XÂY DỰNG QUY TRÌNH ĐỊNH TÍNH, ĐỊNH LƯỢNG ĐỒNG THỜI CYNARIN, ACID CLOROGENIC, CYNAROSID VÀ SCOLYMOSID TRONG LÁ ACTISÔ BẰNG PHƯƠNG PHÁP UHPLC-PDA
https://app.box.com/s/4zl3k2l3exil9mv9z37kvd750x7u4bz5
https://app.box.com/s/4zl3k2l3exil9mv9z37kvd750x7u4bz5
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Đ Ề T À I K H O A H Ọ C V À
C Ô N G N G H Ệ C Ấ P T R Ư Ờ N G
vectorstock.com/27117080
Ths Nguyễn Thanh Tú
eBook Collection
XÂY DỰNG QUY TRÌNH ĐỊNH TÍNH, ĐỊNH LƯỢNG
ĐỒNG THỜI CYNARIN, ACID CLOROGENIC,
CYNAROSID VÀ SCOLYMOSID TRONG LÁ ACTISÔ
BẰNG PHƯƠNG PHÁP UHPLC-PDA
WORD VERSION | 2021 EDITION
ORDER NOW / CHUYỂN GIAO QUA EMAIL
TAILIEUCHUANTHAMKHAO@GMAIL.COM
Tài liệu chuẩn tham khảo
Phát triển kênh bởi
Ths Nguyễn Thanh Tú
Đơn vị tài trợ / phát hành / chia sẻ học thuật :
Nguyen Thanh Tu Group
Hỗ trợ trực tuyến
Fb www.facebook.com/DayKemQuyNhon
Mobi/Zalo 0905779594
.
BỘ Y TẾ
ĐẠI HỌC Y DƯỢC TP. HỒ CHÍ MINH
BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP TRƯỜNG
XÂY DỰNG QUY TRÌNH ĐỊNH TÍNH, ĐỊNH LƯỢNG
ĐỒNG THỜI CYNARIN, ACID CLOROGENIC,
CYNAROSID VÀ SCOLYMOSID TRONG LÁ ACTISÔ
BẰNG PHƯƠNG PHÁP UHPLC-PDA
Mã số: <Mã số đề tài>
Chủ nhiệm đề tài: ThS. Nguyễn Thị Ánh Nguyệt
Tp. Hồ Chí Minh, 02/2019
.
.
BỘ Y TẾ
ĐẠI HỌC Y DƯỢC TP. HỒ CHÍ MINH
BÁO CÁO TỔNG KẾT
ĐỀ TÀI KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CẤP TRƯỜNG
XÂY DỰNG QUY TRÌNH ĐỊNH TÍNH, ĐỊNH LƯỢNG
ĐỒNG THỜI CYNARIN, ACID CLOROGENIC,
CYNAROSID VÀ SCOLYMOSID TRONG LÁ ACTISÔ
BẰNG PHƯƠNG PHÁP UHPLC-PDA
Mã số: <Mã số đề tài>
Chủ nhiệm đề tài
(ký, họ tên)
Nguyễn Thị Ánh Nguyệt
Tp. Hồ Chí Minh, 02/2019
.
. i
DANH SÁCH CÁC THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
1. Nguyễn Thị Ánh Nguyệt
2. Trần Văn Quyền
.
. ii
MỤC LỤC
DANH SÁCH CÁC THÀNH VIÊN THAM GIA NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI .................... i
MỤC LỤC ............................................................................................................................ ii
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................................ iv
DANH MỤC HÌNH ............................................................................................................. v
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ......................................................................................... vii
ĐẶT VẤN ĐỀ ................................................................................................................... viii
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN .............................................................................................. 10
1.1. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT CỦA CHI CYNARA .......................................................... 10
1.1.1. Vị trí phân loại ........................................................................................................... 10
1.1.2. Hình thái thực vật ...................................................................................................... 11
1.1.3. Phân bố sinh thái ........................................................................................................ 14
1.1.4. Bộ phận dùng, thu hái, chế biến, bảo quản ................................................................ 14
1.2. THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA CHI CYNARA ...................................................... 15
1.2.1. Dẫn xuất caffeoylquinic ............................................................................................. 15
1.2.2. Flavonoid ................................................................................................................... 16
1.2.3. Sesquiterpen lacton .................................................................................................... 17
1.2.4. Inulin .......................................................................................................................... 18
1.2.5. Các thành phần khác .................................................................................................. 18
1.3. TÁC DỤNG DƯỢC LÝ CỦA ACTISÔ ...................................................................... 19
1.3.1. Tác dụng chống oxy hóa ............................................................................................ 19
1.3.2. Tác dụng trên gan mật ............................................................................................... 19
1.3.3. Tác dụng làm giảm cholesterol .................................................................................. 20
1.3.4. Tác dụng kháng khuẩn – kháng nấm ......................................................................... 20
1.3.5. Tác dụng trên tim mạch ............................................................................................. 20
1.3.6. Tác dụng trên hệ tiêu hóa ........................................................................................... 21
1.3.7. Tác dụng kháng viêm ................................................................................................. 21
1.3.8. Tác dụng kháng ung thư ............................................................................................ 21
1.3.9. Tác dụng kháng HIV .................................................................................................. 21
1.4. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH KIỂM NGHIỆM ACTISÔ ........................ 22
1.4.1. Tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam IV .......................................................................... 22
1.4.2. Tiêu chuẩn Dược điển Anh, Dược điển Châu Âu ...................................................... 22
.
. iii
1.5. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH TÍNH, ĐỊNH LƯỢNG CÁC HỢP CHẤT PHENOL
TRONG ACTISÔ BẰNG HPLC ......................................................................................... 24
1.5. MỘT SỐ CHẾ PHẨM TRÀ TÚI LỌC TRÊN THỊ TRƯỜNG ................................... 28
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......................................................... 30
1.6. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU ...................................................................................... 30
1.6.1. Nguyên liệu ................................................................................................................ 30
1.6.2. Dung môi, hóa chất .................................................................................................... 31
1.6.3. Thiết bị, dụng cụ ........................................................................................................ 31
1.7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................................................................................ 32
1.7.1. Xây dựng quy trình định tính, định lượng đồng thời cynarin, acid clorogenic,
scolymosid, cynarosid trong lá Actisô bằng UPLC ............................................................. 32
1.7.2. Đánh giá quy trình định lượng ................................................................................... 35
CHƯƠNG 2. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN ....................................................................... 41
2.1. XÂY DỰNG QUY TRÌNH ĐỊNH LƯỢNG ĐỒNG THỜI CY, AC, SCO, CR
TRONG LÁ ACTISÔ BẰNG UPLC-PDA ......................................................................... 41
2.1.1. Khảo sát điều kiện sắc ký UPLC ............................................................................... 41
2.1.2. Khảo sát điều kiện chiết xuất lá Actisô ...................................................................... 48
2.1.3. Quy trình định lượng CY, AC, CR và SCO .............................................................. 53
2.2. ĐÁNH GIÁ QUY TRÌNH ĐỊNH LƯỢNG ................................................................... 54
2.2.1. Khảo sát độ tinh khiết của các chất đối chiếu ............................................................ 54
2.2.2. Tính tương thích của hệ thống ................................................................................... 57
2.2.3. Tính tuyến tính ........................................................................................................... 59
2.2.4. Giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ)......................................... 61
2.2.5. Khảo sát tính chọn lọc ............................................................................................... 62
2.2.6. Khảo sát độ lặp lại ..................................................................................................... 63
2.2.7. Khảo sát độ đúng ....................................................................................................... 66
2.3. ỨNG DỤNG QUY TRÌNH ĐỊNH LƯỢNG ĐỂ ĐÁNH GIÁ HÀM LƯỢNG AC, CY,
SCO, CR TRONG ACTISÔ ................................................................................................ 68
CHƯƠNG 3. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ ........................................................................ 75
3.1. KẾT LUẬN ................................................................................................................... 75
3.2. ĐỀ NGHỊ ...................................................................................................................... 75
CHƯƠNG 4. TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 77
.
. iv
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1. Một số loài trong chi Cynara .............................................................................. 10
Bảng 1.2. Các đặc điểm hình thái của 9 kiểu gen của loài Actisô trồng ............................ 12
Bảng 1.3. Chương trình HPLC phân tích các hợp chất phenol ........................................... 25
Bảng 1.4. Một số điều kiện định lượng các hợp chất trong Actisô bằng HPLC ................ 26
Bảng 2.5. Một số chế phẩm trên thị trường ......................................................................... 30
Bảng 2.6. Đánh giá độ chính xác theo nồng độ chất phân tích ........................................... 38
Bảng 2.7. Mối liên quan giữa tỷ lệ phục hồi và nồng độ chất phân tích ............................. 39
Bảng 3.8. Chương trình chạy tiệm tiến được lựa chọn ....................................................... 45
Bảng 3.9. Bảng so sánh 2 điều kiện HPLC và UPLC ......................................................... 48
Bảng 3.10. Bảng độ tan của AC, CY, SCO, CR ................................................................. 49
Bảng 3.11. Kết quả khảo sát nhiệt độ chiết của AC, CY, SCO, CR ................................... 50
Bảng 3.12. Bảng khảo sát thời gian chiết của AC, CY, SCO, CR ..................................... 51
Bảng 3.13. Bảng khảo sát số lần chiết của AC, CY, SCO và CR ....................................... 52
Bảng 2.14. Kết quả đánh giá độ tinh khiết của hợp chất đã phân lập ................................. 55
Bảng 2.15. Kết quả đánh giá độ tinh khiết của cynarosid phân lập .................................... 56
Bảng 3.16. Độ tinh khiết của các chất chuẩn ...................................................................... 57
Bảng 3.17. Kết quả giá trị trung bình của thông số các pic trong mẫu thử ......................... 57
Bảng 3.18. Kết quả giá trị trung bình của thông số các pic trong mẫu chuẩn ..................... 58
Bảng 3.21. Kết quả khảo sát LOD và LOQ của AC, CY, SCO, CR ................................... 62
Bảng 3.22. Độ lặp lại acid clorogenic ................................................................................. 64
Bảng 3.23. Độ lặp lại của cynarin ....................................................................................... 64
Bảng 3.24. Độ lặp lại của scolymosid ................................................................................. 65
Bảng 3.25. Độ lặp lại của cynarosid .................................................................................... 65
Bảng 3.26. Tóm tắt độ lặp lại và hàm lượng của các chất định lượng ............................... 65
Bảng 3.27. Kết quả độ đúng của acid clorogenic ................................................................ 66
Bảng 3.28. Kết quả độ đúng của cynarin .......................................................................... 66
Bảng 3.29. Kết quả độ đúng của scolymosid ...................................................................... 67
Bảng 3.30. Kết quả độ đúng của cynarosid ......................................................................... 67
Bảng 31. Tóm tắt tỷ lệ phục hồi của quy trình định lượng ................................................. 67
.
. v
DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1. Vị trí phân loại của Actisô .................................................................................. 10
Hình 1.2. Vị trí phân loại của Actisô trong loài Cynara cardunculus L. ............................ 11
Hình 1.3. Các thế hệ lai F1 của Cynara Cardunculus L. .................................................... 13
Hình 1.4. Dẫn xuất của acid caffeoylquinic ........................................................................ 16
Hình 1.5. Dẫn xuất Flavonoid. ............................................................................................ 17
Hình 1.6. Dẫn xuất Sesquiterpen lacton. ............................................................................. 17
Hình 1.7. Sắc ký đồ dịch chiết hoa đầu của Actisô ............................................................. 25
Hình 1.8. Sắc ký đồ dịch chiết lá và hoa Actisô .................................................................. 26
Hình 1.9. Một số chế phẩm trên thị trường ......................................................................... 29
Hình 3.10. Sắc ký đồ của AC, CY, SCO, CYR chuẩn ở bước sóng 323 nm ...................... 41
Hình 3.11. Sắc ký đồ của AC,CY, SCO, CYR chuẩn ở bước sóng 349 nm ....................... 41
Hình 3.12. Phổ hấp thu UV của acid clorogenic, cynarin, scolymosid và cynarosid ........ 42
Hình 3.13. SKĐ khảo sát dung môi pha động ..................................................................... 42
Hình 3.14. SKĐ khảo sát chương trình chạy ...................................................................... 44
Hình 3.15. SKĐ khảo sát tốc độ dòng ................................................................................. 45
Hình 3.16. SKĐ khảo sát nhiệt độ cột ................................................................................. 46
Hình 3.17. SKĐ định lượng AC, CY,SCO, CR bằng phương pháp HPLC ........................ 47
Hình 3.18. SKĐ định lượng AC, CY,SCO, CR bằng phương pháp UPLC ........................ 47
Hình 3.19. Biểu đồ độ tan của AC, CY, SCO và CR .......................................................... 48
Hình 3.20. SKĐ của 2 dung môi chiết EtOH 70% và Nước ............................................... 49
Hình 3.21. Biểu đồ nhiệt độ chiết AC, CY,SCO và CR ..................................................... 50
Hình 3.22. SKĐ của 2 nhiệt độ chiết 60 o C và 100 o C ........................................................ 50
Hình 3.23. Biểu đồ thời gian chiết AC, CY, SCO và CR ................................................... 51
Hình 3.24. Biêu đồ các lần chiết AC, CY, SCO và CR ...................................................... 52
Hình 2.25. Sắc ký đồ HPLC kiểm tra độ tinh khiết của acid clorogenic phân lập .............. 55
Hình 2.26. Sắc ký đồ HPLC kiểm tra độ tinh khiết của cynarosid phân lập ....................... 56
Hình 3.28. Sắc ký đồ khảo sát tính tương thích hệ thống của mẫu thử ............................... 57
Hình 3.29. Sắc ký đồ khảo sát tính tương thích hệ thống của mẫu chuẩn .......................... 57
Hình 3.30. Đường tuyến tính của acid clorogenic .............................................................. 59
Hình 3.31. Đường tuyến tính của cynarin ........................................................................... 60
.
. vi
Hình 3.32. Đường tuyến tính của scolymosid ..................................................................... 60
Hình 3.33. Đường tuyến tính của cynarosid ....................................................................... 61
Hình 3.34. sắc ký đồ của acid clorogenic ở nồng độ LOD ................................................. 62
Hình 3.35. Sắc ký đồ của cynarin ở nồng độ LOD ............................................................. 62
Hình 3.36. Sắc ký đồ của cynarosid ở nồng độ LOD .......................................................... 62
Hình 3.37. Sắc ký đồ của acid scolymosid ở nồng độ LOD ............................................... 62
Hình 3.38. Sắc ký đồ khảo sát tính chọn lọc ....................................................................... 62
Hình 3.39. Phổ UV khảo sát tính chọn lọc của acid clorogenic .......................................... 63
Hình 3.40. Phổ UV khảo sát tính chọn lọc của cynarin ...................................................... 63
Hình 3.41. Phổ UV khảo sát tính chọn lọc của scolymosid ................................................ 63
Hình 3.42. Phổ UV khảo sát tính chọn lọc của cynarosid ................................................... 63
Hình 3.43. Sắc ký đồ khảo sát độ lặp lại của acid clorogenic và cynarin ........................... 64
Hình 3.44. Sắc ký đồ khảo sát độ lặp lại của scolymosid và cynarosid .............................. 64
Hình 3.45. Ảnh hưởng của bộ phận dùng lên hàm lượng lá tím ......................................... 69
Hình 3.46. Ảnh hưởng của bộ phận dùng lên lá trắng ........................................................ 69
Hình 3.47. Ảnh hưởng của điều kiện phơi đến hàm lượng lá tím ....................................... 70
Hình 3.48. Ảnh hưởng của điều kiện phơi đến hàm lượng lá trắng .................................... 70
Hình 3.49. Ảnh hưởng của tháng thu hoạch đến hàm lượng lá tím .................................... 71
Hình 3.50. Ảnh hưởng của tháng thu hoạch đến hàm lượng lá trắng ................................. 71
.
vii .
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
ACN
MeOH
EtOH
DĐVN
LOD
LOQ
HPLC
PDA
t o
UV-Vis
SKĐ
AC
CY
SCO
CYR,CR
Chữ nguyên
Acetonitril
Methanol
Ethanol
Dược điển Việt Nam
Limit of Detection (Giới hạn phát hiện)
Limit of Quantitation (Giới hạn định lượng)
High Performance Liquid Chromatography (Sắc ký lỏng hiệu năng cao)
Photo Diod Array Detector (Đầu dò dãy diod quang)
Nhiệt độ
Ultraviolet and Visible (Tử ngoại khả kiến)
Sắc ký đồ
Acid clorogenic
Cynarin
Scolymosid
Cynarosid
.
. iii
ĐẶT VẤN ĐỀ
Actisô (Cynara scolymus L.) là loại cây thảo sống nhiều năm có nguồn gốc từ miền
nam Châu Âu. Diện tích trồng Actisô khoảng 125.000 ha/năm và sản lượng hàng
năm là 1,42 triệu tấn. Trong đó, Tây Ban Nha (25.000 ha), Ý (50.000 ha) và Pháp
(13.000 ha) đóng góp vào khoảng 75% tổng diện tích trồng [40].
Trên thế giới, Actisô được dùng làm thuốc và thực phẩm chức năng để trị các bệnh
về gan, mật. Ngoài ra, theo những nghiên cứu gần đây, dịch chiết lá Actisô còn có
tác dụng chống oxy hóa, kháng khuẩn, kháng u, kháng HIV… Nhìn chung, ở nước
ngoài có rất nhiều công trình nghiên cứu về cây Actisô, điển hình có các nghiên cứu
về thành phần hóa học, tác dụng dược lý, phương pháp định tính, định lượng các
hợp chất chính (các flavonoid và dẫn xuất acid caffeoyl quinic), và một số thử nghiệm
trên lâm sàng như hiệu quả làm giảm triệu chứng khó tiêu và hạ cholesterol [41].
Tại Việt Nam, rất nhiều chế phẩm từ Actisô với số lượng và chất lượng khác nhau,
đa dạng về hình thức từ trà túi lọc đến các dạng thuốc viên, thuốc sủi, thuốc nước để
uống. Do đó, việc kiểm tra chất lượng của các sản phẩm này cần được quan tâm.
Dược điển Việt Nam IV định lượng cynarin bằng phương pháp đo phổ tử ngoại
(UV). Tuy nhiên phương pháp này có độ chọn lọc không cao vì trong lá Actisô
ngoài cynarin còn có các đồng phân khác đều có cùng phổ UV. Vì vậy, cần một
phương pháp hiện đại để định lượng chính xác hàm lượng hoạt chất có trong Actisô.
Ngoài ra, cũng cần định lượng acid clorogenic, scolymosid và cynarosid – không
những là các chất chứa hàm lượng đáng kể trong Actisô mà còn có tác dụng đáng
chú ý của Actisô như tác dụng chống oxy hoá và hạ cholesterol. Nhóm nghiên cứu
đã có công trình công bố định lượng đồng thời 4 chất trên bằng phương pháp PDA-
HPLC [44]. Tuy nhiên, ngày nay hệ thống máy UHPLC ra đời với nhiều ưu điểm
hơn so với HPLC là tốc độ phân tích nhanh, độ nhạy và độ phân giải tốt hơn, tiết
kiệm dung môi. Gần đây, với nhu cầu phân tích ngày càng nhiều nên một số nơi
như trung tâm kiểm nghiệm, viện kiểm nghiệm các tỉnh thành và một số xí nghiệp
bắt đầu có nhu cầu sử dụng hệ thống này và sẽ tăng dần trong tương lai.
.
