You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
ffasiwn teledu bwyd cymru pobl newyddion<br />
LINGO<br />
100%MAG LINGO<br />
100%MAG<br />
<strong>Chwefror</strong> - <strong>Mawrth</strong> <strong>2021</strong> rhifyn 130 £2<br />
un o gyhoeddiadau<br />
LINGO NEWYDD<br />
100%MAG LINGO NEWYDD -0.40BWR<br />
100%MAG -0.40BWR<br />
newydd<br />
Dod i<br />
nabod y<br />
Welsh<br />
Whisperer<br />
John Rees a<br />
dathlu cariad<br />
Steve<br />
Backshall yn<br />
dysgu Cymraeg
Helo, bawb!<br />
Mae llawer o bobl yn dysgu iaith newydd<br />
yn ystod y cyfnod clo ac mae llawer o<br />
bobl yn dewis Cymraeg!<br />
Yn y gyfres newydd, Iaith ar Daith, ar S4C, mae<br />
Steve Backshall, yr anturiaethwr a’r cyflwynydd<br />
teledu, yn dechrau dysgu Cymraeg. Roedd e’n<br />
dod i Gymru ar wyliau pan oedd e’n blentyn ac mae e<br />
wedi derbyn swydd darlithydd gwadd ym Mhrifysgol<br />
Bangor. Mae e eisiau dysgu’r iaith achos mae e eisiau<br />
siarad Cymraeg gyda’r myfyrwyr. Mae e’n sôn am ei<br />
brofiadau ar dudalen 16.<br />
Mae Tiffany Argumedo yn dysgu Cymraeg hefyd. Mae<br />
hi’n dod o’r Unol Daleithiau yn wreiddiol ond mae hi’n<br />
astudio ym Mhrifysgol Aberystwyth nawr. Ar dudalen 14,<br />
mae hi’n dweud pam mae hi’n hoffi Cymru – a cherdded<br />
yn y glaw!<br />
Yn ystod y pandemig, mae’n bwysig cael awyr iach ac<br />
ymarfer corff. Mae Ramblers Cymru isie i bobl fynd allan<br />
i gerdded a siarad. Mae llawer o syniadau am sut i wneud<br />
hyn ar dudalen 10.<br />
Cerdded a seiclo ydy rhai o hoff bethau’r canwr gwlad,<br />
y Welsh Whisperer. Mae e’n hoffi mynd i’r bar am beint<br />
ar y ffordd hefyd! Ewch i dudalen 6 i ddarllen am rai o’r<br />
pethau eraill mae e’n hoffi.<br />
Mae Dydd San Ffolant ar fin cyrraedd ond, ar dudalen 5,<br />
mae John Rees yn edrych ar ddathlu cariad yng Nghymru.<br />
A beth am ddathlu Dydd Crempog? Mae Scott Davies yn<br />
cynhyrchu mêl a surop masarn Hilltop yn y Drenewydd.<br />
Mae e’n dweud beth mae e’n hoffi ar ei grempogau ar<br />
dudalen 12.<br />
Cariad neu grempog, mwynhewch!<br />
Geiriau<br />
cyfnod clo – lockdown<br />
anturiaethwr – adventurer<br />
derbyn – (to) accept<br />
darlithydd gwadd – guest lecturer<br />
myfyriwr, myfyrwyr – student,-s<br />
profiad,-au – experience,-s<br />
yr Unol Daleithiau – the United States<br />
canwr gwlad – country singer<br />
Dydd San Ffolant – Valentine’s Day<br />
ar fin cyrraedd - about to arrive<br />
dathlu – (to) celebrate<br />
cynhyrchu – (to) produce<br />
surop masarn – maple syrup<br />
<strong>Chwefror</strong> - <strong>Mawrth</strong> <strong>2021</strong><br />
2 Helo, bawb!<br />
3 Eich tudalen chi – eich llythyrau chi<br />
5 Trysorau Cymru – John Rees a’r ffordd<br />
Gymreig o ddathlu cariad<br />
6 ‘Dw i’n hoffi...’ – Andrew Walton,<br />
y cyflwynydd a’r canwr gwlad,<br />
y Welsh Whisperer<br />
8 Crefftwyr Crefftus – Dawn Wilks o<br />
Sir Ddinbych a’i gwaith crefft<br />
10 Blwyddyn Awyr Agored<br />
– cerdded a siarad<br />
12 Bwyd a rysáit – Scott Davies<br />
a mêl Hilltop<br />
14 Dros y Byd – Tiffany Argumedo<br />
o’r Unol Daleithiau<br />
15 Natur gyda Bethan Wyn Jones<br />
– blodau canhwyllau Mair<br />
16 Ar y bocs – Steve Backshall a dysgu<br />
Lliwiau lingo newydd Mae cod lliwiau i’ch helpu chi i ddarllen lingo newydd.<br />
1<br />
Cymraeg yn Iaith ar Daith<br />
18 Cyfoes – ymgyrch Yes Cymru<br />
19 Croesair ac idiom Mumph<br />
Geiriau<br />
trysor,-au – treasure,-s<br />
dathlu – (to) celebrate<br />
cyflwynydd – presenter<br />
canwr gwlad – country singer<br />
crefftwr, crefftwyr –<br />
craftsperson, craftspeople<br />
crefftus – skilful<br />
Darllenwch y<br />
darnau melyn<br />
os dych chi’n<br />
dechrau dysgu.<br />
2<br />
Darllenwch y<br />
darnau gwyrdd<br />
os dych chi’n fwy<br />
profiadol.<br />
n Dyma liw geiriau’r De. n Dyma liw geiriau’r Gogledd.<br />
Cyhoeddiad gan gwmni<br />
lingo newydd, d/o Golwg, Blwch Post 4, Llanbedr Pont Steffan,<br />
Ceredigion. SA48 7LX ( 01570 423529 ( 01570 423538<br />
* e-bost: lingonewydd@golwg.com<br />
Cyfranwyr: Bethan Lloyd, Dylan Iorwerth, Ela Mars, Mumph,<br />
Bethan Wyn Jones, John Rees<br />
6<br />
awyr agored – open air<br />
mêl – honey<br />
byd – world<br />
yr Unol Daleithiau – the United<br />
States<br />
canhwyllau Mair – crocuses<br />
ymgyrch – campaign<br />
3<br />
8<br />
12<br />
Lliwiau lingo newydd<br />
5<br />
Darllenwch y<br />
cyfan os dych<br />
chi’n brofiadol<br />
iawn.<br />
n Mae’r lliw yma i bawb.<br />
2<br />
dau<br />
Llun y clawr: Welsh Whisperer
Nofio gwyllt<br />
Annwyl lingo newydd,<br />
Wnes i fwynhau darllen yr erthygl am Siân<br />
Richardson a’r “Bluetit Chill Swimmers” yn<br />
rhifyn 125 y llynedd ac felly ro’n i’n meddwl<br />
y byddwn i’n rhoi cynnig ar nofio gwyllt.<br />
Dw i bob amser yn mwynhau her, felly<br />
ro’n i’n meddwl y byddwn i’n dechrau<br />
hyfforddi ar gyfer nofio gwyllt am gyfnod hir<br />
yn Llyn Windermere, yn Ardal y Llynnoedd.<br />
Oherwydd y cyfnod clo a’r ffaith bod fy<br />
nghanolfan hamdden leol wedi cau, prynais<br />
i bwll nofio Intex ar gyfer fy ngardd. Ro’n<br />
i’n nofio yn erbyn rhaff elastig oedd wedi’i<br />
gosod ar y wal. Bob wythnos byddwn<br />
i’n treulio mwy a mwy o amser yn y pwll,<br />
gan gryfhau’n araf.<br />
Ar ôl sawl wythnos, dechreuais i fynd i<br />
afon yn agos at fy nghartref, Afon Nene yn<br />
Waddenhoe, i nofio am gyfnodau hirach.<br />
Ro’n i’n nofio ychydig ymhellach bob<br />
tro. Erbyn canol mis Awst, ro’n i’n gallu<br />
nofio hyd at 8 milltir ac ro’n i’n teimlo’n<br />
barod am yr her!<br />
Digwyddodd yr her fawr ar benwythnos<br />
olaf mis Awst. Roedd gen i ffrindiau a<br />
theulu mewn dau gaiac diogelwch bob ochr<br />
i mi, i wneud yn si[r fy mod i’n ddiogel.<br />
Roedden nhw’n rhoi bwyd i fi bob awr<br />
hefyd. Dechreuon ni o Ambleside a nofio i’r<br />
de. Ar ôl deg milltir a hanner, a chwech awr<br />
a hanner o nofio, wnes i fynd allan ym mhen<br />
deheuol y llyn yn Fell Foot.<br />
Er fy mod i wedi blino’n fawr ac ychydig<br />
yn oer, ro’n i’n teimlo’n hapus iawn fy mod<br />
i wedi cyflawni fy nod. Wnaethon ni godi<br />
£780 tuag at Gymorth Canser Macmillan<br />
hefyd!<br />
Y noson honno, wnes i fwynhau<br />
plataid enfawr o bysgod a sglodion am fy<br />
ymdrechion. Diolch i Siân Richardson am<br />
fy ysgogi a dw i’n gobeithio y galla i ddod i<br />
nofio ym Mhorth Mawr yn y dyfodol.<br />
Ed Moncrief<br />
Market Harborough, Swydd<br />
Gaerloyw, Lloegr<br />
Dych chi’n nofio’n<br />
wyllt weithiau?<br />
Beth am ddweud yr hanes<br />
wrth lingo newydd?<br />
Ble mae’ch hoff le i nofio?<br />
Mewn llyn neu mewn afon?<br />
Geiriau<br />
rhoi cynnig ar – (to) try something, (to) give<br />
something a go<br />
hyfforddi – (to) train<br />
cryfhau – (to) grow stronger<br />
cyflawni’r nod – (to) achieve one’s goal<br />
ymdrech,-ion – effort,-s<br />
ysgogi – (to) motivate, inspire<br />
tri tri<br />
3 3
Cath ddu<br />
lwcus!<br />
Llun: rawpixel, CC BY 2.0<br />
Annwyl lingo newydd,<br />
Mae teulu newydd wedi symud i<br />
mewn i d] yn ein stryd ni. Maen<br />
nhw wedi dod â thair cath efo<br />
nhw – un ddu, un wen ac un<br />
hanner a hanner.<br />
Yn anffodus, ar ôl sawl<br />
wythnos, diflannodd y gath<br />
ddu. Roedd y teulu i gyd yn<br />
poeni amdani hi. Aethon nhw o<br />
gwmpas yr ardal i chwilio am y<br />
gath a rhoi posteri bob man.<br />
Ond lwyddon nhw ddim i ddod<br />
