ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ</strong><strong>ΣΤΟΝ</strong><strong>ΠΟΝΤΟ</strong><br />
Κατοίκησαμιαχώραπου‘βγαινεαπότηνάλλη,την<br />
πραγματική,όπωςτ’όνειροαπόταγεγονότατης<br />
ζωήςμου.<br />
ΤηνείπακιαυτήνΕλλάδακαιτηχάραξαπάνωστο<br />
χαρτίνατηνεβλέπω.<br />
Κιέπιασασιγάσιγάναδένωλόγιασανδιαμαντικά<br />
νατηνκαλύψωτηχώραπουαγαπούσα.Μηνκαι<br />
κανείςιδείτοκάλλος.Ήκιυποψιαστείπωςίσωςδεν<br />
υπάρχει.<br />
ΟδυσσέαςΕλύτης-«ΜικρόςΝαυτίλος»<br />
Η 19 η Μαΐου είναι η ημερομηνία που έχει<br />
ανακηρυχθεί ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας<br />
των Ελλήνων του Πόντου, με τη<br />
φετινή επέτειο να συμπληρώνει 101 χρόνια από την<br />
19η Μαΐου του 1919, όταν τα στρατεύματα του<br />
Κεμάλ έφθασαν στην Σαμψούντα, γεγονός που<br />
πυροδότησετιςμετέπειτατραγικέςεξελίξεις.Οιδυο<br />
όψεις ενός γεγονότος που για μας είναι γενοκτονία,<br />
γιατουςΤούρκουςπανηγυρισμόςγιατηνίδρυσητου<br />
σύγχρονουκράτους.Χρειάστηκανλίγαμόνοχρόνια<br />
ώστε να γίνει εφικτό αυτό που οι Οθωμανοί δεν<br />
είχανκαταφέρειεπίαιώνες.Νασβήσουντοελληνικό<br />
στοιχείο. Με πρωτοφανή βαρβαρότητα και ακόμη<br />
πιο σοκαριστική μεθοδικότητα και σχεδιασμό, οι<br />
Νεότουρκοιεπιχείρησαννααφανίσουντονποντιακό<br />
ελληνισμό από την περιοχή. Μπορεί αριθμητικά να<br />
το κατάφεραν, απέτυχαν παταγωδώς ωστόσο να<br />
"σβήσουν" την ποντιακή ψυχή και την ιστορική<br />
μνήμηγιατηΓενοκτονίατωνΠοντίων.<br />
Έναναιώναμετά,ημνήμηπαραμένειζωντανή,όπως<br />
και ο αγώνας για τη διεθνή αναγνώριση της<br />
ΓενοκτονίαςτωνΠοντίων.Παρόλοπουηπράξητων<br />
Τούρκων συγκεντρώνει τα χαρακτηριστικά που την<br />
καθιστούν γενοκτονία βάσει του διεθνούς ορισμού,<br />
οι Τούρκοι δεν το παραδέχονται. Η επίσημη άποψή<br />
τουςείναιπωςοιθάνατοικαιοιδιώξειςτωνχιλιάδων<br />
Ποντίων συγκαταλέγονται στις συνήθεις απώλειες<br />
τουπολέμου.<br />
Μια τρισχιλιόχρονη ελληνική παρουσία στην<br />
περιοχή που την διαμόρφωσε ιστορικά και<br />
πολιτισμικά διακόπηκε βίαια. Το ελληνικό στοιχείο<br />
ξεριζώθηκε από τις πατρογονικές του εστίες και<br />
μεταφέρθηκε κάτω από άθλιες συνθήκες στη φτωχή<br />
Ελλάδα, όπου συνάντησε τρομερές δυσκολίες για<br />
την προσαρμογή και αποκατάστασή του. Ο<br />
συσσωρευμένος πόνος αυτών των ανθρώπων και το<br />
φρικτό γεγονός της γενοκτονίας με παρακίνησε να<br />
φωτογραφίσω τον τόπο τους, ή καλύτερα ότι<br />
απέμεινεαπ’αυτόν.<br />
Ανάμεσαστομύθο,τηλαμπρήιστορίατωνΕλλήνων<br />
στηνπεριοχή,τηντραγωδίατηςγενοκτονίαςκαιτου<br />
ξεριζωμού και τη σημερινή πραγματικότητα, το<br />
ταξίδι μου στη γη του Πόντου. Μια αναζήτηση<br />
συναισθηματικάφορτισμένημετάτόσακαιτόσαπου<br />
όλοι έχουμε διαβάσει, όχι μόνο σε ιστορικά βιβλία,<br />
αλλά και σε αφηγήσεις ανθρώπων όπως αυτές<br />
αποτυπώθηκανσεημερολόγιακαιδιηγήματα.<br />
O ελληνισμός της Mαύρης Θάλασσας και η<br />
Aυτοκρατορία των Kομνηνών, οι οροσειρές και<br />
στέπεςτουΑνατολικότερουκομματιούτηςΤουρκίας,<br />
σημεία που κατέφυγαν Πόντιοι για να σωθούν από<br />
τους διωγμούς ή που τους οδήγησαν μέσω των<br />
«ταγμάτων εργασίας». Ξεκινώντας από την Αμάσεια<br />
και τη Σινώπη και καταλήγοντας στο Βατούμ, το<br />
ιστορικό όριο του Εύξεινου Πόντου, τη μυθική<br />
Κολχίδατηςαρχαιότητας,εκείπουέφτασεοΙάσονας<br />
για να πάρει το Χρυσόμαλλο Δέρας, που σήμερα<br />
ανήκει στη Γεωργία. Ιστορικές πόλεις αλλά και<br />
υπέροχα τοπία και πανέμορφες διαδρομές<br />
διασχίζονταςτιςΠοντιακέςΆλπεις–τηΣτέγητων<br />
Ποντίων.<br />
Ο Πόντος ήταν πραγματικά μια αποκάλυψη.<br />
Απίστευτη φυσική ομορφιά, σχεδόν εξωπραγματική,<br />
παντού. Στον παράλιο Πόντο, μια περιοχή που<br />
διακόπτεται από αναρίθμητες βαθιές κοιλάδες, τις<br />
οποίες διαρρέουν μικρά και μεγάλα ποτάμια,<br />
χτίστηκαν οι κυριότερες πόλεις-λιμάνια, που<br />
έπαιξανδιαχρονικάτορόλοτηςγέφυραςμεταξύτου<br />
έξω κόσμου και της ενδοχώρας. Οι βαθιές κοιλάδες<br />
και τα απροσπέλαστα οροπέδια, φιλοξένησαν τους<br />
ελληνικούς πληθυσμούς όταν διώκονταν από τους<br />
εκάστοτε εισβολείς που επιβουλεύονταν την<br />
περιοχή. Όλη αυτή η μακρόστενη λωρίδα έχει κοινό<br />
παρονομαστή, το πράσινο, που αναδύεται σε<br />
διάφορες παραλλαγές, μέσα από τα απέραντα δάση<br />
και τα καταπράσινα παρχάρια (τους τόπους θερινής<br />
βοσκής, στα πρόχειρα πέτρινα και ξύλινα<br />
καταλύματα,πουαναλάμβανανκυρίωςοιγυναίκες),<br />
καθώς και δεκάδες ησυχαστήρια, σκήτες και μονές.<br />
Δέος και πόνος μαζί μπροστά στα αλλοτινά<br />
κοσμήματα της Χριστιανοσύνης, τις Μονές του<br />
Πόντου,σήμεραυπόκατάρρευση.Δέοςγιατοέργο<br />
των μαστόρων και των αγιογράφων, πόνος για τα<br />
βγαλμένα μάτια, τις αλλοιωμένες μορφές, την<br />
καταστροφή...<br />
Οτόποςόλοςμιλάγι’αυτούςπουδενβρίσκονταιπια<br />
εκεί. Γι’ αυτούς που, κάποτε, μεταμόρφωσαν την<br />
άγρια φύση, χρησιμοποιώντας την ευφυΐα τους, για<br />
να προσαρμοστούν στη μοναδικότητά της. Γι’<br />
αυτούς που μεγάλωσαν τα παιδιά τους στα<br />
προσφυγικάπαραπήγματαμέσαστουςβαλτότοπους<br />
τηςμητριάςπατρίδας.<br />
Επιθυμία μου είναι να μοιραστώ μαζί σας αυτά που<br />
είδα και που δεν αποτελούν παρά ένα μέρος της<br />
τεράστιας Ελληνικής παρουσίας στην περιοχή του<br />
Πόντου.Δεν αποτελούν σίγουρα επιστημονική<br />
εργασία αλλά μια φωτογραφική αποτύπωση μιας<br />
ερασιτέχνιδαςφωτογράφου.Αξιόπιστες,αναλυτικές<br />
πληροφορίες υπάρχουν στις πηγές που αναφέρω,<br />
από όπου και εγώ πήρα όλα τα στοιχεία. Η<br />
παρουσίαση των φωτογραφιών της καθημερινής<br />
ζωής από τα λαογραφικά μουσεία, αποτελεί<br />
καθρέφτη της κοινής ζωής των δύο λαών, που<br />
συνυπήρξανκαιεκφράστηκανμέσωτηςλαογραφίας<br />
και της αρχιτεκτονικής τους. Άλλωστε τα<br />
περισσότερα από αυτά στεγάζονται σε σπίτια<br />
Ελλήνων.<br />
Κλείνω αυτήν τη περιήγηση με ένα τραγούδι –<br />
μοιρολόι, που με συγκινεί, και που αναφέρεται στο<br />
διωγμό των Ποντίων από τη γη τους. Ερχόταν<br />
συνέχεια στο μυαλό μου σε αυτό το ταξίδι. Αξίζει να<br />
το ακούσετε, ανοίγοντας το σχετικό σύνδεσμο που<br />
ακολουθεί.<br />
ΤΗΝΠΑΤΡΙΔΑΜ’ΕΧΑΣΑ<br />
https://www.youtube.com/watch?v=9835AnLaEiM<br />
ΣτίχοιΧ.Αντωνιάδης - ΜουσικήΚώσταςΣιαμίδης,<br />
Τραγουδούν Α.Βασιλειάδης&Γ.Κουρτίδης.<br />
Τηνπατρίδαμ’έχασα<br />
έκλαψακαιπόνεσα<br />
Λιγούμαικιαρόθυμω,όι<br />
όι,όιν’ανασπάλωκιεπορώ<br />
Μίανκιάλλοσηνζωήμ<br />
σοπεγάδιμ’σηναυλήμ’<br />
Νερόποναςέπινα,όι<br />
καιτ’ομμάταμ’έπλυνα<br />
Τηνπατρίδαμουέχασα<br />
έκλαψακαιπόνεσα<br />
Λιγώνομαικιεπιθυμώ<br />
Ναξεχάσωδεμπορώ<br />
Ακόμημίαφοράστηζωήμου<br />
Στοπηγάδιστηναυλήμου<br />
Νεράκιαςέπιναόι,όι<br />
καιναμάτιαμουνα"έπλενα"<br />
Τάταφίαμ’έχασα Τουςτάφουςμουέχασα<br />
ντ’έθαψακιενέσπαλα Αυτούςπουέθαψαδενξέχασα<br />
Τ’ εμετέρτ 'ς αναστορώ, όι Τους δικούς μας ξαναθυμάμαι όι,<br />
καισοψυόπομ’κουβαλώ καιστηνψυχούλαμουκουβαλάω<br />
Εκκλησίαςέρημα<br />
μοναστήραακάντηλα<br />
πόρταςκαιπαράθυρα,όι<br />
επέμνανακράνοιχτα<br />
Έρημεςεκκλησίες<br />
Μοναστήριαχωρίςκαντήλες<br />
Πόρτεςκαιπαράθυραόι,όι<br />
μείνανεορθάνοιχτα<br />
ΔΗΜΗΤΡΑΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ<br />
19Μαΐου2020<br />
Παρακαλώσημειώστεότιτουλικόείναιελεύθεροκαι<br />
διαθέσιμο,γιαιδιωτικήκαιμόνοχρήση.<br />
ΠΗΓΕΣ<br />
PONTOSNEWS-http://www.pontos-news.gr/<br />
ΚαλεντερίδηςΣάββας,ΑνατολικόςΠόντος,INFOGNOMON<br />
ΚώσταςΦωτιάδης,ΚαθηγητήςΑριστοτελείουΠανεπιστημίου<br />
Θεσσαλονίκης<br />
ΙΔΡΥΜΑΜΕΙΖΟΝΟΣΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ<br />
ΠΟΝΤΙΑΚΟΙΣΥΛΛΟΓΟΙ<br />
Wikipedia<br />
Πηγέςαπότοδιαδίκτυο
ΗΙΣΤΟΡΙΑΤΟΥ<strong>ΠΟΝΤΟ</strong>Υ<br />
Το όνομα Πόντος, ως γεωγραφική ενότητα, στην<br />
αρχαιότητα περιλάμβανε τις παράλιες περιοχές του<br />
EυξείνουΠόντου.<br />
Πόντος, κατά τον Hρόδοτο, τον Ξενοφώντα και<br />
άλλους αρχαίους ιστοριογράφους ονομάζεται η<br />
επιμήκης και ευρεία παραλιακή χώρα του Eυξείνου<br />
Πόντου, η οποία από χωροταξική άποψη<br />
περιλαμβάνει τα εδάφη ανάμεσα στο Φάση ποταμό,<br />
κοντά στον οποίο βρίσκεται η σημερινή πόλη<br />
Bατούμ της Γεωργίας, και την Hράκλεια την<br />
Ποντική. Πολλοί γεωγράφοι και ιστορικοί<br />
οριοθετούν τα δυτικά του σύνορα από τις εκβολές<br />
του ποταμού Άλυ, κοντά στην πόλη Σινώπη, την<br />
πρώτηελληνικήαποικίαστονEύξεινοΠόντο.Στο<br />
εσωτερικό η περιοχή εκτείνεται σε βάθος 200 έως<br />
300χιλιομέτρων,οριοθετημένηαπότηνίδιατηφύση<br />
που τη διαχώρισε από την υπόλοιπη Mικρά Aσία με<br />
