turaren berarizko ixtoria. Urte ortan egiña degu euskeraz idatzitakolenengo liburuaren 'argítalpena. Ari-egíñik uzten ba'gaitu ere,egia da: egun oietara arte ez genduan liburu idatzirik. Irarkola,egia esan, eun bat urte lenago asmatua zan, eta geldiro xamarsartuaz zijoan or-emen. Orduan latiñ eta griego ziran Europa'nkultuŕazko izkuntzak, eta oietan irartzen ziran libururik geienak.Lendibizi argitaratuak: Gutenberg'en Idazteuna, Bergili, Kikeron,Aristotel, Platon e,ta abar, XVT'garren mendearen asieran; geroagozabaldu zan argitaratzeko era berri ori Frantzia'ra, Espaiña'rata beste laterrietara.Orduantxe, inprenta asmatzean, sortu zan, len eskuz idatziakbaiño etziran lanak ain ederki azalduta ikustean, elerti-ikaste (humanismu)griña beroa, Europa'ko bazter guztietan sortu ere. Orduantxeospatu zan Trento'ko Eliz-batzarra (1545'tik 1563'ra),munduari ta Elizari ainbat mesede ekarrí zizkiena. Ordukoxe degumunduko literaturaren birloratze izugarria. Ta esan dezagun ezerenlotsarik gabe: euskal literaturak ere onduantxe izan zitun bigizon jakintsu, mugaz aruzkoak biak: Etxepare ta Leizarraga.Befiat Etxepare, Donibane-Garazi'tik iru kilometrura dagonEihara-larre erritxuko erretore degu. Liburu bat idatzi du, bertsozbera. Nola? Zeŕgatik? Olerkari da; badu gíarra, badu arnasa. Albokoizkuntzak loratzen ikustean, berak ere euskera jaso nai du.Esan zun: «Heuskara, ialgi adi plazara.» Ta inprentara eramanzuen bere lana, «zeren ladin publika mundu guzietara berze lengoajiakbezala hain skribatzeko hon dela». Euskaldunak ola, besteenpareko, izango zuten zerbait beren izkuntza, irarkolan emana,«plazer hartzeko, solas egiteko, kantatzeko eta denbora iragaiteko».Eta gisa ortan, Etxepare'n liburuak bere mailla iritxi zuen.Ezin dezakegu iñolaz ere ukatu, aren bertsoak asmo ederrez egiñakdiranik.* * #Leizaŕraga Beraskoitze'koa degu sortzez. Naparroa'ko erregiñaJuana Albret'en aginduz, Jesus Christ gure Jaunaren TestamentuBerria itzuli zuen euskerara; protestantea berau. 1567'ga-104
ean, Labastide-Claírence'ko erretore, kalbindarra, izendatu zutenta bertan bizitu zan eriotzararte. Idazle bezela, garbi, dotore tamoduzkoa degu. Ta arazo berdiñean oni lagundu zioten Tartas etaLandetxeberri zuberotarrak ere, apaizak genitun. Leizarraga'renbeste bi liburuxka: Kalendrera ta Abc edo Chrislinoen instructionea.Irurak urte berean La Rochela'n (1571) argitaratu ziran.XVII'GARREN MENDEAAmaseigarren gizaldiak ikusi zitun bereak Europa guztian,baiña Frantzia'n bereziki. Ostelati ta protestanteak txibita erabillizuten, bazterrak oro iñarrosi ta asaldatu bearrez. XVIFgatrenean,ordea, erlijio-kezka garaitua zan nunbait, eta pake-izpiakzegiten argi. Literatura usan urre printzez agiri zan eguzkia, baimugaz andik bai emendik. Gurean ere bai.Axular'en (1556-1644) garaian gaude. Norentzat ezta ezagunidazle argi au? Sara'n erretore zegola liburu bat osatu zuen: Gero.Azkar darabil luma, ta bertatik dariona zeatza, sakona, argia laeuskal arnasaz betea dezu. Bost bíder argítaratua izan da: 1643'anlenengoz, eta 1964'an azkenik, euskeraz ta erdeŕaz.Alere —ta nola ez?