pdf. Los albores del arte en Las Encartaciones - creap
pdf. Los albores del arte en Las Encartaciones - creap
pdf. Los albores del arte en Las Encartaciones - creap
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Paleolitoko horma-<strong>arte</strong>a ekialdeko kantaurialdean: kontuan hartu beharreko funtsezkoak<br />
46<br />
3<br />
19. Baltzez margotutako Ekaineko zaldia. 19. Caballo pintado <strong>en</strong> negro de la cueva de Ekain.<br />
Ekain kobazuloan multzo grafi ko handiagoa<br />
eta osatuagoa dago, margoek bikromia<br />
dabelako, batez be zaldiek, eur<strong>en</strong>ak dira-ta<br />
irudirik ugari<strong>en</strong>ak. Horrezaz ganera, zaldiek<br />
ezaugarri bereziak ditue: zabel aldean “M”<br />
itxurako marra bereizgarria, itxidurak hanketan<br />
eta atzeko hanketako hipertrofi a. Konb<strong>en</strong>tzino<br />
horreek, neurri bat<strong>en</strong> edo bestean,<br />
beste kobazulo batzuetan be agertz<strong>en</strong> dira:<br />
Tito Bustillo (Asturias), La Garma (Cantabria)<br />
eta Santimamiñe (Bizkaia), Sinhikole<br />
(Zuberoa) edo Marsoulas (Erdiko Pirinioak).<br />
Ekain kobazuloan erradiokarbonoz egindako<br />
dataketak emaitza kontraesanez beterikoak<br />
eta z<strong>en</strong>tzunbakoak dira batzuetan, behar bada<br />
laginak eurak kutsaturik egozalako. Horrexegaitik,<br />
eta zehaztasunar<strong>en</strong> kalterako, jo behar<br />
izan da konparazino estilistikora; horr<strong>en</strong> arabera,<br />
ikonofragia multzo hori Erdi eta Goi<br />
Magdal<strong>en</strong> aldi<strong>en</strong> <strong>arte</strong>an kokatz<strong>en</strong> da.<br />
Altxerri kobazuloa Oria ibaiar<strong>en</strong> arroan dago,<br />
deskribatutako kobazulo taldetik urruntxu.<br />
Multzo ikonografi ko askotarikoa dauka, non<br />
bisonteak nagusi diran arr<strong>en</strong> ez-ohiko espezie<strong>en</strong><br />
irudiak be agertz<strong>en</strong> diran, esaterako<br />
edur-oreinak, saigas antilopea, arrainak, hegaztiak,<br />
antropomorfo bat, azeri bat eta erbi<br />
bat<strong>en</strong>a izan leitekean irudia. Berezia eta ezohikoa<br />
da be karraskatzeko teknikea erabili<br />
izana, bai irudi<strong>en</strong> ganeko ulea irudikatzeko,<br />
bai grafi a egin aurretik hormea preparetako.<br />
Kobear<strong>en</strong> kronologia atarateko konparaketa<br />
estilistikoa erabili ezkero, Erdi eta Goi Magdal<strong>en</strong><br />
aldi<strong>en</strong> <strong>arte</strong>an kokatu geinke.<br />
Azk<strong>en</strong>ik, Atlantiar Pirinio<strong>en</strong> kostalderantz,<br />
gune nagusi bi dira Gazteluko (B<strong>en</strong>a-<br />
farroa) hegiar<strong>en</strong> inguruan bata eta Arbailako<br />
(Zuberoa) kareharrizko m<strong>en</strong>dialdean bestea,<br />
non —arestian aitatutako beste multzoetan<br />
jazot<strong>en</strong> ez dan lez— ugaritasun handia dagoan,<br />
bai kronologiar<strong>en</strong> ikuspegitik bai erabilitako<br />
euskarri<strong>en</strong> aldetik (eroangarriak eta<br />
horma ganekoak).<br />
Goi Paleolitoar<strong>en</strong> hasierako <strong>arte</strong> fi guratiboar<strong>en</strong><br />
erakusgarri dira Gatzarria eta Isturitzeko<br />
pieza batzuk, Aurignac aldikoak, esaterako<br />
apaingarri geometrikozko zintzilikariak.<br />
Gravette aldiko erakusgarri dira Isturitzeko<br />
lauza grabatuak eta zintzilikariak, non zaldi<strong>en</strong><br />
eta bisonte<strong>en</strong> irudi zatiak agertz<strong>en</strong> diran,<br />
baita Haregi (Zuberoa) kobazuloko harlauza<br />
ganeko zaldia be, zerbait berandutxuagokoa.<br />
Aurre Magdal<strong>en</strong> aldikotzat jot<strong>en</strong> da Isturitzeko<br />
(Lapurdi) baxuerliebea, non edur-orein<br />
bat, zehaztu bako zerbido bi, zaldi bat eta<br />
hartz bat<strong>en</strong> irudiak dagozan. Gazteluko m<strong>en</strong>di<br />
multzoko horma-<strong>arte</strong>a ikergabe dago, ze<br />
Otsozelaia eta Erberua (Lapurdi) kobazuloak<br />
ez dira sakon aztertu eta arakatu. Hori gora<br />
behera, susmoa dago Magdal<strong>en</strong> aldiaz aurreko<br />
horma-grafi ak izango dirala, kontuan<br />
izanik Erberuakoan eskuak negatiboan margotuta<br />
agertz<strong>en</strong> dirala.<br />