τις απροσπέλαστες οροσειρές του Σκυδίση, του<br />
ΠαρυάδρηκαιτουAντιταύρου.<br />
HπαρουσίατωνEλλήνωνστηνπεριοχήτουΠόντου<br />
χρονολογείται από την αρχαιότητα. Oι Έλληνες<br />
θαλασσοπόροι,αφούκατέκτησαναπότηνεποχήτου<br />
χαλκού τις ακτές του Aιγαίου Πελάγους, με τα<br />
βελτιωμέναποντοπόραπλοίατους,αποτόλμησαννα<br />
γνωρίσουνκαιτηναφιλόξενηθάλασσατουEυξείνου<br />
Πόντου με τις μακρινές και απροσπέλαστες<br />
παραλίεςκαιοροσειρές.<br />
Γύρω στα 1.000 π.X. τοποθετούν οι μελετητές την<br />
πραγματοποίηση των πρώτων εμπορικών ταξιδιών<br />
στην περιοχή αυτή για την αναζήτηση κυρίως<br />
χρυσού και άλλων μεταλλευμάτων. H οργανωμένη<br />
αποστολή του Iάσονα και των Aργοναυτών στην<br />
Kολχίδα, οι περιπλανήσεις του Oρέστη στη Θοανία<br />
του Πόντου, οι περιπέτειες του Oδυσσέα στη χώρα<br />
τωνKιμμερίων,ητιμωρίατουΠρομηθέααπότονΔία<br />
και η εξορία του στον Kαύκασο, το ταξίδι του<br />
Hρακλή στον Πόντο, καθώς και άλλοι γοητευτικοί<br />
ελληνικοί μύθοι, που αναφέρονται ειδικά σ' αυτόν<br />
τον γεωγραφικό χώρο, επιβεβαιώνουν την ύπαρξη<br />
τωνπανάρχαιωναυτώνεμπορικώνδρομολογίων.<br />
Δύοαιώνεςαργότεραοιπροσωρινοίαυτοίεμπορικοί<br />
σταθμοί μετατρέπονται σε μόνιμα οικιστικά κέντρα.<br />
Πρώτη η Mίλητος εγκαινίασε την αποικιακή<br />
πολιτική στον Eύξεινο Πόντο ιδρύοντας τη Σινώπη,<br />
σε εξαιρετικά πλεονεκτική θέση εξαιτίας του καλού<br />
λιμανιού της και της ομαλής επικοινωνίας με τις<br />
γύρω περιοχές. H Σινώπη με τη σειρά της ίδρυσε το<br />
756π.X.τηνTραπεζούντα,τηνKρώμνα,τοΠτέριον,<br />
τηνKύτωροκ.ά.HTραπεζούνταοικειοθελώςωςτην<br />
εποχή του Ξενοφώντα ήταν φόρου υποτελής στη<br />
μητρόπολήτηςΣινώπη.Ωςγνωστόκάθεφοράπουοι<br />
ελληνικές πόλεις της Eλλάδας, αλλά και της Iωνίας,<br />
αντιμετώπιζαν προβλήματα υπερπληθυσμού,<br />
έστελναν το πλεόνασμα της δημογραφικής<br />
ανάπτυξής τους σ' αυτή τη μακρινή, ωστόσο<br />
παραγωγική,χώρα,τηνοποίαοΠόντιοςγεωγράφος<br />
Στράβωνας περιγράφει ως εξής: "H πεδιάδα είναι<br />
γεμάτη δροσιά και καταπράσινη. Mπορεί και τρέφει<br />
αγέλες βοδιών και αλόγων. Έχει καλλιέργειες από<br />
κεχρί και ζαχαρόχορτο σε ατελείωτες ποσότητες. Tα<br />
πλούσια νερά της περιοχής δεν αφήνουν ξηρασία<br />
πουθενά.Oύτεμίαφοράδενέχειαναφερθείπωςέπεσε<br />
πείνα σε αυτά τα μέρη. Tόσοι είναι οι καρποί που<br />
βγάζει η λοφώδης χώρα, αυτοφυείς και άγριοι,<br />
σταφύλια, αχλάδια, μήλα και καρύδια, ώστε κάθε<br />
εποχή του χρόνου όσοι βγαίνουν στο δάσος βρίσκουν<br />
φρούτα σε αφθονία. Oι καρποί είναι άλλοτε<br />
κρεμασμένοισταδέντρακιάλλοτεμέσαστοφύλλωμα<br />
που έχει πέσει στο χώμα, από κάτω, πεσμένοι σε<br />
μεγάλες ποσότητες. H πολλή τροφή επίσης,<br />
δημιουργείτιςσυνθήκεςγιαπολύκαλόκυνήγι".Mέσα<br />
σ' έναν αιώνα οι αφιλόξενες παραλίες του Eυξείνου<br />
Πόντου γέμισαν μ' ελληνικές αποικίες. Oι<br />
συμπληγάδες πέτρες σταμάτησαν να κλείνουν το<br />
Bόσπορο και η θαλάσσια περιοχή έγινε θάλασσα<br />
φιλόξενη,"εύξεινος",ελεύθερηκαιελληνική.<br />
Mονάχα η Mίλητος απαριθμούσε κατά τον 6 ο π.X.<br />
αιώνα75αποικίεςστιςπαραλίεςαυτήςτηςκλειστής<br />
θάλασσας. H Σινώπη, η Aμισός, η Tραπεζούντα, η<br />
Πιτυούντα, η Φαναγορία, το Παντικάπαιον, η<br />
Θεοδοσία, η Xερσόνησος, η Oλβία, η Iστρία κ.ά.<br />
έγιναν πολυάνθρωπα και ισχυρά κέντρα με μεγάλη<br />
εμποροναυτική δύναμη και πολιτιστική ανάπτυξη.<br />
Aπό τον 5 ο π.X. αιώνα η περιοχή της Kριμαίας ήταν<br />
ο κύριος προμηθευτής σιταριού της Aθήνας. Tο<br />
αθηναϊκό κράτος, για να προστατεύσει τα εμπορικά<br />
του συμφέροντα σ' αυτή την ευαίσθητη περιοχή,<br />
έχτισε κατά μήκος των ακτών της στρατιωτικές<br />
αποικίες, εγκατέστησε με 30 πολεμικά πλοία 600<br />
Aθηναίους κληρούχους στη Σινώπη, την Aμισό και<br />
σε άλλες πόλεις, τις οποίες μάλιστα, το 435 π.X.,<br />
επιθεώρησε ο ίδιος ο Περικλής. Mε την υλοποίηση<br />
των σχεδίων του ο Περικλής εξασφάλισε τη<br />
θαλάσσια συγκοινωνία με τον Eύξεινο Πόντο,<br />
αποκτώντας έτσι τη δυνατότητα μεταφοράς<br />
ανεμπόδιστα των εισαγομένων και εξαγομένων<br />
προϊόντων.<br />
Tους πρώτους αιώνες οι αποικίες διατήρησαν<br />
αναλλοίωτα τα χαρακτηριστικά της μητροπολιτικής<br />
τουςπροέλευσης.Oιελληνικοίπληθυσμοίτηρούσαν<br />
με σεβασμό τις παραδόσεις, τα ήθη και έθιμα, την<br />
πολεοδομική ταυτότητα και τους πολιτειακούς<br />
θεσμούς που είχαν φέρει από τη μητρόπολη. Oι<br />
πόλεις μεταξύ τους είχαν αγαθές σχέσεις. H μια<br />
βοηθούσε την άλλη και πολλαπλασιάζονταν με<br />
νεότερες αποικίες, που ίδρυαν όχι μονάχα στα<br />
παράλια μέρη αλλά και στην ενδοχώρα κοντά σε<br />
υδροφόρες περιοχές και συνήθως στην αρχή ή την<br />
κατάληξηενόςδρόμου.Λεπτομέρειεςγιατηζωήτων<br />
EλλήνωντηςσημαντικότερηςπόληςτουΠόντου,της<br />
Tραπεζούντας, μας δίνει ο ιστορικός Ξενοφών, στο<br />
έργο του Kύρου Aνάβασις το 401 π.X., όπου<br />
αναφέρειότιοιMύριοιπουέμεινανστηνπεριοχήτης<br />
Tραπεζούντας τριάντα μέρες γνώρισαν την<br />
πατροπαράδοτη φιλοξενία των Eλλήνων του<br />
Πόντου, γιόρτασαν ελληνοπρεπώς, χόρεψαν τον<br />
ένοπλο πυρρίχιο χορό, διοργάνωσαν αθλητικούς<br />
αγώνες προς τιμή του ελληνικού δωδεκάθεου<br />
χαρακτηρίζοντας την Tραπεζούντα "Πόλιν Eλληνίδα<br />
μεγάληνκαιευδαίμονα".<br />
Tο ελληνικό εμπόριο και ο πολιτισμός κυριάρχησαν<br />
παντού. Oι πλουτοφόρες περιοχές έγιναν η κύρια<br />
πηγή του ελληνικού εισαγωγικού εμπορίου.<br />
Πολύτιμα για την ελληνική οικονομία ήταν τα<br />
αγροτικάπροϊόντα,οιπρώτεςύλες,ταδημητριακά,η<br />
ξυλεία,τοκαννάβι,τολινάρι,τακτηνοτροφικάείδη,<br />
τα ψάρια, και αργότερα τα προϊόντα του πλούσιου<br />
υπεδάφους(ασήμι,χαλκός,σίδηρος).<br />
Tον πρωταγωνιστικό ρόλο των ελληνικών πόλεων<br />
στην πολιτική ζωή της περιοχής αποδεικνύει η<br />
αβίαστη υιοθέτηση από πλευράς γηγενών, του<br />
ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής σκέψης.<br />
Mέχρι τα αλεξανδρινά χρόνια, χάρη στη συνετή<br />
πολιτική τους, όλες οι παραλιακές πόλεις, με<br />
κυρίαρχη την Tραπεζούντα, έμειναν ανεξάρτητες,<br />
αυτόνομες και αυτοδιοικούμενες. Σύμφωνα με τον<br />
Hρόδοτο και τον Ξενοφώντα, ποτέ δεν<br />
υποδουλώθηκαν ουσιαστικά στους Πέρσες. Tυπικά<br />
μονάχα, την περίοδο της δυναστείας των<br />
Aχαιμενιδών, υπήρξαν φόρου υποτελείς. O Πόντος<br />
"ηριθμείτο εις τας χώρας του Mεγάλου Bασιλέως",<br />
αλλά "οι δεσμοί της υποταγής ήσαν τόσον ασθενείς<br />
και χαλαροί, ώστε, τα μεν αυτόχθονα πολυποίκιλα<br />
φύλα τα διατελούντα τότε υπό μεταβατικήν<br />
κατάστασιν, μόλις ανεγνώριζον την επικυριαρχίαν
τωνΠερσών,αιδεελληνικαίπόλεις,ήσαναυτόνομοι<br />
καιδιετήρουντηνανεξαρτησίαναυτών".<br />
Eπί Mεγάλου Aλεξάνδρου η Tραπεζούντα<br />
συμμετείχε χωρίς θύματα στην εθνική δόξα των<br />
Eλλήνων. Kατά τον Fallmerayer "οι Tραπεζούντιοι,<br />
σοφότεροι από τα αδερφά κράτη στις ακτές της<br />
Iωνίας,ήξερανναεπιλέγουνμάλλονταπροτερήματα<br />
μιας ονομαστικής εξάρτησης από έναν μακρινό<br />
μονάρχη,παράεκείναμιαςπολυτάραχηςαυτονομίας,<br />
και ήσαν ευτυχισμένοι και πλούσιοι, ενώ η Φώκαια<br />
και η Mίλητος δεν άργησαν να μεταβληθούν σε<br />
ερείπια". Στην ελληνιστική περίοδο οι ελληνικές<br />
πόλεις έφτασαν στο αποκορύφωμα της οικονομικής<br />
τους δύναμης. H επίδραση του ελληνικού στοιχείου<br />
στους γηγενείς λαούς συνέχιζε να είναι ισχυρή,<br />
γεγονός που συνέβαλε πολλαπλά στην κοινωνική<br />
καιπολιτισμικήτουςεξέλιξη.<br />
O Πόντος στα χρόνια της βασιλείας των<br />
Mιθριδατών,ιδιαίτεραδετουMιθριδάτητουΣT'του<br />
Eυπάτορα,απέκτησεπολύμεγάληφήμη.Hελληνική<br />
γλώσσα καθιερώθηκε στο βασίλειο ως επίσημη<br />
γλώσσα επικοινωνίας των πολυάριθμων, άρα και<br />
πολύγλωσσων, εθνοτήτων της Mικράς Aσίας. Tο<br />
δωδεκάθεο του Oλύμπου ειρηνικά αφομοίωσε τις<br />
περισσότερες περσικές και ντόπιες εθνότητες. H<br />
ελληνικήθρησκείακαιλατρείακυριάρχησανπαντού.<br />
Σ'όλοτονΠόντοχτίστηκανδιάφοροιναοίπροςτιμή<br />
των ελληνικών θεοτήτων. Στα Kόμανα του Πόντου,<br />
μαζί με τη ντόπια θεά Aναΐτιδα, λατρεύονταν και οι<br />
Aπόλλωνας,Aθηνά,ΔιόνυσοςκαιNίκη.ΣτηνKερασούντα,<br />
ο Δίας, ο Διόνυσος, ο Aσκληπιός, ο Ποσειδώνας,<br />
ο Πάνας και ο Hρακλής. Στην Tραπεζούντα,<br />
ο Eρμής, ο Διόνυσος, ο Πάνας και ο Hρακλής. O<br />
περσικός θεός Mίθρας, χωρίς να εκλείψει ποτέ,<br />
χρόνο με το χρόνο ελληνοποιήθηκε και αντικαταστάθηκεαπότονΉλιο,τονAπόλλωνακαιτονEρμή.<br />
Tο πάντρεμα του ελληνικού πνεύματος με την<br />