o hyd iddi hi.<br />
Dych chi wedi gwneud<br />
rhywbeth anarferol i gadw’n<br />
heini ac iach yn ystod y gaeaf?<br />
Dych chi wedi seiclo, nofio<br />
neu gerdded efallai?<br />
Neu ...<br />
... dych chi wedi codi arian<br />
at achos da drwy wneud<br />
rhywbeth gwahanol?<br />
Geiriau<br />
cysylltu – (to) get in touch, contact<br />
anarferol – unusual<br />
codi arian – (to) raise money<br />
achos da – good cause<br />
drwy wneud rhywbeth – by doing something<br />
gwahanol – different<br />
aton ni – to us<br />
Yn ddiweddar, pan o’n<br />
i’n cerdded ar hyd y llwybr<br />
cyhoeddus i gyfeiriad Ffos y<br />
Gerddinen (Nelson), gwelais i<br />
fenyw yn cerdded ata i gyda dau<br />
gi ar dennyn, un Alsatian ac un<br />
daeargi. Roedd cath ddu yn eu<br />
dilyn nhw.<br />
Roedd y gath yn edrych yn<br />
union fel y gath ar y posteri.<br />
“Dw i wedi ffeindio’r gath,”<br />
meddyliais i.<br />
Ar ôl cerdded heibio’r fenyw,<br />
wnes i fynd i godi’r gath.<br />
Cysylltwch!<br />
Beth am anfon llythyr aton<br />
ni?<br />
Dyma’r cyfeiriad<br />
lingo newydd,<br />
d/o Golwg,<br />
Blwch Post 4,<br />
Llanbedr Pont Steffan,<br />
Ceredigion,<br />
SA48 7LX<br />
Gwaeddodd y fenyw:<br />
“Esgusodwch fi, ga i’ch helpu chi?<br />
Fy nghath i ydy hon. Mae hi’n<br />
dod am dro gyda ni.” Roedd y<br />
ddynes yn credu fy mod i’n mynd<br />
i herwgipio’r gath.<br />
“Mae’n ddrwg ’da fi,” dywedais<br />
i ac eglurais i’r stori am y gath<br />
ddu oedd ar goll.<br />
“A,” dywedodd y fenyw, “dw i<br />
wedi gweld y posteri o gwmpas<br />
y dref. Digwyddodd yr un peth<br />
i’r gath yma. Un noson, bedair<br />
blynedd yn ôl, ro’n i’n cerdded<br />
ar hyd y llwybr gyda’r Alsatian,<br />
pan ddechreuodd y ci gyfarth ar<br />
rywbeth dan y llwyni. Es i i weld<br />
beth oedd yno a ffeindio’r gath<br />
fach dan y llwyni. Roedd hi’n<br />
wlyb, yn oer ac yn frwnt ac yn<br />
llwglyd iawn.<br />
Es i â hi adre, ei bwydo hi a’i<br />
golchi hi. Roedd yr Alsatian yn<br />
ein gwylio ni drwy’r holl broses<br />
ac, ar ôl i fi orffen, aeth y ci a’r<br />
gath i wely’r ci – a chysgodd y<br />
ddau gyda’i gilydd drwy’r nos.<br />
Maen nhw wedi cysgu gyda’i<br />
Geiriau<br />
diflannu – (to) disappear<br />
dod o hyd i – (to) find<br />
yn ddiweddar – recently<br />
llwybr cyhoeddus – public<br />
footpath<br />
menyw = dynes / merch<br />
– woman<br />
tennyn – lead<br />
daeargi – terrier<br />
yn union – exactly<br />
herwgipio – (to) kidnap<br />
gilydd byth ers hynny.”<br />
Ro’n i’n sefyll wrth ochr y ci<br />
ac yn ei anwesu fe. Roedd e’n<br />
gyfeillgar iawn.<br />
“Mae’r ci yn ofalgar iawn o’r<br />
gath,” dywedodd y fenyw. “Dyna<br />
pam rhybuddiais i chi i adael<br />
llonydd i’r gath. Rhag ofn ...”<br />
“Mae hi’n gath ddu lwcus,”<br />
dywedais i.<br />
Dafydd lwcus hefyd, meddyliais i.<br />
Dafydd Jones,<br />
Mynwent y Crynwyr,<br />
Rhondda Cynon Taf<br />
Oes stori am<br />
anifail ’da chi?<br />
Oes cath neu gi ’da<br />
chi?<br />
Ydyn nhw’n<br />
ffrindiau hefyd?<br />
Pa anifail ydy’ch<br />
hoff anifail chi?<br />
Dych chi’n cadw<br />
anifail anarferol?<br />
yr un peth – the same thing<br />
cyfarth – (to) bark<br />
llwyn,-i – bush,-es<br />
llwglyd – hungry<br />
mynd â – (to) take<br />
byth ers hynny – ever since<br />
anwesu – (to) stroke<br />
gofalgar – mindful, caring<br />
rhybuddio – (to) warn<br />
gadael llonydd i – (to) leave<br />
(something/someone) alone<br />
4<br />
pedwar
Dathlu<br />
cariadon<br />
Cymru<br />
Mae John Rees yn arbenigwr ar hen bethau.<br />
Yma, mae e’n siarad am ddathlu cariad...<br />
Mae dechrau’r<br />
flwyddyn yn adeg i<br />
ddathlu cariad.<br />
Dych chi’n hoffi anfon a<br />
derbyn cardiau ac anrhegion<br />
ar Ddydd San Ffolant?<br />
Mae Dydd San Ffolant ar<br />
<strong>Chwefror</strong> 14.<br />
Mae rhai pobl yn anfon a<br />
derbyn cardiau ac anrhegion<br />
ar Ionawr 25. Dyma Ddydd<br />
Santes Dwynwen.<br />
Pwy ydy Santes Dwynwen?<br />
Nawddsant cariadon Cymru.<br />
Ond pwy oedd hi ...?<br />
Santes Dwynwen<br />
Roedd Dwynwen yn<br />
dywysoges yn y 5ed ganrif.<br />
Roedd hi’n caru dyn o’r enw<br />
Maelon, ond roedd ei thad isie<br />
iddi hi briodi dyn arall.<br />
Roedd Maelon yn flin iawn<br />
a threisiodd e Dwynwen.<br />
Aeth Dwynwen i’r goedwig<br />
ac, yno, daeth angel i weld<br />
Dwynwen pan oedd hi’n cysgu.<br />
Rhoiodd yr angel ddiod iddi<br />
hi i’w helpu hi i anghofio am<br />
Maelon. Cafodd Maelon ei<br />
droi yn lwmp o rew.<br />
Rhoiodd yr angel dri<br />
dymuniad i Dwynwen.<br />
• Yn gyntaf, roedd hi isie i<br />
Maelon gael ei ddadlaith.<br />
• Yn ail, roedd hi isie i Dduw<br />
ddod â breuddwydion<br />
cariadon yn wir.<br />
• Yn drydydd, doedd hi byth<br />
isie priodi.<br />
Daeth y tri dymuniad yn<br />
wir a rhoiodd Dwynwen ei<br />
bywyd hi i Dduw.<br />
Roedd hi’n byw fel lleian ar<br />
Ynys Llanddwyn, ar Ynys Môn.<br />
Sefydlodd hi eglwys ar Ynys<br />
Llanddwyn.<br />
Dros y blynyddoedd<br />
diwetha, mae Dydd Santes<br />
Dwynwen wedi dod yn<br />
boblogaidd fel g[yl y<br />
cariadon.<br />
Geiriau<br />
arbenigwr – expert<br />
dathlu – (to) celebrate<br />
tywysoges – princess<br />
canrif – century<br />
blin – angry<br />
treisio – (to) rape<br />
tri dymuniad – three wishes<br />
dadlaith = dadmer – (to) thaw<br />
breuddwyd,-ion – dream,-s<br />
lleian – nun<br />
sefydlu – (to) establish<br />
Llwyau caru<br />
Cyn anrhegion fel siocled a blodau,<br />
roedd pobl mewn sawl rhan o’r byd<br />
yn rhoi llwy bren yn arwydd o gariad.<br />
Dechreuodd hyn yn yr Almaen,<br />
efallai, ond mae llwyau caru mwya<br />
enwog y byd yn dod o Gymru lle<br />
roedd dynion yn cerfio llwy i’w cariad.<br />
Mae’r rhai mwya cynnar yn dod o’r<br />
17eg ganrif ac maen nhw’n unigryw.<br />
Mae’r patrymau a’r siapiau ar y<br />
llwyau’n gymhleth iawn – dyma ffordd y<br />
dyn o ddangos ei sgiliau i deulu ei gariad.<br />
Mae ystyr i’r patrymau:<br />
• peli mewn cawell: mae nifer y<br />
peli’n dangos faint o blant mae’r<br />
dyn isie cael<br />
• clo: dyma arwydd o ddiogelwch<br />
• cloch: mae cloch yn golygu<br />
priodas<br />
• croes: mae croes yn cynrychioli<br />
ffydd.<br />
Geiriau<br />
arwydd – sign<br />
cerfio – (to) carve<br />
unigryw – unique<br />
cymhleth –<br />
complicated<br />
cawell – cage<br />
nifer – number<br />
clo – lock<br />
Ionawr - Dych chi’n gwybod ...?<br />
Mae Dydd Santes Dwynwen ar<br />
Ionawr 25.<br />
Pwy ydy Santes Dwynwen?<br />
Nawddsant cariadon Cymru.<br />
Roedd hi’n byw ar Ynys<br />
Llanddwyn, ger Niwbwrch, ar<br />
Ynys Môn, yn ôl y stori.<br />
Mae olion eglwys Santes<br />
Dwynwen ar Ynys Llanddwyn<br />
heddiw.<br />
Dathlu<br />
Mae rhai pobl yn anfon cerdyn i’w<br />
cariad ar Ddydd Santes Dwynwen.<br />
Mae rhai pobl yn rhoi blodau neu<br />
diogelwch –<br />
security<br />
golygu – (to)<br />
mean<br />
cynrychioli – (to)<br />
represent<br />
ffydd – faith<br />
anrheg fach.<br />
Roedd y cardiau Dwynwen<br />
cyntaf yn y 1960au.<br />
Mae Dydd Santes Dwynwen yn<br />
boblogaidd heddiw.<br />
Geiriau<br />
nawddsant – patron saint<br />
Niwbwrch – Newborough<br />
yn ôl – according to<br />
olion – remains<br />
dathlu – (to) celebrate<br />
anrheg – present<br />
cyntaf – first<br />
poblogaidd – popular<br />
pump<br />
5
Andrew Walton ydy’r Welsh Whisperer<br />
– mae e’n ganwr gwlad ac mae e’n cyflwyno rhaglenni ar y radio a’r teledu...<br />
Dw i’n hoffi...<br />
gyda’r Welsh Whisperer...<br />