. ix
Do đó để có thể đáp ứng được với nhu cầu trên, đề tài “Xây dựng quy trình định
tính, định lượng đồng thời acid clorogenic, cynarin, scolymosid và cynarosid trong
lá Actisô bằng phương pháp UPLC-PDA” được thực hiện với các mục tiêu chính
như sau:
1. Xây dựng qui trình định tính, định lượng đồng thời cynarin, acid clorogenic,
cynarosid, scolymosid có trong lá Actisô bằng UPLC-PDA
2. Khảo sát hàm lượng hoạt chất theo các điều kiện làm khô khác nhau.
3. Khảo sát sự thay đổi hàm lượng thay đổi hoạt chất theo từng thời vụ thu hái
khác nhau.
4. Khảo sát sự thay đổi hàm lượng hoạt chất theo từng bộ phận cây.
5. Đánh giá hàm lượng các hoạt chất trong một số chế phẩm từ lá Actisô
.
10 .
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN
1.1. ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT CỦA CHI CYNARA
1.1.1. Vị trí phân loại
Theo hệ thống phân loại ngành thực vật hạt kín của A. L. Takhtajan công bố năm
1987 và đã sửa đổi năm 2009, vị trí của chi Cynara thuộc họ Asteraceae như sau
(Hình 1.1) [9], [31]
Bảng 1.1. Một số loài trong chi Cynara
Một số loài trong chi Cynara [16], [32]
1. Cynara alba Boiss. ex DC.
2. Cynara algarbiensis Coss. ex Mariz
3. Cynara auranitica Post
4. Cynara baetica (Spreng.) Pau
5. Cynara cardunculus L.
6. Cynara cornigera Lindl.
7. Cynara Cyrenaica Maire & Weiller
8. Cynara humilis L.
9. Cynara hystrix Ball
10. Cynara kurdica Handel-Mazzetti
11. Cynara pygmaea Willd
12. Cynara senneni Pau ex Sennen
13. Cynara sibthorpiana Boiss. & Heldr. Diagn
Ngành Ngọc lan
(Magnoliophyta)
Lớp Ngọc lan
(Magnoliosida)
Phân lớp Cúc
(Asteridae)
Liên bộ Cúc
(Asteranae)
Bộ Cúc
(Asterales)
Họ Cúc
(Asteraceae)
Chi Cynara L.
14. Cynara syriaca Boiss. Hình 1.1. Vị trí phân loại của Actisô
Trong cách phân loại trước đây, theo Rottenberg và Zohary (1996) Cynara
cardunculus L. var sylvestris (Lamk) Fiori là tổ tiên của Actisô trồng hiện nay
(globe Artichoke) [var. Sativa Moris, var. Scolymus (L.) Fiori, ssp. scolymus (L.)
Hegi] và rau ca đông lá rậm (leafy cardoon) hay rau ca đông trồng (cultivated
.
11 .
cardoon) (var. altilis DC) [42].
Dựa trên nghiên cứu về đặc điểm hình thái của cây Actisô, Wiklund và cộng sự
(1992) đã khẳng định rằng Actisô trồng (globe Artichoke), rau ca đông lá rậm (leafy
cardoon) và rau ca đông dại (wild cardoon) đều cùng 1 loài duy nhất là Cynara
cardunculus L..
Gần đây, Pignone và Sonnante (2004) đã nghiên cứu về sinh hóa và chất đánh dấu
hóa học để phân loại Cynara cardunculus L. như mô tả ở Hình 1.2, gần giống với
cách phân loại của Wiklund (1992):
Cynara cardunculus L.
var. scolymus (L.) Fiori
Actisô trồng
(Globe Artichoke)
var. sylvestris (Lam.) Fiori
Actisô dại
(Wild Artichoke)
var. altilis DC
Actisô lá rậm
(Leafy cardoon)
Hình 1.2. Vị trí phân loại của Actisô trong loài Cynara cardunculus L.
Trong đó, Cynara cardunculus var. sylvestris (Lam.) Fiori là tổ tiên của 2 loài var.
scolymus (L.) Fiori và var. altilis DC.
1.1.2. Hình thái thực vật
Tên nước ngoài: artichaut (Pháp), artichoke (Anh), artischoke (Đức).
Tên Việt nam: Actisô
Tên khoa học: Cynara scolymus L. Họ Asteraceae.
Nguồn gốc: Actisô là một loại thực vật cổ xưa có thể ăn được, gần với chi carduus.
Về nguồn gốc, loại thực vật này được tìm thấy ở khu vực phía bắc Châu phi. Cho đến
thế kỷ 15, loài này mới được đưa từ Sicile vào Châu âu và được trồng ở Pháp, Anh và
Đức. Cho đến đầu thế kỷ 20 thì mới thấy có những báo cáo sử dụng cây Actisô làm
thuốc [29].
.
12 .
Thực vật học: là loại cây thân thảo lâu năm có nguồn gốc từ vùng Địa trung hải.
Phần dưới đất là một thân rễ to với một hệ thống rễ chằng chịt. Thân cây thẳng
đứng, có rãnh, phân nhánh và dài từ 1m đến 1,5 m. Trong năm đầu tiên, các lá xếp
theo hình hoa thị, lá to rộng, xanh xám, xẻ thùy sâu, gân lá nổi, không có gai,
trắng và có lông ở mặt dưới. Năm thứ hai xuất hiện thân cây, phía trên thân có
những lá to hoàn chỉnh, các lá nhỏ dần từ gốc đến ngọn và tận cùng là những lá
không có cuống. Lá có thể dài đến 1 m. Các hoa màu xanh tím, hình ống, đặt trên
một cụm hoa màu xanh lá cây hoặc màu tím (hoa đầu). Các hoa lưỡng tính và
thường xuất hiện trong năm thứ hai. Đầu cụm hoa rất lớn, có đường kính hơn 10 cm
bao gồm một đế hoa, với sợi lông tua tủa, tụm lại ở đế hoa và tủa ra ở đầu. Quả hình
trứng, nhẵn bóng, màu nâu sẫm, có mào lông trắng. Hạt không có nội nhũ [7], [29].
Hình thái thực vật của Actisô rất đa dạng tùy theo giống và kiểu gen khác nhau.
Sara Lombardo và cộng sự (2010) đã nghiên cứu về mặt sinh học và hình thái sinh
học của loài dựa trên 9 kiểu gen. Bảng 1.2 cho thấy các kiểu gen ảnh hưởng đến
kích thước, hình dạng (chỉ số chiều dài/ đường kính) của hoa và màu sắc bên trong
ngoài của lá bắc. [43]
Kiểu gen
Bảng 1.2. Các đặc điểm hình thái của 9 kiểu gen của loài Actisô trồng
Khối
lượng tươi
tỉ lệ chiều
dài/ đường
kính
Màu lá
bắc ngoài
Concerto 201 ± 4 1,25 ± 0,08 tím đậm
Màu lá
bắc trong
vàng lá
mạ
Harmony F1 225 ± 17 1,15 ± 0,01 xanh lá vàng
Lá bắc
không gai
không gai
nhưng có đầu
nhọn
Madrigal F1 219 ± 37 1,15 ± 0,03 xanh lá vàng không gai
vàng lá
Romanesco clone
tím ánh
144 ± 5 1,05 ± 0,03
mạ ánh không gai
C3
xanh lá
tím
Tema 2000 167 ± 3 1,25 ± 0,03 tím đậm
Tempo 176 ± 66 1,30 ± 0,03
Tondo di
Paestum
Violet de
Provence
210 ± 50 1,00 ± 0,02
125 ± 1 1,45 ± 0,10
Violetto di Sicilia 122 ± 22 1,45 ± 0,05
tím ánh
xanh lá
tím ánh
xanh lá
nhạt
tím ánh
xanh lá
xanh lá ánh
tím
vàng ánh
tím
vàng tím
vàng tím
vàng tím
vàng lá
mạ
không gai
nhưng có đầu
nhọn
không gai
không gai
không gai
không gai
.
13 .
Trên thế giới, có 3 cây phổ biến là Actisô trồng var. scolymus (globe Artichoke-hoa
tròn), rau ca đông trồng var. altilis (cultivated cardoon – hoa dài) và tổ tiên của
chúng var. sylvestris. Trong đó, Actisô hoa tròn (globe Artichoke) thường được
trồng để lấy hoa trưởng thành còn Actisô hoa dài (cultivated cardoon) thường lấy lá
tươi và thân. Ngày nay, xuất hiện nhiều thế hệ lai F1 của chúng đa dạng về hình
dạng và có giống tốt (xem Hình 1.3) [10].
Cynara cardunculus
x
var. scolymus ‘Romanesco C3’
(Globe artichoke)
var. altilis ‘Altilis 41’
(cultivated cardoon)
Các thế hệ lai F1
Hình 1.3. Các thế hệ lai F1 của Cynara Cardunculus L.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
14
1.1.3. Phân bố sinh thái
Phân bố: Actisô là giống cây tự nhiên của lưu vực Địa Trung Hải và được biết đến
từ thế kỷ thứ tư trước công nguyên như thức ăn và còn được sử dụng làm thuốc.
Người Ả Rập đóng vai trò quan trọng trong việc di thực loài này đến vùng Nam Địa
Trung Hải vào thời Trung Cổ. Actisô có vị trí quan trọng trong ngành nông nghiệp
của vùng Địa Trung Hải với hơn 800.000 ha đất trồng trọt và sản lượng thu họach
hàng năm lên đến khoảng 770.000 tấn (chiếm 70% sản lượng toàn cầu). Italia dẫn
đầu thế giới về sản lượng Actisô (474.000 tấn/năm), tiếp đến là Tây Ban Nha
(215.000 tấn/năm), Pháp (55.000 tấn/năm), Hy Lạp (25.000 tấn/năm). Actisô cũng
được trồng ở vùng Cận Đông (Thổ Nhĩ Kỳ và Iran), Bắc Phi (Ai Cập, Morocco,
Algeria, Tunisia), Nam Mỹ (Argentina, Chilê và Pêru), Hoa Kỳ (chủ yếu là ở vùng
California) và còn được trồng ở Trung Quốc [25]. Ở Việt Nam, Actisô được người
Pháp di thực vào thế kỷ thứ 19 và được trồng ở Sapa (Lào Cai), Tam Đảo (Vĩnh
Phúc) và Đà Lạt (Lâm Đồng).
Trồng trọt: Actisô ưa khí hậu ẩm mát quanh năm. Nhiệt độ thích hợp khoảng 15–18
ºC. Ở Việt nam, thường trồng ở độ cao 1.000–1.500 m so với mặt biển. Actisô là
cây sinh trưởng mạnh, cho nên cần chọn đất dày màu, thoát nước và bón nhiều phân.
Ở Việt nam, Actisô chủ yếu được trồng bằng chồi nhánh và hiện nay chưa thể thu
hoạch hạt và trồng bằng hạt.
Sau khi làm đất nhỏ, lên luống cao 20-25 cm, mặt luống rộng 40 cm, bổ hốc cách
nhau 70-80 cm thành một hàng giữa luống. Dùng 10-15 tấn phân chuồng mục để
bón lót cho 1 ha, thúc bằng nước phân chuồng hoặc phân đạm 2-3 lần tùy tình hình
sinh trưởng của cây. Tưới thúc lần thứ nhất 15 ngày sau khi trồng, lần thứ hai cách
lần trước khoảng 20 ngày. Nếu tưới thúc bằng đạm thì dùng 80-100 kg urê/ha pha
thành dung dịch 2%, tưới vào lúc sáng sớm hoặc chiều mát. Cần làm cỏ vun xới kết
hợp khi tưới thúc [3].
1.1.4. Bộ phận dùng, thu hái, chế biến, bảo quản
Ngoài việc dùng đế hoa và lá bắc để ăn người ta còn dùng thân và lá tươi của Actisô
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
15
làm thuốc. Lá tươi được thu hái lúc sắp hoặc đang ra hoa, rọc bỏ sống lá, sấy hay
phơi khô. Lá tươi và khô dùng dưới hình thức thuốc sắc 5 – 10%, hoặc cao lòng 2 –
10 g / ngày. Có khi chế thành cao mềm hay cao khô để làm thuốc viên, thuốc tiêm
dưới da, tiêm tĩnh mạch. Ngoài ra, còn dùng dưới dạng cao lỏng đặc biệt với hình
thức nhỏ giọt, ngày uống 1 – 3 lần, mỗi lần 10 – 40 giọt [4]. Actisô được bảo quản ở
nhiệt độ khoảng 5 o C trong 10 ngày, nếu sau 10 ngày thì hàm lượng các chất sẽ
giảm đáng kể [4].
1.2. THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA CHI CYNARA
1.2.1. Dẫn xuất caffeoylquinic
Dẫn xuất acid caffeoylquinic được biết đến nhiều nhất trong Actisô là cynarin (acid
1,3-dicaffeylquinic), dù không phải là chất chiếm hàm lượng cao nhất. Hợp chất
này được phân lập từ dịch chiết lá Actisô và được mô tả lần đầu tiên bởi Panizzi và
Scarpati (1954) [25].
Cynarin (acid 1,3 – dicaffeoylquinic): cynarin là diester caffeic của acid quinic, là
dẫn xuất acid caffeoylquinic được biết đến nhiều nhất và được xem là hoạt chất
chính trong Actisô mặc dù không phải là chất chiếm hàm lượng cao nhất (Hàm
lượng cynarin trong dịch chiết methanol rất thấp chỉ khoảng 1,5%). Hợp chất này
được phân lập từ dịch chiết lá Actisô và được mô tả lần đầu tiên bởi Panizzi và
Scarpati, đã được các tác giả người Ý phân lập ở dạng tinh khiết (1954) [25].
Trong một số tài liệu trước đây cho rằng cynarin tồn tại trong lá tươi là acid 1,3-
dicaffeoylquinic rất dễ bị chuyển thành 1,5-dicaffeoylquinic trong quá trình sắc với
nước và các sản phẩm phân hủy của cynarin như acid caffeic (acid 3,4-dihydroxy
cinnamic), acid clorogenic (acid 5-O-caffeylquinic) và acid neo-clorogenic (acid 3-
O- caffeylquinic) [7]. Tuy nhiên, rất nhiều nghiên cứu gần đây đã chứng minh rằng
cynarin không phải là chất nguyên thủy trong cây mà nó là chất artifact được hình
thành trong quá trình chiết xuất với nước nóng [24], [26], [33].
Dẫn xuất acid caffeoylquinic là thành phần polyphenol chính với acid clorogenic là
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
16
chất có hàm lượng cao nhất (39%), tiếp đến là acid 1,5–O–dicaffeoylquinic (21%) và
acid 3,4-O–dicaffeoylquinic (11%) tính trên tổng hàm lượng acid caffeoylquinic. Hàm
lượng các chất này phụ thuộc dung môi, pH, nhiệt độ trong quá trình chiết xuất [25].
OH
HO
OR 5
4
5
R 4 O COOH
R =
3
2
1
OR 3
OR 1
O
R1 R3 R4 R5 Tên hợp chất
R H H H acid pseudoclorogenic
H R H H acid neoclorogenic
H H H R acid clorogenic
H H R H acid cryptoclorogenic
R R H H cynarin
H R R H acid 3,4-di-O-caffeoylquinic
R H H R acid 1,5-di-O-caffeoylquinic
H R H R acid 3,5-di-O-caffeoylquinic
H H R R acid 4,5-di-O-caffeoylquinic
Hình 1.4. Dẫn xuất của acid caffeoylquinic
1.2.2. Flavonoid
Trong Actisô có chứa các dẫn chất của nhóm flavon như apigenin, luteolin và các
dẫn chất của nhóm anthocyanidin như cyanidin, peonidin và delphinidin. Apigenin
và luteolin glycosid được tìm thấy ở cả lá và hoa trong khi đó các sắc tố
anthocyanidin chỉ tìm thấy ở hoa. Những chất này được xem là thành phần chính
trong tổng lượng các chất phenolic (khoảng 10% hoặc ít hơn) trong mô Actisô.
Luteolin là chất chống oxy hóa mạnh có tác dụng bảo vệ các lipoprotein trọng
lượng phân tử thấp khỏi các tác nhân oxy hóa trong khi đó các sắc tố anthocyanin
ngoài tác dụng cải thiện sức khỏe còn đóng vai trò quan trọng trong các thực vật
dùng làm thức ăn do đó được chấp nhận làm màu thực phẩm [25].
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
17
R1 R2 Tên hợp chất
Rutinose OH Luteolin – O – 7 rutinosid
Glucose OH Luteolin – O – 7 glucosid
Ruttinose H Apigenin – O – 7 rutinosid
Glucose H Apigenin – O – 7 glucosid
Hình 1.5. Dẫn xuất Flavonoid.
Các dẫn chất của luteolin bao gồm:
– Cynarosid (luteolin 7-O-β-glycopyranosid).
– Scolymosid [luteolin-7-O-[β-D-glucopyranosyl-(2→1)-α-L-rhamnopyranosyl].
– Cynarotriosid (luteolin-7- rutinosid, 3’-glucose).
Ngoài ra, tùy theo loài còn có dẫn chất khác luteolin như apigenin 7-O-rutinosid,
apigenin 7-O-glucosid hay các dẫn chất của naringenin (narirutin) như narigenin 7-
O- glucosid [23].
1.2.3. Sesquiterpen lacton
Cynaropicrin
R =
O
OH
Aguerin
R =
O
Grosheimin
Hình 1.6. Dẫn xuất Sesquiterpen lacton.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
18
Sesquiterpen lacton là hợp chất chính tạo nên vị đắng của cây. Schneider và Thiele
đã báo cáo rằng hợp chất này chỉ có trong các phần màu xanh của cây như lá, mà
hoàn toàn không có trong rễ. Lượng sesquiterpen lacton chiếm 2,55% (trọng lượng
khô) trong dịch chiết lá Actisô [22]. Gồm 2 Sesquiterpen lacton chính là
cynaropicrin và grosheimin. Ngoài ra, còn có sesequiterpen B- selinen và
caryphyllen [28].
1.2.4. Inulin
Inulin chủ yếu được tìm thấy trong cây hai lá mầm thuộc họ Asteraceae gồm những
loài phổ biến như rau Diếp xoăn (Cichorium intybus L.), Actisô (C. scolymus), Bồ
công anh (Taraxacum officinale), Thược dược (Dalia variabilis), Lê đất (Polymia
sonchifolia). Inulin trong Actisô có chiều dài chuỗi lên đến 200 phân tử fructose
(thuộc nhóm fructan) liên kết với nhau theo liên kết β-2,1 và β-2,6 dưới dạng mạch
thẳng hoặc mạch nhánh. Inulin trong Actisô được xem là chất có mức độ trùng hợp
phân tử cao nhất trong giới thực vật [25].
Các dược liệu giàu inulin đang trở thành loại thực phẩm chức năng được ưa thích
nhờ những lợi ích tiềm năng đối với sức khỏe con người. Vì con người không có
enzym tiêu hóa fructan nên khi xuống đại tràng, chất này đóng vai trò như chất nền
cho sự phát triển của hệ vi khuẩn. Chế độ ăn giàu fructan có tác dụng kích thích
bifidobacteria một cách chọn lọc, giúp chúng phát triển và nhờ đó làm giảm sự tạo
thành những chất gây khối u. Một lí do khác khiến inulin được ưa dùng là nhờ có
ảnh hưởng nhất định đến thành phần hệ vi sinh vật trong ruột và có hiệu quả tốt đối
với việc hấp thu chất khoáng, lipid trong máu và ngăn ngừa ung thư đại tràng.
Ngoài ra, inulin là chất có lượng calori thấp nên còn được sử dụng để sản xuất thực
phẩm giảm béo [25].