ανατολίτικη σοφία μόνο θετική προσφορά είχε στο<br />
μιθριδατικό βασίλειο αλλά και στον παγκόσμιο<br />
πολιτισμό.<br />
H παιδεία που δέχτηκε ο Mιθριδάτης από την<br />
Eλληνίδα μητέρα του, τη γυναίκα του αλλά και από<br />
τους Έλληνες αξιωματικούς, ιστορικούς, ποιητές,<br />
πολιτικούς και φιλοσόφους της αυλής του, τον<br />
έκαναν γνωστό σ' όλο τον πολιτισμένο κόσμο της<br />
εποχής εκείνης. Oι πολυάριθμες νομισματικές<br />
συλλογές των πόλεων της Tραπεζούντας, της<br />
Aμισού, των Kοτυώρων και της Σινώπης επιβεβαιώνουν<br />
την οικονομική, εμπορική και πολιτική ακμή<br />
της μιθριδατικής γενικά περιόδου, η οποία δεν<br />
ανατράπηκε ούτε μετά το 63 π.X., όταν ο Pωμαίος<br />
ύπατοςΠομπήιοςκατέλαβετηνTραπεζούντα.<br />
Oι Έλληνες συνέχισαν για πολλές δεκαετίες κάτω<br />
από την κυριαρχία των Pωμαίων, να απολαμβάνουν<br />
την ελευθερία, την ανεξαρτησία και την αυτονομία<br />
τους. H κοσμοϊστορική αυτή αλλαγή επηρέασε<br />
θετικά το πολιτικό κλίμα της εποχής εκείνης. Xωρίς<br />
μεγάλες αλλαγές, ελέγχοντας μόνο τη διοικητική<br />
εξουσία, οι Pωμαίοι υιοθέτησαν το αποτελεσματικό<br />
πολυσύνθετοσχήμαοργάνωσηςτουκράτουςκαιτης<br />
εξουσίας των Mιθριδατών. Xάρη στην πολιτική αυτή<br />
ενισχύθηκαν ο ελληνικός πολιτισμός, η ελληνική<br />
παράδοση και το ελληνικό φρόνημα. H απουσία της<br />
κεντρικής ρωμαϊκής εξουσίας έδινε τη δυνατότητα<br />
στουςΈλληνεςν'αναπτύξουντιςποικίλεςικανότητές<br />
τους.KατάτονΠλίνιο,ηTραπεζούνταμπορούσενα<br />
ρυθμίζει ελεύθερα τις εσωτερικές της υποθέσεις και<br />
να διεξάγει ανεμπόδιστα το εμπόριό της. H<br />
γεωγραφική της θέση τη βοήθησε, ώστε να γίνει το<br />
πρώτολιμάνιτηςMικράςΑσίας.<br />
ΚΩΣΤΑΣ ΦΩΤΙΑΔΗΣ, Καθηγητής Αριστοτελείου<br />
ΠανεπιστημίουΘεσσαλονίκης
ΗΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΤΩΝ<br />
ΕΛΛΗΝΩΝΤΟΥ<strong>ΠΟΝΤΟ</strong>Υ<br />
Από το 1913 ξεκίνησαν ήδη οι μαζικές εκτοπίσεις<br />
απότηνπεριοχήτωνΔαρδανελλίων.Απότο1914ως<br />
το1918θασυνεχιστούνμειδιαίτερηδριμύτηταστον<br />
δυτικό Πόντο (ο ανατολικός είχε καταληφθεί από<br />
τους Ρώσους μετά το 1916) για να συνεχιστούν σε<br />
δεύτερη φάση μετά το τέλος του πολέμου, ως το<br />
1922. Η κατάσταση χειροτέρεψε μετά το 1916 και<br />
την είσοδο της Ελλάδας στον Πόλεμο στο πλευρό<br />
της Αντάντ. Σύμφωνα με τη Μαύρη Βίβλο της<br />
Πατριαρχικής Κεντρικής Επιτροπής, από όλη την<br />
έκταση της Μικράς Ασίας εκτοπίστηκαν 742.135<br />
άτομα.<br />
Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου είχε<br />
ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: τις εκτοπίσεις.<br />
Οι πληθυσμοί εκτοπίζονταν το χειμώνα, και από κει<br />
και πέρα το ρόλο του Άουσβιτς έπαιζε η φύση. Οι<br />
στάσεις στην εξορία αυτή δεν επιτρέπονταν σε<br />
κατοικημένα μέρη, παρά μόνο στην ύπαιθρο, για να<br />
είναιοιεξόριστοιεκτεθειμένοιστιςάσχημεςκαιρικές<br />
συνθήκες. Στις χιονισμένες βουνοπλαγιές και τα<br />
παγωμένα οροπέδια της Ανατολής όπου<br />
αναγκάζονταν να περπατούν επί εβδομάδες οι<br />
εκτοπισμένοι, με προορισμό το θάνατο, έχασαν τη<br />
ζωήτουςπολλέςδεκάδεςχιλιάδεςάνθρωποι.<br />
Ένας άλλος τρόπος εξολόθρευσης των Ελλήνων<br />
ήτανηεπιστράτευσητουανδρικούπληθυσμούόχισε<br />
κανονικές στρατιωτικές μονάδες, αλλά στα<br />
περιβόητατάγματαεργασίας,τουρκιστί«αμελέ<br />
ταμπουρού». Οι Τούρκοι άρχισαν με την<br />
επιστράτευση όλων των ανδρών 15-45 ετών και την<br />
αποστολή τους στα τάγματα εργασίας. Στην<br />
καλύτερη περίπτωση οι επιστρατευμένοι<br />
κατασκεύαζανδρόμουςκαισιδηροδρομικέςγραμμές<br />
ή έσπαζαν νταμάρια. Οι επιστρατευμένοι ήταν<br />
αναγκασμένοιναεργάζονταιαπότηνανατολήμέχρι<br />
τη δύση του ηλίου, κάτω από πολύ σκληρές<br />
εργασιακές και καιρικές συνθήκες, με απαράδεκτο<br />
και φτωχό σε θερμίδες και θρεπτική αξία σιτηρέσιο,<br />
με νερό που μετέφεραν από τους λάκκους, ενώ ήταν<br />
αναγκασμένοι να στρατωνίζονται κάτω από άθλιες<br />
συνθήκες.Καιόλααυτάσεπεριοχέςόπουοχειμώνας<br />
είναιιδιαίτερασκληρός,μετοθερμόμετροναπέφτει<br />
συχνά κάτω κι από τους μείον σαράντα βαθμούς.<br />
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εξασθένηση των<br />
επιστρατευμένων, οι οποίοι έπεφταν θύματα<br />
λοιμωδών ασθενειών που τους θέριζαν στην<br />
κυριολεξία. Το εξοντωτικό έργο ολοκληρωνόταν το<br />
χειμώνα, με το ψύχος να αποτελειώνει ό,τι είχαν<br />
αφήσειπίσωτουςοιλοιμώδειςασθένειες.<br />
Στις 19 Μαΐου 1919 ο στρατιωτικός Κεμάλ<br />
έφτασε στη Σαμψούντα με φανερή αποστολή να<br />
επιβάλει στην περιοχή τη νομιμότητα, η οποία είχε<br />
διαταραχτείαπότημιαπλευράλόγωτηςδράσηςτων<br />
Τούρκωνατάκτων,τωνγνωστώντσετών,καιαπότην<br />
άλλη από τις ομάδες των Ελλήνων ανταρτών, που<br />
είχαν βγει στα βουνά για να γλυτώσουν από τον<br />
βέβαιο θάνατο των αμελέ ταμπουρού και των<br />
εκτοπισμών, αναλαμβάνοντας στη συνέχεια ρόλο<br />
προστάτη των ελληνικών κοινοτήτων, που ήταν<br />
θύματατωντσετώνκαιτουΤοπάλΟσμάν.Όμωςαντί<br />
αυτής της αποστολής, ο Μουσταφά Κεμάλ, από την<br />
πρώτη μέρα που πάτησε το πόδι του στη γη του<br />
Πόντου, έβαλε σε εφαρμογή το μυστικό του σχέδιο,<br />
που ήταν η κατάληψη της εξουσίας και η<br />
ολοκληρωτική εξολόθρευση του ελληνικού<br />
πληθυσμού του Πόντου, όπου, εκτός των άλλων,<br />
δρούσαν και δεκάδες χιλιάδες αντάρτες. Επί της<br />
ουσίας, το σχέδιο της Γενοκτονίας των Ελλήνων του<br />
ΠόντουκαιτηςΑνατολήςτο«εμπνεύστηκαν»καιτο<br />
έθεσαν σε εφαρμογή οι Νεότουρκοι, όμως ειδικά<br />
στην περιοχή του Πόντου το έθεσε σε εφαρμογή ο<br />
Μουσταφά Κεμάλ, ο οποίος ενέτεινε τα μέτρα και<br />
εφάρμοσε με μεγαλύτερη σκληρότητα τις μεθόδους<br />
εξολόθρευσης των Ελλήνων, ήτοι τους<br />
αναγκαστικούς εκτοπισμούς και τα αμελέ<br />
ταμπουρού, ενώ έδωσε πολιτική νομιμοποίηση,<br />
χρήμα και όπλα στον αρχηγό συμμορίας<br />
εκατοντάδων τσετών Τοπάλ Οσμάν, με εντολή να<br />
«τελειώνει» με τα ελληνικά χωριά του Πόντου.<br />
Μάλιστα, για να στερήσει από τους Έλληνες του<br />
Πόντου την πνευματική, θρησκευτική και<br />
οικονομική τους ηγεσία, ίδρυσε τα περιβόητα<br />
ΔικαστήριαΑνεξαρτησίας,σταοποίαδικάστηκανμε<br />
συνοπτικέςδιαδικασίεςκαικαταδικάστηκανστονδι’<br />
αγχόνης θάνατο εκατοντάδες κληρικοί,<br />
διανοούμενοι και επιχειρηματίες, που αποτελούσαν<br />
την κεφαλή και την αφρόκρεμα του ποντιακού<br />
Ελληνισμού.<br />
Αυτήτηνούτωςήάλλωςδύσκοληκαιπερίπλοκηνέα<br />
γεωπολιτικήκατάστασηδενμπόρεσεναδιαχειριστεί<br />
η ελληνική πολιτική ηγεσία, τα λάθη της οποίας<br />
οδήγησαν στην κατάρρευση του Μικρασιατικού<br />
Μετώπου, στον Ξεριζωμό και τη Μικρασιατική<br />
Καταστροφή.<br />
Ο απολογισμός της ποντιακής Γενοκτονίας ήταν<br />
τραγικός: σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που<br />
καταγράφθηκαν εκείνη την εποχή, 303.238 ήταν τα<br />
θύματα έως το 1922, ενώ τον Μάρτιο του 1924<br />
(οπότε άρχισε η ανταλλαγή των πληθυσμών)<br />
ανέρχοντανσε353.000.<br />
1923ΗΣΥΝΘΗΚΗΤΗΣΛΩΖΑΝΗΣ<br />
Μετά την ήττα του ελληνικού στρατού στο<br />
μικρασιατικό μέτωπο, το καλοκαίρι του 1922, οι<br />
Μεγάλες Δυνάμεις, που ευθύνονταν για την σε<br />
βάρος της Ελλάδος εξέλιξη των γεγονότων,<br />
επιδίωξαν τη διεξαγωγή μιας διάσκεψης και τη<br />
σύναψη συνθήκης για τη διπλωματική διευθέτηση<br />
της ελληνοτουρκικής διαμάχης. Έτσι, στις 20<br />
Νοεμβρίου 1922 άρχισε το Συνέδριο της Λωζάνης<br />
που κατέληξε στην υπογραφή της Συνθήκης της<br />
Λωζάνης στις 24 Ιουλίου 1923, με μεγάλες επιτυχίες<br />
για την κεμαλική Τουρκία, η οποία αναγνωρίστηκε<br />
αυτοδιάθετοκαιανεξάρτητοκράτος.<br />
Η μοίρα του ελληνικού πληθυσμού στη Μικρά Ασία<br />
σφραγίστηκε δραματικά με μια συμφωνία που έγινε<br />
στις 30 Ιανουαρίου 1923 και προέβλεπε την<br />
υποχρεωτικήανταλλαγήτωνπληθυσμών.<br />
Η Συνθήκη της Λοζάνης επισφράγισε τη νίκη του<br />
τουρκικού εθνικισμού και κατέστησε τον<br />
μικρασιατικό χώρο εθνική επικράτεια των Τούρκων.<br />
Νομιμοποιούσε την ανταλλαγή πληθυσμών ως μέσο<br />
επίλυσηςτωνδιαφορώνκαιοδήγησεσεαναγκαστική<br />
έξωση 1.150.000 πρόσφυγες που ξεριζωμένοι<br />
έφτασανστηνΕλλάδα.<br />
Η ανταλλαγή των πληθυσμών έγινε με μοναδικό<br />
κριτήριο το θρήσκευμα. Έτσι, οι ελληνόφωνοι<br />
μουσουλμάνοι των περιοχών Όφεως, Σουρμένων,<br />
Ματσούκας και Τόνιας αλλά και οι Έλληνες που<br />
εξακολουθούσαν να ζουν ως κρυπτοχριστιανοί<br />
εξαιρέθηκαν από την ανταλλαγή. Μερικοί από τους<br />
κρυπτοχριστιανούς που το επιθυμούσαν κατάφεραν<br />