Welsh Whisperer, beth ydy..?<br />
...dy hoff ffilm?<br />
Dw i ddim yn eistedd i lawr<br />
i wylio ffilm yn aml iawn<br />
ond pan dw i yn gwylio<br />
ffilm, dw i’n mwynhau. Dw<br />
i’n hoffi ffilmiau comedi<br />
a ffilmiau ‘action’ lle<br />
mae llawer o bethau yn<br />
digwydd! Yn ddiweddar,<br />
wnes i wylio’r clasur Full<br />
Metal Jacket am filwyr<br />
America yn rhyfel Fietnam.<br />
...dy hoff sioe<br />
deledu?<br />
Dw i yn gwylio’r teledu<br />
ond, i fi, does dim llawer o<br />
raglenni’n ddigon diddorol<br />
i wylio am amser hir.<br />
Ond wnes i wylio cyfresi<br />
Narcos ar Netflix i gyd.<br />
Ro’n i’n hoffi’r straeon<br />
am fywyd lliwgar iawn<br />
Pablo Escobar; ro’n i’n<br />
hoffi’r gerddoriaeth ... a’r<br />
mwstashis!<br />
Geiriau<br />
canwr gwlad – country singer<br />
cyflwyno – (to) present<br />
si[r o fod = mae’n siwr<br />
– probably<br />
safonol – standard<br />
angerddol – passionate<br />
...dy hoff ddillad?<br />
Os dych chi wedi fy ngweld<br />
i’n canu neu’n cyflwyno ar y<br />
teledu, dych chi wedi sylwi,<br />
si[r o fod, fy mod i’n hoffi<br />
fy nghap stabl a denim! Dw<br />
i’n gwisgo double denim yn<br />
aml a dw i’n hoffi crysau<br />
safonol. Dw i byth yn prynu<br />
crysau tenau achos … beth<br />
ydy’r pwynt!?<br />
...dy hoff ffordd<br />
o ymlacio?<br />
Er mwyn ymlacio dw i’n<br />
hoffi cerdded, darllen,<br />
gwrando ar gerddoriaeth<br />
a hefyd mynd i’r dafarn<br />
am sgwrs dda a chwpwl o<br />
beints. Dw i’n angerddol<br />
dros dafarndai’r wlad<br />
ac mae gallu mynd i<br />
gymdeithasu wrth y bar yn<br />
bwysig i fi.<br />
cymdeithasu – (to) socialize<br />
cyflwr – condition<br />
er hynny – however<br />
curo – (to) beat<br />
ar hyd – along<br />
...dy hoff fwyd?<br />
Dw i’n hoffi llawer o<br />
wahanol fathau o fwyd,<br />
ond oherwydd bod gen<br />
i’r cyflwr ‘Crohn’s disease’,<br />
rhaid i fi fod ychydig bach<br />
yn ofalus beth dw i’n bwyta.<br />
Dw i’n hoffi bwyd Eidalaidd<br />
fel pasta a hefyd bwyd<br />
Indiaidd os dydy e ddim<br />
yn rhy boeth! Er hynny,<br />
mae’n anodd curo brechdan<br />
bacwn weithiau!<br />
...dy hoff ffordd<br />
o gadw’n heini<br />
ac iach?<br />
Diddordeb newydd i fi<br />
ydy seiclo. Do’n i ddim<br />
wedi reidio beic yn iawn<br />
ers blynyddoedd ond, yn<br />
2020, ces i feic newydd. Ers<br />
hynny, dw i wedi bod yn<br />
seiclo tipyn; mae’n ffordd<br />
dda o weld y wlad a dych<br />
chi’n gallu mynd yn eitha<br />
pell, yn bellach na beth<br />
faswn i’n gallu rhedeg!<br />
Mae’n handi gallu galw i<br />
mewn i’r bar am beint ar<br />
hyd y ffordd hefyd!<br />
...dy hoff lyfr?<br />
Dw i’n hoffi llyfrau ffeithiol neu fywgraffiadau<br />
yn hytrach na ffuglen mewn nofel. Mae’r<br />
llyfr dw i’n darllen ar hyn o bryd yn sôn am<br />
ryfel yr IRA a’r fyddin Brydeinig. Does dim<br />
diddordeb da fi mewn hanes militaraidd go<br />
iawn ond mae’r frwydr am Iwerddon unedig<br />
yn ddiddorol i fi. Mae Bandit Country: South<br />
Armagh and the IRA gan Toby Harnden yn<br />
adrodd yr hanes o’r ddwy ochr.<br />
Ar nodyn ysgafnach, dw i wedi mwynhau<br />
llyfr Doreen Lewis Merch o’r Wlad, yn<br />
ddiweddar, hefyd. Mae Doreen yn gantores<br />
canu gwlad a dw i’n ei hedmygu hi’n fawr.<br />
6 chwech
...dy hoff olygfa?<br />
Dw i’n dod o bentref bach o’r enw Cwmfelin<br />
Mynach, yn Sir Gaerfyrddin. Mae’r olygfa o’r<br />
t] lle ces i fy magu, sy’n edrych dros y dyffryn<br />
i fferm Esgairddaugoed (enw da!), yn un bydda<br />
i’n ei chofio am byth.<br />
...dy hoff wyliau?<br />
Dw i wedi bod yn ddigon ffodus i deithio<br />
i sawl gwlad dros y blynyddoedd. Fy hoff<br />
wyliau yn ddiweddar oedd y daith i Nashville,<br />
Tennessee. Ces i’r cyfle i weld un o fy hoff<br />
fandiau canu gwlad, sef Ricky Skaggs a<br />
Kentucky Thunder yn y Grand Ole Opry<br />
(neuadd canu gwlad yn Nashville). Ar ben<br />
hynny, ces i docyn i weld Fleetwood Mac yn y<br />
Nashville Bowl pan o’n i yno hefyd.<br />
...dy hoff air Cymraeg?<br />
Mae hwnna’n gwestiwn anodd!<br />
Beth am annibyniaeth?<br />
Geiriau<br />
bywgraffiad,-au – biography, biographies<br />
yn hytrach na – rather than<br />
unedig – united<br />
adrodd – (to) recount, tell<br />
edmygu – (to) admire<br />
annibyniaeth – independence<br />
Dyma’r Welsh Whisperer<br />
Mae’r Welsh Whisperer yn ganwr gwlad<br />
a gwerin ac yn gyflwynydd ar y radio a’r<br />
teledu.<br />
Mae e’n dod o bentref Cwmfelin<br />
Mynach, yn Sir Gaerfyrddin.<br />
Mae e’n hoffi canu am bethau fel byd<br />
ffermio, cwrw a bara brith!<br />
Mae e’n canu caneuon doniol.<br />
Dyma rai o’i ganeuon poblogaidd:<br />
Ni’n Beilo Nawr, Bois y JCB a<br />
Loris Mansel Davies.<br />
Mae e’n perfformio llawer o sioeau<br />
mewn neuaddau cefn gwlad a gwestai.<br />
Mae’r Welsh Whisperer wedi recordio<br />
sawl albwm fel Y Dyn o Gwmfelin<br />
Mynach, Dyn y Diesel Coch a<br />
Cadw’r Slac yn Dynn.<br />
Mae e wedi bod ar raglenni teledu fel<br />
Heno, Noson Lawen a Ffermio ac<br />
mae e wedi cystadlu ar Fferm Ffactor<br />
ar S4C.<br />
Mae e’n bragu lager ‘Gwd Thing’ gyda<br />
chwmni bragu Bluestone o Sir Benfro.<br />
Mae llawer o bobl cefn gwlad<br />
Gorllewin Cymru yn dweud ‘gwd thing’!<br />
Geiriau<br />
canwr gwlad a gwerin<br />
– country and<br />
folk singer<br />
cyflwynydd –<br />
presenter<br />
cân, caneuon – song,-s<br />
doniol – funny<br />
poblogaidd – popular<br />
beilo – (to) bale<br />
(hay or straw)<br />
cefn gwlad –<br />
countryside<br />
bragu – (to) brew<br />
saith<br />
7
CREFFTWYR CREFFTUS<br />
Troi papur<br />
yn waith celf<br />
Mae Dawn Wilks yn byw yn Llansannan, yn Sir Ddinbych. Mae hi’n hoffi gwneud pob math<br />
o grefftau. Mae hi’n defnyddio papur i wneud modelau 3D bach iawn. Mae hi’n gymhorthydd<br />
dosbarth mewn ysgol gynradd hefyd. Yma, mae hi’n ateb cwestiynau lingo newydd...<br />
Ers pryd dach chi’n<br />
gwneud crefftau?<br />
Fedra i ddim cofio pryd wnes<br />
i ddechrau creu pethau. Dw<br />
i wedi mwynhau erioed.<br />
Pan o’n i’n blentyn, un o fy hoff<br />
bethau oedd tynnu lluniau a chreu<br />
cardiau pen-blwydd i’r teulu.<br />
Roedd lluniau ohonyn nhw ar<br />
y cardiau. Roedd Mam yn dda<br />
iawn am brynu llyfrau i fi ar sut i<br />
arlunio a thrio pethau gwahanol.<br />
Dim ond fi oedd â diddordeb<br />
mewn celf. Dan ni’n deulu<br />
cerddorol ar ochr Dad, gyda<br />
phawb o Deulu Hendre Llan<br />
(Nain a Taid) yn chwarae offeryn<br />
cerdd ac yn canu.<br />
Dw i wrth fy modd yn mynd<br />
ar gyrsiau a gweithdai er mwyn<br />
dysgu sgiliau a chrefftau newydd.<br />
Does ’na ddim llawer dw i heb<br />
drio. Dw i wedi bwcio dau gwrs<br />
eleni yn barod, cwrs printio<br />
efo’r artist Marian Haf yng<br />
Ngheredigion a’r un arall efo gof<br />
yn nes at adre. Wnes i fynd i’r<br />
brifysgol fel myfyriwr aeddfed i<br />
astudio darlunio ar gyfer llyfrau<br />
plant. Mae hyn wedi cael dylanwad<br />
mawr ar y gwaith dw i’n wneud.<br />
Sut fasech chi’n<br />
disgrifio’ch gwaith celf?<br />
Mae’r gwaith celf dw i’n greu yn<br />
amlgyfrwng. Dw i’n creu placiau<br />
pren wedi eu haddurno efo papur,<br />
rhubanau a botymau ond, yn fwy<br />
diweddar, dw i’n defnyddio papur<br />
i greu modelau 3D bach iawn.<br />
Weithiau, bydda i’n paentio’r<br />
papur efo paent gouache. Mae<br />
papur mor hyblyg ac amlbwrpas,<br />
mae’n gyfrwng perffaith i greu<br />
modelau 3D. Mae gen i ychydig o<br />
obsesiwn efo papur a dw i’n hoffi<br />