1.2.5. Các thành phần khác
Actisô cũng có chứa chất xơ, calcium, phosphor, kali, acid folic, vitamin C, niacin,
thiamin, nguyên tố vi lượng và carrotenoid.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
19
Trong Actisô còn có một số loại enzym như oxidase, peroxidase, cynarase,
ascorbinase và ribulose-1,5-diphosphate carboxylase. Đặc biệt, Actisô có chứa
nhiều polyphenol oxidase. Các enzym hoạt động mạnh ở pH 4-7,6 và dễ phá hủy
hoạt chất trong quá trình phơi, sấy và chế biến.
Tinh dầu với các thành phần như beta – selinen, caryophyllen, eugenol,
phenylacetaldehyd và decanal.
Acid béo no và không no như acid stearic, acid palmitic, acid oleic và acid linoleic.
Ngoài ra, nghiên cứu cũng cho thấy lá Actisô còn chứa các carbohydrat như:
fructose, saccarose, glucose, hemicellulose…[35].
Tổng cộng có 15 axit amin được tìm thấy trong lá Actisô. Chín trong số này là rất
cần thiết gồm: valin, threonin, methionin, isoleucin, leucin, lysin, phenylalanin,
histidin, arginin. Hàm lượng các axit amin toàn phần là 58,29%, trong đó axit amin
thiết yếu chiếm 4,71%) [36].
1.3. TÁC DỤNG DƯỢC LÝ CỦA ACTISÔ
1.3.1. Tác dụng chống oxy hóa
Một nghiên cứu được thực hiện trên bạch cầu của những người thường xuyên chịu
tác động oxy hóa cao, đã xác định được dịch chiết của lá Actisô có tính chống oxy
hóa ở nồng độ từ 1 – 10 mg/ml, quá nồng độ này hoạt tính chống oxy hóa sẽ giảm.
Nghiên cứu tương tự khác vào năm 2002 trên các tế bào nội mạc mạch máu trong
ống nghiệm cũng đã chứng minh tác dụng chống oxy hóa của Actisô. Ngoài ra, thử
nghiệm cho thấy, phân đoạn n-butanol của dịch chiết lá có tác dụng chống oxy hóa
mạnh nhất [27].
1.3.2. Tác dụng trên gan mật
Trên in vitro, dịch chiết Actisô có tác dụng bảo vệ tế bào gan chuột khỏi sự phá hủy
màng tế bào. Ngoài ra, ở nồng độ 100 g/ml, dịch chiết lá Actisô (có chứa 27% acid
caffeoylquinic và 7% flavonoid) còn giúp làm tăng đáng kể hoạt động của tế bào
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
20
gan HepG2 sau khi ủ 48 giờ. Cũng tại nồng độ này dịch chiết Actisô được chứng
minh làm giảm tổn thương tế bào do ethanol gây ra (nồng độ 50 milimol) [17].
Ngoài ra, ở nồng độ 250 mg/kg/ngày (đường uống) Actisô đã được chứng minh có
khả năng bảo vệ tế bào gan khỏi tác hại của paracetamol [34].
1.3.3. Tác dụng làm giảm cholesterol
Dịch chiết lá Actisô có tác dụng ngăn cản sinh tổng hợp cholesterol ở gan. Tác dụng
này là nhờ luteolin làm giảm đặc tính của HMG-CoA (enzym xúc tác quá trình sinh
tổng hợp cholesterol). Hơn nữa, acid clorogenic và luteolin có thể ngăn cản quá
trình gây xơ cứng động mạch nhờ ngăn cản sự oxy hoá LDL. Nói chung, Actisô làm
giảm cholesterol theo 2 cơ chế song song là giảm sinh tổng hợp cholesterol và ngăn chặn
sự oxy hoá LDL khi sử dụng 1280 mg dịch chiết Actisô đã được tiêu chuẩn hóa
trong 12 tuần [30].
1.3.4. Tác dụng kháng khuẩn – kháng nấm
Ba dịch chiết chloroform, Ethyl acetat, và n – butanol của lá Actisô đều có tác dụng
kháng khuẩn và kháng nấm. Trong đó, có 4 vi khuẩn gram dương là: Bacillus
subtilis, Staphylococcus aureus, Agrobacterium tumefaciens, và Micrococcus luteus,
2 vi khuẩn gram âm là: Escherichia coli, Salmonella typhimurium. Cùng 3 nấm men
là: Candida albicans, Saccharomyces cerevisiae, Saccharomyces carlsbergensis, và
2 nấm mốc Aspergillus niger, Penicillium oxalicum. Trong số đó, axit chlorogenic,
cynarin, luteolin-7-rutinoside, và cynaroside có tác dụng tương đối cao hơn so với
các hợp chất khác; và có hiệu quả hơn với nấm. Nồng độ ức chế tối thiểu của các
hợp chất này là từ 50 đến 200 g/mL. [38].
1.3.5. Tác dụng trên tim mạch
Rossoni và cộng sự (2005) đã chứng minh Cynara cardunculus có thể làm tăng sự
sản xuất nitric oxid nên làm giãn mạch máu ở các tế bào nội mô động mạch chủ của
thú vật thí nghiệm. Các tác giả cũng chứng minh được rằng luteolin và apigenin có
tác dụng trên sự giãn động mạch chủ khi thêm vào thành phần để tắm xông hơi. Li
và cộng sự (2004) đã nghiên cứu và chứng minh được sở dĩ có sự tăng hàm lượng
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
21
nitric oxid là do enzym tổng hợp nitric oxid (nitric oxide synthase: eNOS). Các
flavonoid trong Actisô đã làm tăng hoạt tính của eNOS. Thử nghiệm cũng đã chứng
minh rằng chỉ có luteolin và cynarosid có tác dụng làm tăng hoạt tính của eNOS
nhưng cynarin và acid clorogenic lại không có tác dụng này.
Tác dụng làm hạ lipid huyết, chống oxy hóa và làm tăng quá trình sao chép của các gen
tổng hợp nitric-oxid của Actisô giúp ích cho việc điều trị các bệnh về tim mạch [25].
1.3.6. Tác dụng trên hệ tiêu hóa
Với liều 125 – 500 mg/kg, Actisô được chứng minh có khả năng chống lại tác hại
của ethanol trên hệ tiêu hóa. Mặt khác, ở liều 1000 – 2000 mg/kg, Actisô có thể
ngăn cản tổn thương niêm mạc dạ dày do stress gây ra [21].
Nghiên cứu cho thấy dịch chiết Actisô có lợi ích trong việc điều trị các bệnh rối
loạn tiêu hóa. Các hợp chất cynarosid trong Actisô có tác dụng tăng co thắt hồi
tràng, thông qua thụ thể của chất trung gian hóa học là serotonin [39].
Dịch chiết lá Actisô được sử dụng để điều trị các bệnh dạ dày – ruột chủ yếu dựa
vào tác động chống lại chứng khó tiêu gián tiếp thông qua đặc tính tẩy xổ. Tác dụng
tấy xổ của Actisô tương tự các hợp chất acid dehydrocholic [25].
1.3.7. Tác dụng kháng viêm
Luteolin có tính kháng viêm và kháng dị ứng do có tác dụng ức chế sự thành lập
COX – 2, PGE2 và lipopolysaccaride (LPS). Luteolin còn ức chế xanthin oxidase ở
liều 100 µmol/L, ức chế lipoxygenase, ức chế sự sản sinh quá mức của α – TNF là
những chất gây viêm và gây chết tế bào [32].
1.3.8. Tác dụng kháng ung thư
Với nồng độ từ 10 – 100 M, acid clorogenic có tác dụng ức chế mạnh glucose-6-
phosphattranslocase (một yếu tố liên quan đến kiểu hình xâm lấn của các tế bào u
não). Hơn nữa, acid clorogenic còn có tác dụng ức chế sự di căn của tế bào gây ra
bởi sphingosin – 1 phosphat (S1P) – chất gây gián phân cho tế bào u nguyên bào xốp [14].
1.3.9. Tác dụng kháng HIV
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
22
Nghiên cứu trước đây cũng chỉ ra rằng hợp chất 1,5 – dicaffeoylquinic acid có trong
Actisô có khả năng ức chế mạnh mẽ và không độc hại HIV – 1 intergrase, một
enzym cần thiết cho sự xâm nhập của bộ gen HIV vào tế bào vật chủ [15].
1.4. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH KIỂM NGHIỆM ACTISÔ
1.4.1. Tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam IV
Định lượng bằng phương pháp đo quang UV-Vis
Cân chính xác khoảng 3 g dược liệu và cắt nhỏ hoặc xay thành bột thô. Làm ẩm với
ethanol 96% (TT) trong 30 phút, cho vào bình Soxhlet chiết với ethanol 70% (TT)
trên cách thuỷ cho tới hết hoạt chất (thử bằng phản ứng định tính A: dịch thử không
xuất hiện màu hồng cánh sen). Cất thu hồi dung môi. Cắn còn lại thêm 20 ml nước
cất, lọc qua giấy lọc. Cho dịch lọc vào ống quay ly tâm và thêm 20 ml dung dịch chì
acetat 10% (TT), khuấy đều. Ly tâm với vận tốc 3000 vòng/phút, trong 15 phút.
Gạn bỏ lớp nước. Thêm vào cắn 5 ml dung dịch acid acetic 10% (TT) và 25 ml
dung dịch acid sulfuric 0,05 M (TT) .Chuyển hỗn hợp vào bình định mức 100 ml,
lắc đều trong 30 phút. Thêm nước cất đến vạch . Lấy 20 ml hỗn hợp vào ống ly tâm
và ly tâm như trên. Lấy chính xác 1 ml dung dịch trong ở phía trên, cho vào bình
định mức 50 ml. Thêm methanol (TT) đến vạch. Đo độ hấp thu cực đại ở bước sóng
325 nm. Mẫu trắng là methanol (TT).
Hàm lượng hoạt chất trong dược liệu được tính theo công thức sau:
A x 10000/616 x P
A: Độ hấp thu của mẫu đo.
616: Độ hấp thu của dung dịch cynarin 1% trong methanol (TT) ở bước sóng 325 nm.
P: Khối lượng dược liệu thô (đã trừ độ ẩm).
Dược liệu phải chứa không ít hơn 0,1% hoạt chất tính theo cynarin [6].
1.4.2. Tiêu chuẩn Dược điển Anh, Dược điển Châu Âu
Phải chứa tối thiểu 0,8% acid chlorogenic (C16H18O9) (thuốc khô).
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
23
Định lượng bằng phương pháp HPLC-UV
Chuẩn bị mẫu thử:
Dung dịch thử: Để 0,500 g thuốc bột (1000), thêm 50 ml methanol và đun hồi lưu
trên cách thủy ở 70 °C trong 1 giờ. Ly tâm và chuyển phần nổi vào bình định mức
200 ml. Lặp lại và pha loãng thành 200 ml với nước cất.
Dung dịch đối chiếu: Hòa tan 5,0 mg acid clorogenic trong 50 ml methanol. Chuyển
5,0 ml dung dịch này vào bình định mức, thêm 5 ml methanol và pha loãng thành
20 ml bằng nước.
Điều kiện sắc ký:
– Cột sắc ký: 250 mm x 4,6 mm; 5 µm.
– Nhiệt độ cột 40 o C.
– Tốc độ dòng: 1,2 ml/phút.
– Bước sóng phát hiện: 330 nm.
– Pha động: acid phosphoric – nước (0,5: 99,5) (Kênh A); acid phosphoric:
acetonitril (0,5: 99,5) (Kênh B).
– Phát hiện: ở bước sóng 330 nm.
– Thể tích tiêm: 25 ml.
– Chương trình chạy:
Thời gian Kênh A Kênh B
0 -1 92 8
1 -20 9275 825
20-33 75 25
33 -35 750 25100
35 - 37 092 1008
37 - 47 92 8
Dung dịch thử: Sắc ký đồ thu được là tương tự như trên sắc ký đồ của mẫu đối chiếu.
Tính hàm lượng phần trăm của axit chlorogenic sử dụng các biểu thức sau đây:
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
24
A1: diện tích của pic acit clorogenic của mẫu thử
A2: diện tích của pic acid clorogenic của dung dịch đối chiếu
m1: khối lượng của thuốc được kiểm tra trong các dung dịch thử (gam)
m2: khối lượng của acid clorogenic trong dung dịch đối chiếu (gam)
p: hàm lượng phần trăm của acid clorogenic của dung dịch đối chiếu [14].
1.5. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH TÍNH, ĐỊNH LƯỢNG CÁC HỢP
CHẤT PHENOL TRONG ACTISÔ BẰNG HPLC
Hiện nay có nhiều phương pháp định tính và định lượng polyphenol từ Actisô và
chế phẩm bằng phương pháp HPLC:
Katrin Schutz và cộng sự (2004) [20] đã xây dựng phương pháp định tính, định lượng
acid caffeoyquinic và flavonoid trong hoa đầu Actisô như sau: 4 g hoa đầu đông lạnh
được cắt nhỏ, chiết xuất bằng MeOH 60%, khuấy trộn trong 1 giờ ở nhiệt độ phòng.
Dịch chiết được lọc qua giấy lọc rồi bốc hơi ở 30 o C, hòa tan cắn trong nước và điều
chỉnh đến pH 7. Chuyển toàn bộ dịch chiết vào bình định mức 25 ml và điều chỉnh
đến vạch, chỉnh pH đến 7 trước khi mẫu được tinh khiết hoá bằng cột SPE-C18.
Hoạt hoá cột với 5 ml methanol và rửa lại 10 ml nước, sau đó nạp 4 ml mẫu. Các
dẫn xuất của acid hydroxycinnamic lần lượt được rửa giải với 50 ml methanol 10%
(phân đoạn 1), rồi đến 50 ml methanol 100% (phân đoạn 2). Các phân đoạn được
loại hết dung môi đến cắn rồi hoà lại với methanol 50%. Khai triển trên HPLC với
cột Phenomenex ODS, Hydro-Synergi C18 (150 × 3 mm; 4 µm), thể tích tiêm mẫu
là 5 μl, phát hiện ở bước sóng 280 nm (narirutin), 320 nm (acid hydroxy cinnamic),
330 nm (dẫn xuất của apigenin) và 350 nm (dẫn xuất luteolin), nhiệt độ cột 25 o C,
với điều kiện được nêu ở Bảng 1.3.
Kết quả phân tích được trình bày ở Hình 1.7.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
25
Phân đoạn II
Phân đoạn I
Đỉnh:
1. acid 1-O-caffeoylquinic
2. acid 3-O-caffeoylquinic
3. acid clorogenic
4. acid 4-O-caffeoylquinic
5. acid caffeic
6. cynarin
7. luteolin 7-O-glucuronide
8. acid dicaffeoylquinic
9. acid 3,4-di-O-caffeoylquinic
10. acid 3,5-di-O-caffeoylquinic
11. acid 1,5-di-O-caffeoylquinic
12. apigenin 7-O-glucuronide
13. acid 4,5-di-O-caffeoylquinic
14. ni a
15. luteolin 7-O-rutinoside
16. luteolin 7-O-glucoside
17. ni a
18. ni a
19. narirutin
20. naringenin 7-O-glucoside
21. apigenin 7-O-rutinoside
22. apigenin 7-O-glucoside
a
not indentified: chưa xác định
Hình 1.7. Sắc ký đồ dịch chiết hoa đầu của Actisô
Bảng 1.3. Chương trình HPLC phân tích các hợp chất phenol
trong dịch chiết hoa đầu của Actisô
Thời gian
(phút)
Tốc dộ dòng
(ml/phút)
2% AA/ H2O (%) 0,5% AA/H2O-ACN
(50:50) (%)
0 0,4 90 10
20 0,4 82 18
30 0,4 76 24
45 0,4 70 30
65 0,4 70 30
70 0,4 45 55
75 0,4 45 55
83 0,4 0 100
85 0,4 0 100
James E. Simon và cộng sự (2003) [25] đã định tính và định lượng thành phần
polyphenol trong Actisô như sau: cân chính xác khoảng 500-1000 mg lá khô hoặc
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
26
hoa đầu vào bình định mức 100 ml, thêm 70 ml methanol 60%, siêu âm 25 phút, sau
đó để ổn định ở nhiệt độ phòng và điều chỉnh bằng methanol 60% cho đủ thể tích,
lọc qua màng lọc milipore 0,45 μm. Khai triển HPLC được thực hiện trên cột
Phenomenex ODS3 (150× 3,2 mm; 5µm), phát hiện ở bước sóng 330 nm, pha động
gồm 0,2% H3PO4/H2O (A) và acetonitril (B) với chương trình gradient như sau: 6%
B (0’), 6-30% B (20’), 30% B (5’). Chạy thêm 10 phút để ổn định cột. Tổng thời
gian phân tích là 35 phút, tốc độ dòng 1,2 ml/phút.
A
B
Dịch chiết lá (A); Dịch chiết hoa đầu (B)
Hình 1.8. Sắc ký đồ dịch chiết lá và hoa Actisô
Một số điều kiện HPLC trong phân tích các hợp hợp chất phenol trong Actisô được
trình bày tóm tắt trong Bảng 1.4.
Bảng 1.4. Một số điều kiện định lượng các hợp chất trong Actisô bằng HPLC
Máy
Cột sắc ký
Pha động Chế độ chạy
Tốc độ
λmax
Tài
(t o cột)
Tổng thời gian
dòng
(nm)
liệu
phân tích (TRT)
Shimadzu
LiChrospher
C18
Dung môi A: 0,3%
Gradient: 8-48% B
1,0
254,
[11]
HPLC-DAD
(250 x 4,6 mm,
FA/H2O
(35’). TRT: 35’
ml/phút
320
5µm, 100A o )
Dung môi B: iPro-
(25 o C)
ACN-MeOH-0,3%
FA/H2O
(18:30:12:40)
Hewlett-
Phenomenex C18
Dung môi A: 0,2%
Gradient: 6% -30%
1,2
330 [22]
Packard HP-
(150 x 3,2 mm,
H3PO4/H2O
B (20’), 30% B
ml/phút
DAD
5µm, 100 A o )
Dung môi B: ACN
(15’). TRT: 35’
(25 o C)
Hewlett-
Luna C18
Dung môi A:
Gradient: 10-36%
0,2
330
[23]
Packard HP-
(250 x 2 mm, 5
0,03% TFA/H2O
B (35’). TRT: 35’
ml/phút
và
DAD
µm). (25 o C)
Dung môi B: ACN
210
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
27
Agilent 1100-
Zorbax Eclipse
Dung môi A:
Gradient: 8-15% B
1,0
330 [13]
DAD
(250 x 4,6 mm,
0,1% AA/H2O
(20’), 15-30% B
ml/phút
5µm) (25 o C)
Dung môi B: ACN
(10’) TRT: 30’
1100 HPLC
Phenomenex C18
Dung môi A:
Gradient: 10-18%
0,4
280;
[14]
(Hewlett-
ODS
(Torrance,
2% AA/ H2O
B (20’), 18-24% B
ml/phút
320;
Packard,
CA) (150 x 3,0
Dung môi B:
(10’), 24-30% B
330;
Waldbronn,
mm, 4 µm) (25 o C)
0,5 % AA/ACN (1:1)
(15’), 30% B (20’),
350
Germany)
+ tiền cột ODS
30-55 % B (5’), 55-
C18 (4 x 3 mm)
100% B (5’), 100%
(25 o C)
B (8’), 100-10% B
(2’).
TRT: 90’
Perkin-Elmer,
Phenomenex
Dung môi A:
Gradient: 20-30%
0,8
330,
[16]
HPLC-UV/Vis
Prodigy
ODS3
0,2% FA/H2O
B (6’), 30-40% B
ml/phút
280
200
(Torrance,
CA)
Dung môi B:
(10’), 40-50% B
(250 cm x 4,6
ACN/MeOH (60:40)
(8’), 50-90% B (8’),
mm, 5 µm) (25 o C)
90% B (3’), 90-
20% B (3’)
TRT: 38’
Beckman
Khromasil
KR
Dung môi A:
Gradient: 10-50%
1
280 [23]
Gold.