να εγκαταλείψουν τα πατρογονικά τους εδάφη λίγο<br />
αργότερα,μετηνανοχήτωντουρκικώναρχών,αφού<br />
η χώρα θα απαλλασσόταν από ανθρώπους που θα<br />
μπορούσαν,στομέλλον,νααποδειχθούνενοχλητικοί.<br />
Το ελληνικό στοιχείο ξεριζώθηκε από τις<br />
πατρογονικές του εστίες και μεταφέρθηκε κάτω από<br />
άθλιες συνθήκες στη φτωχή Ελλάδα, όπου<br />
συνάντησε τρομερές δυσκολίες για την προσαρμογή<br />
καιαποκατάστασήτου.Οιελληνικέςπεριουσίεςπου<br />
εγκαταλείφθηκανστηΜικράΑσίαήτανδεκαπλάσιες<br />
απότιςαντίστοιχεςμουσουλμανικές.<br />
Στις24Ιουλίου1923υπογράφηκεητελικήσυμφωνία<br />
που ρύθμιζε επίσης το καθεστώς των Στενών,<br />
παραχωρούσεστηνΕλλάδατανησιάτηςΑνατολικής<br />
Μεσογείου, τη Λήμνο, τη Σαμοθράκη, τη Λέσβο, τη<br />
Χίο, τη Σάμο και την Ικαρία, και όριζε ειδικό<br />
καθεστώςγιατηνΊμβροκαιτηνΤένεδο.<br />
Μια τρισχιλιόχρονη ελληνική παρουσία στην<br />
περιοχή που την διαμόρφωσε ιστορικά και<br />
πολιτισμικά διακόπηκε βίαια με την καταλυτική<br />
συμβολήτωνευρωπαϊκώνδυνάμεων.<br />
ΤΑΝΕΑΤΟΥ<strong>ΠΟΝΤΟ</strong>Υ<br />
http://www.pontos-news.gr/timeline/109112/pontiaki-genoktonia
ΑΜΑΣΕΙΑ<br />
Στην αρχαιότητα η Αμάσεια ήταν η πρώτη<br />
πρωτεύουσα του Βασιλείου του Πόντου μέχρι το<br />
183 π.Χ. που η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στη<br />
Σινώπη.<br />
ΠατρίδατουγεωγράφουΣτράβωνακαιγνωστήαπό<br />
τα αρχαία χρόνια η Αμάσεια υπήρξε, στην<br />
ελληνιστική περίοδο, πρωτεύουσα του βασιλείου<br />
των Μιθριδατών, στη ρωμαϊκή, πρωτεύουσα<br />
ομώνυμης ρωμαϊκής επαρχίας και στα βυζαντινά<br />
χρόνια, έδρα μητροπολιτικής περιφέρειας.<br />
Περιβάλλεταιαπόαπόκρημναβουνάκαιδιασχίζεται<br />
από τον ποταμό Ίρη. Στις πλαγιές του βουνού που<br />
ορθώνεται στα βόρεια της πόλης, σώζονται, μέχρι<br />
καισήμερα,οιλαξευτοίτάφοιτωνβασιλιάδωνλαξευμένοι<br />
κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους, από<br />
τα καλύτερα παραδείγματα βασιλικών τάφων. Το<br />
όρος Harşena βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της<br />
λεκάνης που δημιουργήθηκε από τον ποταμό<br />
Yeşilırmak, όπου βρισκόταν η αρχαία πόλη της<br />
Αμάσειας, εκεί όπου ιδρύθηκε το 301 π.Χ. το<br />
βασίλειο από τον Πέρση σατράπη Μιθριδάτη τον Α’<br />
τον Κτίστη. Υπάρχουν πέντε βασιλικοί τάφοι στο<br />
μεσαίο τμήμα του Harşena. Ο Μιθριδάτης<br />
Ευπάτωρ, κληθείς και παρακινηθείς από τους<br />
Εφεσίουςεξόντωσε80.000ΡωμαίουςεπίτηςΜικράς<br />
Ασίας, οι οποίοι ουδέποτε συνήλθαν μετά το<br />
χτύπημααυτό,ανκαιτελικάτοννίκησαν.Ηλατινική<br />
γλώσσα ουδέποτε μπόρεσε να επικρατήσει επί της<br />
ελληνικής στα ανώτερα στρώματα της Μικράς<br />
Ασίας.<br />
Η Αμάσεια ήταν επίσης η πόλη που οι Σουλτάνοι<br />
έστελναν τους διαδόχους τους σαν κυβερνήτες, για<br />
νααποκτήσουνεμπειρία.<br />
Στιςαρχέςτου20ούαιώνα,τοελληνικόστοιχείοτης<br />
περιοχής αριθμούσε 155.000 κατοίκους, σε 392<br />
ενορίες με ισάριθμες εκκλησίες και 325 σχολεία,<br />
όπου φοιτούσαν 10.000 μαθητές και δίδασκαν 565<br />
δάσκαλοι. Ήταν επίσης έδρα Μητρόπολης. Ιδιαίτερα<br />
όμως η πόλη αυτή μας είναι γνωστή για τα φριχτά<br />
Δικαστήρια Ανεξαρτησίας του Κεμάλ<br />
Ατατούρκ και τις εξοντωτικές φυλακές που<br />
στήθηκαν και χτίστηκαν εκεί ειδικά για την<br />
εξόντωση του ελληνικού στοιχείου. Από το Γενάρη<br />
του 1921 μέχρι την ανταλλαγή (1923) πέρασαν από<br />
τις φυλακές της Αμάσειας όλοι οι Έλληνες που<br />
διακρίνονταν στο εμπόριο, στον πλούτο, στις<br />
επιστήμες, στη κοινωνική ζωή και προέρχονταν απ’<br />
όλες τις περιοχές του Πόντου. Κάπου 350 Έλληνες<br />
είχαν στριμωχτεί στις απαίσιες φυλακές του<br />
Φρενοκομείου της Αμάσειας, περιμένοντας τη<br />
σύγκληση των Δικαστηρίων Ανεξαρτησίας. Το<br />
Σεπτέμβρη του 1921 καταδικάστηκαν με συνοπτική<br />
διαδικασία, και εκτελέστηκαν (δι’ αγχόνης) στο<br />
κέντροτηςπόληςσυνολικά180άτομα,μεταξύαυτών<br />
οι Έλληνες καθηγητές και μαθητές του<br />
ελληνοαμερικανικούκολεγίουΜερζουφούντα.<br />
Το Μουσείο Ιατρικής Şerefeddin Sabuncuoğlu<br />
(1385-1468), πήρε αυτό το όνομα προς τιμήν ενός<br />
διάσημου Οθωμανού γιατρού που γεννήθηκε στην<br />
πόλη και εργάστηκε εκεί. To 1304 οι Μογγόλοι<br />
καταλαμβάνουντηνΑμάσειακαιτο1308οΒασιλιάς<br />
τους Ilkhan Olcaitu Khudabanda, απόγονος του<br />
Τζένκινς Χαν, κατασκευάζει ένα Πανεπιστήμιο και<br />
ήταν ιδιαίτερα ονομαστό γιατί θεράπευε τους<br />
νοητικά ασθενείς με ύπνωση και μουσική. Αυτό<br />
γινόταν με διάφορα σετ μελωδιών των λεγομένων<br />
maqam. Ήτανηπρώτηφοράπουγινόταναυτόπολύ<br />
πριναπόοτιδήποτεπαρόμοιοστηΔύση.ΗΘεραπεία<br />
με μουσική, πιστεύεται ότι ανάγεται σε χιλιάδες<br />
χρόνιαπριν.<br />
Στο μουσείο υπάρχουν επιγραφές με σκέψεις του<br />
Πλάτωνα – που αναφέρεται στην σημασία της<br />
μουσικής για τη διατήρηση της υγείας αλλά και του<br />
διάσημουΤούρκουΤαξιδευτήτουEvliyaCelebi,που<br />
έζησε γύρω στο 1600, επισκέφτηκε το μέρος, και<br />
περιέγραψε το συγκεκριμένο νοσοκομείο και τους<br />
μουσικούςπουεργάζοντανεκεί.
ΟΓεωγράφοςΣτράβωναςγεννήθηκεστηνΑμάσεια
ΤοΑρχαιολογικόΜουσείο
ΤοΕθνογραφικόΜουσείο
ΣουλεϊμάνοΜεγαλοπρεπής,διοικητήςτηςπόλης,<br />
όπωςόλοιοιδιάδοχοιτουθρόνου
Ηελληνικήεκκλησία,σήμεραΤζαμί
ΆποψητηςπόληςπάνωστονποταμόΊρη
ΛαξευτοίτάφοιτωνΠοντίωνΒασιλέων
ΜουσείοΙατρικής ŞerefeddinSabuncuoğlu<br />
Θεραπείανοητικάασθενώνμεύπνωσηκαιμουσική(1308)
ΣκέψειςτουΠλάτωνα<br />
ΠεριγραφέςτουΤούρκουταξιδευτήEvliyaCelebi
Άποψητηςπόληςμετουςτάφουςτων ΒασιλέωντουΠόντου
ΣΑΦΡΑΜΠΟΛΗ<br />
Η ορεινή Σαφράμπολη (Safranbolu) στην<br />
περιοχή του Πόντου είναι μια όμορφη και<br />
γραφική πόλη που έχει να καυχιέται για τον<br />
πλούτο των κατοίκων της. Επί Βυζαντίου η<br />
ονομασία της ήταν Θεοδωρούπολη και<br />
βρισκόταν στην περιοχή της Παφλαγονίας<br />
τηςΜικράςΑσίας.<br />
Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1920<br />
στην πόλη ζούσαν πολλοί Έλληνες Καραμανλήδεςωςεπίτοπλείστον.Είχεπληθυσμό<br />
3000 κατοίκων με 400 οικογένειες. Οι<br />
αριθμοί αυτοί αναφέρονται στο 1896. Είχε<br />
υψόμετρο 430 μέτρων. Μετά τη Μικρασιατική<br />
καταστροφή και τη Συνθήκη της<br />
Λωζάνης που ακολούθησε, υποχρεώθηκαν<br />
με την ανταλλαγή των πληθυσμών να<br />
εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να<br />
εγκατασταθούν στην Ελλάδα, κυρίως στην<br />
ΑθήνακαιτηΘεσσαλονίκη.<br />
Η γεωγραφική της θέση, επάνω στον<br />
κυριότερο εμπορικό δρόμο που ένωνε την<br />
Ανατολή με τη Δύση, την κατέστησε, ήδη,<br />
από τον 13ο αιώνα, κεντρικό σταθμό των<br />
καραβανιών.<br />
Περίφημη είναι και για την παραγωγή του<br />
κρόκου, που ονομάζεται και σαφράν απ’<br />
όπουέλαβεκαιτοόνομάτης. Αξιοσημείωτη<br />
αρχιτεκτονική που επηρέασε σε μεγάλο<br />
βαθμό την πολεοδομική εξέλιξη της<br />
Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ήταν<br />
πασίγνωστο κέντρο αργυρο-χρυσοχοΐας και<br />
λειτουργούσαν πολλά αργυροπρατεία<br />
προκειμένουναπρολάβουντιςπαραγγελίες<br />
όχι μόνο της εγχώριας αγοράς αλλά και της<br />
υπόλοιπης Ανατολής, της Ευρώπης και των<br />
Βαλκανίων. Οι τεχνίτες της δούλευαν πολύ<br />
τοκοράλλι,κάτισπάνιογιαορεινήπόλη.Οι<br />
έμποροι, όμως, και ναυτικοί κάτοικοί της<br />
έφερναν τα κοράλλια που το ζεστό τους<br />
χρώμα έδενε με το φυσικό περιβάλλον της<br />
πόλης. Αξίζει να σημειωθεί ότι η<br />
τεχνοτροπία των κοσμημάτων της<br />
Σαφράμπολης διασώζει την βυζαντινή<br />
παράδοση στοιχεία της οποίας διασώθηκαν<br />
αυτούσια και στην τέχνη και στη σημασία<br />
τωνκοσμημάτων.<br />
Από το 1994 είναι εγγεγραμμένη στον<br />
Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της<br />
UNESCO.<br />
To 1923 οι Έλληνες της Σαφράμπολης<br />
διασκορπίστηκαν σε διάφορα μέρη της<br />
βόρειας Ελλάδας, όσοι ήρθαν στην Αθήνα<br />
εγκαταστάθηκαν στην συγκεκριμένη<br />
συνοικία στο κέντρο της Νέας Ιωνίας, μια<br />
αρκετάφτωχήκαιλαϊκήσυνοικίαάσχετααν<br />
οι κάτοικοι προέρχονταν από πλούσια<br />
πατρίδα, δημιούργησαν σταδιακά πολλές<br />
βιοτεχνίες, εμπορικά καταστήματα και<br />
ποδοσφαιρικήομάδα.<br />
Οι πρόσφυγες ανήγειραν το 1945 στο<br />
κέντρο της συνοικίας τους τον Ιερό Ναό<br />
Αγίου Στεφάνου στα πρότυπα του ναού του<br />
Αγίου Στεφάνου της ιδιαίτερης πατρίδας<br />
τους, όπου και μετέφεραν τα ιερά κειμήλια<br />
τουμικρασιατικούναού.Μέχρικαιομώνυμη<br />
ποδοσφαιρική ομάδα είχε η συνοικία της<br />
Αθήνας που μετείχε και στο πρώτο<br />
πρωτάθληματηςΒ΄εθνικήςκατηγορίας.