creu pethau sy’n gyfarwydd ond<br />
ar faint lot yn llai.<br />
O le mae’r syniadau’n<br />
dod?<br />
Mae’r syniadau’n dod o amryw<br />
lefydd, er enghraifft wrth hel<br />
atgofion am fy mhlentyndod,<br />
teganau, bywyd ar y fferm, t]<br />
Nain a’r hen ddreser oedd gynni<br />
hi. Dw i’n hoff o bethau vintage<br />
neu retro. Dw i’n hoffi’r syniad o<br />
greu stori mewn un darlun. Er ei<br />
fod o’n un darn llonydd, dw i’n<br />
hoffi creu’r teimlad bod ’na rywun<br />
newydd adael yr olygfa.<br />
Pam dach chi’n cael eich<br />
adnabod fel Dawn Bach?<br />
Dawn ydy fy enw i a dw i’n fach<br />
– dim ond pum troedfedd! Felly,<br />
mae Dawn Bach yn fy siwtio i i’r<br />
dim. Hefyd enw ein t] ni ydy Tai<br />
Bach a dw i wedi galw’r gweithdy<br />
yn Cwt Bach.<br />
Geiriau<br />
crefftwyr crefftus – skilful<br />
craftspeople<br />
celf – art<br />
cymhorthydd dosbarth –<br />
classroom assistant<br />
ysgol gynradd – primary school<br />
gof – blacksmith<br />
aeddfed – mature<br />
dylanwad – influence<br />
amlgyfrwng – multimedia<br />
amlbwrpas – multipurpose<br />
hyblyg – flexible<br />
cyfarwydd – familiar<br />
hel atgofion – (to) reminisce<br />
i’r dim – perfectly<br />
8 wyth
O le dach chi’n dod yn wreiddiol<br />
a lle dach chi’n byw r[an?<br />
Dw i’n dod o Lansannan, Sir Dinbych, yn<br />
wreiddiol. Dw i’n byw ar y fferm lle ces i fy<br />
magu ond mewn t] gwahanol. Ces i fy magu<br />
yn Priddbwll efo Mam, Dad a fy mrawd,<br />
Darryl. Ar ôl i mi briodi Martyn, oedd<br />
yn y fyddin, aethon ni i fyw yn yr Almaen<br />
am ychydig ac yna Tidworth yn Wiltshire,<br />
De Lloegr. Pan ddechreuon ni deulu<br />
bach symudon ni yn ôl i Lansannan i fyw.<br />
Penderfynon ni adnewyddu hen d] ar y fferm.<br />
Dan ni wedi setlo yma ers 16 mlynedd erbyn<br />
hyn efo tri o feibion – Tomos sy’n 26, Dafi<br />
Jon sy’n 24, a Joseff, y babi, sy’n 20 oed.<br />
Dach chi’n gymhorthydd<br />
dosbarth mewn ysgol gynradd,<br />
- dach chi’n mwynhau’r gwaith?<br />
Dw i’n mwynhau gwaith cymhorthydd<br />
dosbarth yn fawr iawn. Dw i’n cymryd<br />
dosbarthiadau o flwyddyn 3 i 6 a dw i’n dysgu<br />
celf a chrefft, felly dw i wrth fy modd. Dan<br />
ni’n cael lot o hwyl!<br />
Dach chi’n gweithio mewn<br />
cwt bach yn yr ardd – ydy<br />
o’n lle braf i weithio?<br />
Mae’r Cwt Bach yn lle hynod o braf i weithio,<br />
mae’n gynnes neis yma yn y gaeaf ac mae gen<br />
i ffenestri mawr efo golygfa odidog. Dw i’n<br />
cael digon o lonydd yma, sy’n bwysig iawn.<br />
Dw i’n ymgolli yn y gwaith a dyna pryd mae’r<br />
syniadau gorau’n dod. Weithiau, mae rhywun<br />
o’r t] yn dod draw efo snac bach a phaned o<br />
de i mi.<br />
Geiriau<br />
byddin – army<br />
adnewyddu – (to) restore,<br />
refurbish<br />
cymhorthydd dosbarth –<br />
classroom assistant<br />
ysgol gynradd – primary school<br />
cwt – hut<br />
hynod o braf – exceptionally<br />
good<br />
golygfa – view<br />
Mae Dawn Wilks yn gwerthu ei gwaith<br />
ar Etsy, Facebook ac Instagram.<br />
godidog – outstanding,<br />
exceptional<br />
llonydd – peace and quiet<br />
ymgolli – (to) lose oneself<br />
Dyma Dawn Wilks<br />
Beth dach chi’n gwneud?<br />
Dw i’n gwneud gwaith celf o bapur. Dw i’n<br />
gwneud modelau 3D bach iawn o bapur. Dw<br />
i’n plygu ac yn torri’r papur i wneud y modelau.<br />
Lle dach chi’n byw?<br />
Dw i’n byw yn Llansannan, yn Sir Ddinbych.<br />
Dw i’n byw ar y fferm lle ces i fy magu. Dw<br />
i’n byw yno efo fy ng[r, Martyn, a’n tri mab.<br />
Lle dach chi’n gweithio?<br />
Dw i’n gweithio mewn ysgol gynradd fel<br />
cymhorthydd dosbarth. Dw i’n gwneud celf<br />
a chrefft efo’r plant.<br />
Dach chi wedi bod ar y teledu?<br />
Ydw, ro’n i yn y gyfres Y Stiwdio Grefftau<br />
ym mis Tachwedd llynedd – a dw i wedi bod<br />
ar Prynhawn Da hefyd, yn dangos sut i<br />
wneud crefftau syml.<br />
Geiriau<br />
celf – art<br />
plygu – (to) fold<br />
efo = gyda – with<br />
lle ces i fy magu –<br />
where I was brought<br />
up<br />
ysgol gynradd –<br />
primary school<br />
cymhorthydd<br />
dosbarth –<br />
classroom assistant<br />
cyfres – series<br />
(y) llynedd – last<br />
year<br />
syml – simple<br />
naw<br />
9
Mae Ramblers Cymru ac Amser i Newid Cymru yn annog pobl i fynd allan i gerdded<br />
a siarad am eu hiechyd meddwl. Sut? Mae Brân Devey o Ramblers Cymru yn esbonio...<br />
Iechyd meddwl<br />
a’r awyr agored<br />
Mae problemau iechyd meddwl yn<br />
effeithio ar un o bob pedwar person<br />
ond mae llawer o bobl yn ofni siarad<br />
am hyn. Mae cerdded yn ffordd berffaith<br />
o gael sgwrs gyda phobl eraill a siarad am<br />
broblemau iechyd meddwl hefyd.<br />
Mae gwneud ymarfer corff a chysylltu<br />
gyda natur a phobl eraill yn gallu bod yn dda<br />
i’ch iechyd meddwl ac i’ch lles.<br />
Felly, mae Ramblers Cymru ac ymgyrch<br />
Amser i Newid Cymru wedi dod at ei<br />
gilydd. Maen nhw isie stopio’r stigma am<br />
iechyd meddwl. Maen nhw isie annog pobl i<br />
gerdded a siarad.<br />
Roedd y cyfle cynta ar <strong>Chwefror</strong> 4 eleni<br />
gyda Diwrnod Amser i Siarad. Thema’r<br />
Diwrnod yn <strong>2021</strong> oedd P[er y Pethau<br />
Bychain – y neges oedd, ‘Mae sgwrs fach am<br />
iechyd meddwl yn gallu gwneud gwahaniaeth<br />
mawr’.<br />
Sut i ddechrau sgwrs<br />
am iechyd meddwl<br />
1. Gofynnwch, ‘Sut ydych chi?’. Os dych chi’n<br />
meddwl bod rhywun yn cael problemau<br />
iechyd meddwl gofynnwch y cwestiwn eto<br />
i ddangos eich bod chi’n gwrando’n ofalus.<br />
2. Weithiau, mae’n haws siarad ochr yn ochr<br />
gyda rhywun yn lle wyneb yn wyneb –<br />
dyna pam mae mynd am dro yn ffordd dda<br />
o ddechrau sgwrs.<br />
3. Mae gofyn cwestiynau yn ffordd bwysig o<br />
ddeall mwy am broblemau iechyd meddwl<br />
rhywun. Peidiwch â bod yn rhy bersonol<br />
os ydy’r sgwrs yn gwneud i’r person arall<br />
deimlo’n anghyfforddus.<br />
4. Mae bod yn agored ac yn onest gyda<br />
phobl eraill yn gallu eu helpu nhw i rannu<br />
eu problemau.<br />
Bran Devey yn cerdded yn y<br />
mynyddoedd cyn y cyfnod clo<br />
Geiriau<br />
iechyd meddwl<br />
– mental health<br />
annog – (to) encourage<br />
esbonio – (to) explain<br />
cysylltu – (to) connect<br />
lles – well-being<br />
ymgyrch – campaign<br />
gwahaniaeth mawr<br />
– a big difference<br />
haws – easier<br />
ochr yn ochr<br />
– side by side<br />
yn lle – instead of<br />
anghyfforddus – uncomfortable<br />
10 deg
Fy mhrofiad i...<br />
Fel llawer o bobl eraill, dw i wedi cael<br />
rhai profiadau da a drwg yn fy mywyd.<br />
Mae hi wedi cymryd tipyn o amser i fi<br />
ddysgu sut i ymdopi pan dydy pethau ddim<br />
bob amser yn mynd yn iawn. Un o’r pethau<br />
pwysica i fi ydy mynd allan yn yr awyr<br />
agored a bod ynghanol byd natur.<br />
Rhieni yn gwahanu<br />
Pan o’n i yn fy arddegau ac yn byw ym<br />
Methesda, yn Eryri, gwahanodd fy rhieni.<br />
Roedd hyn yn sioc fawr ac ro’n i’n teimlo<br />
ar goll ac yn isel iawn. Yn ffodus, roedd gen<br />
i ffrindiau da, ac roedd mynd allan i’r awyr<br />
agored i gerdded, neu jest eistedd wrth<br />
ochr afon, yn help mawr. Roedd fy nhad i’n<br />
hoffi’r awyr agored hefyd ac roedd o’n fy<br />
annog i i fynd allan i ymarfer corff, mynydda<br />
a syrffio.<br />
Cyfnod o ddiweithdra<br />
Yn fy arddegau hwyr, wnes i symud i fyw i<br />
Flaenau Ffestiniog lle roedd fy nhad i’n byw.<br />
Wnes i benderfynu aros yno am dipyn ond<br />
roedd hi’n anodd iawn cael swydd. Chwiliais<br />