100-5 C18 (250
0,1% TFA
B (30’), 50-100% B
ml/phút
HPLC-UV
cm x 4,6 mm)
Dung môi B:
(5’), 100% B (2’),
(25 o C)
0,1%TFA/ACN
100-10% B (10’).
95%/H2O
TRT: 54’
Waters 2695
Fused core C18
Dung môi A:
Gradient: 5% B
0,8
[27]
UPLC-ESI-
(Halo 50 x 2,1
0,1% FA/H2O
(0’), 12% B (1’),
ml/phút
MS/MS
mm; 2,7 μm)
Dung môi B:
18% B (3’), 90% B
(25 o C)
ACN
(4’), 60% B (5’).
TRT: 14’
Perkin-Elmer
LiChrosorb
C18
Dung môi A:
Gradient 1: 15-
1
325;
[29]
HPLC-PDA
(Merck) (250 x 4
AA-H2O (5:95)
40% B (20’), 40%
ml/phút
265
HPLC-FL
mm, 7 μm) (25 o C)
Dung môi B:
B (25’-30’), 40-63%
(λex)
MeOH
B (30’-45’), 63% B
345
(47’), 63-99% (47’-
(λem).
51’) TRT: 51’
Gradient 2: 10% B,
10-40% B(25’), 40-
99% B (25’-40’).
TRT: 40’
Gilson HPLC-
Platinum EPS C18
Dung môi:
Đẳng
môi:
0,5
254 [28]
UV/Vis
100 metallic (250
MeOH-H2O-H3PO4
400:600:5
ml/phút
x 4,6 mm; 5 μm)
TRT: 170’
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
28
HP 1090 L
LiChrosorb
C18
Dung môi A:
Gradient: 12% B
1,3
[21]
LC-PDA
(250 x 4 mm;
H2O
(0,1’), 12-18% B
ml/phút
LC-DAD
Merck) + tiền cột
Dung môi B:
(9,9’), 18% B (5’), 18-
LC-API-MS
LiChrosorb
C18
ACN
45% B (15’), 45-
(10 x 4 mm,
100% B (5’), 100% B
Merck)
(7’), 100-12% B (8’).
TRT: 50’
Merck-Hitachi
LiChroCART
Dung môi A:
Gradient: 5-20% B
1
330 [25]
L-7420
(Hewlett-Packard)
H2O:FA (95:5)
(5’), 20-25% B
ml/phút
HPLC-UV/Vis
C18 (250 x 4 mm;
Dung môi B:
(45’), 25-30% B
5 μm).
MeOH
(10’), 80% B (2’);
TRT: 62’
Merck-Hitachi
Lichrospher
C18
Dung môi A:
Gradient: 8-70% B
0,4
326 [32]
Lachrom
(250 x 4 mm; 5
AA/H2O (pH 2)
(50’). TRT: 50’
ml/phút
HPLC-UV/Vis
μm), (30 o C)
Dung môi B: ACN
Agilent Hypersil ODS C18 Dung môi A: Gradient: 15% 0,5 280 [28]
Technologies
1100
HPLC/UV/Vis
(250 x 4,6 mm; 4
μm)
0,2% H2SO4/H2O
Dung môi B:
ACN
B(12’), 15-40% B
(2’), 40-60% B (4’),
60-80% B (2’), 80-
90% B (4’), 90-100%
B (4’). TRT: 28’
ml/phút
Chú thích: λex (bước sóng kích thích); λem (bước sóng phát xạ); TRT: total running time
1.5. MỘT SỐ CHẾ PHẨM TRÀ TÚI LỌC TRÊN THỊ TRƯỜNG
ATISO
Cơ sở sản xuất Tâm Châu
ATISÔ
Cơ sở sản xuất trà Hùng Phát
TRÀ ATISÔ
Sản phẩm của Big C
Trà LadoActiso
Công ty cổ phần dược phẩm Lâm
Đồng
Trà Atisô
Cơ sở sản xuất Vĩnh Tiến
Trà Atisô
Công ty TNHH thương mại và
dịch vụ Đại Gia
Actisô nhân sâm Trà tươi Actiso Trà Atisô
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
29
Cơ sở trà Hoàng Duy
Công ty cổ phần dược phẩm Lâm
Đồng
Hình 1.9. Một số chế phẩm trên thị trường
Cơ sở trà Trâm Anh
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
30
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.6. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
1.6.1. Nguyên liệu
Các chất đối chiếu là: cynarin (CY), acid clorogenic (AC), scolymosid (SCO),
cynarosid (CR) đã được phân lập từ các đề tài trước của nhóm nghiên cứu [1], [8].
Trong đó CY, AC, CR đã được thiết lập chất chuẩn với hàm lượng tính trên nguyên
trạng lần lượt là: 94,26%; 92,39%; 91,53%.
Lá Actisô: Lá tươi của 2 giống lá tím và trắng được thu hái ở phường 5, Tp. Đà lạt
vào tháng 3/2017, các lá được chọn là những lá to, già nằm ở gốc của thân cây. Sau
khi thu hái lá được rửa sạch, làm khô bằng 3 phương pháp khác nhau gồm phơi âm
can, phơi trực tiếp dưới ánh nắng, sấy ở 50-60 o C. Trong đó, giống lá trắng phơi âm
can được dùng làm nguyên liệu để xây dựng quy trình định lượng. Ngoài ra, lá trắng
và tím thu hái vào tháng 3, 4, 5, 6 tương ứng với độ tuổi của cây là 6, 7, 8, 9 tháng
tuổi được dùng để đánh giá hàm lượng hoạt chất theo từng thời vụ thu hái.
Rễ và Hoa: được thu hái ở phường 5, Tp. Đà lạt vào tháng 3/2017, sau đó rửa sạch,
phơi âm can đến khô (độ ẩm dược liệu dưới 13%).
Tất cả các nguyên liệu trên được xay nhỏ, rây qua 2 cỡ rây 0,3 mm và 0,125 mm,
lấy phần bột qua rây 0,3 mm nhưng không qua rây 0,125 mm.
Một số chế phẩm dạng trà được mua trên thị trường có các thành phần được trình
bày ở Bảng 2.3
Bảng 2.5. Một số chế phẩm trên thị trường
STT Ký hiệu mẫu Thành phẩn
1 HP Actisô 100%
2 HD 70% Actisô, 30%sâm
3 DG Atisô, cỏ ngọt
4 VT 40 %Rễ, 40% thân, 10%hoa, cam thảo
5 LDX Lá tươi 100%
6 LDD Cao Actisô, Lá Actisô, thảo quyết minh
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
31
7 TC Hoa Actisô
8 TA 60% Hoa, 20% thân, 20% rễ Actisô
9 BC Rễ, thân Actisô
10 TB Thân và lá 50%, rễ 35%, hoa 7%, cỏ ngọt 8%
1.6.2. Dung môi, hóa chất
Dung môi HPLC: acetonitril (Merck), methanol (Merck), acid formic (Merck),
nước cất 2 lần.
Dung môi khác: methanol, ethanol, ethyl acetat, nước cất
1.6.3. Thiết bị, dụng cụ
Các thiết bị trong nghiên cứu hóa học
- Cân phân tích 5 số lẻ CP-2250 (Sartorius).
- Máy xác định độ ẩm MA-45 (Sartorius).
- Bể siêu âm Sonorex RK - 1028H (Bandelin, Đức).
- Bếp cách thủy Memmert WB -14 (Đức).
Các thiết bị sắc ký
− Máy sắc ký lỏng siêu hiệu năng Acquity UPLC (Waters), đầu dò PDA (Waters).
− Cột sắc ký: CORTECS C18 (100 × 4,6 mm; 2,7 μm)
− Phần mềm EMPOWER truy xuất hình ảnh, số liệu cho định tính, định lượng trên
máy UPLC.
Dụng cụ nghiên cứu
Bình lắng gạn, bình định mức, bình nón nút mài, micro pipette, pipette chính xác,
vial thuỷ tinh 20 ml, ống eppendorf (1,5 ml và 15 ml)...và các dụng cụ thông thường
khác trong phòng thí nghiệm.
Xử lý số liệu: Phần mềm SBSS, Microsoft Excel 2007 để phân tích thống kê, kiểm
định sự khác nhau giữa các biến bằng phân tích phương sai (anova), dùng t-test để
kiểm định 2 giá trị trung bình.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
32
1.7. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
1.7.1. Xây dựng quy trình định tính, định lượng đồng thời cynarin, acid
clorogenic, scolymosid, cynarosid trong lá Actisô bằng UPLC
1.7.1.1. Khảo sát điều kiện sắc ký
Tiêu chí lựa chọn chương trình rửa giải:
So sánh các sắc ký đồ và các thông số sắc ký của mẫu thử và mẫu chuẩn để lựa
chọn điều kiện pha động tối ưu nhất. Lựa chọn chương trình dung môi dựa trên các
tiêu chí sau:
Pic tách tốt (Rs ≥ 1,5); cân đối và ít kéo đuôi (0,8 ≤ As ≤ 1,5)
Đỉnh cần định lượng đạt độ tinh khiết pic (giá trị purity angle < purity thresold)
Thời gian lưu ngắn
Tổng thời gian phân tích ngắn (bao gồm thời gian phân tích, rửa và cân bằng cột)
Độ lặp lại tốt
Bước sóng phát hiện: khai triển mẫu chuẩn cynarin, acid clorogenic, scolymosid,
và cynarosid trên UPLC-PDA với dải bước sóng phát hiện từ 200 - 400 nm. Chọn
bước sóng có đỉnh hấp thu cực đại và ổn định..
Khảo sát hệ dung môi: tiến hành thăm dò nồng độ acid thêm vào trong pha động
để cho các pic tách gọn và hạn chế kéo đuôi
Nước acid formic 0,1% ( D) – ACN (C)
Nước acid formic 0,2% ( D) – ACN (C)
Chương trình rửa giải: khai triển trên mẫu thử, khảo sát chế độ rửa giải sao cho các
pic của cynarin, acid clorogenic, scolymosid, và cynarosid tách rõ so với pic kế cận,
ngoài ra pic cần định lượng phải đạt các thông số sắc ký như độ tinh khiết pic, hệ số
kéo đuôi (As), độ phân giải, hệ số dung lượng, số đĩa lý thuyết…
Tốc độ dòng: triển khai trên mẫu thử với chương trình đã được lựa chọn như trên ở
tốc độ dòng khác nhau (0,3 ml/phút; 0,35 ml/phút; 0,4 ml/phút; 0,45 ml/phút và 0,5
ml/phút). So sánh sắc ký đồ UPLC để chọn tốc độ dòng thích hợp.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
33
Nhiệt độ cột: triển khai trên mẫu thử với chương trình rửa giải và tốc độ dòng đã
được lựa chọn với các nhiệt độ cột là 27 o C, 30 o C, 35 o C, 40 o C và lựa chọn nhiệt
độ cột theo những tiêu chí đã đặt ra.
1.7.1.2. Khảo sát quy trình chiết xuất trên mẫu thử
a. Khảo sát dung môi chiết xuất
Lựa chọn dung môi chiết được nhiều hoạt chất cần định lượng và ít tạp chất nhất. Vì
hợp chất cần chiết ở đây là polyphenol nên lựa chọn 4 loại dung môi là: nước,
ethanol, methanol với nồng độ khác nhau và ethyl acetat.
Tiến hành: cân chính xác 100 mg bột lá Actisô vào vial 20 ml, thêm 10 ml dung môi
khảo sát (methanol 40%, 70%, 100%; ethanol 40%, 70%, 96%; ethyl acetat và
nước), lắc đều. Đun cách thủy trong 45 phút (các vial ngập trong nước ở 100 o C).
Lấy vial ra để nguội ở nhiệt độ phòng, lọc dịch chiết qua bông vào bình định mức
25 ml. Thêm dung môi cho đủ thể tích bình, lọc qua màng lọc milipore cellulose
acetat 0,22 μm trước khi khai triển trên UPLC theo điều kiện đã lựa chọn. Thể tích tiêm
mẫu 3 μl. So sánh diện tích pic của AC, CY, SCO, CR trong dung môi khảo sát.
b. Khảo sát nhiệt độ chiết
Tiến hành: cân chính xác 100 mg bột lá actisô vào vial 20 ml, thêm 10 ml dung môi
đã được khảo sát lắc đều. Đun trong bếp cách thủy ở 60 o C, 80 o C và 100 o C trong
45 phút. Lấy vial ra để nguội ở nhiệt độ phòng, lọc dịch chiết qua bông vào bình
định mức 25 ml. Thêm dung môi cho đủ thể tích bình, lọc qua màng lọc milipore
cellulose acetat 0,22 μm trước khi khai triển trên UPLC theo điều kiện đã lựa chọn.
Thể tích tiêm mẫu 3 μl. So sánh diện tích pic của AC, CY, SCO, CR ở các nhiệt độ
chiết xuất cần khảo sát.
c. Khảo sát thời gian chiết
Tiến hành: cân chính xác 100 mg bột lá actisô vào vial 20 ml, thêm 10 ml dung môi
đã được khảo sát lắc đều. Đun trong bếp cách thủy ở nhiệt độ đã khảo sát ở trên
trong 30 phút, 45 phút, 1 giờ, 1 giờ 30 phút, 2 giờ, 2 giờ 30 phút. Lấy vial ra để
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
34
nguội ở nhiệt độ phòng, lọc dịch chiết qua bông vào bình định mức 25 ml. Thêm
dung môi cho đủ thể tích bình, lọc qua màng lọc milipore cellulose acetat 0,22 μm
trước khi khai triển trên UPLC theo điều kiện đã lựa chọn. Thể tích tiêm mẫu 3 μl.
So sánh diện tích pic của AC, CY, SCO, CR ở các thời gian chiết xuất cần khảo sát.
d. Khảo sát số lần chiết để chiết kiệt hoạt chất
Tiến hành: cân chính xác 100 mg bột lá actisô vào vial 20 ml, thêm 10 ml dung môi
đã được khảo sát lắc đều. Đun trong bếp cách thủy ở nhiệt độ và thời gian đã khảo
sát ở trên. Lấy vial ra để nguội ở nhiệt độ phòng, lọc dịch chiết qua bông vào bình
định mức 25 ml. Thêm dung môi cho đủ thể tích bình, lọc qua màng lọc milipore
cellulose acetat 0,22 μm trước khi khai triển trên UPLC theo điều kiện đã lựa chọn.
Bã dược liệu dược chiết tiếp 3 lần nữa, mỗi lần 5 ml nước cất, thực hiện điều kiện
tương tự như trên thu được dịch chiết 2, dịch chiết 3, dịch chiết 4. Thể tích tiêm
mẫu 3 μl. So sánh diện tích pic của AC, CY, SCO, CR của 4 lần chiết.
1.7.1.3. Quy trình định lượng được xây dựng
Chiết xuất:
Mẫu thử: Cân chính xác khoảng 100 mg bột lá khô Actisô cho vào vial 20 ml. Thêm
khoảng 10 ml nước sôi. Chiết trong cách thủy ở 100 o C trong 90 phút. Lọc dịch
chiết qua bông vào bình định mức 25 ml. Bã dược liệu được chiết tiếp lần 1 lần nữa
với 5 ml nước sôi với cùng điều kiện như trên, lọc dịch chiết cho vào bình định mức,
bổ sung nước đến vạch, lọc mẫu qua màng lọc milipore cellulose acetat 0,22 µm trước
khi tiến hành triển khai UPLC.
Mẫu chuẩn: Hỗn hợp chuẩn CY, AC, SCO với nồng độ mỗi chất là 25 ppm trong
methanol, riêng CR (25 ppm) được pha trong methanol 60%, siêu âm ở 80 o C.
Định lượng:
Mẫu thử và chuẩn (n = 3) sau khi lọc được tiêm vào hệ thống UPLC với điều kiện
sắc ký như sau
Máy sắc ký lỏng siêu hiệu năng Acquity UPLC (Waters)
Đầu dò PDA, bước sóng phát hiện là 323 nm (CY, AC) và 349 nm (SCO, CR)
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
35
Cột sắc ký: CORTECS C18 (100 × 4,6 mm; 2,7 μm)
Pha động: nước acid fomic 0,2% (D) – ACN (C). Chương trình rửa giải tiệm tiến
như sau: 10-14% C (2 phút); 14% C (4 phút); 14-17% C (0,5 phút); 17-19% C (2
phút); 19-20% C (5 phút); 20-21% C (1 phút); 21-22% C (6 phút); 20-10% C (0,5
phút);10% C (2,5 phút).
Tốc độ dòng: 0,4 ml/phút.
Lượng mẫu tiêm: 3 μl
Nhiệt độ cột: 27 o C
Thời gian phân tích: 23 phút.
Hàm lượng của CY, AC, SCO và CR trong lá và các chế phẩm Actisô được tính
theo công thức:
X
St
Sc
Cc
k
p 100
m (1 h)
Trong đó: X : Hàm lượng của chất định lượng có trong dược liệu (%)
Sc: Diện tích đỉnh thu được của mẫu chuẩn (μV × s)
St: Diện tích đỉnh thu được của mẫu thử (μV × s)
Cc: Nồng độ của mẫu chuẩn (mg/ml)
k: Độ pha loãng của mẫu đo (ml)
m: Khối lượng cao (mg)
h : độ ẩm của dược liệu
p : độ tinh khiết của chất chuẩn (%)
1.7.2. Đánh giá quy trình định lượng
1.7.2.1. Kiểm tinh khiết chất đối chiếu
Các chất đối chiếu được pha với methanol và tiến hành HPLC với điều kiện là: 5-
95% ACN (20 phút); 95% ACN (5 phút), 95-5% ACN (5 phút), 5% ACN (5 phút).
Sử dụng công cụ tính tích phân tự động để tính hàm lượng % của chất đối chiếu dựa
vào phần trăm diện tích đỉnh và các đỉnh này phải đạt độ tinh khiết pic.
1.7.2.2. Tính tương thích hệ thống
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
36
Mục đích: để đảm bảo hệ thống sắc ký có hiệu năng phù hợp có thể xác định độ
phân giải và độ lặp lại của hệ thống sắc ký đối với phép phân tích thực hiện.
Tính tương thích được thực hiện bằng cách chạy lặp lại 6 lần trên 1 mẫu chuẩn và 1
mẫu thử theo các điều kiện đã được xác định. Ghi nhận các thông số sau:
− Rt : thời gian lưu (phút)
− S: diện tích đỉnh
− N: số đĩa lý thuyết biểu kiến của cột sắc ký = hiệu năng cột
− k’: hệ số dung lượng (capacity factor)
− α : hệ số chọn lọc (seperation factor)
− As: hệ số đối xứng = hệ số kéo đuôi (Asymmetry factor)
− Rs: độ phân giải (resolution)
Tính tương thích hệ thống đạt yêu cầu khi:
− Rt, S: RSD% ≤ 2
− k’ ≥ 1,0
− 1,05 ≤ α ≤ 2,0
− 0,8 ≤ As≤ 1,5
− Rs >1,5
− N ≥ 2000
1.7.2.3. Khảo sát khoảng tuyến tính
Pha các dung dịch mẹ:
- Dung dịch chuẩn acid clorogenic 1 mg/ml: cân chính xác khoảng 5 mg acid
clorogenic vào bình định mức 5 ml, hòa tan và điền vừa đủ thể tích bằng
methanol .
- Dung dịch chuẩn cynarin 1 mg/ml: cân chính xác khoảng 5 mg cynarin vào bình
định mức 5 ml, thêm methanol đến vạch .