Aro horretako aztarnak askoz be ugariagoak<br />
dira eta ber<strong>en</strong> beregi aitatzekoa da Erdiko<br />
Magdal<strong>en</strong> aldiko <strong>arte</strong> eroangarrian Isturitzeko<br />
kobazuloan, Pirinio guztiko multzorik<br />
garrantzitsu<strong>en</strong>etarikoan, dagozan aztarnak:<br />
grabatu sakonezko apaingarri geometrikoak<br />
ditu<strong>en</strong> hagaxkak, ertzetan trazu laburrez<br />
zulatutako apaingarri biribilak, zaldi<strong>en</strong> ertz<br />
ebakiak, zulatutako hagin eta maskorrak,<br />
la bicromía, sobre todo <strong>en</strong> los caballos que dominan<br />
la temática repres<strong>en</strong>tada. Estos pres<strong>en</strong>tan<br />
además unos rasgos específi cos como el<br />
despiece <strong>en</strong> “M” a la altura <strong>del</strong> vi<strong>en</strong>tre, las cerraduras<br />
<strong>en</strong> las patas o la hipertrofi a <strong>del</strong> tr<strong>en</strong> posterior,<br />
conv<strong>en</strong>ciones pres<strong>en</strong>tes <strong>en</strong> mayor o m<strong>en</strong>or<br />
medida <strong>en</strong> las cuevas de Tito Bustillo (Asturias),<br />
La Garma (Cantabria) y Santimamiñe (Bizkaia),<br />
Sinhikole (Zuberoa) o Marsoulas (Pirineos C<strong>en</strong>trales).<br />
<strong>Las</strong> dataciones radiocarbónicas obt<strong>en</strong>idas<br />
para la cueva de Ekain ofrec<strong>en</strong> unos resultados<br />
contradictorios y aberrantes, <strong>en</strong> algunos<br />
casos, quizás por la propia contaminación de<br />
las muestras. Es por ello que todavía debemos<br />
recurrir a la siempre inexacta comparación estilística<br />
para datar el dispositivo iconográfi co <strong>en</strong>tre<br />
el Magdal<strong>en</strong>i<strong>en</strong>se medio y superior.<br />
La cueva de Altxerri se localiza <strong>en</strong> la cu<strong>en</strong>ca <strong>del</strong><br />
río Oria, algo alejada de la agrupación descrita.<br />
El dispositivo iconográfi co es especialm<strong>en</strong>te variado<br />
y, aunque dominan los bisontes, exist<strong>en</strong><br />
repres<strong>en</strong>taciones de especies poco habituales<br />
como r<strong>en</strong>os, antílope saigas, peces, aves, un<br />
antropomorfo, un zorro y una posible liebre.<br />
Además, desde el punto de vista técnico, se recurre<br />
de manera reiterada a los raspados, procedimi<strong>en</strong>to<br />
poco común, tanto para el rell<strong>en</strong>o de<br />
las fi guras a modo de pelaje como para preparar<br />
el panel con antelación a la ejecución de la<br />
grafía. La cronología de la cavidad, <strong>en</strong> función<br />
de la comparación estilística, se sitúa <strong>en</strong> torno al<br />
Magdal<strong>en</strong>i<strong>en</strong>se medio y superior.<br />
3 Por último, <strong>en</strong> las estribaciones costeras de<br />
los Pirineos Atlánticos exist<strong>en</strong> dos c<strong>en</strong>tros principales<br />
<strong>en</strong>torno a la colina de Gaztelu (B<strong>en</strong>abarra)<br />
y el macizo calizo de Arbaila (Zuberoa). En con-<br />
traposición a las dos acumulaciones anteriores,<br />
<strong>en</strong> esta ocasión se da una variedad considerable<br />
tanto desde el punto de vista cronológico como<br />
desde los soportes utilizados (mueble y parietal).<br />
18<br />
El <strong>arte</strong> fi gurativo de los mom<strong>en</strong>tos iniciales <strong>del</strong><br />
Paleolítico Superior está repres<strong>en</strong>tado por algunas<br />
piezas de Gatzarria e Isturitz de época<br />
Auriñaci<strong>en</strong>se, como colgantes con motivos<br />
geométricos. Para el Graveti<strong>en</strong>se, <strong>en</strong> la segunda<br />
se graban plaquetas y colgantes, que incluy<strong>en</strong><br />
repres<strong>en</strong>taciones parciales de caballos o bisontes,<br />
mi<strong>en</strong>tras que <strong>en</strong> la cueva de Haregi (Zuberoa),<br />
algo posterior, se traza un caballo sobre<br />
una plaqueta de piedra. También se considera<br />
de cronología premagdal<strong>en</strong>i<strong>en</strong>se el bajorrelieve<br />
El <strong>arte</strong> parietal paleolítico <strong>en</strong> el Ori<strong>en</strong>te Cantábrico: Consideraciones básicas<br />
47