinago lortzeko elementua izan daitekeela.<br />
Azken batean, neba-arrebaren<br />
bat izateak garapen psikologikorako<br />
esperientzia aberasgarria<br />
izatea suposatzen du; horrek ez du<br />
esan gura seme-alaba bakarra izatea<br />
negatiboa izan behar duenik,<br />
derrigorrez, gaur egun haurrak arin<br />
sozializatzen direlako, baina nebaarrebak<br />
edukitzea gomendagarria<br />
dela bai.<br />
Zenbateraino da garrantzitsua<br />
neba-arrebek elkarri eskaini ahal<br />
dioten laguntza Adibidez, familia<br />
harremanak gatazkatsuak direnean<br />
edo familiako kideren bat galtzen<br />
denean.<br />
Gurasoen arteko gatazka prozesuetan<br />
oso-oso garrantzizkoa da nebaarreben<br />
arteko harremana mantendu<br />
eta indartzea; kontuan izan behar<br />
da gurasoengandik datorren ziurtasuna<br />
sasoi batean zalantzan jarri<br />
egingo dela eta neba-arrebek, familia-sareko<br />
beste kide batzuekin batera,<br />
haurrei ziurtasun bizipenak eman<br />
behar dizkiete. •<br />
liburu gomendagarria<br />
Familia eta giza garapena liburutik<br />
“Neba-arreben arteko harremanak"<br />
artikulua
elkarrizketa<br />
HEZKUNTZA-IRIZPIDEAK GURASOENTZAT<br />
Neba-arreben arteko gatazkei<br />
modu estimulagarrian aurre egiteko:<br />
• Denbora gehiago eramango digu<br />
gatazka-egoera bat modu hezigarrian<br />
bideratzeak erreprimitzeak<br />
baino. Hori bai, hainbeste kostatzen<br />
zaigun modu hezigarri hori, hain<br />
zuzen, eredu izango da etorkizunean<br />
haientzat..<br />
• Ahal den neurrian hobe da gatazkan<br />
ez parte hartzea, soluziobidea<br />
gidatzen bada.<br />
• Norberaren jokabidea eredua<br />
izango da, gatazkak norberak zelan<br />
bideratu tankera berean jarduteko<br />
proposatuko zaie nerabeei.<br />
• Gatazkak konpontzeko zein eredu<br />
darabilgun, harekin koherente eta<br />
konstante izan behar dugu.<br />
• Parte baten alde egin behar badugu<br />
ere ez bestea lotsarazi, irtenbideari<br />
buruz hitz egin.<br />
• Ez onartu soluziobiderik eraso fisiko<br />
edo hitzezkoetan oinarrituta<br />
edota indarrez inposatuta.<br />
• Zigorrik behar badu, portaera<br />
nolako zigorra halako; ez zigortu<br />
beste pribilejio batzuk kenduta baizik<br />
eta zuzendu nahi den ekintza<br />
edo portaerarekin erlazionatuta.<br />
• Gatazka ez erreprimitu: gauza<br />
naturala legez onartu eta aprobetxatu<br />
eguneroko egoera gatazkatsu<br />
horiek soluzio hitzartuak eta sormenezkoak<br />
proposatzeko.<br />
• Ez gatazkarik erreprimitu batere<br />
argudiorik eman gabe, irtenbide<br />
edo gida barik utziz.<br />
• Gatazkaren nondik norakoa deskribatu,<br />
soluziobideak proposatu<br />
eta neba-arreben esku laga soluzioa<br />
zelan bideratu.<br />
• Ez agertu norbere burua nebaarreben<br />
gatazken kaltetua bezala<br />
(esate baterako, gaixotasunen bat<br />
eragingo dutela esanez)<br />
• Proposatzen diren soluziobideak<br />
eta bestearen desioak parez pare<br />
joan daitezela.<br />
• Ez onartu mehatxurik.<br />
• Neba-arrebetariko bat ez biktima<br />
bezala tratatu; konfiantza eduki<br />
bere kabuz arazoa konponduko<br />
duela.<br />
• Eraso fisikorik baldin bada gertatu:<br />
1. Erasoa geldiarazi. 2. Horrelako<br />
gertaera batek denak nahigabetu<br />
eta arbuiagarria dela azaldu. 3. Aldi<br />
baterako alde biak banandu. 4.<br />
Denbora pixka batera, berba eginez<br />
berriro ekin konfliktoari.<br />
• Ez jarri begiak erasotzailearengan<br />
bestearengan baizik; erasoak izan<br />
dituen ondorio negatiboetan jarri<br />
atentzioa.<br />
• Erasoa modu zuzenean edo sinbolikoan<br />
desbideratzen irakatsi.<br />
• Zelo arazoak gauza naturaltzat<br />
hartu.<br />
• Portaera bat jeloskortzat hartzea<br />
beti da interpretazio bat, ez ahaztu.<br />
Beraz, ez dezagun okerreko ondoriorik<br />
atera: zeloek ez dute-eta edozein<br />
portaera eragiten.<br />
Relaciones<br />
entre herman@s<br />