Ελληνικόαρχοντικό,<br />
σήμεραΕθνογραφικόΜουσείο
Ανάγλυφο«ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ» 30Σεπτεμβίου1863
Ελληνικήεκκλησία,σήμεραΤζαμί
ΤοΕθνογραφικόΜουσείο
ΣΙΝΩΠΗ<br />
ΗΣινώπηήτανπόλητηςαρχαίαςΠαφλαγονίας.<br />
Πήρετοόνοματηςαπότημυθολογικήκόρητου<br />
Ασωπού ποταμού τη νύμφη Σινώπη (Απολλώνιος<br />
Ρόδιος).<br />
ΗΣινώπηχτίστηκεστοακρωτήριοπουβρίσκεται<br />
δυτικάτωνεκβολώντουποταμούΆλυοςκαισχεδόν<br />
απέναντιαπότηχερσόνησοτηςΚριμαίας.Εκτόςαπό<br />
τοιδιαίτεραήπιοκλίματης,σεσύγκρισημεάλλες<br />
περιοχέςτουΕυξείνουΠόντου,ηΣινώπηδιέθετετα<br />
καλύτερα φυσικά λιμάνια και αποτελούσε ένα<br />
φυσικό και ασφαλές σημείο αναφοράς για τα πλοία<br />
που ταξίδευαν κατά μήκος αυτών των ακτών. Ο<br />
πυρήναςτηςπόληςπερικλειόταναπότοαρχαίο<br />
τείχος. Πρώτοι άποικοι ήταν οι κάτοικοι της<br />
Μιλήτου περί τον 8 ο αιώναπ.Χ.ΟΗρόδοτοςθεωρεί<br />
πρώτους οικιστές τους Κιμμέριους, άλλοι θεωρούν<br />
τους Αργοναύτες. Η Σινώπη ήταν η πρώτη<br />
ελληνική αποικία στο Πόντο και αφετηρία<br />
του εξελληνισμού των εκεί ακτών μέχρι τη<br />
μακρινήΚολχίδα.ΗΤραπεζούντα,ηΚερασούντακαι<br />
ταΚοτύωραήταναποικίεςτηςΣινώπης.Κατάτον5 ο<br />
αιώνααπετέλεσεμέλοςτηςΑθηναϊκήςΗγεμονίας,ο<br />
δε Περικλής έστειλε εκεί 600 Αθηναίους<br />
κληρούχους,μετάτηναπαλλαγήτηςπόληςαπότην<br />
τυραννίατουΤιμησέλεω.Στησυνέχεια,ηπόληήταν<br />
ανεξάρτητηκαιαπόαυτήπέρασανοι"Μύριοι"του<br />
Ξενοφώντα.<br />
ΗΣινώπηείναιηγενέτειρατουΈλληνα<br />
φιλόσοφου Διογένη, οοποίοςέζησετηζωήτου<br />
σανζητιάνοςστουςδρόμουςτηςπόληςγύρωστο300<br />
π.Χ. και θεωρείται ο κυριότερος εκπρόσωπος της<br />
κυνικής φιλοσοφίας. Κατά τα μέσα του 4 ου π.Χ.<br />
αιώναήλθεστηνΑθήναεξόριστοςαπότηγενέτειρά<br />
του.ΟΔιογένηςότανεξορίστηκεαπότηνπατρίδα<br />
τουγιακάποιαπαραχάραξηνομισμάτων,ήλθεστην<br />
Αθήνα, σχετίστηκε με τον κυνικό Αντισθένη,<br />
αισθάνθηκεέλξηγιατοντρόποζωήςτουκαι<br />
ακολούθησε την κυνική φιλοσοφία αδιαφορώντας<br />
γιατηνμεγάλητουπεριουσία.ΌτανοιΑθηναίοιτον<br />
κορόιδευανπωςοιΣινωπείςτονείχανεξορίσει,αυτός<br />
με αστεϊσμό απαντούσε: «Εγώ τους καταδίκασα να<br />
μείνουν εκεί». Η διδασκαλία του ήταν ουσιαστικά<br />
επαναστατική και ανατρεπτική για την κατάσταση<br />
που επικρατούσε τότε και έθιξε αποκλειστικά<br />
κοινωνικάκαιηθικάπροβλήματα.Προσπάθησεμετα<br />
επιχειρήματατουνααλλάξειτηνανθρώπινη<br />
κοινωνίαπουείχεδιαφθαρεί.Πίστευεπωςηευτυχία<br />
τουανθρώπουβρίσκεταιστηφύσηκαιπωςμόνομε<br />
τηναυτάρκεια,τηλιτότητα,τηναυτογνωσίακαιτην<br />
άσκηση μπορεί κανείς να την εξασφαλίσει, ενώ<br />
θεωρούσε ότι οι κοινωνικές συμβάσεις<br />
παρεμποδίζουντηνπροσωπικήελευθερία.<br />
Η τρομερή φυλακήτουΚάστρουτηςΣινώπης<br />
ήταντόποςμαρτυρίουγιαπολλούςσημαντικούς<br />
λογοτέχνεςκαιπολιτικούς,ενώοΙουστινιανός<br />
έχτισεεδώεκκλησίαταερείπιατηςοποίαςβλέπουμε<br />
σήμερακαιονομάζεταιBalatlar.<br />
Οι περίπου 5.000, από τους 15.000 κατοίκους της<br />
Σινώπης,ήτανΈλληνεςκαικατοικούσανέξωαπότο<br />
κάστρο, προς το λιμάνι. Στους ντόπιους, που<br />
υπερηφανεύονταν πως κατάγονταν από τους<br />
Αργοναύτες, προστέθηκαν μετανάστες από την<br />
κυρίως Ελλάδα. Όλοι μιλούσαν ελληνικά και<br />
ασχολούνταν,κυρίως,μετηγεωργία,τηναλιεία,τη<br />
ναυπηγική και το εμπόριο. Ήταν οικονομικό κέντρο<br />
γιαταχωριάτηςπεριοχής,οικάτοικοιτωνοποίων<br />
(μεταξύ τους περίπου 5.000 Έλληνες) ψώνιζαν κάθε<br />
Πέμπτη στο παζάρι της. Ταυτόχρονα διατηρούσε<br />
εμπορικές σχέσεις με τις μεγάλες πόλεις της<br />
αυτοκρατορίας (Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη).<br />
Στατέλητου19 ου αιώνα πολλοί μετανάστευσαν, για<br />
ναεργαστούνστηΡωσία.<br />
ΗορθόδοξηκοινότηταυπαγότανστηΜητρόπολη<br />
Αμάσειας με έδρα τη Σαμψούντα. Διέθετε δύο<br />
μεγάλες εκκλησίες (Ευαγγελίστρια και Άγιο<br />
Κωνσταντίνο) και διατηρούσε νηπιαγωγείο,<br />
οκτατάξια αστική σχολή και πεντατάξιο<br />
παρθεναγωγείο.
ΟΔιογένης
ΤοΚάστρο
ΗφοβερήφυλακήτουΚάστρουτηςΣινώπης(1214)
Ποτέκανείςδενμπόρεσεναδραπετεύσειαπόεδώ
ΤοΑρχαιολογικόΜουσείο
ΕρείπιατηςεκκλησίαςτουΙουστινιανού(Balatlar)
Ηελληνικήσυνοικία
ΤοΕθνογραφικόΜουσείο
Φωτογραφίεςπαλιώνσπιτιώνπουέχουνκατεδαφιστεί
ΑΜΙΣΟΣ<br />
Η σημερινή Σαμψούντα της Τουρκίας, είναι πόλη<br />
τουδυτικούΠόντου,σταπαράλιατηςΜαύρης<br />
θάλασσας.ΗλέξηΣαμψούνταέχειτηρίζατηςαπό<br />
την Αμισό: εις Αμισόν - σ’Αμισόν - σ’Αμσόν –<br />
Σαμψούν.<br />
Ήταν αποικία των Μιλησίων και έπειτα των<br />
Αθηναίων. Το 437 π.Χ., μετά την ένταξη της πόλης<br />
στην «Αθηναϊκή συμμαχία», μετονομάστηκε σε<br />
Πειραιάς. Η ονομασία αυτή διατηρήθηκε μέχρι το<br />
τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου (404 π.Χ.),<br />
οπότεκαιεπανήλθετοαρχαίοόνοματηςπόλης.<br />
ΣτηδιάρκειατηςβασιλείαςτουΜιθριδάτητου<br />
ΣΤ΄ (132-63 π.Χ.) η Αμισός έγινε η πρωτεύουσα<br />
του Βασιλείου του Πόντου. Ο φιλέλληνας<br />
ΜιθριδάτηςΣΤ΄προέβησεμιασειράενεργειών<br />
μεστόχοτηνπολιτειακήαναβάθμισηκαιτο<br />
σταδιακόεξελληνισμόόχιμόνοτηςΑμισού,αλλά<br />
καιολόκληρουτουβασιλείου.Στησυνέχειαη<br />
Αμισός υπήρξε μέρος της Αυτοκρατορίας του<br />
Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ενδεικτική της<br />
σπουδαιότητάςτηςείναιηπεριγραφήτου<br />
γεωγράφουΣτράβωνα,οοποίοςαποκαλείτην<br />
Αμισό ως «αξιολογότατη πόλη». Ο<br />
χαρακτηρισμός αυτός απαντά και σε<br />
μεταγενέστερες πηγές, στοιχείο που αποδεικνύει<br />
ότιηπόληδιατήρησεαναλλοίωτητησημασίατης<br />
καιστηΒυζαντινήπερίοδο.<br />
ΗΑμισόςαποτέλεσεένααπότασημαντικότερα<br />
εμπορικά κέντρα της περιοχής. Η θέση της ήταν<br />
ιδιαίτερα προνομιακή, αφού η εδαφική της<br />
διαμόρφωση ευνοούσε τον ελλιμενισμό μεγάλων<br />
εμπορικών πλοίων, γεγονός που την κατέστησε<br />
σπουδαίολιμάνι.Επίσηςγειτνίαζεκαιμετον<br />
εμπορικό δρόμο που συνέδεε τις ακτές με την<br />
ενδοχώρατουΠόντουκαιτηνΚαππαδοκία.Οιδύο<br />
αυτές παράμετροι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην<br />
εξέλιξη της Αμισού, σε μείζον εμπορικό κέντρο.<br />
Πέρανόμωςτηςευνοϊκήςτηςθέσης,ηπόληόφειλε<br />
τηνεμπορικήτηςακμήκαισταπλούσιαεδάφητης.<br />
Μεταξύ των προϊόντων που διακινούσε ήταν:<br />
Ξυλεία από τις ακτές, ατσάλι και σίδηρο,<br />
ημιπολύτιμουςλίθουςκαιτοπικήκεραμική.<br />
ΗΑμισόςτον19 ο αιώνα είχε περίπου τις 1.000<br />
οικογένειες. Απ’ αυτές 500 οικογένειες ήταν<br />
Ελληνικές και 150 Αρμενικές. Είχε δυο ελληνικές<br />
συνοικίες· η πρώτη ονομαζόταν συνοικία<br />
Καδίκιογλου και είχε 350 σπίτια. Είχε δύο εκκλησίες<br />
καιδύοσχολεία.Τοέναήτανκαθαράελληνικόκαιτο<br />
άλλοήταναλληλοδιδακτικό.Ηδεύτερησυνοικία<br />
είχε150οικογένειες,μεέναελληνικόσχολείοκαιένα<br />
αλληλοδιδακτικό, καθώς επίσης και ένα<br />
παρθεναγωγείο.Ηγύρωεπαρχίαείχεπερίτους8.000<br />
κατοίκους, μεταξύ των οποίων 2.000 Έλληνες<br />
τουρκόφωνοι.<br />
Υπήρχαν, επίσης και τα παρακάτω κοινωνικά<br />
ιδρύματα: Η Φιλόπτωχος Αδελφότης «Ορθοδοξία»,<br />
ηΦιλόπτωχοςΑδελφότηςΚυριών,οΠαρευξείνιος<br />
Ελληνικός Σύλλογος «Αναγέννησις», ο Μουσικός<br />
Σύλλογος«Ορφεύς»,ηΕλληνικήΕμπορικήΛέσχη,η<br />
Αδελφότης «Πατριάρχης Φώτιος ο Ομολογητής», ο<br />
Πολιτικός Σύλλογος «Περικλής», ο Σύλλογος των<br />
Οινοέων,οΣύλλογοςτωνΣινωπέωνκαιτο<br />
Σωματείωντωνκαπνεργατών.<br />
Μετάτο1914άρχισεηραγδαίαελάττωσηκαιο<br />
πλήρης εξαφανισμός του ελληνικού και Αρμενικού<br />
πληθυσμού της Αμισού, εξαιτίας των διωγμών και<br />
της γνωστής οργανωμένης γενοκτονίας, που<br />
άρχισανμετονπρώτομεγάλοπόλεμοκαιτέλειωσαν<br />
με τη σύμβαση της ανταλλαγής, Γενάρη του 1923.<br />
Όσοι από τους 20.000 Έλληνες κατόρθωσαν να<br />
επιζήσουν,είτεσεεξορίεςκαιφυλακές,είτεστην<br />
πόλη (ελάχιστα γυναικόπαιδα και γέροι), με την<br />
ανταλλαγήήρθανστηνΕλλάδακαιεγκαταστάθηκαν<br />
στηνΑθήνα,στονΠειραιά,στηΘεσσαλονίκηκαισε<br />
άλλαμέρη.<br />