i am waith am chwe mis. Er mwyn aros<br />
yn bositif wnes i ddechrau cerdded yn y<br />
bryniau. Ro’n i’n cerdded ym mhob tywydd<br />
ac roedd hyn yn rhoi hwb a hyder i fi.<br />
Dod yn rhiant am y tro cyntaf<br />
“Does dim byd yn gallu’ch paratoi chi at fod<br />
yn rhiant” – dyna neges ffrind agos cyn i fy<br />
merch gael ei geni yn 2018. Roedd fy ffrind<br />
i’n iawn. Roedd cael babi bach newydd yn<br />
sioc fawr i’r system ac yn sialens.<br />
Roedd pethau’n anodd hefyd gan fod fy<br />
merch wedi cael colig am bum mis cyntaf ei<br />
bywyd. Felly, bob bore, cyn gwaith, ro’n i’n<br />
mynd â hi am dro i Barc y Rhath, Caerdydd,<br />
yn agos at ble dw i’n byw.<br />
Roedd cerdded a bod ynghanol y coed a’r<br />
adar yn help i fy merch a fi ymlacio. Pan mae<br />
pethau’n anodd rydyn ni’n dal i fynd i’r parc<br />
a llefydd gwyrdd eraill yn lleol.<br />
Y cyfnod clo<br />
Yn ystod y cyfnod clo, dw i’n trio mynd am<br />
dro yn lleol gyda fy mhartner, neu weithiau<br />
dw i’n ffonio ffrind pan dw i’n cerdded.<br />
Pan fydd hi’n saff i ni wneud, dw i’n edrych<br />
ymlaen at fynd i’r bryniau neu’r arfordir<br />
gyda fy nheulu bach i fwynhau.<br />
Am syniadau am lefydd i fynd am dro, ewch i:<br />
www.ramblers.org.uk/go-walking<br />
Am fwy o wybodaeth am iechyd meddwl<br />
ewch i: www.timetochangewales.org.uk<br />
Geiriau<br />
ymdopi – (to) cope<br />
ar goll – lost<br />
gwahanu – (to)<br />
separate<br />
hwb – boost<br />
rhiant – parent<br />
gan fod – as, since<br />
cyfnod clo – lockdown<br />
Siarad a cherdded<br />
Mae Ramblers Cymru yn gweithio gydag<br />
Amser i Newid Cymru i annog pobl i fynd<br />
am dro ac i siarad.<br />
Ymgyrch ydy Amser i Newid Cymru –<br />
yr ymgyrch genedlaethol gynta i stopio’r<br />
stigma am iechyd meddwl. Maen nhw isie<br />
cael chwarae teg i bobl gydag afiechyd<br />
meddwl.<br />
Mae dwy elusen yn rhan o’r ymgyrch<br />
– Hafal a Mind Cymru.<br />
Geiriau<br />
annog – (to)<br />
encourage<br />
ymgyrch – campaign<br />
cenedlaethol –<br />
national<br />
cynta – first<br />
iechyd meddwl –<br />
mental health<br />
chwarae teg – fair<br />
play<br />
afiechyd meddwl –<br />
mental illness<br />
elusen – charity<br />
un deg un<br />
11
Mae bywyd<br />
yn felys!<br />
Scott Davies ydy perchennog Hilltop,<br />
busnes yn y Drenewydd ym Mhowys.<br />
Yno, mae o’n cynhyrchu mêl – ac mae o wedi<br />
dechrau gwneud surop masarn…<br />
Mae Dydd <strong>Mawrth</strong> Crempog ar<br />
<strong>Chwefror</strong> 16 eleni.<br />
Dach chi’n hoffi bwyta crempog?<br />
Dach chi’n hoffi cael mêl neu surop masarn<br />
ar eich crempog chi? Os felly, Scott Davies<br />
ydy’r dyn i chi.<br />
Dechreuodd o fusnes cynhyrchu mêl yn<br />
2011 ac, erbyn heddiw, mae o wedi dechrau<br />
cynhyrchu surop masarn hefyd. Yma, mae o’n<br />
ateb cwestiynau lingo newydd ...<br />
Beth oeddech chi’n wneud cyn<br />
cynhyrchu mêl?<br />
Wnes i ddechrau gweithio yn syth ar ôl gadael<br />
yr ysgol. Wnes i hyfforddi i fod yn friciwr. Ond<br />
ar ôl y credit crunch daeth y diwydiant adeiladu<br />
i stop bron dros nos. Wnes i fynd i weithio i<br />
werthwr glo ar ôl hynny.<br />
Ond wnes i anafu fy nghefn, ac ro’n i<br />
allan o waith. Ces i gwch gwenyn yn anrheg<br />
ben-blwydd. Ro’n i wrth fy modd efo<br />
gwenyn. Wnes i ddechrau gwerthu mêl i fy<br />
ffrindiau ac mewn siopau lleol. Mae’r busnes<br />
wedi tyfu lot ers hynny.<br />
12<br />
un deg dau<br />
Beth ddigwyddodd wedyn?<br />
Ar ôl dwy flynedd, wnes i ddechrau<br />
gwerthu’r mêl mewn siopau fferm a delis ar<br />
draws y wlad.<br />
Roedd y busnes yn tyfu cymaint roedd<br />
rhaid i fi wneud penderfyniad – cadw’r<br />
gwenyn oedd gen i a chario mlaen i werthu’n<br />
lleol neu dyfu’r brand a chael mwy o<br />
gyflenwyr mêl i fy helpu i?<br />
Ro’n i’n byw gyda fy rhieni ar y pryd a<br />
phenderfynais i greu busnes go iawn allan o fy<br />
hobi. Wnes i gyflogi aelod o staff i fy helpu i.<br />
Geiriau<br />
bywyd – life<br />
perchennog – owner<br />
cynhyrchu – (to)<br />
produce<br />
mêl – honey<br />
surop masarn –<br />
maple syrup<br />
os felly – if so<br />
hyfforddi – (to) train<br />
briciwr – bricklayer<br />
diwydiant – industry<br />
bron – almost<br />
anafu – (to) injure<br />
cwch gwenyn –<br />
beehive<br />
cymaint – so much<br />
cyflenwyr – suppliers<br />
cyflogi – (to) employ<br />
Faint o fêl dach chi’n<br />
cynhyrchu?<br />
Mae Hilltop yn gallu cynhyrchu<br />
850,000 o jariau o fêl bob mis.<br />
Lle dach chi’n<br />
gwerthu’r mêl?<br />
Dan ni’n gwerthu Hilltop mewn<br />
siopau fel Sainsbury’s, Holland &<br />
Barrett a Selfridges ac ar Amazon ac<br />
Ocado.<br />
Sut dach chi’n hoffi bwyta<br />
eich mêl a surop masarn?<br />
Bob bore dydd Sadwrn, i frecwast,<br />
dw i’n cael surop masarn ar fy<br />
nghrempog gyda bacwn a rhesins!<br />
Dw i’n hoffi cael mêl efo caws neu<br />
dw i’n hoffi rhoi mêl ar fy uwd hefyd.<br />
Geiriau<br />
cynhyrchu – (to) produce<br />
crempog – pancake
Pa fath o fêl dach chi’n<br />
cynhyrchu?<br />
Dan ni’n gwneud mêl pur a naturiol. Does dim<br />
byd wedi’i ychwanegu a dim byd wedi’i dynnu<br />
allan.<br />
Wnaethon ni ddechrau cynhyrchu gwahanol<br />
fathau o fêl, fel diliau mêl, mêl organig a mêl<br />
Manuka. Mae blas ac arogl pob un yn wahanol.<br />
Hilltop oedd y cwmni cynta i ddechrau<br />
gwerthu mêl masnach deg ac organig.<br />
R[an dach chi wedi dechrau<br />
cynhyrchu surop masarn. Pam?<br />
Ro’n i wastad isio arallgyfeirio. Roedd o jest yn<br />
fater o benderfynu ar yr amser iawn i wneud<br />
hynny. Dydy’r broses o wneud surop masarn<br />
ddim mor wahanol i wneud mêl. Mae’r blas,<br />
y lliw a’r arogl yn newid o dymor i dymor.<br />
Mae galw mawr am y mêl a’r surop masarn<br />
yn ystod y pandemig. Mae pobl isio rhywbeth<br />
naturiol, dw i’n credu, ac maen nhw isio prynu<br />
cynnyrch o Gymru.<br />
Cynhwysion<br />
100g o flawd plaen<br />
2 wy mawr<br />
300ml o lefrith<br />
1 llwy fwrdd o olew cnau coco<br />
Mêl neu surop masarn<br />
Geiriau<br />
blawd – flour<br />
llefrith = llaeth<br />
– milk<br />
olew cnau coco<br />
– coconut oil<br />
mêl – honey<br />
surop masarn –<br />
maple syrup<br />
Rysáit<br />
Crempogau perffaith<br />
popeth –<br />
everything<br />
cytew – batter<br />
llyfn – smooth<br />
gadael – (to)<br />
leave<br />
gwres canolig –<br />
medium heat<br />
Dull<br />
1. Rhowch bopeth ond yr<br />
olew cnau coco a’r mêl<br />
mewn powlen a’u chwisgio<br />
nhw’n gytew llyfn.<br />
2. Os oes amser, gadewch y<br />
cytew am tua hanner awr.<br />
3. Ffriwch y crempogau, dros<br />
wres canolig, mewn olew<br />
cnau coco.<br />
4. Rhowch fêl neu surop<br />
masarn dros y crempogau.<br />
Geiriau<br />
diliau mêl – honeycomb<br />
masnach deg – fair trade<br />
arallgyfeirio – (to) diversify<br />
Os dach chi isio gweld mwy am Hilltop,<br />
ewch i’w gwefan nhw: lovehilltop.com<br />
Dach chi’n<br />
gwybod?<br />
Mae mwy nag un enw am<br />
grempog yn Gymraeg.<br />
Gair y Gogledd ydy “crempog”.<br />
Mewn rhai ardaloedd yn y De,<br />
mae pobl yn dweud “pancws”.<br />
Mewn rhai ardaloedd, yr enw<br />
ydy “ffroes”.<br />
Yr hen enw yn y De-ddwyrain<br />
ydy “cramwyth”.<br />
Pa un ydy’ch hoff enw chi?<br />
Geiriau<br />
crempog – pancake<br />
rhai – some<br />
ardal,-oedd – area,-s<br />
un deg tri 13
Dros y Byd<br />
Mae Tiffany Argumedo<br />
yn dod o’r Unol Daleithiau.<br />
Mae hi’n astudio ym<br />