Las relaciones entre hermanos/as en la adolescencia<br />
siguen siendo significativas; la<br />
mayoría de los adolescentes valoran esas<br />
relaciones como una fuente de amistad, compañerismo,<br />
sinceridad e intimidad; también<br />
valoran a sus hermanos/as como personas<br />
que les pueden ayudar y defender en diversas<br />
situaciones. Algunos adolescentes mantienen<br />
posiciones de rivalidad con sus hermanos/as<br />
pero lo más habitual será una disminución<br />
de la rivalidad. Aunque los iguales<br />
ganan mucha influencia en la adolescencia,<br />
los hermanos y hermanos poseen un papel<br />
de apoyo emocional que es más importante<br />
de lo que parece. Tener un hermano/a es ante<br />
todo la posibilidad de poseer un vínculo afectivo<br />
significativo a lo largo de toda la vida.<br />
Algunos estudios han mostrado que en la tercera<br />
edad, el vínculo entre hermanos se reactiva<br />
y, en muchas ocasiones, se convierte en<br />
una fuente de apoyo emocional y material<br />
importante. A lo largo del desarrollo psicológico<br />
la presencia de hermanos/as constituye<br />
una fuente de estimulación muy importante<br />
porque un hermano/a es un compañero de<br />
juego, también puede ser un modelo imitación<br />
privilegiado y una base de seguridad<br />
afectiva. La rivalidad e, incluso el conflicto<br />
entre hermanos /as, es una oportunidad educativa<br />
relevante si se enfoca bien por los<br />
padres y madres.<br />
Egiteko Prest! <strong>18.</strong> zenbakia 2006ko udaberria<br />
11
Denentzat<br />
Mugikorrak<br />
Alberto Martinez de Santos Zurbitu<br />
Psikologo-sexologoa eta interbentzio komunitarioko aditua • EDIREN talde profesionaleko kidea<br />
• BILBO<br />
Mugikorrak bai, baina baldintza batzuekin<br />
Ring, ring! Mezu bat jaso duzu.<br />
Guraso maiteok, egoera hori<br />
seguru asko ez da berria zuentzat,<br />
ondo ezagutuko duzue. Ez<br />
hori bakarrik; oso arrunta ere<br />
bada, eta gainera, ziurrenik,<br />
hainbeste aldiz jotzen duenez,<br />
behin baino gehiagotan galdetuko<br />
zenioten zuen buruari zuen<br />
seme edo alabarentzako oparirik<br />
onena ote zen. Oso erraz<br />
oparitzen den tresna da, baina<br />
gero arazo bat baino gehiago<br />
sortzeko bidea ere izaten da.<br />
Sarritan entzuten ditugu gurasoak<br />
kexaka, ondorengoak esaten dituztela:<br />
telefono hori beti jo eta jo, alaba edo<br />
semea beti mugikorra belarrian duela,<br />
mezuak bidali eta bidali eta jaso eta<br />
jaso; a ze faktura jaso dugun oraingoan…<br />
Eta une horretan gurasoak zalantzak<br />
izaten hasten dira: beharbada arazoa<br />
urrutiegi joan dela uste dute, eta telefonoa<br />
kentzeko gogoa ere sortzen zaie.<br />
Etxe guztietan sortzen den galdera<br />
hauxe da: MUGIKORRA, BAI ALA EZ<br />
Gaur egun haur jaioberri askok sehaskan<br />
bertan txantxetako mugikorrak<br />
dituzte. Baina mugikorra ez da jostailua,<br />
inondik ere. Gure eguneroko bizitzan<br />
leku handia hartu duen tresna da,<br />
baina beste era bateko ondorioak dituena<br />
ere bai.<br />
Mugikorrak gehien erabiltzen dituztenak<br />
nerabeak dira, hau da, beren burua<br />
goresteko adinean dauden pertsonak,<br />
koadrilarekin egon beharra dutenak,<br />
elkarrekin kalera irteteko gogoz diren<br />
gazteak, komunikatu beharra dutenak…<br />
Eta berdinen arteko talde horretan,<br />
mugikorrak leku garrantzitsua hartzen<br />
du.<br />
Bestalde, nerabeen munduan oso aldaketa<br />
handiak gertatzen dira: haurtzaroa<br />
amaitzen ari da, gorputzean aldaketak<br />
sortzen dira, eta onartu hori egin behar<br />
da, nortasunak eta interesek aldaketak<br />
dituzte, beste horrenbeste sexualitatean,<br />
heldua izaten ikasi behar da… Kasu<br />
gehienetan, nerabeak ez du beharrezko<br />
laguntzarik egokiena jasotzen helduengandik,<br />
bizi duen aldi horretan<br />
agertuko zaizkion arazoei aurre egiten<br />