ΗαπόβασητουΜουσταφάΚεμάλΑτατούρκ<br />
έγινε στη Σαμψούντα στις 19 Μαΐου 1919, για<br />
ναξεκινήσειτηδεύτερηκαιπιοάγριαφάσητης<br />
Ποντιακής γενοκτονίας. Θεωρείται η απαρχή<br />
της δημιουργίας της Τουρκικής Δημοκρατίας<br />
καιαποτελείκαιτηνεθνικήγιορτήτης<br />
Τουρκία.Ηίδιαημερομηνίαέχειεπιλεχθείαπό<br />
τασωματείατωνΠοντίωνστηνΕλλάδαως<br />
«Ημέρα Μνήμης» για την Γενοκτονία των<br />
Ποντίων.<br />
Τραγική ειρωνεία, το ατμόπλοιο Bandirma με το<br />
οποίοέφτασεαπότηνΚωνσταντινούποληστην<br />
Σαμψούντα ο Κεμάλ Ατατούρκ, είχε ναυπηγηθεί<br />
στηνΣκωτίατο1878αλλάανήκεμέχριτο1894σε<br />
Έλληνες πλοιοκτήτες. Συγκεκριμένα το 1883<br />
πλοιοκτήτηςήτανοΗ.Ψύχας,καιαπότο1890-1894<br />
ήτανοΚαπετάνΑνδρεάδης.Καιστιςδύο<br />
περιπτώσεις το πλοίο ήταν επίσης νηολογημένο<br />
στον Πειραιά. Είχε αρχικά το όνομα «Κύμη» και<br />
μεταγενέστεραπήρετοόνομα"Παντέρμα".<br />
ΠΡΟΣΦΥΓΕΣΣΤΗΣΑΜΨΟΥΝΤΑ<br />
ΣτοΕθνογραφικόΜουσείοτηςπόληςυπάρχειτμήμα<br />
με αναμνηστικά προσφύγων, διάφορα κείμενα,<br />
σύμφωνα πάντα με την Τουρκική εκδοχή, όπως και<br />
χαρακτηριστικές δηλώσεις. Η πιο κάτω μετάφραση<br />
είναιπεριληπτικήκαικατάπροσέγγιση.<br />
«Πρόσφυγες, άνθρωποι της ανταλλαγής,<br />
απόδημοι, από μια γενιά με πολλούς πολέμους.<br />
ΟιπερισσότεροιπέρασαναπότηΣαμψούντα<br />
πουήταντοπρώτολιμάνιπουτουςυποδέχτηκε.<br />
Άλλοιτηνείπαν(νέα)πατρίδα,άλλοιέζησανμε<br />
τηνοσταλγίατηςπατρίδαςπουάφησαν.<br />
Οι σημαντικότερες αφίξεις στη Σαμψούντα έγιναν<br />
απότονΚαύκασο,τηνΚριμαίακαιταΒαλκάνια.Η<br />
επεκτατικήπολιτικήςτηςΡωσίαςπουξεκίνησετο19 ο<br />
αιώνα ανάγκασε τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς<br />
να μετακινηθούν. Οι μετακινήσεις αυτές οι οποίες<br />
ξεκίνησαν μετά τον πόλεμο της Κριμαίας,<br />
συνεχίστηκαν μέχρι το τέλος του 19 ου αιώνα.Μεταξύ<br />
1864-1877 διαμορφώθηκαν σε μαζικές μετακινήσεις.<br />
ΜετάτηνκατάκτησητηςΚριμαίαςαπότουςΡώσους,<br />
η Σαμψούντα δέχτηκε 60.000 πρόσφυγες. Μεταξύ<br />
1923-1938 1959-51 και 1989, έφθασαν πρόσφυγες<br />
απόΒουλγαρία,Γιουγκοσλαβία,οιοποίοισυντέλεσαν<br />
στηνκοινωνικήκαιοικονομικήζωή.Τηνεποχήαυτήη<br />
Σαμψούντα ήταν πέρασμα για όλους αυτούς τους<br />
πληθυσμούς, το οποίο συντέλεσε στην αύξηση του<br />
πληθυσμού της, κατά τρεις τέσσερεις φορές. Η<br />
μεγαλύτερη μετακίνηση των πληθυσμών προς την<br />
ανατολήέγινεαπόταΒαλκάνια,Έλληνες,Σέρβοι,<br />
Μαυροβούνιοι, Καυκάσιοι, μουσουλμάνοι από τη<br />
Μακεδονία και τη Ρούμελη εγκαταστάθηκαν στα<br />
παράλιατηςΣαμψούντας.<br />
Το 1923 έγινε η ανταλλαγή. 450.000 μουσουλμάνοι<br />
έφθασαν στη Τουρκία, εκ των οποίων οι 32.000<br />
εγκαταστάθηκανστηΣαμψούντα.<br />
Στηναρχήηδιαμονήτουςέγινεσεχώρουςφιλοξενίας,<br />
άλλοι κατοίκησαν σε αντίσκηνα για πάνω από δύο<br />
χρόνια σε κάποιους δόθηκαν εγκαταλελειμμένα<br />
σπίτιαΕλλήνων,στησυνέχειακτίστηκανκάποια<br />
σπίτια από λάσπη, άχυρο, ασβέστη και ονομάστηκαν<br />
σπίτιατουΑτατούρκήσπίτιατηςΚυβέρνησης.Στους<br />
μουσουλμάνους απότηνΕλλάδαδόθηκανστρέμματα<br />
γης προς αποζημίωση της περιουσίας τους που<br />
άφησαν πίσω. Δεν έφεραν μόνο τα υπάρχοντά τους<br />
αλλά και την κουλτούρα τους και τα ήθη και έθιμά<br />
τουςκαιεντάχθηκανστοντοπικόπληθυσμό.<br />
Ηανταλλαγήαπότοστόμαόσωντηνέζησαν,<br />
τηνάκουσανήτηνείδαν<br />
''Ημητέραμουέλεγεότι...''βγήκετοφλυτζάνιτης<br />
Ελληνίδαςκαφετζούς.''..όλοιενωθήκαμε..."<br />
''Είστεόλοιελεύθεροιμαςείπαν.."Μαςπαραχώρησαν<br />
τασπίτιατωνΡωμιών,όμωςεμείςείχαμεσυνηθίσειτο<br />
χωριό,δενμπορούσαμετηζωήτηςπόλης..."<br />
" Οργώσαμε τη γη, ήταν γόνιμη και αναπαυμένη..<br />
φυτέψαμεκαλαμπόκι,καπνό,σιτάρι…”<br />
''7χωριάμπήκαμεστοκαράβι''Γκιρεσούν"όλοιμετα<br />
υπάρχονταμας,μέχρικαιτοάροτροτουείχεφέρει<br />
κάποιος..."<br />
«Αγκάλιασαόσουςέφθασαν...»<br />
«Πολλοίπέρασαναπόταχώματαμου...»
Αρχαίοςτάφος
AντίγραφοτουατμόπλοιουBandirma
19Μαΐου1919:<br />
ΗαπόβασητουΚεμάλστηΣαμψούντα<br />
μετοατμόπλοιοΒandirma
ΤοΕθνογραφικόΜουσείο
ΤΟΥΡΚΟΙΠΡΟΣΦΥΓΕΣΣΤΗΣΑΜΨΟΥΝΤΑ
ΦωτογραφίεςΤούρκωνπροσφύγων
ΙστορίεςΤούρκων προσφύγωνπουέφτασανστηνΣαμψούντα
ΤοΜουσείοτωνΑμαζόνων
Ελληνικόαρχοντικό
Βυζαντινό-γενουατικόφρούριοπάνωστοοποίο<br />
προστέθηκετο18οαι.ξύλινηφεουδαρχικήκατοικία
ΙΑΣΩΝΕΙΟΑΚΡΩΤΗΡΙΟ<br />
ToΑκρωτήριοΙασώνειονείναιακρωτήριστηνάκρη<br />
της ομώνυμης χερσονήσου της περιοχής ανάμεσα<br />
στιςδύοαποικίεςτηςΣινώπης,τηνΑμισό<br />
(Σαμψούντα) και τα Κοτύωρα (Ορντού) στις<br />
βορειοανατολικές ακτές της κεντρικής Τουρκίας,<br />
προςτονΕύξεινοΠόντο.Τοόνοματουακρωτηρίου<br />
προέρχεται, από τον μυθικό ηγέτη των Αργοναυτών<br />
Ιάσονα. Κατάτηναρχαιότητακοντάστοακρωτήριο<br />
υπήρχε εκεί ναός αφιερωμένος στον Δία και τον<br />
Ιάσωνα,κοντάστοσημείο,πουείχεσταθείκατάτην<br />
διάρκεια της Αργοναυτικής εκστρατείας<br />
(ακολουθώντας τον μύθο για το Χρυσόμαλλο<br />
δέρας),μεσκοπότουναούτηνπροστασίατων<br />
ναυτικώναπόταύπουλανεράτηςΜαύρης<br />
Θάλασσας.<br />
Ηδεσπουδαίασημασίατου,αποκαλύπτεταιεύκολα<br />
από μια προσεκτική αποκωδικοποίηση της, εκ<br />
πρώτης όψεως, τουρκικής ονομασίας αυτού του<br />
Ακρωτηρίου(τουρκικά:YasonBurnu).Διότιγίνεται<br />
φανερόότι,ηπρώτηαπότιςδύολέξειςτης<br />
ονομασίαςτου,τοΓιασούν,δενείναιτουρκική,αλλά<br />
ελληνική,ανκαιπαρεφθαρμένη.Προέρχεταιαπότο<br />
αρχαιότατο Ελληνικό όνομα Ιάσων, και αναφέρεται<br />
στον Αρχηγό της Αργοναυτικής Εκστρατείας, στον<br />
νεαρόΙάσονα,οοποίος,βγαίνονταςστοΑκρωτήριο<br />
αυτό, από το μυθικό καράβι την «Αργώ», σε εποχές<br />
μάλιστα απροσδιόριστης μυθικής αρχαιότητας –<br />
συνοδευόμενοςκαιαπότονΟρφέατονμεγάλο<br />
μύστη, τους Διοσκούρους, τον Κάστορα και<br />
Πολυδεύκη, και από άλλους Αργοναύτες,<br />
κατευθύνθηκεσεένανπροϋπάρχονταεκείβωμότου<br />
Διόςκαιτέλεσεθυσία,γιατηνεπιτυχίατωνστόχων<br />
τηςΑργοναυτικήςΕκστρατείας.<br />
Τοβορειοδυτικότμήμααυτήςτηςχερσονήσουείναι<br />
το βραχώδες ακρωτήριο, ενώ στο ανατολικό τμήμα<br />
υπήρχεένααπότακαλύτεραφυσικάλιμάνιατου<br />
Πόντου, το οποίο ονομαζόταν Γενήτης. Κατά την<br />
αρχαιότητα υπήρχε ναός αφιερωμένος στο Δία. Η<br />
έρευναστιςκαταθέσειςαργίλουκαιτηνκεραμική,<br />
κατάτηναρχαιότητα,δείχνειστοιχείακέντρου<br />
παραγωγής και εμπορίου. Η πόλη συνέχισε να<br />
λειτουργείκατάκαιμετάτηναρχαιότηταως<br />
περιφερειακό κέντρο για το θαλάσσιο εμπόριο.<br />
Υπόλοιπα από τα ερείπια βρίσκονται διάσπαρτα σε<br />
διάφορα σημεία της ακτογραμμής. Αρχαία λιμάνια<br />
καισημείααναπαραγωγήςτωνψαριώνμπορείεπίσης<br />
ακόμαναδεικανείςκαισήμερα.Τουςβυζαντινούς<br />
και υστεροβυζαντινούς χρόνους οι χριστιανοί<br />
κάτοικοι της περιοχής, έρχονταν εδώ, μετά τον<br />
εορτασμό της γέννησης του Ιησού (Χριστούγεννα),<br />
κατά τον εορτασμό των Θεοφανείων (γιορτή των<br />
Φώτων) προκειμένου να παρακολουθήσουν τον<br />
αγιασμότωνυδάτων.<br />
Μια εκκλησία αργότερα, αφιερωμένη στον Άγιο<br />
Νικόλαο αντικατέστησε τον αρχαϊκό ναό με<br />
παρόμοια αποστολή (την προστασία των ναυτικών).<br />
Κείτεται σε κατάφυτο μοναχικό σημείο, ακριβώς<br />
δίπλασεέναφάρο,μεθέατακύματατουΕύξεινου,<br />
ναχτυπούντονΠόντο.ΗεκκλησίατουΑγίου<br />
Νικολάου ή εκκλησία του Ιάσωνα, όπως λέγεται<br />
ακόμα και σήμερα, χτίστηκε με ιδιαίτερη<br />
αρχιτεκτονικήτο1868απόχριστιανούςΓεωργιανούς<br />
καιΈλληνεςκατοίκουςτηςπεριοχής,ενώέγιναν<br />
εργασίες συντήρησης, αναστήλωσης και<br />
αποκατάστασης το 2004. Η εκκλησία, στέκεται<br />
ακόμα,παράλληλαμεταερείπιατηςπερίφραξηςτου<br />
κήπουτης.<br />
Γενικά, υπήρχαν τουλάχιστον τρεις εκκλησίες, αυτές<br />
τουΑγίουΝικολάου,τουΑγίουΑνδρέακαιτης<br />
Θεοτόκου, η οποία πιθανόν να ήταν μοναστήρι.<br />
Αρχαιολογικά κατάλοιπα κοντά στη θάλασσα έχουν<br />
ταυτιστεί με τους βοηθητικούς χώρους του<br />
μοναστηριού. Στο κέντρο περίπου της χερσονήσου<br />
δεσπόζει σήμερα μόνο η εκκλησία του Αγίου<br />
Νικολάου.
