Jaso - Eibarko euskara
Jaso - Eibarko euskara
Jaso - Eibarko euskara
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
68<br />
Mikel Sangroniz<br />
aukeratu bihar zan, baiña bide batez, herrixak erregia beran aulkittik kentzeko aukeria ikusi zeban eta danok<br />
juan ziran botua emotera, “seguru geuazen herri haundixetan republikian aldeko partiduak irabazi ezkero<br />
erregiak alde egingo zebala” diñosku Candidok.<br />
Aurreko urtiak nahiko gogorrak izan ziran: Afrikako gerria, krisi ekonomiko latza eta jendia higoinduta.<br />
Secundino eta Salvadorren ustez “republikia derrigor agertu bihar zan. Herrixa aspertuta zeguan,<br />
ekonomixia eta jendian arteko girua ez ziran onak, eta herrixak aldaketia nahi zeban”.<br />
Hauteskunde gabian hasi zan jaixa, eta jairik haundiña “Centro Republikanuan” eta sozialisten “Casa<br />
del Puebluan”. Bertako espillu haundi baten ipiñi zittuen lehelengo datuak: <strong>Eibarko</strong> udaletxerako,<br />
sozialistak 9 zinegotzi, republikanuak 7 eta abertzaliak 1; monarkiko eta karlistak, bapez. Handik gitxira<br />
hasi ziran telefonuak zarataka eta pizkaka-pizkaka beste herri eta hiri batzuetako barrixak be hasi ziran<br />
heltzen. “Hi! Bilbon be irabazi egin juagu! Eta Donostian be bai!”. Casa del Pueblua jendez gaiñezka;<br />
danak pozik eta kantuan, Marsellesia amaittu eta Internazionalakin hasi. “Gu gaztiak giñuazen, 12 urte<br />
inguru, baiña guretzat be egun haundixa izan zuan”.<br />
Gabeko 12xetarako garbi zeguan herri haundi guztietan republikiaren aldekuak irabazi zebela, bai<br />
Bilbon, bai Madrillen, bai Bartzelonan... “Untzaga plazia jendez jositta, jai egunetan moduan eta Astelena<br />
frontoian jendia dantzan eta kantuan” gogoratzen dau Candidok “Gu Casa del Pueblotik frontoira juan eta<br />
hasi giñuazen danok ¡Viva la República! gora eta behera”. Udaletxerako hauteskundiak ziran, baiña jendiak<br />
bazekixan zer esan gura zeban harek: erregiak alde egin biharko zeban eta republikia ate joka zetorren.<br />
“Bixamona, astelehena (apirillaren 13a), lan eguna zuan, baiña lan gitxi egin zan egun haretan! Jendia<br />
zain jeuan ia erregiak noiz esango ete zeban bazoiala!”. Jendia tabernetan, biharlekuetan eta kale<br />
baztarretan barriketan, Alfonso XIII erregiak egingo zebanaren zain. “Eta erregia ixilik”. Danok republikia<br />
etorriko zalakuan, baiña oindiok Madrildik barririk ez. “Eta holan juan giñuazen ohera. Zain. Zain eta<br />
nerbioso.”<br />
Martitzenian, gaur 69 urte, eguzkixa epel-epel esnatu zan, indar haundixakin, sasoi barrixa zetorrela eta<br />
bera be indar barrittuta. Eta eguzkixakin batera heldu ziran arraindunen kamioiak Donostia aldetik.<br />
Badirudi, arraindun batek Eibartik pasatzerakuan Juan de los Toyos republikazale amorratuaren etxera juan<br />
eta erregiak bere lekua laga zebala aittatu zetsala. Arraindunak benetan hori esan? Ala eibartarrak,<br />
republikia noiz helduko amorratzen, eurak nahi zebena entzun? Ez dogu sekula jakingo, baiña minutu<br />
gitxixan eibartar guztiak urten zeben kalera. Etxerik etxe eta aterik ate, hegaztada bizixan zabaldu zan<br />
notizia eibartar guztiongana “Jaiki! Jaiki! Republikia etorri dok eta!” entzutzen zan etxebarru guztietan.<br />
“Konfusiñua izan zala esaten juek. Toyosek gaizki aittu zebala. Edo nahi zebana entzun zebala. Baiña<br />
hantxe urten genduan danok kalera goizian goiz”.<br />
Eibartarrak nun batuko eta erregiaren izena zekan plazan, Alfonso XIII plazan (gaur egun Untzaga).<br />
Egun bi lehenago eibartarrak aukeratu zittuen zinegotzi guztiak be hantxe alkartu ziran, udaletxera sartu eta<br />
goizeko zazpiretarako republikia aldarrikatu zeben.<br />
Ipuin honetan izen berezixa euki zebenetako bat Secundino Loidi izan zan, sasoi haretan 12 urteko umekoskorra,<br />
“aitta udaletxeko konserjia zuan eta berak esan jestan zentro republikanora juan eta handik<br />
banderia ekartzeko. Nere anaia eta ni juan giñuazen eta holan ipiñi juen banderiori udaletxeko balkoian”.<br />
Goizeko zazpirak besterik ez eta <strong>Eibarko</strong> herri osuak garbi erakutsi zeban republikiaren aldeko asmo eta<br />
gogua. Candidok ez daka dudarik: “proklamaziñua udaletxeko bateron batek egingo juan, baiña benetan<br />
eibartar guztion biharra izan zuan republikia etortzia”.<br />
Orduan agertu ziran, horraittiok, lehelengo nerbixuak: Bilbo eta Donostiako trenak Eibarrera heldu<br />
ziranian republikiaren barririk ez; egunkarixak be heldu ziran eta republikiaren izenik ez titularretan. “Eibar<br />
izan zuan lehelena, beste guztien aurretik eta jendia larritzen hasi zuan. Zer pasauko ete dok hamen?<br />
Bakarrak izango ete gaittuk?”. Ordu gogorrak izan ziran, baiña zorionez, eguardirako jakin zeben<br />
Barcelonan be aldarrikatu zala republikia eta pizkat geruago Madrillen. Erregiak hanka egin zeban