jakiteko. Honelako gauzak esaten dizkiote:<br />
zozo-aldian zaude, ez dago zu<br />
ulertzerik, pasatuko zaizu, eta abar; eta<br />
era horretako kontuak entzuteak ez<br />
dituzte nerabeok lasaiago uzten.<br />
Gaztetxo eta nerabe hauek adinekoek<br />
emandako irizpideak behar dituzte,<br />
hazteko lagungarria gerta dakien.<br />
Berriz ere mugikorren gaiari helduta,<br />
nerabeek helduek baino hobeto ezagutzen<br />
dituzte tresna horiek. Baina gurasoen<br />
betebeharra da telefono mota hori<br />
behar bezala erabiltzen ikasaraztea,<br />
gazte eta nerabe horiek oraindik ere ez<br />
baitira pertsona helduak (nahiz eta bide<br />
horretan egon), eta oraindik ere ez baitakite<br />
gehiegi mugei buruz, batez ere<br />
denbora eta diruarekin zerikusia duten<br />
mugei buruz. Pertsona helduek beharrezko<br />
muga eta irizpide egokiak jarri<br />
beharko dituzte, gazte eta nerabeek<br />
mugikorra behar bezala erabiltzen ikas<br />
dezaten, hain zuzen ere eguneroko<br />
bizitzako beste arlo askotan egin ohi<br />
den bezala: esate baterako internet<br />
erabiltzean, musikaren bolumena<br />
mugatzean, ordutegiak, dirua e.a.<br />
Horren inguruan, azalpenak emango<br />
zaizkie, adibidez jakin dezaten eskolaorduak<br />
ez direla garai egokia mugikorra<br />
erabiltzeko, etxean ere ezin dutela ibili<br />
denbora guztian mezuak bidaltzen,<br />
konexioan zer nolako arazoak sortzen<br />
diren, fakturak ordaindu beharrekoak<br />
direla, nork ordainduko dituen…<br />
Gurasoek beren buruari egiten dioten<br />
beste galdera bat ondorengoa da: Zein<br />
da adinik egokiena seme-alabak mugikorra<br />
erabiltzen hasteko Bada, ez<br />
dago adin egokirik ez txarrik mugikorra<br />
erabiltzeko; erabilera bera da zuzena<br />
edo okerrekoa. Eta adin bakoitzak<br />
modu berezi batean erabiltzen du mugikorra.<br />
Gaztetxo eta nerabeek mugak behar<br />
dituzte hazteko, horrekin segurtasun<br />
eta autonomia handiagoa izango baitute.<br />
Erantzukizunak hartzen hasi behar<br />
dute, pribilegio eta askatasunak ere<br />
gero eta handiagoak izan daitezen.<br />
Kontua honela laburbilduko genuke:<br />
heldua baldin bazara mugikorra, autoa,<br />
motorra eta abar erabiltzeko, zuk zeuk<br />
ordaintzeko ere heldua zara. Garbi<br />
dago kontua ez dela denak nerabe edo<br />
gaztetxo horrek ordaindu behar izatea,<br />
baina mugen berri izan beharra dauka,<br />
horren kontzientzia: gauzak lortzea<br />
zenbat kostatzen den, dirua lortzeko<br />
zer egin behar den, administratzeak zer<br />
esan nahi duen.<br />
Hori guztia dela eta, galdera mugikorra<br />
bai ala ez baldin bada, erantzuna BAI<br />
izango da, gaur egun gazteak elkarrekin<br />
komunikatzeko oinarrizko tresna<br />
delako, baina BALDINTZAK<br />
DITUEN BAIEZKOA da. Ring, ring!!<br />
Barkatu, baina mugikorra jotzen ari<br />
da… •<br />
Móvil sí, pero<br />
con condiciones<br />
1. El móvil no es ningún juguete para los<br />
adolescentes; es un instrumento que mejora<br />
la relación con su grupo de iguales,<br />
aspecto muy relevante en esta etapa.<br />
2. No hay edades correctas o incorrectas<br />
para usar móviles, pero sí usos correctos e<br />
incorrectos.<br />
3. Hay que limitar el tiempo para utilizar el<br />
móvil: un número determinado de minutos<br />
al día.<br />
4. Hay que limitar los espacios en los que<br />
puedan usar el móvil: en el centro escolar,<br />
y en espacios familiares conjuntos como<br />
por ejemplo las comidas, no.<br />
5. Hay que marcar un límite al gasto mensual.<br />
El adolescente ha hacerse cargo de al<br />
menos una parte del coste económico que<br />
genere su móvil.<br />
6. En definitiva, los límites en el uso del<br />
móvil –como en otras muchas facetas de la<br />
vida- ayudan a crecer a púberes y adolescentes.<br />
www.consumer.es/accesible/es/<br />
educacion primaria y secundaria<br />
12<br />
Egiteko Prest! <strong>18.</strong> zenbakia 2006ko udaber ria