ΗεκκλησίατουΑγίουΝικολάου
ΚΟΤΥΩΡΑ<br />
ΤαΚοτύωρα(Ορντού)είναικτισμένασταπαράλια<br />
του Εύξεινου Πόντου, στις υπώρειες του όρους<br />
ΜπόζτεπεκαιδίπλααπότονποταμόΜελάνθι.Ο<br />
Ξενοφώναναφέρειτηνπόληωςαποικίατης<br />
Σινώπης, ο δε Όμηρος στην Ιλιάδα την αποκαλεί<br />
Κύτωρο.Τοόνομαπροέρχεταιαπότονβασιλιάτης<br />
Παφλαγονίας Κότυο και την ώρα (φρούριο). Μετά<br />
τηνίδρυσητουβασιλείουτουΠόντουαπότους<br />
Μιθριδάτες, τα Κοτύωρα υποτάχθηκαν σ' αυτούς. Ο<br />
ΣτράβωναναφέρειότιοιαποίκησαντηνΦαρνακία,<br />
γεγονόςπουμαςδείχνειότιτηνεποχήεκείνητα<br />
Κοτύωρα είχαν πολύ μεγάλο πληθυσμό. Σύμφωνα<br />
μετονΞενοφώντααποτελούσαναποικίακαιήταν<br />
φόρουυποτελείςτωνΣινωπαίων.<br />
ΑπόταΚοτύωρα,όπουπαρέμεινανεκείοιΜύριοι<br />
επί 45 ημέρες, μετά από πολλές κακουχίες<br />
επιβιβάστηκανσεπλοίακαιαπέπλευσανγιαΣινώπη<br />
καιαπόεκείεπέστρεψανστηνΕλλάδα.<br />
ΗπαρουσίατωνΕλλήνωνστηνπόληαπότον18 ου<br />
αι., και η ενίσχυση της ελληνικής κοινότητας με<br />
κατοίκουςαπόδιάφορουςελληνικούςοικισμούςτης<br />
Νεοκαισάρειαςαπόταμέσατου19 ου αι., έδωσαν<br />
πληθυσμιακή και αναπτυξιακή ώθηση στην πόλη, η<br />
οποία άρχισε να μεγαλώνει σημαντικά, την ίδια<br />
περίοδοπουηναυτιλίαστονΠόντοπαρουσίαζε<br />
ραγδαίαανάπτυξη.Τιςτελευταίεςδεκαετίεςτου19 ου<br />
αι.καιτιςδύοπρώτεςτου20 ου τα Κοτύωρα<br />
καθίστανται οικονομικό κέντρο της περιοχής και<br />
φιλοξενούνόσουςΈλληνεςαπόταχωριάτης<br />
περιοχήςθέλουνναεγκατασταθούνσεαυτήν.Έτσι<br />
σταδιακάοιΈλληνεςπαίρνουνσταχέριατουςτην<br />
παραγωγή και το εμπόριο της πόλης, αποκτούν<br />
οικονομικήευρωστία,αναπτύσσονταικοινωνικάκαι<br />
δημιουργούνμιααξιοθαύμαστηαστικήκοινότητα<br />
Κάθε συνοικία είχε τη δική της ομώνυμη εκκλησία,<br />
ενώ σημαντική ήταν και η εκπαιδευτική δράση, με<br />
ένατουλάχιστονσχολείοσεκάθεσυνοικία.Ο<br />
πληθυσμόςτηςπόληςστιςαρχέςτου20 ου αι. έφτανε<br />
τους 10.000 κατοίκους, από τους οποίους οι 5.500<br />
ήταν Έλληνες, οι 2.500 Τούρκοι και οι υπόλοιποι<br />
Αρμένιοι. Διοικητικά, μέχρι την Ανταλλαγή, η πόλη<br />
ήτανπρωτεύουσαεπαρχίαςπουυπαγότανστονομό<br />
Τραπεζούντας και διατηρούσε έξι δήμους, στους<br />
οποίουςυπάγονταν309χωριάμε120.000κατοίκους.<br />
Από αυτούς, οι μισοί περίπου ήταν Έλληνες, οι<br />
περισσότεροιαπότουςοποίουςχάθηκανσταχρόνια<br />
τωνδιωγμώνκαιτηςΓενοκτονίας.<br />
Ηεκπαίδευσηάρχισενααναπτύσσεταιαπόταμέσα<br />
του 19 ου αι., με φροντίδα της εκκλησίας, της<br />
ελληνικής κοινότητας και των ευεργετών που<br />
δώρισανμεγάλαγιατηνεποχήποσάγιατην<br />
ανέγερση σχολικών κτηρίων. Η ελληνική κοινότητα,<br />
λίγοπριναπότηνΑνταλλαγή,έχειναεπιδείξειμια<br />
εξελιγμένη κοινωνία με υψηλό επίπεδο ελληνικής<br />
εκπαίδευσης.<br />
ΣτησυνοικίατηςΥπαπαντήςβρισκότανηΑστική<br />
Ψωμιάδειος Σχολή Κοτυώρων, η οποία<br />
χτίστηκε τα έτη 1870-73 με δαπάνες του ευεργέτη<br />
ΚώσταΣ.Ψωμιάδη.<br />
Η Καρυπίδειος Σχολή ήταν δημοτικό σχολείο<br />
αρρένωνκαιβρισκότανστησυνοικίατουΑγίου<br />
Νικολάου. Χτίστηκε το 1895 με δαπάνες του<br />
ευεργέτηΧατζήΧαράλαμπουΚαρυπίδη.<br />
ΤοΠολυκάρπειονΠαρθεναγωγείοΚοτυώρων<br />
ιδρύθηκε το 1912 από τον μητροπολίτη<br />
ΝεοκαισάρειαςκαιΚοτυώρωνΠολύκαρπο.<br />
Η έξωση των Ελλήνων έγινε το 1917. Συγκεκριμένα<br />
στις19Αυγούστουτου1917ορωσικόςστόλος<br />
άρχισε να βομβαρδίζει τις τουρκικές συνοικίες της<br />
πόλης, αποχωρώντας όμως πήραν και πολλούς<br />
Έλληνες. Τον Σεπτέμβριο του 1917 ξεκίνησε και η<br />
μεγάληέξωσητωνΕλλήνωναπότουςΤούρκους.<br />
Στην αρχή οι κάτοικοι οδηγήθηκαν και<br />
διασκορπίστηκαν στους νομούς Σεβάστειας και<br />
Κασταμονής, εκτός από τους 2.500 που πρόλαβαν<br />
μέσω Τραπεζούντας να διεκπεραιωθούν στη Ρωσία.<br />
Όσοιδετελικάκατάφερανναεπιζήσουνμέχριτο<br />
1923 όπου και συνομολογήθηκε η «υποχρεωτική<br />
ανταλλαγή πληθυσμών» μετανάστευσαν στην<br />
Ελλάδα.
ΟΝαόςτηςΥπαπαντής
ΕσωτερικότουΝαούτηςΎπαπαντής-σήμεραχρησιμοποιείταιωςχώροςεκδηλώσεων
ΗπαλιάΕλληνικήΣυνοικία
ΟικίαΠασάογλου,σήμερα<br />
στεγάζειτοΕθνογραφικό<br />
ΜουσείοτηςΠόλης
ΝαόςΑγίουΓεωργίου,<br />
σήμεραΘεατρικόΜουσείο
ΚΕΡΑΣΟΥΝΤΑ<br />
ΗΚερασούς,κατάτονΞενοφώντα,ήταναποικίατης<br />
Σινώπης,όπωςηΤραπεζούςκαιταγειτονικά<br />
Κοτύωρα. Η πόλη ήκμασε κατά τους ρωμαϊκούς<br />
χρόνους, ενώ επί Φαρνάκου Α΄(185-169 π.Χ.)<br />
οχυρώθηκε και μετονομάστηκε σε Φαρνακ(ε)ία,<br />
ονομασία που διατήρησε όσο διήρκεσε το Βασίλειο<br />
τουΠόντου.Κατάτηναρχαιότηταήτανμιακαθαρά<br />
ελληνική πόλη, στην οποία, όπως μαρτυρούν τα<br />
αρχαία νομίσματά της, λατρεύονταν ο Δίας, ο<br />
Ποσειδώνας,οΔιόνυσος,οΑσκληπιός,οΗρακλής<br />
καιοΑρκαδικόςΠάνας.<br />
ΤοαρχαίοόνοματηςπόληςήτανΚερασούς,που<br />
κατάπάσαπιθανότηταπροέρχεταιαπότοκέραςκαι<br />
σχετίζεται με το κερατοειδές βουνό που υψώνεται<br />
πίσωτης.Εδώ,ογνωστόςαπότηνιστορίαγιατις<br />
γαστριμαργικές του συνήθειες Ρωμαίος στρατηγός<br />
Λούκουλλος, κατά τη διάρκεια των Μιθριδατικών<br />
Πολέμων δοκίμασε ένα άγνωστο στους Ρωμαίους<br />
φρούτο.ΟικαρποίτουστάλθηκανστηΡώμηκαι<br />
αργότερατοφυτόμεταφέρθηκεγιακαλλιέργεια<br />
στηνΕυρώπη,φέρονταςέκτοτετοόνοματης<br />
ποντιακής πατρίδας του. Πρόκειται για το κεράσι.<br />
Σήμεραηπόληείναιπερισσότερογνωστήγιατην<br />
παραγωγή φουντουκιών, που άλλωστε βρίσκει<br />
κανείςσεδιάφορεςποικιλίεςσεολόκληρητην<br />
περιοχήτωνποντιακώνπαραλίωναπότηνΟινόηως<br />
τηνΤραπεζούντα.<br />
Στα χρόνια των Μεγάλων Κομνηνών η Κερασούντα<br />
αποτέλεσε την τρίτη σημαντική πόλη της<br />
Αυτοκρατορίας, μετά την Τραπεζούντα και τη<br />
Σινώπη. Το 1348 την πόλη κυρίευσαν οι Γενουάτες.<br />
Τελικά, μετά από διαπραγματεύσεις, οι Γενουάτες<br />
παρέδωσαν την Κερασούντα στους Κομνηνούς, με<br />
αντάλλαγματηνκατοχήμιαςοχυρήςθέσηςκοντά<br />
στηνΤραπεζούντακαικάποιαεπιπλέονπρονόμια<br />
πουείχανσχέσηκυρίωςμετοεμπόριο.Κατάτη<br />
διάρκεια της βασιλείας του Αλέξιου Γ΄ οι κάτοικοι<br />
επαναστάτησαν,υπότηναρχηγίατουδούκα<br />
Σχολάριου, αλλά ηττήθηκαν από τα αυτοκρατορικά<br />
στρατεύματακαιτελικάπροσκύνησανστονβασιλέα<br />
της Τραπεζούντας. Καταλήφθηκε από τους<br />
ΤούρκουςεπτάχρόνιαμετάαπότηνΤραπεζούντα,<br />
δηλαδήπερίπουτο1468.<br />
Το 1764 η Κερασούντα καταστράφηκε σχεδόν<br />
ολοσχερώς.Αφορμήστάθηκεηεπίθεσητου<br />
ντερεμπέηΧατζήμπεη,οοποίοςδιεκδίκησετηνπόλη<br />
από τον «κάτοχό» της, επίσης ντερεμπέη<br />
Τζιντάρογλου.Ηδιαμάχηκαιοισυμπλοκέςτωνδύο<br />
ηγεμονίσκων είχαν ως αποτέλεσμα την καταστροφή<br />
των εκκλησιών, τη λεηλασία κατοικιών και<br />
καταστημάτων, καθώς και την αιχμαλώτιση πολλών<br />
κατοίκωντηςπόλης.<br />
Κατά την απογραφή του 1913 οι κάτοικοι της<br />
Κερασούνταςανέρχοντανστις30.000,εκτωνοποίων<br />
οι 17.000 ήταν Έλληνες, οι 3.000 Αρμένιοι, οι 7.000<br />
Τούρκοι και οι υπόλοιποι 3.000 διαφόρων<br />
εθνικοτήτων. Η Κερασούντα, ιστορικό επίνειο της<br />
ΝικόποληςκαιτηςενδοχώραςτηςΑνατολίας,ήταν<br />
ανέκαθεν πόλη με παράδοση στη ναυτιλία, η ακμή<br />
τηςοποίαςπαρατηρείταισταμέσατου19 ου αι. Προς<br />
τα τέλη του ίδιου αιώνα (1880) οι ναυτικοί οίκοι της<br />
πόληςδιέθετανπερίπου80πλοία<br />
ΤονΜάιοτου1915οιτουρκικέςΑρχέςέθεσανσε<br />
εφαρμογή το σχέδιο του αποδεκατισμού του<br />
αρμενικού πληθυσμού, ενώ αμέσως μετά<br />
ακολούθησαν και τα δεινοπαθήματα του ελληνικού,<br />
με αποκορύφωμα το 1919, με τη σύλληψη 80<br />
προκρίτων και εξεχόντων μελών της ελληνικής<br />
κοινότητας. Οι διώξεις γίνονταν υπό την<br />
καθοδήγησητουΤοπάλΟσμάν,οοποίοςστη<br />
συνείδηση των Ελλήνων προσφύγων και κυρίως<br />
όσωνκατάγονταιαπότησυγκεκριμένηπεριοχή,έχει<br />
καταγραφείωςαιμοσταγήςδιώκτηςτωνχριστιανών,<br />
με εγκληματική παρακρατική δράση στην περίοδο<br />
μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και μέχρι τη<br />
ΜικρασιατικήΚαταστροφή.<br />
ΗΚερασούνταήτανημοναδικήπόλητου<br />
Πόντουπουείχεσυνεχώςεπίαιώνεςκαιμέχρι<br />
τον Ξεριζωμό ελληνικό αστικό πληθυσμό, ο<br />
οποίος υπερτερούσε αριθμητικά του<br />
μουσουλμανικού.