- Dung dịch chuẩn scolymosid 1 mg/ml: cân chính xác khoảng 5 mg scolymosid
vào bình định mức 5 ml, bổ sung thể tích vừa đủ bằng methanol .
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
37
- Dung dịch chuẩn cynarosid 1 mg/ml: cân chính xác khoảng 5 mg cynarosid vào
bình định mức 5 ml, thêm methanol 60%, siêu âm ở 80 o C đến khi tan hoàn toàn,
và điền đủ thể tích bằng methanol 60% .
Pha dung dịch hỗn hợp chất đối chiếu (dung dịch 1): Lấy 1 ml dung dịch mẹ đã pha
ở trên cho vào bình định mức 5 ml, điền vừa đủ thể tích bằng methanol thu được
dung dịch có nồng độ mỗi chất là 0,2 mg/ml (dung dịch 1). Từ dung dịch 1, pha các
giai mẫu có nồng độ (ppm) của acid clorogenic, cynarin, scolymosid, và cynarosid
tương ứng như sau:
Chất đối chiếu dd 2 dd 3 dd 4 dd 5 dd 6 dd 7 dd 8
Acid clorogenic 100 50 25 10 5 2,5 0,1
Cynarin 100 50 25 10 5 2,5 0,1
Scolymosid 100 50 25 10 5 2,5 0,1
Cynarosid 100 50 25 10 5 2,5 0,1
Ghi chú: dd là dung dịch, đơn vị là ppm
Tiến hành triển khai trên UPLC 3 lần cho mỗi dung dịch chuẩn đối chiếu với điều
kiện sắc ký đã khảo sát. Xác định sự tương quan giữa nồng độ và diện tích đỉnh của
các dung dịch. Dùng phần mềm Excel để biện luận và đưa ra phương trình hồi qui
tuyến tính.
1.7.2.4. Giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ)
Tiến hành đo tín hiệu thu được từ mẫu chuẩn có nồng độ xác định. Giả sử tín hiệu
tạp nhiễu đường nền thu được từ mẫu trắng là N, tín hiệu của pic chuẩn trong mẫu
chuẩn A có nồng độ nhất định thu được là S. Thiết lập tỷ lệ S/N. LOD có S/N = 2/1
hay 3/1 và LOQ có S/N = 9/1 hay 10/1 là chấp nhận được. Từ tín hiệu S tính nồng
độ đem đo và suy ra LOD, LOQ.
1.7.2.5. Khảo sát tính chọn lọc
Qui trình được tiến hành xác định tính đặc hiệu như sau:
− Dung dịch mẫu trắng: dung dịch methanol 60 % .
− Dung dịch hỗn hợp chất đối chiếu: cynarin, acid clorogenic, scolymosid,
cynarosid.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
38
− Dung dịch mẫu thử: tiến hành như qui trình chiết xuất đã khảo sát .
− Dung dịch thử thêm chuẩn: thêm 100 µl hỗn hợp chuẩn vào 100 µl dung dịch thử.
Triển khai trên HPLC 4 dung dịch trên với điều kiện đã khảo sát, quan sát và so sánh
thời gian lưu, phổ UV và pic của các chất định lượng trong các mẫu trên. Yêu cầu:
− Thời gian lưu của thành phần cần định lượng trong mẫu thử phải tương
đương thời gian lưu của mẫu đối chiếu, đồng thời mẫu trắng không có đỉnh
trùng với đỉnh của thành phần cần định lượng.
− Phổ UV của cynarin, acid clorogenic, scolymosid và cynarosid trong mẫu
chuẩn, mẫu thử và thử thêm chuẩn phải tương đương nhau.
− Khi thêm 1 lượng chất đối chiếu vào mẫu thử, diện tích đỉnh của hợp chất
cần định lượng phải tăng lên so với trước khi thêm chất đối chiếu và pic của
chất cần định lượng phải đạt độ tinh khiết pic.
1.7.2.6. Khảo sát độ lặp lại
Độ lặp lại để đánh giá mức độ phù hợp giữa các kết quả kiểm nghiệm khi phương
pháp được áp dụng lặp lại nhiều lần trên cùng 1 mẫu. Độ lặp lại của phương pháp
phân tích thường được thể hiện bằng độ lệch chuẩn (standard deviation-SD) hay độ
lệch chuẩn tương đối (Relative standard deviation-RSD) của 1 loạt các lần đo mẫu.
Để xác định độ lặp lại, người ta thường tiến hành định lượng 6 lần trong cùng 1 điều
kiện và tính độ lệch chuẩn tương đối RSD%. Giá trị RSD thay đổi tuỳ theo hàm
lượng % chất phân tích có trong mẫu thử [19] (xem Bảng 2.9).
Bảng 2.6. Đánh giá độ chính xác theo nồng độ chất phân tích
Hàm lượng
Tỷ số Đơn vị
chất phân tích (%) nồng độ tương ứng
RSD%
100 1 100% 1,3
10 10 -1 10% 2,8
1 10 -2 1% 2,7
0,1 10 -3 0,1% 3,7
0,01 10 -4 100 ppm 5,3
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
39
Hàm lượng
chất phân tích (%)
Tỷ số
nồng độ
Đơn vị
tương ứng
RSD%
0,001 10 -5 10 ppm 7,3
0,0001 10 -6 1 ppm 11
0,00001 10 -7 100 ppb 15
0,000001 10 -8 10 ppb 21
1.7.2.7. Khảo sát độ đúng hay độ phục hồi
Xác định hàm lượng cynarin, acid clorogenic, scolymosid và cynarosid trong mẫu
thử bằng phương pháp đã khảo sát và sau đó thêm chất đối chiếu vào dược liệu.
Lượng chuẩn thêm vào bằng 80%, 100% và 120% hàm lượng các chất này so với
nồng độ định lượng, thực hiện 3 lần cho mỗi nồng độ. Các mẫu được xử lý và phân tích
theo điều kiện sắc ký đã chọn. Từ đó xác định tỉ lệ phục hồi Y. Tỉ lệ phục hồi tính theo
công thức:
Y
X
X
r
a
100
Trong đó: Xr: lượng tìm thấy. Xa: lượng thêm vào.
Tỷ lệ phục hồi được đánh giá tuỳ theo hàm lượng của chất định lượng có trong mẫu
thử [19] (xem Bảng 2.10)
Bảng 2.7. Mối liên quan giữa tỷ lệ phục hồi và nồng độ chất phân tích
Nồng độ
chất phân tích (%)
Tỷ số
nồng độ
Đơn vị
tương ứng
Tỷ lệ
phục hồi (%)
100 1 100 % 98 – 102
10 10 -1 10 % 98 – 102
1 10 -2 1 % 97 – 103
0,1 10 -3 0,1 % 95 – 105
0,01 10 -4 100 ppm 90 – 107
0,001 10 -5 10 ppm 80 – 110
0,0001 10 -6 1 ppm 80 – 110
0,00001 10 -7 100 ppb 80 – 110
0,000001 10 -8 10 pb 60 – 115
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
40
1.7.2.8. Định lượng cynarin, acid clorogenic, scolymosid, và cynarosid
Lá, gân lá, hoa, rễ của cây Actisô được tiến hành định lượng theo quy trình đã xây
dựng. Hàm lượng của cynarin, acid clorogenic, scolymosid và cynarosid trong lá và
các chế phẩm Actisô được tính theo công thức:
X
St
Sc
Cc
k
p 100
m (1 h)
Trong đó: X : Hàm lượng của chất định lượng có trong dược liệu (%)
Sc: Diện tích đỉnh thu được của mẫu chuẩn (μV × s)
St: Diện tích đỉnh thu được của mẫu thử (μV × s)
Cc: Nồng độ của mẫu chuẩn (mg/ml)
k: Độ pha loãng của mẫu đo (ml)
m: Khối lượng cao (mg)
h : độ ẩm của dược liệu
p : độ tinh khiết của chất chuẩn (%)
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
41
CHƯƠNG 2. KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
2.1. XÂY DỰNG QUY TRÌNH ĐỊNH LƯỢNG ĐỒNG THỜI CY, AC,
SCO, CR TRONG LÁ ACTISÔ BẰNG UPLC-PDA
2.1.1. Khảo sát điều kiện sắc ký UPLC
Khảo sát bước sóng phát hiện
Tiến hành như mục 2.2.1.1. Kết quả trình bày ở Hình 3.12. – Hình 3.14.
323 nm
Hình 3.10. Sắc ký đồ của AC, CY, SCO, CYR chuẩn ở bước sóng 323 nm
349 nm
Hình 3.11. Sắc ký đồ của AC,CY,SCO,CYR chuẩn ở bước sóng 349 nm
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
42
Hình 3.12. Phổ hấp thu UV của acid clorogenic, cynarin, scolymosid và cynarosid
Nhận xét:
- Acid clorogenic có đỉnh hấp thu cực đại tại 217,5; 241,2; và 325,7 nm.
- Cynarin có đỉnh hấp thu cực đại tại 217,5; 242,4; và 322,1 nm.
- Scolymosid có đỉnh hấp thu cực đại tại 254,2 và 349,1 nm.
- Cynarosid có đỉnh hấp thu cực đại tại 254,2 và 349,1 nm.
Nhận thấy, ở bước sóng 347 – 349nm, scolymosid va cynarosid đạt độ hấp thu cao
nhất nhưng 2 pic acid clorogenic và cynarin khá thấp trong khi ở bước sóng 320 –
326 nm, cynarin và acid clorogenic đều có độ hấp thu cao nhất. Do vậy, để định
lượng chính xác hàm lượng các chất trong lá, chọn bước sóng 323 nm làm bước
sóng phát hiện đồng thời acid clorogenic, cynarin và bước sóng 349 nm làm bước
sóng phát hiện đồng thời scolymosid và cynarosid.
Khảo sát hệ dung môi pha động
Tiến hành như mục 2.2.1.1. Kết quả trình bày ở Hình 3.15.
Acid formic 0,1% Acid formic 0,2%
4
8
4
8
Hình 3.13. SKĐ khảo sát dung môi pha động
Nhận xét: acid fomic 0,1% không tách được pic CR với pic 8. Hơn nữa, khả năng
tách của pic AC với pic 4 kém hơn so với acid formic 0,2%. Do vậy, chọn pha động
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
43
có chứa acid formic 0,2%.
Khảo sát chương trình chạy
Tiến hành như mục 2.2.1.1. Kết quả trình bày ở Hình 3.16.
Điều kiện A
AC
A
CY
4
SCO
CR
8
\
Điều kiện B:
AC
B
4
CY
SCO CR
8
Điều kiện C:
AC
C
C
4
CY
SCO
CR
8
Điều kiện D:
AC
D
4
CY
SCO
CR
8
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
44
Điều kiện E:
E
AC
4
CY SCO CR
8
Hình 3.14. SKĐ khảo sát chương trình chạy
Pha động là nước acid formic 0,2% (D) - ACN (C). Các chương trình tiệm tiến khảo
sát bao gồm:
- Điều kiện A: 10-12% C (2 phút); 12-15% C (5 phút); 15-17% C (1 phút); 17% C (7 phút); 17-
25% C (1 phút); 25% C (4 phút); 25-10% C ( 0,5 phút); 10% C (4,5 phút)
- Điều kiện B: 10-14% C (2 phút); 14% C (4 phút); 14-17% C (1 phút); 17% C (8 phút); 17-25%
C (1 phút); 25-10% C ( 0,5 phút); 10% C (2,5 phút).
- Điều kiện C: 10-15% C (2 phút); 15% C (4 phút); 15-18% C (1 phút); 18% C (6 phút); 18-25%
C (1 phút); 25% C (3 phút); 25-10% C ( 0,5 phút); 10% C (4,5 phút)
- Điều kiện D: 10-12% C (2 phút); 12-14% C (4 phút); 14-15% C (0,5 phút); 15-19% C (1,5
phút phút); 19% C (11 phút); 19-22% C (1 phút); 22-10% C (0,5 phút); 10% C (3,5 phút).
- Điều kiện E: 10-14% C (2 phút); 14% C (4 phút); 14-17% C (0,5 phút); 17-19% C (1,5 phút); 19-
20% C (5 phút); 20-21% C (1 phút); 21-22% C (6 phút); 22-10% C (0,5 phút); 10% C (2,5 phút).
Nhận xét:
- Điều kiện A: pic AC tách rõ với pic 4. Tuy nhiên, các pic có thời gian lưu tương
đối dài và pic CR chưa tách được với pic 8.
- Điều kiện B, C, D: pic AC và pic 4 tách rõ, thời gian lưu của các pic phía sau đã
được cải thiện. Tuy nhiên pic CR và pic 8 vẫn chưa tách được.
- Điều kiện E:tất cả các pic định lượng đều tách khá tốt với pic kế cận (Rs > 1,5),
các thông số sắc ký gồm hệ số kéo đuôi, độ tinh khiết pic đều đạt yêu cầu. .
Kết luận: chọn điều kiện E, chương trình tiệm tiến được mô tả ở Bảng 3.11.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
45
Bảng 3.8. Chương trình chạy tiệm tiến được lựa chọn
Phút
Tốc độ
dòng
(ml/phút)
Kênh C (%)
Acetonitril acid
formic 0,1%
Kênh D (%)
Nước acid
formic 0,2%
0 0,4 10 90
2 0,4 14 86
6 0,4 14 86
6,5 0,4 17 83
8 0,4 19 81
13 0,4 20 80
14 0,4 21 79
20 0,4 22 78
20,5 0,4 10 90
23 0,4 10 90
Khảo sát tốc độ dòng
Tiến hành như mục 2.2.1.1. Kết quả trình bày ở Hình 3.17.
AC
0,3 ml/phút AC
0,35 ml/phút
CY
SCO
CR
CY
SCO
CR
AC
0,4 ml/phút
AC
0,45 ml/phút
CY
SCO CR
CY
CR
SCO
Hình 3.15. SKĐ khảo sát tốc độ dòng
Nhận xét: tốc độ dòng càng thấp (0,3 ml/phút) thì thời gian lưu càng tăng. Ở tốc độ
dòng càng cao (0,45 hay 0,5 ml/phút) pic CR càng khó tách với pic 8. Tốc độ dòng
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
46
0,35 và 0,4ml/phút tách khá tốt pic tuy nhiên 0,4 ml/phút cho thời gian lưu ngắn
hơn, tiêt kiệm thời gian. Vì thế chọn tốc độ dòng 0,4 ml/phút.
Khảo sát nhiệt độ cột
Tiến hành như mục 2.2.1.1. Kết quả trình bày ở Hình 3.18.
AC
27 o C
AC
30 o C
CY
SCO CR
CY SCO CR 40 o C
AC
35 o C
AC
CY
SCO CR
CY
SCO CR
Hình 3.16. SKĐ khảo sát nhiệt độ cột
Nhận xét: mặc dù ở 30 o C, 35 o C, 40 o C thì thời gian lưu được rút ngắn lại nhưng
không đáng kể. ở nhiệt độ cao làm khó việc tách pic CYR với pic 8 hơn.
Kết luận: lựa chọn nhiệt độ cột 27 o C.
Kết quả khảo sát điều kiện sắc ký:
Máy sắc ký lỏng siêu hiệu năng Acquity UPLC (Waters)
Đầu dò PDA
Bước sóng phát hiện: 323 nm và 349 nm
Cột sắc ký: CORTECS C18 (100 × 4,6 mm; 2,7 μm)
Pha động: nước acid fomic 0,2% (D) – ACN (C). Chương trình rửa giải tiệm tiến
như sau: 10-14% C (2 phút); 14% C (4 phút); 14-17% C (0,5 phút); 17-19% C (2
phút); 19-20% C (5 phút); 20-21% C (1 phút); 21-22% C (6 phút); 20-10% C (0,5
phút);10% C (2,5 phút).
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
47
Tốc độ dòng: 0,4 ml/phút.
Lượng mẫu tiêm: 3 μl
Nhiệt độ cột: 27 o C
Thời gian phân tích: 23 phút.
So sánh HPLC và UPLC ứng dụng trong định tính, định lượng AC, CY, SCO,
CR trong lá Actisô:
Điều kiện phân tích và SKĐ định lượng AC, CY, SCO và CR bằng phương pháp
HPLC của nhóm nghiên cứu đã thực hiện năm 2011 [5]:
Máy HPLC Waters 2695 (Alliance), Đầu dò PDA 2996
Bước sóng phát hiện: 323 nm (AC và CY), 349 nm (SCO và CR).
Cột sắc ký Sunfire C 18 (250 × 4,6 mm; 5 µm)
Pha động: nước acid formic 0,1% (A) – ACN (B). Chương trình rửa giải: 8-15% B (20 phút);
15% B (1 phút); 15-30% B (9 phút); 30% B (5 phút); 30-8% B (1 phút); 8% (9 phút).
Tốc độ dòng: 1 ml/phút.
Lượng mẫu tiêm: 30 μl
Nhiệt độ cột: 25 o C
Thời gian phân tích: 45 phút
HPLC
AC
CY
SCO
CR
Hình 3.17. SKĐ định lượng AC, CY,SCO, CR bằng phương pháp HPLC
UPLC
AC
CY SCO CR
Hình 3.18. SKĐ định lượng AC, CY,SCO, CR bằng phương pháp UPLC
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
48
Nhận xét: Phương pháp định lượng bằng UPLC có thời gian phân tích nhanh hơn
(23 phút so với HPLC là 45 phút). Ngoài ra, tốc độ dòng UPLC (0,4 ml/phút) thấp
hơn HPLC (1 ml/phút) do đó tiết kiệm được dung môi hơn. Bên cạnh đó, phương
pháp UPLC có độ nhạy và độ phân giải tốt hơn nên tách các chất tốt hơn. Cụ thể, ở
điều kiện HPLC pic cynarosid không tách được với pic 8 (xem Hình 3.19-20) là
một dẫn xuất của luteolin vì cho phổ UV tương tự luteolin. Trong khi đó, điều kiện
UPLC đã tách được 2 pic này do đó kết quả định lượng sẽ chính xác hơn.
Bảng 3.9. Bảng so sánh 2 điều kiện HPLC và UPLC
HPLC
UPLC
Khả năng tách pic pic CR chưa tách ra được pic 8 pic CR đã tách hoàn toàn với pic 8
Thời gian phân tích 45 phút 23 phút
Tốc độ dòng 1 ml/phút 0,4 ml/phút
Lượng tiêm mẫu 30 μl 3 μl
2.1.2. Khảo sát điều kiện chiết xuất lá Actisô
2.1.2.1. Khảo sát dung môi chiết
Tiến hành như mục 2.2.1.1. Kết quả được trình bày ở Hình 3.21-3.22. và Bảng 3.13.
Hình 3.19. Biểu đồ độ tan của AC, CY, SCO và CR
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
49
Bảng 3.10. Bảng độ tan của AC, CY, SCO, CR
Dung môi AC CY SCO CR
MeOH 40% 965262 28791 166483 261317
MeOH 70% 1115768 11697 202251 345587
MeOH 100% 675368 9768 176082 292887
EtOH 40% 985080 13941 176309 286870
EtOH 70% 974344 15833 183871 298059
EtOH 96% 828104 16497 189404 285026
EA 92937 0 22559 14130
Nước 727934 140069 146280 209853
AC
SCO
CR
CY
Hình 3.20. SKĐ của 2 dung môi chiết EtOH 70% và Nước
*đường màu đỏ: dung môi chiết là nước
*đường màu xanh lá: dung môi chiết là EtOH 70%
Nhận xét: methanol 70% chiết được nhiều nhất 3 chất là AC, SCO và CR nhưng lại
chiết được rất ít CY, tín hiệu pic CY gần như không thấy trên sắc ký đồ (Hình 3.22)
nên rất khó định lượng. Trong khi đó nước là dung môi chiết tốt nhất đối với CY
nên cho tín hiệu pic khá rõ. Mặc dù nước không phải là dung môi chiết tốt nhất cho
3 chất còn lại nhưng 3 chất này tan cũng tương đối tốt trong nước và cho tín hiệu
pic rõ trên sắc ký đồ. Do đó chọn dung môi chiết xuất là nước.