— idazlari jator onen inguruan ba-dirabesle batzuk ere, aitzin-gibel. Aita Esteban Materre prantziskotarrak,esate baterako, bere Dotrina Christiana (1617) argitaŕatuzuen; Ziburu'ko Jo-annes Etxeberri'k bere Manual Debozionezkoa(1627), No-elak (1631) ta Elizara erabiltzeko liburua (1636); Aitaprantziskotar Joannes Haranburu'k beŕe Debozino Eskuarra(1635); Ziburu'ko erretore-lagun P. Argaignarats'ek, bere Abtsuta Exortazionea probetxosak bekatorearentzat (1641) ta Debot.enbreviarioa (1656); Sivain Pouvreau'k, bere Guiristinoaren Dotrina(1656), Vhilothea (1664) ta Gudu Espirituala (1665); BernarcloGasteluzar jesulagunak, bere Egia Katolikak (1686); Sara'koizlari Kristobal Harizmendi'k, Ama Birginaren hirur Ofizioak(1660); Juan Tartas'ek, Arue'ko erretore izanak, Onsa hiltzekobidia (1666); Ziburu'ko erretore Aranbillaga'k, Jesus Christoren105
- Page 4 and 5:
LEGEZKO GORDAILLU S. S. 541/71LEGE-
- Page 7:
NUN-ZERAtaka, A. Arrinda 9Itz-aurre
- Page 10 and 11:
apaiza: orra or Elizaren gogoa. Ber
- Page 12 and 13:
a) Idazle bakoitzak, berez, aukeram
- Page 14 and 15:
ITZAURREALerro batzuek eskatu dizki
- Page 16 and 17:
Parroqula de San Juan BautlstaH E R
- Page 18 and 19:
1970'gn. urtea gurefz-ako «eun-urt
- Page 20 and 21:
ta, Euskal-errian sortu zaigu langi
- Page 22 and 23:
gogo-jardunen xuspertzalle ela bait
- Page 24 and 25:
Juan Bataille'aren eliz-parro
- Page 26 and 27:
Aaztu ezin diteken Kardaberaz'en bi
- Page 28 and 29:
8,30 tan, "Zintzotasuna" Eliz-antzo
- Page 30 and 31:
LOIOLA-KO BASILIKANAITA KARDABERAZ-
- Page 32 and 33:
Zesareo Ibero Aita zan, orduan, Loi
- Page 34 and 35:
Laister erabaki zuten auek, ordea,
- Page 36 and 37:
«Aita S. Ignacioren ejercicioac. B
- Page 38 and 39:
Orixe izan genduan, bada, Kardabera
- Page 40 and 41:
Jakintzaren mixterio-argitzetik eta
- Page 42 and 43:
Garbi-naia du, ene ustez, Kardabera
- Page 44 and 45:
»aquel... centro de eternas delíc
- Page 46 and 47:
tran bien hasta ahora», idazten du
- Page 48 and 49:
«Los vascos han sido considerados
- Page 50 and 51:
con lo que he apuntado y sola la Sa
- Page 52 and 53:
Luzea zan sermoietan: bi ordu ta ar
- Page 54 and 55: » desde aquel trono de su amor ine
- Page 57 and 58: KARDABERAZ ETA BIZKAÍAEz dot esang
- Page 59 and 60: tziako mugatik onuzko aldeetan lene
- Page 61 and 62: Euskalerriaren eta euskerearen deia
- Page 63 and 64: euskerea. Bizkaiko erririk geieneta
- Page 65 and 66: Orregaitik, eta bizkaitar giputz-za
- Page 67 and 68: obeto bizkaiera ezagutzen dauanik?
- Page 69 and 70: tera esan. Baiña berak ez ditu itz
- Page 71 and 72: D. Kalisto edo Fr. Kalistoren baten
- Page 73 and 74: CARDAVERAZ, LARRAMENDI YMENDIBURU/.