Mhrifysgol Aberystwyth ac<br />
mae hi’n dysgu Cymraeg ...<br />
O ble dych chi’n dod yn<br />
wreiddiol?<br />
Dw i’n dod o Palmdale, yn Ne<br />
Califfornia, yn yr Unol Daleithiau.<br />
Mae’r ddinas tuag awr a hanner o<br />
Los Angeles, ond dw i’n byw yn<br />
Aberystwyth nawr.<br />
Pam dych chi yng<br />
Nghymru nawr?<br />
Tua phum mlynedd yn ôl, wnes<br />
i ddod i Gymru i gystadlu yn yr<br />
Eisteddfod Gerddorol Ryngwladol<br />
yn Llangollen gyda chôr. Dw i<br />
wedi dod yn ôl i Gymru sawl<br />
gwaith ers hynny. Ro’n i’n drist<br />
iawn ar ôl gadael, felly wnes i<br />
benderfynu gwneud gradd Meistr<br />
mewn Astudiaethau Gwybodaeth<br />
a Llyfrgellyddiaeth ym Mhrifysgol<br />
Aberystwyth!<br />
Pam dych chi’n dysgu<br />
Cymraeg?<br />
Wnes i ddechrau dysgu Cymraeg<br />
pan o’n i yn yr Unol Daleithiau.<br />
Ar ôl symud i Gymru, wnes i<br />
weld hysbyseb yn gofyn am bobl<br />
i ddysgu Cymraeg yn y cynllun<br />
“Byddwch yn Un o’r Miliwn”.<br />
Dyn ni’n sgwrsio gyda phobl leol i<br />
ymarfer ein Cymraeg. Medi ydy fy<br />
nhiwtor i ac mae hi’n lot o hwyl!<br />
Beth ydy’ch hoff lefydd<br />
yn yr Unol Daleithiau?<br />
Dw i’n hoffi New Orleans. Mae’r<br />
bwyd yn anhygoel, mae’r bobl<br />
yn gyfeillgar ac mae’r ddinas yn<br />
ddiddorol iawn. Dw i’n gobeithio<br />
mynd i Massachusetts nesa achos<br />
mae fy ffrind gorau i’n byw yno ac<br />
mae gen i ddiddordeb yn hanes y<br />
dalaith.<br />
Pa fath o fwyd dych<br />
chi’n bwyta yno?<br />
Yng Nghaliffornia, mae llawer o<br />
ddewis o fwydydd. Dw i’n caru<br />
Pho a bwyd Indiaidd. Mae fy<br />
rhieni i’n dod o Costa Rica ac<br />
El Salvador felly mae bwydydd<br />
Sbaenaidd yn bwysig yn fy mywyd.<br />
Un o fy hoff lefydd ydy bwyty<br />
Y Sunday Night Singers yn Eisteddfod Llangollen, 2016 - cystadleuaeth canu gwerin<br />
bach mewn garej lle maen nhw’n<br />
gwneud tacos Mecsicanaidd.<br />
Beth dych chi’n hoffi<br />
wneud yn eich amser<br />
sbâr?<br />
Dw i wrth fy modd yn cerdded,<br />
yn enwedig yn y glaw! Dw i’n<br />
mwynhau darllen a chanu opera<br />
hefyd. Cerddoriaeth oedd fy<br />
ngradd gynta.<br />
Beth dych chi’n hoffi am<br />
Gymru?<br />
I fi, mae Cymru yn berffaith. Dw i<br />
wastad wedi mwynhau’r glaw ond<br />
dw i hefyd yn gwerthfawrogi’r<br />
heulwen. Yng Nghaliffornia, mae’r<br />
gwres a’r haul yn ormod weithiau,<br />
felly mae Cymru wedi gwneud<br />
i fi werthfawrogi pob math o<br />
dywydd. Dw i’n hoffi bod pobl<br />
leol mor barod i gael sgwrs hefyd!<br />
Beth ydy’r cynllun<br />
“Byddwch yn un o’r<br />
miliwn”?<br />
Mae’r cynllun “Byddwch yn un<br />
o’r miliwn” yn rhoi cyfle i bobl<br />
Hoff fwyd cartref Tiffany - Holle Carne<br />
- bwyd o Costa Rica<br />
ddysgu Cymraeg er mwyn helpu<br />
yn yr Eisteddfod Genedlaethol.<br />
Geiriau<br />
gradd – degree<br />
cynllun – scheme<br />
cyfeillgar – friendly<br />
talaith – state<br />
yn enwedig – especially<br />
gwerthfawrogi – (to) appreciate<br />
mor barod – so ready<br />
cyfle – opportunity<br />
Dyma Tiffany<br />
Mae Tiffany Argumedo yn dod<br />
o Dde Califfornia yn yr Unol<br />
Daleithiau.<br />
Mae hi’n astudio ym<br />
Mhrifysgol Aberystwyth ac<br />
mae hi’n dysgu Cymraeg.<br />
Mae hi’n hoffi New Orleans<br />
yn fawr. Mae hi’n hoffi’r bwyd,<br />
y bobl a’r ddinas.<br />
Mae Cymru yn berffaith i<br />
Tiffany achos mae hi’n mwynhau<br />
cerdded yn y glaw!<br />
Geiriau<br />
Yr Unol Daleithiau – the United States<br />
astudio – (to) study<br />
dinas – city<br />
perffaith – perfect<br />
14<br />
un deg pedwar
Canhwyllau<br />
Mair<br />
Natur<br />
gyda Bethan<br />
Wyn Jones<br />
Mae Bethan yn edrych ar flodau<br />
o’r enw canhwyllau Mair – maen nhw’n<br />
tyfu ar ddechrau’r gwanwyn...<br />
Enw arall ar y saffrwn<br />
neu’r crocws ydy<br />
canhwyllau Mair.<br />
Dyna enw hyfryd! Mae’r<br />
blodau’n edrych fel<br />
canhwyllau bach.<br />
Ar Ynys Creta, tua<br />
phedair mil o flynyddoedd<br />
yn ôl, roedd y Minoaid<br />
yn tyfu canhwyllau Mair.<br />
Dyna ble roedd y blodyn<br />
yn tyfu’n wyllt gynta, mae’n<br />
debyg. Roedden nhw’n tyfu<br />
mewn gerddi hefyd.<br />
Piws neu oren ydy<br />
blodau canhwyllau Mair<br />
yn ein gerddi ni. Mae’r<br />
tri stigma a thair colofn<br />
yn amlwg iawn – maen<br />
nhw’n gwthio allan o<br />
ganol y blodyn ac yn lliw<br />
oren-goch cyfoethog iawn.<br />
Mae ’na ffresgo enwog<br />
Merch ifanc yn casglu saffrwn,<br />
1500 CC<br />
iawn o balas Knossus ar<br />
Ynys Creta, o gyfnod y<br />
Minoaid. Mae’r ffresgo’n<br />
dangos merched yn casglu’r<br />
stigmâu o’r saffrwn ac yn<br />
eu rhoi nhw i dduwies.<br />
Enw’r ffresgo ydy ‘Y<br />
Casglwyr Saffrwn’.<br />
Dan ni’n defnyddio<br />
stigma’r blodau i wneud<br />
sbeis saffrwn a dyma’r<br />
sbeis druta yn y byd!<br />
Mae angen tua 150,000<br />
o flodau i gynhyrchu<br />
cilogram o saffrwn!<br />
Wrth roi saffrwn mewn<br />
d[r, mae’r d[r yn troi’n<br />
lliw oren-felyn llachar<br />
– felly roedd hi’n bosib<br />
defnyddio’r blodau i roi<br />
lliw i wisgoedd merched<br />
pwysig hefyd.<br />
Yn yr Iliad, mae Homer yn<br />
cyfeirio at y krokos, ond<br />
saffrwn ydy enw’r sbeis<br />
erbyn heddiw – mae’r enw yn<br />
dod, mae’n debyg, o’r Arabeg<br />
za’fran, sef bod yn felyn.<br />
Os dach chi’n tyfu’r blodyn<br />
yma mewn gardd, mae<br />
rhai’n credu ei fod o’n denu<br />
cariad. Mae o’n blanhigyn<br />
affrodisaidd, medden nhw, ac<br />
roedd Zeus, yn ôl pob sôn,<br />
yn cysgu ar wely o saffrwn.<br />
Llun: Steven Jackson Photography, CC BY 2.0<br />
Geiriau<br />
Geiriau<br />
cannwyll, canhwyllau –<br />
candle,-s<br />
tyfu – (to) grow<br />
Ynys Creta – the Isle of<br />
Crete<br />
colofn – column<br />
amlwg – obvious<br />
cyfnod – period<br />
duwies – goddess<br />
cynhyrchu – (to) produce<br />
wrth roi ... – as ... is / was<br />
put<br />
Roedd Rhufeiniaid cyfoethog<br />
yn rhoi stigmâu’r saffrwn ar<br />
eu gwely priodas. Mewn sawl<br />
gwlad, melyn ydy fêl neu<br />
benwisg priodasferch.<br />
Ond wyddoch chi be’?<br />
Dim ots sut maen nhw’n<br />
cael eu defnyddio heddiw,<br />
neu yn y gorffennol, beth<br />
dw i’n hoffi ydy gweld y<br />
blodau’n brigo drwy’r lawnt<br />
ar ddechrau’r gwanwyn<br />
– ac mae’n well gen i’r enw<br />
canhwyllau Mair na’r un<br />
enw arall.<br />
yn ôl pob sôn – apparently<br />
fêl – veil<br />
penwisg – headdress<br />
Wyddoch chi be’? – You know what?<br />
brigo – (to) sprout, branch<br />
Canhwyllau Mair<br />
Dach chi’n hoffi gweld crocws, neu<br />
saffrwn, yn tyfu ar y lawnt ar ddechrau’r<br />
gwanwyn?<br />
Enw arall ar y blodau ydy canhwyllau<br />
Mair. Mae Bethan yn hoffi’r enw.<br />
Mae’n enw da achos mae’r blodau’n<br />
edrych fel canhwyllau bach piws neu oren.<br />
Mae sbeis o’r enw saffrwn yn dod o<br />
stigma’r blodau. Mae’n troi bwyd yn lliw<br />
oren-felyn llachar a dyma’r sbeis druta yn<br />
y byd.<br />
Mae’n debyg bod pobl yn defnyddio<br />
saffrwn ym Mesopotamia, dros 5,000 o<br />
flynyddoedd yn ôl. Mae pobl yn tyfu ac yn<br />
defnyddio saffrwn o Sbaen i India erbyn<br />
hyn.<br />
Un peth arall – mae rhai pobl yn dweud:<br />
mae tyfu’r blodyn yn yr ardd yn denu<br />
cariad.<br />
Geiriau<br />
cannwyll, canhwyllau – candle,-s<br />
tyfu – (to) grow<br />
llachar – bright<br />
druta – most expensive<br />
mae’n debyg bod – apparently<br />
erbyn hyn – by now<br />
denu – (to) attract<br />
un deg pump<br />
15
ar y bocs<br />