2.1.2.2. Khảo sát nhiệt độ chiết
Tiến hành như mục 2.2.1.1. Kết quả được trình bày ở Hình 3.23-3.24 và Bảng 3.14.
Kết quả cho thấy ở 3 nhiệt độ khảo sát (60 o C, 80 o C và 100 o C) cho thấy hàm lượng
SCO và CR chiết được gần như nhau. Ở 60 o C, hàm lượng AC chiết được nhiều
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
50
nhất nhưng lại chiết được CY ít nhất vì thế tín hiệu pic không rõ trên sắc ký đồ nên
rất khó định lượng. Trong khi đó, ở 100 o C cho tín hiệu pic của CY khá cao và pic
của AC cũng tương đối rõ (Hình 3.24). Do đó chọn nhiệt độ chiết ở 100 o C.
Bảng 3.11. Kết quả khảo sát nhiệt độ chiết của AC, CY, SCO, CR
Nhiệt độ AC CY SCO CR
60 độ 934623 27588 148737 178087
80 độ 714838 59083 147630 179904
100 độ 727934 140069 146280 209854
Hình 3.21. Biểu đồ nhiệt độ chiết AC, CY,SCO và CR
AC
CY
SCO
CR
Hình 3.22. SKĐ của 2 nhiệt độ chiết 60 o C và 100 o C
*đường xanh: chiết 100 o C – đường đỏ: chiết 60 o C
2.1.2.3. Khảo sát thời gian chiết
Tiến hành như mục 2.2.1.1. Kết quả được trình bày ở Hình 3.25. và Bảng 3.15.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
51
Bảng 3.12. Bảng khảo sát thời gian chiết của AC, CY, SCO, CR
Thời gian
(phút)
AC CY SCO CR
30 788687 114098 145589 198504
45 727934 140069 146280 209854
60 735565 213016 149949 210846
90 643841 289338 148779 219783
120 612213 364595 149437 223340
150 552364 392267 145022 218444
Hình 3.23. Biểu đồ thời gian chiết AC, CY, SCO và CR
Nhận xét:
SCO và CR: hàm lượng chiết gần như không thay đổi theo thời gian từ 30-150p
AC và CY: có sự thay đổi hàm lượng chiết ngược nhau theo thời gian (xem Hình
3.25). Thời gian chiết càng lâu thì hàm lượng CY càng tăng nhưng AC càng giảm.
Ở thời gian 45 và 60 phút hàm lượng AC bắt đầu giảm và hàm lượng cynarin tăng
nhưng chưa nhiều, diện tích đỉnh còn rất thấp do đó quy trình định lượng sẽ có độ
đúng và độ chính xác không cao. Ở thời gian chiết 90 phút cho diện tích đỉnh của
CY cao gấp 3 lần so với 30 phút, do đó chọn 90 phút là thời gian chiết xuất định
lượng. Các thời gian sau 90 phút mặc dù hàm lượng CY cao nhưng không chọn do
tốn nhiều thời gian.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
52
2.1.2.4. Khảo sát số lần chiết
Tiến hành như mục 2.2.1.1. Kết quả cho thấy, sau 2 lần chiết cho hàm lượng acid
clorogenic, cynarin, scolymosid chiết được trên 97% và cynarosid trên 94%. Do đó
chọn số lần chiết là 2 lần (xem Hình 3.26 và Bảng 3.16)
Bảng 3.13. Bảng khảo sát số lần chiết của AC, CY, SCO và CR
Lần chiết AC CY SCO CR
lần 1 630013 328379 149905 242909
lần 2 27010 31032 17383 39616
lần 3 6754 2448 4680 14959
lần 4 3983 597 873 2451
% lần 1 94,35 90,60 86,73 80,99
% lần 2 4,04 8,56 10,06 13,21
% lần 3 1,01 0,67 2,71 5,00
% lần 4 0,60 0,16 0,51 0,82
Tổng (%) lần chiết 1 và 2 98,35 99,16 96,79 94,2
Hình 3.24. Biêu đồ các lần chiết AC, CY, SCO và CR
Quy trình chiết xuất đã khảo sát: Cân chính xác khoảng 100 mg bột lá khô
Actisô cho vào vial 20 ml. Thêm khoảng 10 ml nước sôi. Chiết trong cách thủy
ở 100 o C trong 90 phút. Lọc dịch chiết qua bông vào bình định mức 25 ml. Bã
dược liệu được chiết tiếp lần 1 lần nữa với 5 ml nước sôi với cùng điều kiện như
trên, lọc dịch chiết cho vào bình định mức, bổ sung nước đến vạch, lọc mẫu qua
màng lọc milipore cellulose acetat 0,22 µm trước khi tiến hành triển khai UPLC.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
53
2.1.3. Quy trình định lượng CY, AC, CR và SCO
Chiết xuất:
Mẫu thử: Cân chính xác khoảng 100 mg bột lá khô Actisô cho vào vial 20 ml. Thêm
khoảng 10 ml nước sôi. Chiết trong cách thủy ở 100 o C trong 90 phút. Lọc dịch
chiết qua bông vào bình định mức 25 ml. Bã dược liệu được chiết tiếp lần 1 lần nữa
với 5 ml nước sôi với cùng điều kiện như trên, lọc dịch chiết cho vào bình định mức,
bổ sung nước đến vạch, lọc mẫu qua màng lọc milipore cellulose acetat 0,22 µm trước
khi tiến hành triển khai UPLC.
Mẫu chuẩn: Hỗn hợp chuẩn CY, AC, SCO với nồng độ mỗi chất là 25 ppm trong
methanol, riêng CR (25 ppm) được pha trong methanol 60%, siêu âm ở 80 o C.
Định lượng:
Mẫu thử và chuẩn (n = 3) sau khi lọc được tiêm vào hệ thống UPLC với điều kiện
sắc ký như sau
Máy sắc ký lỏng siêu hiệu năng Acquity UPLC (Waters)
Đầu dò PDA, bước sóng phát hiện là 323 nm (CY, AC) và 349 nm (SCO, CR)
Cột sắc ký: CORTECS C18 (100 × 4,6 mm; 2,7 μm)
Pha động: nước acid fomic 0,2% (D) – ACN (C). Chương trình rửa giải tiệm tiến
như sau: 10-14% C (2 phút); 14% C (4 phút); 14-17% C (0,5 phút); 17-19% C (2
phút); 19-20% C (5 phút); 20-21% C (1 phút); 21-22% C (6 phút); 20-10% C (0,5
phút);10% C (2,5 phút).
Tốc độ dòng: 0,4 ml/phút.
Lượng mẫu tiêm: 3 μl
Nhiệt độ cột: 27 o C
Thời gian phân tích: 23 phút.
Hàm lượng của CY, AC, SCO và CR trong lá và các chế phẩm Actisô được tính
theo công thức:
X
St
Sc
Cc
k
p 100
m (1 h)
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
54
Trong đó: X : Hàm lượng của chất định lượng có trong dược liệu (%)
Sc: Diện tích đỉnh thu được của mẫu chuẩn (μV × s)
St: Diện tích đỉnh thu được của mẫu thử (μV × s)
Cc: Nồng độ của mẫu chuẩn (mg/ml)
k: Độ pha loãng của mẫu đo (ml)
m: Khối lượng cao (mg)
h : độ ẩm của dược liệu
p : độ tinh khiết của chất chuẩn (%)
2.2. ĐÁNH GIÁ QUY TRÌNH ĐỊNH LƯỢNG
2.2.1. Khảo sát độ tinh khiết của các chất đối chiếu
Các chất đối chiếu cynarin (CY), acid clorogenic (AC), scolymosid (SCO),
cynarosid (CR) đã được thử tinh khiết trên UPLC với hàm lượng lần lượt là:
98,24%; 99,55%; 98,89%, 91,53%.
Khảo sát độ tinh khiết của cynarin
Hình 2.19. Sắc ký đồ HPLC kiểm tra độ tinh khiết của chất phân lập được
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
55
Bảng 2.10. Kết quả đánh giá độ tinh khiết của hợp chất đã phân lập
STT Tên pic t R Diện tích đỉnh % Diện tích đỉnh
1 Cynarin 9,082 6537273 98,24
2 9,479 67520 1,01
3 30,436 49866 0,75
Nhận xét: hàm lượng tạp có trong cynarin điều chế tính theo % diện tích pic là 1,76 %.
Khảo sát độ tinh khiết của acid chlorogenic
Hình 2.25. Sắc ký đồ HPLC kiểm tra độ tinh khiết của acid clorogenic phân lập
Bảng 2.14. Kết quả đánh giá độ tinh khiết của hợp chất đã phân lập
STT Tên pic tR Diện tích đỉnh % diện tích đỉnh
1
Acid clorogenic
11,788
14660699
99,55
2
Tạp
12,356
66773
0,45
Kết luận: độ tinh khiết của acid chlorogenic trên HPLC là 99,55%.
Khảo sát độ tinh khiết của cynarosid
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
56
Hình 2.26. Sắc ký đồ HPLC kiểm tra độ tinh khiết của cynarosid phân lập
Bảng 2.15. Kết quả đánh giá độ tinh khiết của cynarosid phân lập
STT Tên pic tR Diện tích đỉnh % diện tích đỉnh
1
Cynarosid
15,853
12959063
98,89
2
Tạp
15,237
145135
1,11
Kết luận: độ tinh khiết của cynarosid phân lập là 98,89 %.
Khảo sát độ tinh khiết của scolymosid
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
57
Hình 3.27. SKĐ kiểm tra độ tinh khiết của scolymosid
Bảng 3.16. Độ tinh khiết của các chất chuẩn
acid clorogenic cynarin scolymosid cynarosid
Độ tinh khiết 99,55% 98,24% 98,89% 91,53%
2.2.2. Tính tương thích của hệ thống
Tiến hành: mẫu chuẩn và mẫu thử được chuẩn bị như ở Mục 2.2.2.1. Triển khai trên
UPLC như điều kiện đã khảo sát, bơm 6 lần liên tiếp trên cùng một mẫu chuẩn và
mẫu thử. Kết quả được trình bày ở Bảng 3.17 – 3.18, Hình 3.27 – 3.28, phụ lục 1
và phụ lục 2.
Hình 3.28. Sắc ký đồ khảo sát tính tương
thích hệ thống của mẫu thử
Hình 3.29. Sắc ký đồ khảo sát tính tương
thích hệ thống của mẫu chuẩn
Bảng 3.17. Kết quả giá trị trung bình của thông số các pic trong mẫu thử
Rt S k’ Rs As α N
A.clorogenic 5,6 774333 2,7 11,8 1,4 1,4 41284
Cynarin 8,5 180756 4,7 18,0 1,1 1,6 33730
Scolymosid 11,8 155092 6,9 22,4 1,1 1,5 176959
Cynarosid 12,7 210675 7,5 6,9 1,1 1,1 118398
Yêu cầu RSD ≤ 2 RSD ≤ 2 k’ ≥ 1 Rs > 1,5
0,8 ≤ As
≤1,5
1,05 ≤ α ≤
2,0
N ≥
2000
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
58
Bảng 3.18. Kết quả giá trị trung bình của thông số các pic trong mẫu chuẩn
Rt S k’ Rs As α N
A.clorogenic 5,7 668078 2,8 1,5 33098
Cynarin 9,0 935151 5,0 20,4 1,1 1,8 29809
Scolymosid 12,0 366852 7,0 18,9 1,2 1,4 185083
Cynarosid 13,0 470240 7,7 7,4 1,1 1,1 128090
Yêu cầu RSD ≤ 2 RSD ≤ 2 k’ ≥ 1 Rs > 1,5
0,8 ≤ As
≤1,5
1,05 ≤ α ≤
2,0
N ≥
2000
Nhận xét: RSD của các thông số diện tích đỉnh (S), thời gian lưu (tR) đều < 2%, các
thông số khác đều đạt yêu cầu định lượng.
Khảo sát độ ổn định của chương trình rửa giải:
Mẫu thử và mẫu chuẩn được tiêm lặp lại 6 lần và triển khai rửa giải với điều kiện
sắc ký đã khảo sát. Kết quả được trình bày ở bảng sau:
STT
Bảng 19. Khảo sát độ ổn định của chương trình rửa giải trên mẫu thử
Thời gian lưu (tR)
Diện tích đỉnh (S)
AC CY SCO CR AC CY SCO CR
1. 5,59 8,60 11,84 12,74 773.404 178.963 154.003 209.965
2. 5,56 8,53 11,83 12,73 777.087 181.076 154.367 211.568
3. 5,56 8,51 11,82 12,71 774.404 181.141 157.446 211.277
4. 5,56 8,52 11,81 12,70 771.054 180.546 156.783 210.664
5. 5,55 8,48 11,81 12,70 776.915 181.662 154.075 210.258
6. 5,55 8,48 11,79 12,67 773.137 181.148 153.880 210.320
TB 5,56 8,52 11,82 12,71 774.334 180756 155.092 210.675
Std.Dev. 0,013 0,045 0,018 0,025 2337,8 947,2 1588,6 626,6
RSD 0,2 0,5 0,2 0,2 0,3 0,5 1,0 0,3
Bảng 20. Khảo sát độ ổn định của chương trình rửa giải trên mẫu chuẩn
STT
Thời gian lưu (tR)
Diện tích đỉnh (S) (C = 0,25 mg/ml)
AC CY SCO CR AC CY SCO CR
1. 5,70 9,07 12,05 13,00 665.864 936.096 366.819 470.688
2. 5,71 9,09 12,05 13,00 661.851 931.423 365.316 467.496
3. 5,68 9,02 12,04 12,99 668.965 932.135 365.235 468.196
4. 5,69 9,03 12,05 13,00 669.823 931.605 365.896 469.206
5. 5,69 9,02 12,03 12,97 671.848 935.974 367.675 470.745
6. 5,66 8,95 12,00 12,94 670.118 943.672 370.174 475.106
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
59
TB 5,69 9,03 12,04 12,98 668.078 935.151 366.852 470.240
Std.Dev. 0,015 0,049 0,021 0,027 3630,1 4684,8 1876,3 2716,7
RSD 0,3 0,5 0,2 0,2 0,5 0,5 0,5 0,6
Kết luận: thời gian lưu và diện tích đỉnh của CY, AC, SCO, CR trong mẫu thử và
mẫu chuẩn của 6 lần tiêm có độ lặp lại cao với RSD trong khoảng từ 0,2-1.
2.2.3. Tính tuyến tính
Tiến hành như Mục 3.2.2. Kết quả được trình bày ở Hình 3.29 – 3.32
Đường tuyến tính của acid clorogenic:
Nồng độ
(ug/ml)
S đỉnh
1 22792
2,5 63362
5 129474
10 265368
25 634589
50 1213620
100 2382295
200 4565796
Hình 3.30. Đường tuyến tính của acid clorogenic
Dùng phần mềm Excel để tính toán:
Phương trình tương quan hồi quy: y = 228634x + 35104 R 2 = 0,9994
Trắc nghiệm F: tính tương thích của phương trình hồi quy:
F 0,05= 5,98737761
F = 10668 > F 0.05: phương trình tương thích với độ tin cậy 95%.
Trắc nghiệm t: ý nghĩa của các hệ số: t 0,05 = 2,4469119
Hệ số b có t = 1,943698 < t 0,05: hệ số b không có ý nghĩa.
Hệ số a có t = 103,286 > t 0,05: hệ số a có ý nghĩa.
Vậy phương trình tuyến tính của acid clorogenic là: ŷ = 22863x
Đường tuyến tính của cynarin:
Nồng độ
(ug/ml)
S đỉnh
1 25491
2,5 88831
5 181755
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
60
10 372343 Hình 3.31. Đường tuyến tính của cynarin
25 887701
50 1671152
100 3265820
200 6226377
Dùng phần mềm Excel để tính toán:
Phương trình tương quan hồi quy: y = 31174x + 56579 R 2 = 0,9992
Trắc nghiệm F: tính tương thích của phương trình hồi quy
F 0,05= 5,98737761
F = 7787,408 > F 0.05: phương trình tương thích với độ tin cậy 95%.
Trắc nghiệm t: ý nghĩa của các hệ số
t 0,05 = 2,44691185
Hệ số b có t = 1,963008 < t 0,05: hệ số b không có ý nghĩa.
Hệ số a có t = 88,24629 > t 0,05: hệ số a có ý nghĩa.
Vậy phương trình tuyến tính của cynarin là: ŷ = 31174x
Đường tuyến tính của scolymosid:
Nồng độ
(ug/ml)
S đỉnh
1 21166
2,5 53891
5 107695
10 216935
25 509788
50 955247
100 1867258
200 3548279
Hình 3.32. Đường tuyến tính của scolymosid
Dùng phần mềm Excel để tính toán:
Phương trình tương quan hồi quy: y = 17747x + 37107 R 2 = 0,9992
Trắc nghiệm F: tính tương thích của phương trình hồi quy
F 0,05= 5,98737761
F = 7487,52 > F 0.05: phương trình tương thích với độ tin cậy 95%.
Trắc nghiệm t: ý nghĩa của các hệ số
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
61
t 0,05 = 2,44691185
Hệ số b có t = 2,217477 < t 0,05: hệ số b không có ý nghĩa.
Hệ số a có t = 86,53046 > t 0,05: hệ số a có ý nghĩa.
Vậy phương trình tuyến tính của scolymosid là: ŷ = 17747x
Đường tuyến tính của cynarosid:
Nồng độ
(ug/ml)
S đỉnh
1 27192
2,5 68510
5 136913
10 277426
25 653179
50 1221937
100 2388065
200 4540301
Hình 3.33. Đường tuyến tính của cynarosid
Dùng phần mềm Excel để tính toán:
Phương trình tương quan hồi quy: y = 22708x + 47247 R 2 = 0,9992
Trắc nghiệm F: tính tương thích của phương trình hồi quy
F 0,05= 5,98737761
F = 7527,809 > F 0,05: phương trình tương thích với độ tin cậy 95%.
Trắc nghiệm t: ý nghĩa của các hệ số
t 0,05 = 2,44691185
Hệ số b có t = 2,212531 < t 0,05: hệ số b không có ý nghĩa.
Hệ số a có t = 86,76295 > t 0,05: hệ số a có ý nghĩa.
Vậy phương trình tuyến tính của acid clorogenic là: ŷ = 22708x
2.2.4. Giới hạn phát hiện (LOD) và giới hạn định lượng (LOQ)
Tiến hành như Mục 3.2.3. Kết quả được trình bày ở Bảng 3.19 và Hình 3.33– 3.36.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
62
Hình 3.34. sắc ký đồ của acid clorogenic ở
nồng độ LOD
Hình 3.35. Sắc ký đồ của cynarin ở nồng
độ LOD
Hình 3.36. Sắc ký đồ của cynarosid ở nồng
độ LOD
Hình 3.37. Sắc ký đồ của acid scolymosid
ở nồng độ LOD
Bảng 3.21. Kết quả khảo sát LOD và LOQ của AC, CY, SCO, CR
Acid clorgenic Cynarin Scolymosid cynarosid
LOD (ppm) 0,03 0,03 0,06 0,06
LOQ (ppm) 0,13 0,13 0,25 0,25
2.2.5. Khảo sát tính chọn lọc
Thực hiện theo Mục 3.2.5. Kết quả được trình bày ở Hình 3.37 – 3.41
Mẫu thử
Mẫu chuẩn
Mẫu thử thêm chuẩn
Mẫu trắng
Hình 3.38. Sắc ký đồ khảo sát tính chọn lọc
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
63
A B C
Hình 3.39 Phổ UV khảo sát tính chọn lọc của acid clorogenic
A
B
Hình 3.40 Phổ UV khảo sát tính chọn lọc của cynarin
C
A B C
Hình 3.41 Phổ UV khảo sát tính chọn lọc của scolymosid
A B C
Hình 3.42 Phổ UV khảo sát tính chọn lọc của cynarosid
(A) Mẫu thử (B) Mẫu chuẩn
(C) Mẫu thử thêm chuẩn
Nhận xét: Qui trình đạt độ chọn lọc do thời gian lưu, phổ UV của pic cynarin, acid
clorogenic, scolymosid, cynarosid trong các dung dịch chuẩn, thử và thử thêm
chuẩn tương đương nhau. Mẫu trắng không có tín hiệu của 4 pic này. Pic của
cynarin, acid clorogenic, scolymosid, cynarosid không có thành phần nào khác khi
sử dụng chức năng kiểm tra độ tinh khiết pic.