- Page 75 and 76: tefio, interrumpido brevemente para
- Page 77 and 78: amargura que acompaña a los incomp
- Page 79 and 80: empacho en describir la belleza rol
- Page 81 and 82: «EUSKERAREN BERRI ONAK»IRAKURTZEN
- Page 83 and 84: LIBURUAREN GIROA—Zer dakarren Lib
- Page 85 and 86: Digresio-ixkintxo polit bat egiteko
- Page 87 and 88: telako euskaldun idazle zenbait arb
- Page 89 and 90: diogu, Aita andoindarrari egoki zeg
- Page 91 and 92: -iñarkun» Ejerzizioak eman-ta-ema
- Page 93 and 94: » Ah! munduko aberats pobreak! non
- Page 95: SANTU KARISMATIKOAREN «BERRI ONA»
- Page 98 and 99: Oindiño oraintsu, Bilbao'n, esater
- Page 100 and 101: plaza zabaletan bere itzaldiak egin
- Page 102 and 103: eren aitzaki, txutxu ta akiakuluak
- Page 106 and 107: Imitazionea (1684); Atanasio Belape
- Page 108 and 109: Bestalde, Aita Larramendi'k egiñik
- Page 110 and 111: mendi'k, Araneder'ek, Tournier'ek,
- Page 112 and 113: Ez Mendiburu'k eta Axular'ek bezin
- Page 114 and 115: Lenengo batez ere, Gipuzkoa'n oso i
- Page 116 and 117: Karmeldar Ordenan, lenango, orretar
- Page 118 and 119: Liburu auen egille degu: 1) Baserri
- Page 120 and 121: geroztik Frantzia'n eta Espaiña'n,
- Page 122 and 123: Iru idazti ondu zitun: 1) Auñemend
- Page 124 and 125: -Auzia (1935), eta gai askori buruz
- Page 126 and 127: Jon Andoni Irazusta (1884-1952)Tolo
- Page 128 and 129: kan bere saiotegia, ta an Filofia t
- Page 130 and 131: iañ Bederatziurrena eta Asteroko i
- Page 132 and 133: kadak (1929); Ipuiak (1953); Xenpel
- Page 135 and 136: EGO AMERIKETAKO MIXIOAKETA EUSKAL-E
- Page 137 and 138: mixioei buruz, gure artean, ari gi
- Page 139 and 140: dijoana, gaiñera. Berenez egiten d
- Page 141 and 142: Euskalduna Xabier, Oceaniko ugartea
- Page 143 and 144: AUKERAGauza bí bear omen dítu giz
- Page 145 and 146: —Nai dituzunak.—Bai, al duzu or
- Page 147 and 148: —Lo, geienetan etxean egiten gend
- Page 149 and 150: Zer erru dute aiek? Eta zer aipurik
- Page 151 and 152: talak! Eta itsas-laño eta uso-aldr
- Page 153 and 154: Eta estu da lagunekin, estu kanpoko
- Page 155 and 156:
-mulko gaitza, eliza jendiak gañez
- Page 157 and 158:
Gorabera aundi gaberik, on-artua iz
- Page 159 and 160:
EUSKERAREN GORA BERAKARRONA GOIAN19
- Page 161 and 162:
Gaur parre dagit egun ura gogoratze
- Page 163 and 164:
Urte batean etxez etxe eta baserriz
- Page 165 and 166:
alegindu zirala erdaldun emakumeek
- Page 167 and 168:
arrazan naiz eta odol nazketa aundi
- Page 169 and 170:
1960go jorraillaren 19an aziera ema
- Page 171 and 172:
—Eskabetxeian antxuai burua kentz
- Page 173 and 174:
—Arruan eta Larraskanda azpian.
- Page 175:
tezke. Erdera utsezko eskoletan ito
- Page 178 and 179:
Eta onelakoetan, gaur eguneko oiker
- Page 180 and 181:
«Kopla zaarrak». Eta auetan... «
- Page 182 and 183:
gusu t. a. osaba, izeba, illoba eta
- Page 184 and 185:
—Eztabaida maite du.—Kristau-fe
- Page 186 and 187:
Bizikera berŕi onek, izkera ere er
- Page 188 and 189:
Baiña, au onela izanik... beste ze
- Page 191 and 192:
ZUMARRAGA'KO PARROKI ZAARRALaister
- Page 193 and 194:
Gaur oltzaroa ezartzeko, arri-landu
- Page 195 and 196:
FONDO «P. AGUSTIN DE CARDAVERAZ, S
- Page 197 and 198:
Datos, virtudes del P. Cardaveraz.C