Mae Steve Backshall, yr anturiaethwr a’r cyflwynydd, yn dechrau dysgu Cymraeg.<br />
Mae o’n dysgu yn y gyfres newydd o Iaith ar Daith ar S4C...<br />
Steve Backshall<br />
ar antur i ddysgu<br />
Cymraeg<br />
Dych chi wedi gweld Steve Backshall<br />
ar y teledu?<br />
Fel arfer, mae o’n teithio o<br />
gwmpas y byd, yn ffilmio anifeiliaid gwyllt –<br />
a pheryglus – ar gyfer rhaglenni fel Deadly<br />
60 a Blue Planet Live.<br />
Ond r[an, mae o wedi dod i Gymru – ac<br />
mae o isio dysgu Cymraeg. Mae o’n un o<br />
chwe seleb yn y gyfres newydd o Iaith ar<br />
Daith ar S4C.<br />
Mae gynno fo ddau reswm dros ddysgu<br />
Cymraeg:<br />
• Roedd o’n arfer dod i Gymru ar wyliau<br />
pan oedd o’n blentyn.<br />
• Mae o wedi derbyn swydd fel<br />
darlithydd gwadd ym Mhrifysgol<br />
Bangor ac mae o isio medru siarad<br />
Cymraeg efo’r myfyrwyr.<br />
Bydd o’n cael help i ddysgu’r iaith gan Iolo<br />
Williams, y naturiaethwr a’r cyflwynydd<br />
teledu a radio. Mae o’n enwog am raglenni<br />
natur Cymraeg ac am fod ar raglenni fel<br />
Spring Watch ac Autumn Watch.<br />
Yma, mae Steve Backshall yn ateb<br />
cwestiynau lingo newydd am ei antur<br />
ddiweddara...<br />
Lluniau: S4C<br />
Geiriau<br />
antur – adventure<br />
anturiaethwr – adventurer<br />
cyflwynydd – presenter<br />
darlithydd gwadd – guest lecturer<br />
isio = isie – (to) want<br />
medru = gallu – (to) be able to<br />
16 un deg chwech
Steve, beth ydy’ch atgofion<br />
chi o Gymru?<br />
Dw i wedi bod wrth fy modd efo Cymru ers<br />
pan o’n i’n fachgen ifanc iawn. Mae naws wyllt<br />
yn perthyn i Gymru. Mae gan Gymru hanes,<br />
bywyd gwyllt ac arfordir anhygoel.<br />
Pan o’n i’n ifanc, dw i’n cofio fy rhieni yn<br />
pacio’r car ac yn gyrru’n syth i’r Cymoedd a<br />
Bannau Brycheiniog neu i Eryri. Mae llawer o<br />
fy atgofion i fel plentyn yn dod o’r nosweithiau<br />
yna yng Nghymru, mewn pabell, gyda lefel y<br />
d[r yn codi’n uwch na’r llawr a ninnau’n nofio i<br />
ffwrdd ar ein airbeds!<br />
Pam dych chi wedi<br />
penderfynu dysgu Cymraeg?<br />
Pan dw i’n ymweld â gwledydd eraill, dw i bob<br />
tro yn astudio’r iaith. Mae Cymru wedi bod yn<br />
rhan fawr iawn o fy mywyd i ond dw i ddim yn<br />
siarad yr un gair o Gymraeg. Dydy hyn ddim yn<br />
iawn ac felly, dyma fy nghyfle i wneud yn iawn<br />
am hyn.<br />
R[an, dw i wedi derbyn swydd fel darlithydd<br />
gwadd ym Mhrifysgol Bangor ac mae gen i hyd<br />
yn oed fwy o resymau dros ddysgu’r iaith. Dw<br />
i’n meddwl bod yr amser wedi dod i mi fedru<br />
siarad â fy myfyrwyr yn iaith ardal Bangor.<br />
Mae Iolo Williams yn eich helpu<br />
chi i ddysgu’r iaith. Beth ydy’r her<br />
gynta dach chi’n gwneud?<br />
Yr her gynta oedd dod i wybod yr enwau<br />
Cymraeg ar adar gwyllt yn ardal Llyn Fyrnwy.<br />
Ro’n i wrth fy modd efo’r enwau fel cnocell y<br />
coed, titw penddu a ji-binc.<br />
Yn un o’r tasgau eraill, roedd rhaid i mi<br />
ddysgu Iolo i gan[io – yn Gymraeg – ym Mhlas<br />
y Brenin, Capel Curig.<br />
Dw i’n caru Cymru hyd yn oed yn fwy<br />
r[an. Dw i’n deall Cymru tipyn bach yn<br />
well r[an. Dw i wrth fy modd yn siarad<br />
Cymraeg a dw i wrth fy modd efo<br />
geiriau Cymraeg. Mae’r iaith yn<br />
ddiddorol ac yn hardd iawn.<br />
Geiriau<br />
naturiaethwr – naturalist<br />
atgof,-ion – memory,<br />
memories<br />
naws wyllt – a wild<br />
feeling<br />
perthyn i – (to) belong to<br />
yr un gair – a single word<br />
gwneud yn iawn am –<br />
(to) make up for<br />
cnocell y coed –<br />
woodpecker<br />
titw penddu – coal tit<br />
ji-binc – chaffinch<br />
Dyma Steve Backshall<br />
Pwy ydy Steve Backshall?<br />
Mae o’n anturiaethwr ac mae o’n<br />
gyflwynydd teledu.<br />
Beth mae o’n cyflwyno ar y<br />
teledu?<br />
Fel arfer, mae o’n cyflwyno rhaglenni fel<br />
Deadly 60 a Blue Planet Live.<br />
Ar y rhaglenni yma, mae o’n cael<br />
anturiaethau mawr. Mae o’n chwilio am<br />
anifeiliaid peryglus ac yn nofio efo siarcod,<br />
er enghraifft.<br />
O ble mae o’n dod?<br />
Mae o’n dod o Bagshott yn Surrey yn<br />
wreiddiol.<br />
Beth mae Steve Backshall yn<br />
wneud yng Nghymru?<br />
Mae o’n dysgu Cymraeg – yn y gyfres Iaith<br />
ar Daith ar S4C.<br />
Pam mae o isio dysgu Cymraeg?<br />
Roedd o’n dod i Gymru ar wyliau pan oedd<br />
o’n blentyn.<br />
Mae o wedi cael swydd fel darlithydd<br />
gwadd ym Mhrifysgol Bangor ac mae o isio<br />
siarad Cymraeg efo’r myfyrwyr.<br />
Ydy o’n siarad iaith arall?<br />
Ydy. Mae o’n siarad Japanaeg a Sbaeneg.<br />
Pan mae o’n mynd i wlad newydd, mae<br />
o’n dysgu am yr iaith. R[an, mae o’n dod i<br />
Gymru ...felly, mae o’n dysgu’r iaith.<br />
Pwy sy’n helpu Steve i ddysgu<br />
Cymraeg?<br />
Mae Iolo Williams yn helpu<br />
Steve efo’r iaith. Mae Iolo yn<br />
naturiaethwr a chyflwynydd<br />
teledu. Mae o’n helpu Steve<br />
i ddysgu enwau adar. Mae’r<br />
ddau’n hoffi byd natur.<br />
Mae’r bobl ar Iaith ar Daith yn<br />
wynebu sialensiau. Beth ydy<br />
sialensiau Steve?<br />
Mae’r sialensiau’n siwtio Steve ac Iolo. Mae<br />
Steve yn dysgu enwau Cymraeg am adar yn<br />
ardal Llyn Fyrnwy, ardal Iolo Williams. Yna,<br />
mae o’n dysgu Iolo i gan[io yn Gymraeg –<br />
heb siarad Saesneg!<br />
Beth mae Iolo Williams yn dweud<br />
am Steve?<br />
“Mae o wedi dysgu’n gyflym! Dim ond<br />
ers mis mae o’n dysgu ac mae ei eirfa’n<br />
anhygoel.”<br />
Beth mae Steve Backshall yn<br />
dweud?<br />
“Dw i’n caru Cymru hyd yn oed yn fwy r[an!”<br />
Geiriau<br />
anturiaethwr –<br />
adventurer<br />
cyflwynydd –<br />
presenter<br />
cyflwyno – (to)<br />
present<br />
anturiaeth,-au –<br />
adventure,-s<br />
peryglus –<br />
dangerous<br />
er enghraifft – for<br />
example<br />
wedi cael – has had<br />
swydd – job<br />
felly – so, therefore<br />
naturiaethwr –<br />
naturalist<br />
ardal – area<br />
sialens,-iau –<br />
challenge,-s<br />
dim ond ers mis<br />
– it’s only a month<br />
since<br />
anhygoel – incredible<br />
hyd yn oed – even<br />
r[an = nawr – now<br />
Iaith ar Daith,<br />
Nos Sul, <strong>Mawrth</strong> 7, 8yh, S4C<br />
Is-deitlau Saesneg<br />
un deg saith<br />
17
Cymru annibynnol?<br />
Mae YesCymru isie Cymru annibynnol ac mae llawer o bobl yn ymuno â’r mudiad...<br />
Mudiad ydy YesCymru ac maen nhw<br />
isie annibyniaeth i Gymru. Ers y<br />
Covid, mae llawer mwy o bobl yn<br />
ymuno â’r mudiad. Flwyddyn yn ôl, roedd gan<br />
y mudiad tua 2,000 o aelodau, nawr mae gan<br />
y mudiad 17,000.<br />
Dyma rai o’r rhesymau tymor byr am hynny:<br />
• Sut mae Cymru a Lloegr yn delio gyda’r<br />
pandemig.<br />
• Mae pobl yn poeni am effaith Brexit.<br />
• Os ydy’r Alban yn cael annibyniaeth<br />
ac Iwerddon yn uno, bydd Cymru ar<br />
drugaredd Lloegr.<br />
• Mae Llywodraeth San Steffan yn<br />
cymryd rhai pwerau’n ôl o Gymru.<br />
Siôn Jobbins – Rali YesCymru, Caerdydd 2019<br />
Beth dych chi’n feddwl?<br />
Geiriau<br />
annibynnol – independent<br />
ymuno â – (to) join<br />
mudiad – movement<br />
tymor byr – short-term<br />
uno – (to) join<br />
ar drugaredd – at the mercy of<br />
YesCymru<br />
Mudiad ydy YesCymru.<br />
Mae YesCymru isie annibyniaeth i<br />
Gymru.<br />
Y llynedd, roedd 2,000 o bobl yn y<br />
mudiad.<br />
Eleni, mae 17,000 o bobl yn y mudiad.<br />
Mae Plaid Cymru a’r Blaid Werdd yn<br />
cefnogi annibyniaeth ac mae un pôl piniwn<br />
yn dangos: mae 33% o bobl yn cefnogi<br />
annibyniaeth i Gymru.<br />
Ond, ar yr ochr arall, mae rhai pobl yn<br />