2.2.6. Khảo sát độ lặp lại
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
64
Tiến hành với 6 mẫu thử như Mục 2.2.2.4. Mỗi mẫu tiến hành sắc ký 1 lần ở điều
kiện đã chọn. Kết quả được trình bày ở Bảng 3.21 – 3.24 và Hình 3.42 – 3.43.
323 nm 349 nm
Hình 3.43. Sắc ký đồ khảo sát độ lặp lại của acid
clorogenic và cynarin
Hình 3.44. Sắc ký đồ khảo sát độ lặp lại của
scolymosid và cynarosid
Bảng 3.22. Độ lặp lại acid clorogenic
STT mẫu
(Mn)
Khối lượng
mẫu cân (g)
Diện tích
đỉnh
Hàm
lượng %
M1 100,12 703558 0,706
M2 100,17 694259 0,696
M3 100,2 691291 0,693
M4 100,07 677854 0,681
M5 100,16 680256 0,682
M6 100,00 685600 0,689
TB 100,12 688803 0,691
SD % 9559 0,009
RSD % 1,39 1,367
Xử lý kết quả
n = 6
TB = 0,701%
SD = 0,010%
RSD = 1,37%
P = 0,95; t = 2,57
e = ± 0,024
Khoảng tin cậy:
X% = 0,691 ± 0,024
Bảng 3.23. Độ lặp lại của cynarin
STT mẫu
(Mn)
Khối lượng
mẫu cân (g)
Diện tích
đỉnh
Hàm
lượng %
Xử lý kết quả
M1 100,12 334391 0,233 n = 6
M2 100,17 340872 0,238 TB = 0,232%
M3 100,20 324297 0,226 SD = 0,005
M4 100,07 334367 0,233 RSD = 2,16 %
M5 100,16 323670 0,226 P = 0,95; t = 2,57
M6 100,00 337718 0,236
e = ± 0,013
TB 100,12 332552 0,232
Khoảng tin cậy:
SD % 7066 0,005
X% = 0,232 ± 0,013
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
65
STT mẫu
(Mn)
Khối lượng
mẫu cân (g)
Diện tích
đỉnh
Hàm
lượng %
RSD % 2,12 2,16
Xử lý kết quả
Bảng 3.24. Độ lặp lại của scolymosid
STT mẫu
(Mn)
Khối lượng
mẫu cân (g)
Diện tích
đỉnh
Hàm
lượng %
M1 100,12 275480 0,350
M2 100,17 266091 0,338
M3 100,20 260600 0,331
M4 100,07 257117 0,327
M5 100,16 259447 0,330
M6 100,00 260853 0,332
TB 100,12 263265 0,335
SD % 6671 0,008
RSD % 2,53 2,52
Xử lý kết quả
n = 6
TB = 0,335 %
SD = 0,008 %
RSD = 2,52 %
P = 0,95; t = 2,57
e = ± 0,022
Khoảng tin cậy:
X% = 0,335 ± 0,022
Bảng 3.25. Độ lặp lại của cynarosid
STT mẫu
(Mn)
Khối lượng
mẫu cân (g)
Diện tích
đỉnh
Hàm
lượng %
M1 100,12 424248 0,416
M2 100,17 423768 0,415
M3 100,20 417865 0,409
M4 100,07 412864 0,405
M5 100,16 417800 0,409
M6 100,00 405460 0,398
TB 100,12 417001 0,409
SD % 7071 0,007
RSD % 1,70 1,64
Xử lý kết quả
n = 6
TB = 0,409 %
SD = 0,007 %
RSD = 1,64 %
P = 0,95; t = 2,57
e = ± 0,017
Khoảng tin cậy:
X% = 0,409 ± 0,017
Tóm tắt kết quả đánh giá độ lặp lại của quy trình định lượng như sau:
Bảng 3.26. Tóm tắt độ lặp lại và hàm lượng của các chất định lượng
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
66
Acid clorogenic Cynarin Scolymosid Cynarosid
RSD % 1,37 2,16 2,52 1,64
Yêu cầu ≤ 3,7 % ≤ 3,7 % ≤ 3,7 % ≤ 3,7 %
Đánh giá Đạt Đạt Đạt Đạt
Hàm lượng % 0,691 ± 0,024 0,232 ± 0,013 0,335 ± 0,022 0,409 ± 0,017
Nhận xét: Đánh giá độ lặp lại của quy trình định lượng các chất có nồng độ từ 0,1%
- 1% có giá trị RSD% từ 3,7% - 2,7% là phù hợp. [2]
2.2.7. Khảo sát độ đúng
Tiến hành như Mục 3.2.6. Kết quả được trình bày ở Bảng 3.26 – 3.29
Bảng 3.27. Kết quả độ đúng của acid clorogenic
% Chuẩn
thêm vào
KL cân
(mg)
KL (mg)
sẵn có
KL (mg)
thêm vào
KL (mg)
tìm thấy
(LT)
KL (mg)
tìm thấy
(TT)
Tỉ lệ (%)
phục hồi
80
100
120
100,23 0,691 0,553 1,244 1,172 94,23
100,21 0,691 0,553 1,244 1,182 95,00
100,13 0,691 0,552 1,243 1,176 94,65
100,3 0,692 0,692 1,383 1,315 95,07
100,31 0,692 0,693 1,385 1,329 95,99
100,5 0,693 0,690 1,384 1,361 98,38
100,12 0,690 0,829 1,519 1,437 94,59
100,2 0,691 0,829 1,520 1,443 94,94
100,5 0,693 0,832 1,525 1,482 97,19
Bảng 3.28. Kết quả độ đúng của cynarin
Chuẩn
thêm vào
(%)
80
100
120
KL
cân
(mg)
KL (mg)
sẵn có
KL (mg)
thêm vào
KL (mg)
tìm thấy
(LT)
KL (mg)
tìm thấy
(TT)
Tỉ lệ (%)
phục hồi
100,23 0,335 0,268 0,602 0,598 99,29
100,21 0,335 0,268 0,602 0,603 100,05
100,13 0,335 0,268 0,603 0,600 99,54
100,3 0,334 0,334 0,669 0,656 98,16
100,31 0,334 0,334 0,668 0,659 98,71
100,5 0,334 0,335 0,669 0,660 98,75
100,12 0,335 0,402 0,737 0,701 95,05
100,2 0,335 0,402 0,736 0,706 95,93
100,5 0,334 0,400 0,734 0,707 96,30
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
67
Bảng 3.29. Kết quả độ đúng của scolymosid
Chuẩn
thêm vào
(%)
80
100
120
KL cân
(mg)
KL (mg)
sẵn có
KL (mg)
thêm vào
KL (mg)
tìm thấy
(LT)
KL (mg)
tìm thấy
(TT)
Tỉ lệ (%)
phục hồi
100,23 0,335 0,268 0,602 0,598 99,29
100,21 0,335 0,268 0,602 0,603 100,05
100,13 0,335 0,268 0,603 0,600 99,54
100,3 0,334 0,334 0,669 0,656 98,16
100,31 0,334 0,334 0,668 0,659 98,71
100,5 0,334 0,335 0,669 0,660 98,75
100,12 0,335 0,402 0,737 0,701 95,05
100,2 0,335 0,402 0,736 0,706 95,93
100,5 0,334 0,400 0,734 0,707 96,30
Bảng 3.30. Kết quả độ đúng của cynarosid
Chuẩn thêm
vào (%)
80
KL cân
(mg)
KL (mg)
sẵn có
KL (mg)
thêm vào
KL (mg)
tìm thấy
(LT)
KL (mg)
tìm thấy
(TT)
Tỉ lệ (%)
phục hồi
100,23 0,409 0,328 0,737 0,779 105,69
100,21 0,409 0,327 0,737 0,785 106,53
100
120
100,13 0,409 0,327 0,736 0,783 106,31
100,3 0,410 0,410 0,820 0,829 101,12
100,31 0,410 0,411 0,820 0,832 101,40
100,5 0,411 0,409 0,820 0,834 101,79
100,12 0,409 0,491 0,900 0,897 99,66
100,2 0,409 0,491 0,901 0,900 99,93
100,5 0,411 0,493 0,903 0,902 99,91
Chú thích: KL: khối lượng, LT: lý thuyết, TT: thực tế.
Kết quả tỷ lệ phục hồi của quy trình định lượng đồng thời acid clorogenic, cynarin,
scolymosid và cynarosid được tóm tắt như sau:
Bảng 31. Tóm tắt tỷ lệ phục hồi của quy trình định lượng
Acid clorogenic Cynarin Scolymosid Cynarosid
Tỷ lệ phục hồi (%) 95,56 98,23 97,98 102,48
Yêu cầu (%) 95 – 105 95 – 105 95 – 105 95 – 105
Đánh giá Đạt Đạt Đạt Đạt
Phương pháp định lượng đạt các yêu cầu sau đây:
- Đạt tính tương thích hệ thống.
- Khoảng tuyến tính của acid clorogenic, cynarin, scolymosid, cynarosid thuộc
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
68
khoảng từ 1 – 200 g/ml.
- Giới hạn phát hiện (LOD) của acid clorogenic là 0,03125 g/ml; cynarin là
0,03125 g/ml tại bước sóng 323 nm; scolymosid là 0,0625 g/ml; cynarosid
là 0,0625g/ml tại bước sóng 349 nm.
- Giới hạn định lượng là (LOQ) của acid clorogenic là 0,125 g/ml; cynarin là
0,125 g/ml; scolymosid là 0,25 g/ml; cynarosid là 0,25 g/ml.
- Có độ lặp lại và độ đúng đạt yêu cầu.
Do đó, phương pháp xây dựng chính xác, đáng tin cậy khi dùng để đánh giá hàm
lượng acid clorogenic, cynarin, scolymosid, và cynarosid trong lá khô Actisô.
2.3. ỨNG DỤNG QUY TRÌNH ĐỊNH LƯỢNG ĐỂ ĐÁNH GIÁ HÀM
LƯỢNG AC, CY, SCO, CR TRONG ACTISÔ
Tiến hành như Mục 3.3.1., mỗi mẫu được chiết 6 lần và tiến hành phân tích trên
UPLC với điều kiện đã khảo sát. Kết quả được xử lý thống kê với phép kiểm
ANOVA bằng phần mềm SPSS để kiểm định sự khác nhau giữa các biến, dùng t-
test trong Microsoft excel 2007 để so sánh 2 giá trị trung bình.
Kết quả định lượng hàm lượng AC, CY, SCO và CR được thể hiện Bảng 3.31
Bảng 3.32. Kết quả định lượng CY, AC, SCO, CR trong các mẫu thử
giống STT Mẫu thử độ ẩm %AC %CY %SCO %CR
1 tháng 3 9,43 0,691 ± 0,005 0,232 ± 0,001 0,335 ± 0,005 0,409 ± 0,005
2 tháng 4 11,46 0,537 ± 0,014 0,237 ± 0,002 0,345 ± 0,004 0,322 ± 0,004
3 tháng 5 12,09 0,508 ± 0,035 0,121 ± 0,006 0,399 ± 0,011 0,278 ± 0,006
Lá
trắng
4 tháng 6 12,69 0,724 ± 0,031 0,341 ± 0,013 0,506 ± 0,005 0,411 ± 0,004
5 phơi âm can 9,43 0,691 ± 0,004 0,232 ± 0,002 0,335 ± 0,003 0,409 ± 0,003
6 phơi nắng 12,28 0,739 ± 0,010 0,175 ± 0,002 0,406 ± 0,006 0,49 ± 0,006
7 sấy 50 độ 12,77 0,604 ± 0,005 0,034 ± 0,000 0,253 ± 0,001 0,075 ± 0,000
8 lá 9,43 0,691 ± 0,005 0,232 ± 0,001 0,335 ± 0,005 0,409 ± 0,005
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
69
giống STT Mẫu thử độ ẩm %AC %CY %SCO %CR
9 rễ 12,83 0,044 ± 0,001 0,013 ± 0,001 nd nd
10 hoa 12,82 0,382 ± 0,028 0,104 ± 0,004 nd nd
11 tháng 3 12,09 0,792 ± 0,005 0,141 ± 0,001 0,489 ± 0,005 0,259 ± 0,002
12 tháng 4 10,57 0,413 ± 0,014 0,049 ± 0,002 0,54 ± 0,004 0,237 ± 0,002
13 tháng 5 12,22 0,756 ± 0,035 0,084 ± 0,006 0,524 ± 0,011 0,208 ± 0,006
14 tháng 6 12,33 1,535 ± 0,031 0,25 ± 0,013 0,692 ± 0,005 0,326 ± 0,004
Lá
tím
15 phơi âm can 12,09 0,792 ± 0,005 0,141 ± 0,001 0,489 ± 0,005 0,259 ± 0,002
16 phơi nắng 12,52 1,139 ± 0,006 0,099 ± 0,002 0,467 ± 0,006 0,246 ± 0,002
17 sấy 50 độ 12,34 0,158 ± 0,001 0,014 ± 0,000 0,185 ± 0,001 0,095 ± 0,001
18 lá 12,09 0,792 ± 0,005 0,141 ± 0,001 0,489 ± 0,005 0,259 ± 0,002
19 rễ 12,82 0,055 ± 0,001 0,02 ± 0,001 nd nd
20 hoa 11,92 0,161 ± 0,028 0,072 ± 0,004 nd nd
* n.d.: không phát hiện được
So sánh hàm lượng CY, AC, SCO, CR trong các bộ phận dùng khác nhau
của Actisô
Xét trên các bộ phận dùng khác nhau (lá, rễ, hoa) của Actisô trắng và Actisô tím
phơi âm can ở tháng 3, hàm lượng các chất trong các bộ phận của cây khác nhau có
ý nghĩa (sig < 0,05). Trong đó, hàm lượng các chất AC, CY, SCO và CR đạt cao
nhất ở lá, sau đó đến hoa và cuối cùng là rễ (Xem Hình 3.44-3.45). Hai flavonoid
cynarosid và scolymosid không phát hiện được trong rễ và hoa có thể do hàm lượng
quá thấp.
Lá tím
Lá trắng
Hình 3.45. Ảnh hưởng của bộ phận dùng lên
hàm lượng lá tím
Hình 3.46. Ảnh hưởng của bộ phận dùng lên
lá trắng
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
70
Anova P < 0,05 Anova P < 0,05
So sánh sự thay đổi hàm lượng CY, AC, SCO, CR trong lá Actisô theo các
điều kiện làm khô khác nhau.
Xét trên các mẫu lá tím và lá trắng tháng 3 được làm khô ở các điều kiện khác nhau
(phơi âm can, phơi nắng, sấy ở 50 o C), kết quả thể hiện các điều kiện này có ảnh
hưởng đến hàm lượng các chất trong Actisô (sig < 0,05). Cynarin đạt cao nhất khi
phơi âm can, trong khi đó hàm lượng acid clorogenic nhiều nhất khi phơi nắng.
Hàm lượng hai flavonoid là cynarosid và scolymosid không bị ảnh hưởng bởi điều
kiện phơi vì còn phụ thuộc vào giống lá trắng hay tím. Phương pháp sấy trong tủ
sấy 50 o C cho hàm lượng thấp nhất (xem Hình 3.46 và 3.47).
Lá tím
Lá trắng
Hình 3.47. Ảnh hưởng của điều kiện phơi đến
hàm lượng lá tím
Hình 3.48. Ảnh hưởng của điều kiện phơi đến
hàm lượng lá trắng
So sánh sự thay đổi hàm lượng CY, AC, SCO, CR trong lá Actisô theo
từng thời vụ thu hái
Lá tím
Lá trắng
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
71
Hình 3.49. Ảnh hưởng của tháng thu hoạch đến
hàm lượng lá tím
Hình 3.50. Ảnh hưởng của tháng thu hoạch đến
hàm lượng lá trắng
Xét trên các mẫu lá tím và lá trắng được phơi âm can thu hoạch ở các tháng khác
nhau, kết quả cho thấy thời vụ thu hái ảnh hưởng có ý nghĩa đến hàm lượng các
chất trong lá Actisô. Nhìn chung, hàm lượng AC, CY, SCO, CR đều đạt cao nhất
vào tháng 3, tháng 6, thấp hơn ở tháng 4 và tháng 5 (xem Hình 3.48 và 3.49). Tuy
nhiên vẫn chưa thể kết luận chắc chắn tháng nào thu hái cho hàm lượng các chất cao
nhất vì chưa đủ cơ sở dữ liệu.
Định lượng các chế phẩm trên thị trường bằng phương pháp định lượng
đã xây dựng
Chuẩn bị mẫu: Tiến hành như Mục 3.3.1. Kết quả được thể hiện ở Hình 3.54-3.55
và Bảng 3.32
Hình 3.54. Biểu đồ kiểm nghiệm một số chế phẩm trên thị trường
STT
Chế
phẩm
Bảng 3.333. Kết quả định lượng 1 số chế phẩm
Thành phần
ĐỘ
ẨM
%
% AC % CY % SCO
1 HP Actisô 100% 12,16 0,09 0,06 n.d n.d
2 HD Actisô, sâm 8,57 n.d n.d n.d n.d
%
CR
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
72
3 DG Atisô, cỏ ngọt 5,26 0,03 0,06 n.d n.d
4 VT Rễ, thân, hoa, cam thảo 7,06 0,03 0,02 n.d n.d
5 LDX Lá tươi 100% 6,52 0,42 0,06 0,37 0,21
6 LDD Cao Actisô, Lá Actisô, thảo quyết minh 7,54 0,09 0,11 n.d n.d
7 TC Hoa Actisô 7,09 0,02 n.d n.d n.d
8 TA Hoa, thân, rễ Actisô 7,69 0,03 0,01 n.d n.d
9 BC Rễ, thân Actisô 6,93 0,01 n.d n.d n.d
10 TB Thân và lá , rễ, hoa, cỏ ngọt 6,18 0,07 0,02 0,01 0,01
11 WL3 (*) Actisô 100% 9,80 0,87 0,47 0,54 0,32
(*)
: Lá khô Actisô được thu hái vào tháng 3 năm 2015 n.d.: không phát hiện được
HP
HD
DG
VT
LDX
LDD
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
73
TC
TA
BC
TB
Hình 3.55. Sắc ký đồ kiểm nghiệm một số chế phẩm trên thị trường
Nhận xét: Tóm tắt các bộ phận dùng trong thành phần của các chế phẩm như sau:
Hoa: TC
Lá: HD, HP, DG, LDX, TB
Thân, rễ, hoa: VT, TA, TB
Thân và rễ: BC
Qua Bảng 3.32 rút ra một số nhận xét sau:
Đa số các chế phẩm đều chứa acid clorogenic (trừ HD). Tuy nhiên, hàm lượng acid
clorogenic rất thấp. Nhóm chế phẩm mà trong thành phần công thức không có lá
Actisô, thì hàm lượng acid clorogenic thấp hơn các chế phẩm còn lại (VT 0,03%;
TC 0,02%; TA 0,03%; BC 0,01%). Trong khi đó, các sản phẩm trong thành phần
công thức có lá Actisô cho hàm lượng acid clorogenic cao hơn (LDX 0,42%; HP
0,09%; TB 0,07%). Riêng chế phẩm LDD, có hàm lượng acid clorogenic 0,09 %, có
thể là do trong công thức có chứa cao đặc Actisô, sản phẩm của DG chỉ chứa 0,03%
acid clorogenic và HD không phát hiện pic acid clorogenic cũng như các pic
cynarin scolymosid, cynarosid (tuy trong công thức có lá Actisô) có thể do chất
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
74
lượng hay việc xử lý, bảo quản nguyên liệu không đạt yêu cầu.