dweud: “Dyn ni ddim isie Senedd Cymru.”<br />
Geiriau<br />
mudiad –<br />
movement<br />
annibyniaeth –<br />
independence<br />
y llynedd – last<br />
year<br />
eleni – this year<br />
annibyniaeth –<br />
independence<br />
cefnogi – (to)<br />
support<br />
pôl piniwn –<br />
opinion poll<br />
yr ochr arall – the<br />
other side<br />
Holi’r Cadeirydd<br />
Siôn Jobbins ydy Cadeirydd<br />
YesCymru. Dydy YesCymru<br />
ddim yn perthyn i un blaid a<br />
dydyn nhw ddim yn dweud,<br />
“Dyn ni ar y chwith” neu<br />
“Dyn ni ar y dde.” Nod y<br />
mudiad ydy cael annibyniaeth i<br />
ddechrau.<br />
Yma, mae Siôn Jobbins yn<br />
ateb rhai cwestiynau...<br />
Pam dych chi isie<br />
Cymru annibynnol?<br />
Dyn ni’n credu bydd Cymru<br />
yn gwneud gwell job o reoli’r<br />
wlad na San Steffan. Bydd<br />
economi a chymdeithas<br />
Cymru yn well.<br />
Dyn ni isie cael llywodraeth<br />
dyn ni’n pleidleisio drosti bob<br />
tro – dydy Cymru erioed wedi<br />
pleidleisio dros lywodraeth<br />
Dorïaidd.<br />
Oes gennych chi<br />
enghraifft o hyn?<br />
Yn y 1960au, roedd GNP (holl<br />
gynnyrch economaidd) Cymru<br />
ddwy waith GNP Iwerddon.<br />
Heddiw, mae GNP Iwerddon<br />
bedair gwaith yn fwy na<br />
Chymru.<br />
Mae economi Prydain<br />
wedi cael ei lywio tuag at<br />
dde-ddwyrain Lloegr. Fydd<br />
cymunedau Cymru byth yn<br />
flaenoriaeth i San Steffan.<br />
Does gan Senedd Cymru ddim<br />
grym i wneud y newidiadau<br />
mawr sy eu hangen.<br />
Gydag annibyniaeth, bydden<br />
ni’n gallu amrywio trethi,<br />
benthyg arian, buddsoddi,<br />
cynhyrchu arian ein hunain,<br />
gyda banc canolog. Does gan<br />
Lywodraeth Cymru mo’r<br />
pwerau llawn i allu gwneud<br />
gwir wahaniaeth.<br />
Yn ystod y pandemig,<br />
sut byddai Cymru<br />
annibynnol wedi<br />
gwneud pethau’n<br />
wahanol?<br />
Roedd y firebreak ym mis<br />
Hydref a Thachwedd yn<br />
rhy fyr ond doedd gan<br />
Lywodraeth Cymru mo’r<br />
YesCymru, Gorffennaf 2019<br />
arian i dalu busnesau i gau am<br />
gyfnod hir. Llywodraeth San<br />
Steffan sy â’r arian i dalu am<br />
hynny.<br />
Bydden ni wedi gallu cau’r<br />
ffiniau’n well. Bydden ni wedi<br />
gallu cael ffyrlo pan oedden<br />
ni isie ffyrlo a chael rheolaeth<br />
dros brynu offer diogelwch.<br />
Geiriau<br />
nod – aim<br />
pleidleisio – (to) vote<br />
llywio – (to) steer<br />
blaenoriaeth – priority<br />
grym – power<br />
amrywio – (to) vary<br />
treth,-i – tax,-es<br />
buddsoddi – (to) invest<br />
ffin,-iau – border,-s<br />
Llun: Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0<br />
18<br />
un deg wyth
Cofiwch – un llythyren<br />
ydy ll a ch.<br />
Mae rhai o’r atebion yn y rhifyn yma o lingo newydd.<br />
1 2 3 4 5<br />
6<br />
7 8<br />
9 10<br />
11 12<br />
13 14<br />
15<br />
16 17 18<br />
19 20<br />
21 22<br />
Mae’r atebion ar y gwaelod.<br />
Ar draws<br />
1. Pili-_ _ _ _ - glöyn byw. (4)<br />
3. Dyn o’n gwlad ni. (5)<br />
6. Nid nhw. (2)<br />
7. Mae dafad neu fuwch<br />
yn _ _ _ _ yn y cae<br />
– gair arall am “fwyta”. (4)<br />
8. Anifail – ar hwn aeth<br />
Iesu i Jerwsalem. (5)<br />
9. Yn debyg i. (3)<br />
11. Amserlen yn dweud pwy<br />
sy’n gwneud beth,<br />
a phryd. (4)<br />
13. Mae hon yn dodwy. (3)<br />
14. Awel ysgafn, o awyr iach<br />
efallai. (3)<br />
15. Mae Hilltop yn gwerthu<br />
hwn. (3)<br />
16. S[n sy’n dychryn. (2)<br />
18. Afon Machynlleth. (4)<br />
20. Dod â dau beth at ei<br />
gilydd. (3)<br />
21. Codi gwydrau a<br />
dymuno _ _ _ _ _ da<br />
– llwncdestun! (5)<br />
22. Dych chi’n yfed hon. (4)<br />
I lawr<br />
1. Dych chi’n ysgrifennu ar<br />
hwn. (5)<br />
2. Creadur – mae Steve Backshall<br />
wedi gweld 60 peryglus! (7)<br />
4. Enw arall ar <strong>Chwefror</strong><br />
– mae’n dweud beth ydy ei<br />
faint! (3, 3)<br />
5. Mae hwn yn prancio yn y<br />
gwanwyn. (3)<br />
10. Braster – ar gyfer coginio. (4)<br />
12. Dwynwen ydy santes hyn. (6)<br />
15. S[n buwch. (2)<br />
16. “Siwan dorrodd y ffenest nid<br />
fi – ei _ _ _ hi ydy e!” (3)<br />
17. Dweud dim, methu siarad. (3)<br />
18. Gadael a chyrraedd – mynd<br />
a _ _ _. (3)<br />
19. I + eich (yn fyr!) (1’1)<br />
Geiriau<br />
dodwy – (to) lay (an egg)<br />
llwncdestun – toast<br />
(celebratory)<br />
Daw haul<br />
ar fryn<br />
Dych chi’n teimlo’n<br />
ddiflas yn y pandemig<br />
yma?<br />
Peidiwch â phoeni!<br />
Dyma idiom gan Mumph<br />
i godi’ch calon chi...<br />
Os dych chi ar ynys bell<br />
ac yn methu gadael,<br />
mae’r idiom yn help i<br />
chi hefyd. Mae’n dweud<br />
bod haul (neu long!) ar y<br />
ffordd ... mae pethau’n<br />
mynd i wella!<br />
Geiriau<br />
daw – will come<br />
codi’ch calon chi – (to) raise<br />
your spirits<br />
ynys bell – faraway island<br />
methu – (to) be unable<br />
gadael – (to) leave<br />
gwella – (to) improve<br />
Atebion<br />
Ar Draws: 1. Pala; 3. Cymro; 6. Ni; 7. Pori; 8. Asyn; 9. Fel; 11. Rota;<br />
13. Iâr; 14. Chwa; 15. Mêl; 16. Bw; 18. Dyfi; 20. Uno; 21. Iechyd; 22. Diod.<br />
I Lawr: 1. Papur; 2. Anifail; 4. Mis bach; 5. Oen; 10. Lard;<br />
12. Cariad; 15. Mw; 16. Bai; 17. Mud; 18. Dod; 19. I’ch.<br />
un deg naw<br />
19
£4.99<br />
Llyfrau arbennig i<br />
ddysgwyr Cyrmaeg!<br />
Lefel Mynediad<br />
£7.99 £6.95 £4.99<br />
Lefel Sylfaen<br />
£5.99<br />
Dewis mawr o lyfrau i<br />
ddysgwyr Cymraeg ar<br />
bob lefel.<br />
Am restr gyflawn, ewch i:<br />
www.ylolfa.com/dysgwyr<br />
A wide range of books<br />
for Welsh learners at<br />
every level.<br />
For a full list, go to:<br />
www.ylolfa.com/learners<br />
Llyfrau dros Gymru<br />
Oes plant bach yn eich teulu chi?<br />
Ydyn nhw’n siarad Cymraeg?<br />
Ydyn nhw’n blino bod gartref?<br />
Dyma’r ateb perffaith...<br />
Rhifyn <strong>Chwefror</strong> o<br />
WCW a’i ffrindiau<br />
CHWEFROR <strong>2021</strong><br />
Rhif 287<br />
Cylchgrawn i blant Cymru<br />
a’i ffrindiau<br />
Posau,<br />
straeon,<br />
jôcs<br />
a hwyl!<br />
£2.50<br />
Storïau i’w darllen...<br />
Posau i’w gwneud...<br />
Jôcs er mwyn chwerthin...<br />
A chystadleuaeth fawr.<br />
Mae tudalennau i helpu<br />
oedolion sy’n dysgu<br />
Cymraeg hefyd – fersiwn<br />
Saesneg o’r cylchgrawn<br />
i gyd.<br />
Dych chi’n gallu<br />
prynu WCW yn y siop,<br />
neu tros y We<br />
GOLWG LTD<br />
DECEMBER/JAN ISSUE<br />
100%MAG -0.40BWR<br />
GOLWG LTD<br />
FEBRUARY ISSUE<br />
100%MAG -0.40BWR<br />
£2.50 yn y siopau neu<br />
tanysgrifiwch dros y we<br />
a’i dderbyn yn syth i<br />
garreg y drws.<br />
GOLWG LTD<br />
MARCH/APRIL ISSUE<br />
100%MAG -0.40BWR<br />
https://360.cymru/tanysgrifio/wcw/<br />
ISSN 1369-6149<br />
ISSN 1369-6149<br />
12<br />
ISSN 1369-6149<br />
cyhoeddiad<br />
02<br />
03<br />
9 771369 614054<br />
9 771369 614061<br />
9 771369 614054<br />
GOLWG LTD<br />
MAY ISSUE<br />
100%MAG -0.40BWR<br />
GOLWG LTD<br />
JULY/AUGUST ISSUE<br />
100%MAG -0.40BWR<br />
GOLWG LTD<br />
JUNE ISSUE<br />
100%MAG -0.40BWR<br />
ISSN 1369-6149<br />
ISSN 1369-6149<br />
05<br />
ISSN 1369-6149<br />
06<br />
07<br />
9 771369 614061<br />
9 771369 614061<br />
9 771369 614054<br />
GOLWG LTD<br />
MED ISSUE<br />
100%MAG -0.40BWR<br />
GOLWG LTD<br />
OCTOBER ISSUE<br />
100%MAG -0.40BWR<br />
GOLWG LTD<br />
NOVEMBER ISSUE<br />
100%MAG -0.40BWR<br />
ISSN 1369-6149<br />
ISSN 1369-6149<br />
09<br />
ISSN 1369-6149<br />
10<br />
11<br />
9 771369 614061<br />
9 771369 614061<br />
9 771369 614061