Hàm lượng cynarin trong các chế phẩm là rất thấp (dưới 0,1%), một số sản phẩm
không phát hiện pic cynarin (HD, TC, BC). Trong các sản phẩm có cynarin, thì đa
số trong thành phần đều có lá Actisô, chỉ có sản phẩm của TA không có lá và hàm
lượng cynarin chỉ chứa 0,01 %. Riêng sản phẩm của LDD chứa 0,11% cynarin,
nguyên nhân có thể do trong thành phần công thức có chứa cao Actisô.
Scolymosid và cynarosid hầu như không phát hiện trong các chế phẩm, trừ sản
phẩm của LDX (scolymosid 0,37%; cynarosid 0,21%) và TB (scolymosid 0,01%;
cynarosid 0,01%). Nguyên nhân có thể do LDX có thành phần 100% là lá Actisô,
TB trong công thức còn có các thành phần khác. Các chế phẩm khác tuy trong thành
phần công thức cũng có lá Actisô (HP, LDD) nhưng không phát hiện được pic
scolymosid và cynarosid có thể do quá trình thu hái, bảo quản cũng như sơ chế chưa
phù hợp nênkhông có scolymosid và cynarosid.
Vậy, các chế phẩm có thành phần là lá cho hàm lượng acid clorogenic, cynarin,
scolymosid, và cynarosid cao hơn các chế phẩm có thành phần là hoa. Kết quả này
phù hợp với kết quả nghiên cứu của Hanen Falleh và cộng sự [15].
Chế phẩm có nguồn gốc từ lá là LDX chứa hàm lượng acid clorogenic, scolymosid
và cynarosid cao nhất so với các chế phẩm khác. Tuy nhiên, so với mẫu lá khô
Actisô (WL3) – là nguyên liệu của đề tài này, thì hàm lượng acid clorogenic trong
LDX kém hơn 2 lần, cynarin kém gần 8 lần, scolymosid và cynarosid kém 1,5 lần.
Nguyên nhân là mẫu nguyên liệu của đề tài đã qua quá trình xử lý sau khi thu hái.
Trong khi đó mẫu LDX có thể do nguồn nguyên liệu chưa được xử lý hoặc quá
trình phơi sấy, xử lý, và bảo quản nguyên liệu không đạt yêu cầu.
Kết luận: Trong sản xuất trà và cao thuốc Actisô, chỉ nên sử dụng nguyên liệu lá
Actisô, vì các bộ phận khác cho hàm lượng acid clorogenic, cynarin, scolymosid, và
cynarosid rất thấp. Ngoài ra, thì lá sau khi thu hái phải qua xử lý thích hợp mới cho
hàm lượng hoạt chất cao.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
75
CHƯƠNG 3. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
3.1. KẾT LUẬN
Qua quá trình thực hiện, đề tài đã thu được các kết quả như sau:
a. Đã xây dựng được quy trình chiết xuất acid clorogenic, cynarin, scolymosid, và
cynarosid trong Actisô.
Phương pháp định tính, định lượng đồng thời acid clorogenic, cynarin,
scolymosid, và cynarosid trong lá khô Actisô đạt các kết quả sau:
- Có tính tương thích hệ thống.
- Khoảng tuyến tính của acid clorogenic, cynarin, scolymosid, cynarosid thuộc khoảng
từ 1 – 100 g/ml.
- Giới hạn phát hiện (LOD) của acid clorogenic là 0,03125 g/ml; cynarin là 0,03125
g/ml; scolymosid là 0,0625 g/ml; cynarosid là 0,0625g/ml.
- Giới hạn định lượng là (LOQ) của acid clorogenic là 0,125 g/ml; cynarin là 0,125
g/ml; scolymosid là 0,25 g/ml; cynarosid là 0,25 g/ml.
- Có độ lặp lại và độ đúng đạt yêu cầu.
b. Đã ứng dụng quy trình định lượng để khảo sát một số yếu tố ảnh hưởng đến hàm
lượng AC, CY, SCO và CR trong lá Actisô.
- Hàm lượng các chất AC, CY, SCO và CR đạt cao nhất ở lá, sau đó đến hoa và
cuối cùng là rễ.
- Cynarin đạt cao nhất khi phơi âm can, trong khi đó hàm lượng acid clorogenic
nhiều nhất khi phơi nắng. Hàm lượng hai flavonoid là cynarosid và scolymosid
không bị ảnh hưởng bởi điều kiện phơi vì còn phụ thuộc vào giống lá trắng hay
tím. Phương pháp sấy trong tủ sấy 50 o C cho hàm lượng các chất thấp nhất.
- Hàm lượng các chất AC, CY, SCO và CR hầu như rất thấp, đôi khi không tìm
thấy trong một số chế phẩm trên thị trường.
3.2. ĐỀ NGHỊ
Quy trình định lượng này có thể được ứng dụng cho những đề tài tiếp theo gồm:
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
76
- Tiếp tục khảo sát sự thay đổi hàm lượng của acid clorogenic, cynarin,
scolymosid và cynarosid vào các tháng tiếp theo.
- Khảo sát ảnh hưởng của điều kiện bảo quản đến hàm lượng các chất.
- Định lượng hàm lượng các chất trong thân và gân lá.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
77
TIẾNG VIỆT
CHƯƠNG 4. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Thị Duyên Anh (2015), "Phân lập và thiết lập chất chuẩn cynarin từ lá
actisô", Khóa luận tốt nghiệp DSDH.
2. Vĩnh Định Đặng Văn HòaKiểm Nghiệm Thuốc, Nhà xuất bản giáo dục việt nam.
3. Viện Dược Liệu (2004), Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam, NXB Khoa
học và Kỹ thuật, pp. 79-81.
4. Đỗ Tất Lợi Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, NXB Y học, Hà Nội.
5. Nguyễn Thị Ánh Nguyệt (2011), Nghiên cứu phận lập và xây dựng phương pháp
đánh giá một vài polyphenol trong Actisô, ĐHYD TpHCM.
6. Bộ Y tế (2010), Dược Điển Việt Nam IV, NXB Y học, Hà Nội, pp. 681 - 682.
7. Ngô Văn Thu (1998), Bài giảng Dược Liệu, Đại học Y dược TpHCM, pp. 307-311.
8. Lê Phan Kim Trang (2016), "Phân lập và thiết lập chất chuẩn acid clorogenic và
cynarosid từ lá actisô (cynara scolymus l. Asteraceae)", Khóa luận tốt nghiệp
DSDH.
TIẾNG ANH
9. C. H. Blum-Silva et al. (2016), "Qualitative and quantitative analysis data of the
major constituents of Ilex paraguariensis leaves by UPLC-PDA and QTOF-MS",
Data Brief. 8, pp. 295-299.
10. E. Portis et al. (2012), "Genetic mapping and identification of QTL for earliness in
the globe artichoke/cultivated cardoon complex", BMC Res Notes. 5, pp. 252.
11. M. Wang et al. (2003), "Analysis of antioxidative phenolic compounds in artichoke
(Cynara scolymus L.)", J Agric Food Chem. 51 (3), pp. 601-608.
12. F. Ferreres A. Gil-Izquierdo, et al. (2001), "The effect of storage temperatures on
vitamin C and phenolics content of artichoke Cynara scolymus L. heads",
Innovative Food Science & Emerging Technologies. 2, pp. 199 - 202.
13. Sajid Ali (2011), Leaf Yield and Polyphenols of Artichoke (Cynara cardunculus L.)
Influenced by Harvest Frequency and Herbicide Stress Giessen.
14. Borhane Annabi Anissa Belkaid, et al. (2006), "The chemopreventive properties of
clorogenic acid reveal a potential new role for the microsomal glucose-6-phosphate
translocase in brain tumor progression", Cancer Cell International. 27, pp. 6-7.
15. Guifang Dou Bo Yang, et al. (2005), "Metabolic profile of 1,5-dicaffeoyquinic acid
in rats, an in vivo and in vitro study", Drug metabolism and disposition. 33 (7), pp.
930 -936.
16. Mabberley D.J. (1987), The Plant Book, A portable dictionary of the higher plants,
Cambridge University Press, pp. 706.
17. Andreas Hensel Gesine Löhr, et al. (2009), "In vitro investigations of Cynara
scolymus L. extract on cell physiology of HepG2 liver cells", Brazilian Journal of
Pharmaceutical Sciences. 45 (201 - 208).
18. Chedly Abdelly Hanen Falleh, et al. (2008), "Phenolic composition of Cynara
cardunculusL. organs, and their biological activities", C. R. Biologies. 331, pp.
372–379.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
78
19. Ludwig Huber (2007), "Validation and qualification in analytical laboratories",
second edition, pp. pp. 144 - 146.
20. Giancarlo Colelli Ilde Ricci, et al. (2013), "Influence of pre-cutting operations
on quality of fresh-cut artichokes (Cynara scolymus L.): Effect of harvest
dates", Postharvest Biology and Technology, pp. 90–96.
21. Kazuo Ishida (2010), "Effects of Artichoke Leaf Extract on Acute Gastric Mucosal
Injury in Rats", Biol. Pharm. Bull. 33 (2), pp. pp. 223—229.
22. Jan G. Lammers Jan Fritsche, et al. (2002), "Isolation, characterization and
determination of minor artichoke (Cynara scolymus L.) leaf extract compounds",
Eur Food Res Technol. 215, pp. 149–157.
23. Anddresschieber Katrinschutz, et al. (2004), "Identification and Quantification of
Caffeoylquinic Acids and Flavonoids from Artichoke (Cynara scolymus L.) Heads,
Juice, and Pomace by HPLC-DAD-ESI/MS", Agric. Food Chem. 52 (13), pp. 4090
−4096.
24. Reasschieber Katrinschutz, et al. (2006), "Quantitative Determination of Phenolic
Compounds in Artichoke-Based Dietary Supplements and Pharmaceuticals by
High-Performance Liquid Chromatography", Agric. Food Chem. 2006. 54 (23), pp.
8812−8817.
25. Paul A.K. Lattanzio V., et al. (2009), "Globe artichoke: A functional food and source
of nutraceutical ingredients", Journal of functional food. I, pp. 131-144.
26. M. Escobar M. Lutz, et al. (2011), "Chemical composition and antioxidant properties
of mature and baby artichokes (Cynara scolymus L.), raw and cooked", Food
Composition and Analysis. 24, pp. 49–54.
27. Seyhan G.V. Meriçli A.H. (2006), "Constituents of Cynara syriaca leaves",
Pharmaceutical Biology. 44 (9), pp. 643-645.
28. Abdul Mutalib A.G Nasser (2012), "Phytochemical Study of Cynara scolymus L.
(Artichoke) (Asteraceae) Cultivated in Iraq, Detection and Identification of
Phenolic Acid Compounds Cynarin and Chlorogenic Acid ", Iraqi J Pharm Sci. 21
(1), pp. 6 - 13.
29. R Le Jeune P.Goetz (2007), "Artichaut, Cynara scoIymus", Phy t ot he´ r ap i e. 5,
pp. 219 - 222.
30. Hugh C. R. Simpson Rafe Bundy, et al. (2008), "Artichoke leaf extract (Cynara
scolymus) reduces plasma cholesterol in otherwise healthy hypercholesterolemic
adults: A randominzed, double blind placebo controlled tria", Phytomedicine. 15,
pp. 668-675.
31. James L. Reveal (2011), "Summary of recent systems of Angiosperm classification",
Kew Bulletin. 66, pp. 1-44.
32. M. K. Bellue Robbins W.W., W. S. Ball. (1970), Weeds of California, State of
California, Dept. of Agriculture, pp. 547.
33. Vincenzo Fogliano Rosalia Ferracane, et al. (2008), "Effects of Different Cooking
Methods on Antioxidant Profile, Antioxidant Capacity, and Physical Characteristics
of Artichoke", Agric. Food Chem. 56 (18), pp. 8601–8608.
34. Nancy H. Ibrahim Souria M. Donya (2012), "Antimutagenic Potential of Cynara
scolymus, Cupressus sempervirens and Eugenia jambolana Against Paracetamol-
Induced liver cytotoxicity. ", Journal of American Science. 8 (1), pp. 1 - 7.
35. V. A. Chelombit ′ko T. V. Orlovskaya, et al. (2007), "Carbohydrat from Cynara
scolymus", Chemistry of Natural Compounds. 43 (1), pp. 107 - 108.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
79
36. V. A. Chelombit ′ko T. V. Orlovskaya, et al. (2007), "Chemical Composition of
Cynara scolymus Leaves", Chemistry of Natural Compounds. 43 (2), pp. 239 - 240.
37. Irene Morone V. Lattanzio (1979), "Variations of the orthodiphenol content of
Cynara scolymus L. during the plant growing seasons ", Experientia. 35, pp. 993 -
994.
38. Raymond Lo Xiangfeng Zhu, et al. (2004), "Phenolic Compounds from the Leaf
Extract of Artichoke (Cynara scolymus L.) and Their Antimicrobial Activities",
Agric. Food Chem. 52 (24), pp. 7272−7278.
39. K. Bauer E.J. Verspohl, et al. (2008), "Effect of two artichoke extracts (36_U and
36_EB) on rat ileum (with respect to bowel syndrome) and the peristaltic
threshold", Phytomedicine(1002-1009).
40. Jan Fritsche et al. (2002), "Isolation, characterization and determination of minor
artichoke (Cynara scolymus L.) leaf extract compounds", European food research
and technology. 215 (2), pp. 149-157.
41. Vincenzo Lattanzio et al. (2009), "Globe artichoke: a functional food and source of
nutraceutical ingredients", Journal of Functional Foods. 1 (2), pp. 131-144.
42. Tong Kwee Lim (2012), Edible medicinal and non-medicinal plants, Vol. 7, Springer.
43. Sara Lombardo et al. (2010), "Influence of genotype, harvest time and plant part on
polyphenolic composition of globe artichoke [Cynara cardunculus L. var. scolymus
(L.) Fiori]", Food Chem. 119 (3), pp. 1175-1181.
44. DT. Thoai Truc NT. Anh Nguyet, P. Dong Phuong (2015), "Simultaneous
quantification of chlorogenic acid, cynarin, scolymoside, cynaroside from
Artichoke leaves by HPLC-PDA", Proceeding of Asean Pharm Net I Conference.
45. Solvita Zeipiņa et al. (2015), Influence of agroecological factors on artichoke yield
and quality, Annual 21st International Scientific Conference:" Research for Rural
Development" Volume 1, Jelgava, Latvia, 13-15 May 2015, Latvia University of
Agriculture, pp. 77-81.
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
PHỤ LỤC
Phụ lục 1. Tương thích hệ thống mẫu thử .................................................................... PL1
Phụ lục 2. Tương thích hệ thống mẫu chuẩn ................................................................ PL4
Phụ lục 3. Độ lặp lại .................................................................................................... PL6
Phụ lục 4. Độ đúng ...................................................................................................... PL8
Phụ lục 5. Tính tuyến tính ........................................................................................ PL10
Phụ lục 6. Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng tháng 3 ...................................................... PL15
Phụ lục 7. Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng tháng 4 ...................................................... PL16
Phụ lục 8. Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng tháng 5 ...................................................... PL17
Phụ lục 9. Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng tháng 6 ...................................................... PL18
Phụ lục 10. Dữ liệu uplc của mẫu lá tím tháng 3.......................................................... PL19
Phụ lục 11. Dữ liệu uplc của mẫu lá tím tháng 4.......................................................... PL20
Phụ lục 12. Dữ liệu uplc của mẫu lá tím tháng 5.......................................................... PL21
Phụ lục 13. Dữ liệu uplc của mẫu lá tím tháng 6 .......................................................... PL22
Phụ lục 14. Dữ liệu uplc của mẫu hoa trắng ................................................................. PL23
Phụ lục 15. Dữ liệu uplc của mẫu hoa tím.................................................................... PL24
Phụ lục 16. Dữ liệu uplc của mẫu rễ trắng ................................................................... PL25
Phụ lục 17. Dữ liệu uplc của mẫu rễ tím ...................................................................... PL26
Phụ lục 18. Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng phơi nắng................................................... PL27
Phụ lục 19. Dữ liệu uplc của mấu lá trắng sấy ở 50 độ ................................................ PL28
Phụ lục 20. Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng phơi âm can ............................................... PL29
Phụ lục 21. Dữ liệu uplc của lá tím phơi nắng ............................................................. PL30
Phụ lục 22. Dữ liệu uplc của mẫu lá tím sấy 50 độ ........................................................... 31
Phụ lục 23. Dữ liệu uplc của lá tím phơi âm can ............................................................... 32
.
PL1
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 1.
Tương thích hệ thống mẫu thử
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh. PL2
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh. PL3
.
PL4
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 2.
Tương thích hệ thống mẫu chuẩn
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh. PL5
.
PL6
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 3.
Độ lặp lại
SKĐ ở bước sóng 323 nm
SKĐ ở bước sóng 349 nm
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh. PL7
.
PL8
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 4.
Độ đúng
SKĐ ở bước sóng 323 nm
SKĐ ở bước sóng 349 nm
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh. PL9
.
PL10
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 5.
Tính tuyến tính
SKĐ ở bước sóng 323 nm
SKĐ ở bước sóng 349 nm
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh. PL11
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh. PL12
.
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh. PL13
.
PL14
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 6.
Độ chọn lọc
.
PL15
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 7. Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng tháng 3
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL16
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 8. Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng tháng 4
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL17
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 9. Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng tháng 5
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL18
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 10. Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng tháng 6
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL19
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 11. Dữ liệu uplc của mẫu lá tím tháng 3
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL20
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 12. Dữ liệu uplc của mẫu lá tím tháng 4
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL21
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 13. Dữ liệu uplc của mẫu lá tím tháng 5
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL22
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 14. Dữ liệu uplc của mẫu lá tím tháng 6
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL23
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 15.
Dữ liệu uplc của mẫu hoa trắng
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL24
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 16.
Dữ liệu uplc của mẫu hoa tím
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL25
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 17.
Dữ liệu uplc của mẫu rễ trắng
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349nm
.
PL26
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 18.
Dữ liệu uplc của mẫu rễ tím
SKĐ ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL27
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 19.
Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng phơi nắng
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước 349 nm
.
PL28
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 20.
Dữ liệu uplc của mấu lá trắng sấy ở 50 độ
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL29
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 21.
Dữ liệu uplc của mẫu lá trắng phơi âm can
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL30
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 22.
Dữ liệu uplc của lá tím phơi nắng
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL31
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 23.
Dữ liệu uplc của mẫu lá tím sấy 50 độ
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.
PL32
Bản quyền tài liệu thuộc về Thư viện Đại học Y Dược TP.Hồ Chí Minh.
Phụ Lục 24.
Dữ liệu uplc của lá tím phơi âm can
SKĐ của mẫu ở bước sóng 323 nm
SKĐ của mẫu ở bước sóng 349 nm
.