ΟΝαόςτουΑγίουΝικολάου,σήμεραΜουσείο
ΤοΠολυκάρπειοΠαρθεναγωγείο
Ηπαλιάελληνικήγειτονιά
OικίατουισόβιουΔημάρχουτηςπόληςΚαπετάνΓιώργουΚωνσταντινίδη<br />
Σήμερα στεγάζειτοΠανεπιστήμιοτηςΚερασούντας
ΤΡΙΠΟΛΙΣ<br />
ΗΤρίποληβρίσκεταικοντάστιςεκβολέςτου<br />
ποταμού Χαρσιώτου. Κοντά στην πόλη βρίσκονται<br />
ταβουνάΣισ-δάγκαιΤσαλ-δάγ,μεύψος2.810μ.και<br />
1.966 μ. αντίστοιχα. Η ονομασία της πόλης<br />
οφείλεται στη δημιουργία της από τρεις<br />
προϋπάρχουσεςαρχαίεςπόλεις:τηνΙσχόπολη,την<br />
ΑργύριαήΑργύρειακαιτηΦιλοκάλεια.Μετάτην<br />
οθωμανική κατάκτηση ονομάστηκε Driboli και<br />
αργότεραTirebolu.<br />
ΣτοKάστροτουΑγίουΙωάννηυπάρχειφρούριο<br />
καθώςεπίσηςκαιοΝαόςτηςΥπαπαντής. Η<br />
χρονολογίαίδρυσηςτουκάστρουτοποθετείταιστην<br />
Κλασσικήπερίοδο.<br />
Στα πρώτα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας, το<br />
15 ο αιώνα,ηΤρίποληανήκεστοναχιγιέΚürtün,που<br />
υπαγόταν στο βιλαέτι Τραπεζούντας. Ο δήμος της<br />
πόλης ιδρύθηκε το 1877. Το 1892 το καϊμακαμλίκι<br />
Τρίπολης περιλάμβανε δύο μουχταρλίκια, το Görele<br />
καιτοŞiran.ΟŞemseddinSamiαναφέρειότιτην<br />
ίδια εποχή στο καϊμακαμλίκι Τρίπολης υπάγονταν<br />
114 χωριά. Τον 20 ο αιώνα η διοικητική υπαγωγή του<br />
καϊμακαμλικιούΤρίποληςπαραμένειίδιαμετου19 ου<br />
αιώνα, αυξάνεται όμως ο αριθμός των χωριών που<br />
υπάγονταιστοκαϊμακαμλίκι.Συνολικάαναφέρονται<br />
125 μουσουλμανικά και χριστιανικά χωριά.<br />
Το1461ηΤρίποληκατακτήθηκεαπότοΜωάμεθτον<br />
Πορθητήστηδιάρκειατηςεκστρατείαςτουεναντίον<br />
των Κομνηνών. Μετά την κατάληψη του οικισμού<br />
από τους Οθωμανούς εγκαταστάθηκαν εκεί οι<br />
Τουρκομάνοι νομάδες Çepni. Έτσι άρχισε η<br />
ανάπτυξη του μουσουλμανικού στοιχείου στην<br />
περιοχή. Σεαντίθεσημεάλλεςπόλειςκαιπεριοχές<br />
του Πόντου, οι κάτοικοί της δεν εξισλαμίστηκαν,<br />
αλλάδιατήρησαντηθρησκευτικήτουςπαράδοση.Η<br />
βασικήαιτίαήτανηύπαρξητωνμεταλλείωνόπου<br />
εργάζονταν οι κάτοικοι, οι οποίοι είχαν ειδικά<br />
προνόμια,όπωςαπαλλαγήαπόκάποιουςφόρους.<br />
Στα μέσα Ιουνίου 1915, ξεκίνησε ο εκτοπισμός των<br />
Αρμένιων κατοίκων της πόλης. Το ξημέρωμα της<br />
Κυριακής16Νοεμβρίου1916ξεκίνησεοεκτοπισμός<br />
περίπου3.000ορθοδόξωναπότηνπόλητης<br />
Τρίπολης. Οι ορθόδοξοι χριστιανοί οδηγήθηκαν στο<br />
χωριόΜπρικ,έναεγκαταλειμμένοΑρμενοχώριόπου<br />
κάποτεζούσαν500οικογένειες.Τέσσεριςμήνεςμετά<br />
την εγκατάστασή τους εκεί, σημειώθηκε επιδημία.<br />
Αργότερα προχώρησαν προς τη Ρωσία, όπου<br />
παρέμεινανπερίπου9μήνες.ΤελικάτονΑπρίλιοτου<br />
1919 αρκετοί από τους Τριπολίτες εγκατέλειψαν τη<br />
ΡωσίακαικατευθύνθηκανπροςτηνΕλλάδα.<br />
Δενυπάρχουνπληροφορίεςγιατηχρονολογία<br />
εγκατάστασης των Αρμενίων στην Τρίπολη, αλλά<br />
πρέπειναέγινετο19οαιώνα.<br />
Από τα πιο σημαντικά θρησκευτικά έθιμα των<br />
χριστιανών ορθόδοξων κατοίκων της Τρίπολης ήταν<br />
τοχατζηλίκι.Οιπροσκυνητέςξεκινούσαντοταξίδι<br />
τουςπριναπότηνΚαθαράΔευτέραγιανα<br />
βρίσκονται στους Αγίους Τόπους τη Μεγάλη<br />
Εβδομάδα.ΤοταξίδιπροςτουςΑγίουςΤόπους<br />
γινότανμέσωτηςθαλάσσιαςοδού.Διέσχιζαντον<br />
ΕύξεινοΠόντο,τοΑιγαίοΠέλαγοςκαιτηΜεσόγειο.<br />
Περνούσαν από την Κωνσταντινούπολη, τα<br />
ΔωδεκάνησακαιτηνΚύπρο,αγκυροβολούσανστη<br />
ΣκάλαΒηρυτού,κοντάστηΓιάφα,καιαπόεκεί<br />
προχωρούσαν με τα πόδια προς τα Ιεροσόλυμα.<br />
Μόνο οι ευκατάστατοι Τριπολίτες<br />
πραγματοποιούσαν αυτό το ταξίδι, καθώς ήταν<br />
πολυέξοδο. Επίσης υπήρχαν γυναίκες<br />
προσκυνήτριες, τις οποίες αποκαλούσαν χατζάδες ή<br />
χατζίνες.Επέστρεφανστηνπατρίδατουςστο<br />
διάστημα από την Κυριακή του Θωμά μέχρι τα μέσα<br />
τηςεβδομάδαςμετάαπόαυτήν.Ότανεπέστρεφανοι<br />
προσκυνητές,έπρεπεναδώσουνδιάφορεςδωρεέςσε<br />
φίλουςκαισυγγενείςκαιναενισχύσουντους<br />
φτωχούς. Είχαν επίσης την υποχρέωση να<br />
φιλοξενούντουςξένουςπουέρχοντανστηνΤρίπολη.
ΤοκάστροτουΑγίουΙωάννη–ΦρούριοΠέτρωμα
Τοκάστρο
Στοπαρελθόν,αμιγώςελληνικόχωριό
ΗεκκλησίατουΤαξιάρχου,<br />
απότηνεποχήτωνΜεγάλωνΚομνηνών
ΕΠΑΡΧΙΑΜΑΤΣΟΥΚΑ<br />
Επαρχία του νομού Τραπεζούντας, φημισμένη<br />
για τα μοναστήρια της: Παναγίας Σουμελά, Ιωάννη<br />
Προδρόμου του Βαζελώνα και Αγίου Γεωργίου του<br />
Περιστερεώτα. “Θάλαττα, Θάλαττα” φώναξαν οι<br />
ΜύριοιτουΞενοφώντοςαπότοβουνόΘήχηςτης<br />
Ματσούκας όταν αντίκρυσαν τον Εύξεινο Πόντο.<br />
ΣτηΜατσούκαπολέμησανοιστρατηγοίτου<br />
Βυζαντίου οι περίφημοι Γαβράδες, καθώς και οι<br />
ΜεγάλοιΚομνηνοί.<br />
ΜΟΝΕΣ<br />
Το1461μετηνπτώσηκαιτηςελληνικής<br />
Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας, όλη η Μικρά<br />
ΑσίακαταλήφθηκεαπότουςΟθωμανούς.Ιδιαίτερα<br />
φαίνεται πως τα μοναστήρια που βρίσκονταν μέσα<br />
στηνπόλητηςΤραπεζούνταςκαιγύρωαπόαυτήν,<br />
έχασανόλητηνπεριουσίατουςκαιπολλάέπαψαννα<br />
λειτουργούν. Σε αντίθεση, τα τρία μεγάλα<br />
μοναστήρια της Ματσούκας, δηλαδή της Σουμελά,<br />
τουΠεριστερεώτακαιτουΒαζελώνα,διατήρησαν<br />
τις περιουσίες τους σχεδόν ανέπαφες μετά το 1461.<br />
Γεγονός, πάντως, παραμένει πως η κτηματική<br />
περιουσίατωντριώνκύριωνμοναστηριώνπαρέμεινε<br />
σχεδόν ανέπαφη μετά το 1461. Τα εισοδήματα των<br />
μονών αποτελούσαν την μεγαλύτερη οικονομική<br />
μονάδατηςεκκλησίαςμετάτοΆγιοΌρος,ενώήταν<br />
αυτά, κυρίως, που υποστήριξαν χρηματικά και<br />
πλήρωσαντοπεσκέσιγιατηνεκλογήτου<br />
Τραπεζούντιου υποψηφίου Συμεών, στον<br />
Πατριαρχικόθρόνοτο1465.<br />
ΣεαυτήτηνδύσκοληγιατουςΈλληνεςπερίοδοτης<br />
Οθωμανικής κατάκτησης, οι Μονές διαδραμάτισαν<br />
σωτήριο ρόλο και ο πληθυσμός που έμενε κοντά<br />
παρέμεινε αμιγής και ακμαίος, ενώ εκεί<br />
διατηρήθηκαν τα περισσότερα από τα χριστιανικά<br />
μνημεία. Μάλιστα οι κάτοικοι της Τραπεζούντας<br />
κατευθύνθηκανπροςτηΜατσούκατόσογιατο<br />
ορεινόκαιάραανενόχλητοτηςπεριοχής,όσοκαιγια<br />
ναβρίσκονταικάτωαπότηνπροστασίατωντριών<br />
μεγάλωνμοναστηριών.<br />
Μιαόχικαιτόσογνωστήπερίπτωσηστηνιστορική<br />
έρευνακατάτηνοποίαοιμονέςπεριέθαλπαντους<br />
χριστιανούςτουΠόντου,είναιότανοιπόλεις<br />
πλήττονταν από επιδημίες και γενικά από<br />
θανατηφόρεςαρρώστιες.ΌτανόληηΕυρώπηαπό<br />
τον13 ο ωςτον19 ο αιώνασυγκλονίζεταιαπότομαύρο<br />
θάνατο,τηγνωστήπανούκλα.ΣτουςΚώδικεςτων<br />
Μονώνυπάρχουνπολλέςεγγραφέςπουαναφέρονται<br />
σε περιστατικά επιδημικών αρρωστιών στην<br />
Τραπεζούντα,όπωςηχολέρακαιηπανώλη.Την<br />
περίοδολοιπόνπουτιςπόλειςτιςέπληττανοι<br />
αρρώστιες, πολλοί κάτοικοι φιλοξενούνταν για<br />
μεγάλοχρονικόδιάστημαστιςΜονές,απότιςοποίες<br />
αποχωρούσανμόνοότανυποχωρούσεηασθένεια.<br />
Ηανύψωσητωντριώνμεγάλωνμονώνσε<br />
πατριαρχικές εξαρχίες, αποτελεί την εκκλησιαστική<br />
αντίδρασηστογεγονόςτηςδιατήρησηςστην<br />
περιοχήτωνΜονώντηςανθηρήςσεσχέσημετην<br />
εποχή, οικονομικής και εκκλησιαστικής<br />
δραστηριότητας. Αντίθετα στην μητρόπολη της<br />
Τραπεζούντας υπήρχαν πριν το 1461, 18 γνωστά<br />
μοναστήρια και 46 εκκλησίες, ενώ μετά το 1486<br />
αναφέρονταιμόνο23ιερείςγιαόλητηνπόλη,5για<br />
το1553και2γιατο1583.<br />
Στην περιοχή της Ματσούκας μέχρι το 1920 ο<br />
πληθυσμός είναι 76% χριστιανικός, ενώ μόνο στην<br />
περιοχήτηςΆνωΜατσούκαςυπάρχουν98εκκλησίες.<br />
ΓιατολόγοαυτότοΠατριαρχείοέκρινεπιο<br />
συμφέρουσαγιατονΕλληνισμότηςπεριοχήςτην<br />
άμεσηυπαγωγήτουστιςΜονές,οιοποίεςείχαν<br />
διατηρήσεικάποιααπόταπρονόμιατους,σεσχέση<br />
με το απομακρυσμένο και αποδυναμωμένο<br />
Πατριαρχείο, το οποίο ήταν αδύνατο να<br />
προστατεύσειαποτελεσματικάαπότόσομακριάτους<br />
χριστιανούς.Έτσιπαράτουςγενικούςεξισλαμισμούς<br />
καιτιςβιαιότητεςτηνεποχήτηςσκληρήςτυραννίας<br />
των Ντερεμπέηδων, ο πατριάρχης Ιεροσολύμων<br />
Δοσίθεος,οοποίοςεπισκέφτηκετο1681τηνπεριοχή<br />
του Πόντου, διαπίστωσε ότι στις περιοχές των τριών<br />
μεγάλων σταυροπηγιακών μονών διασώθηκαν<br />
αμιγείςχριστιανικοίπληθυσμοί.
ΠΑΝΑΓΙΑΣΟΥΜΕΛΑ<br />
Ημονήιδρύθηκετατέλητου4ουαιώνασεένα<br />
βουνότηςΤραπεζούντας,τοόροςΜελά.Ιδρυτές<br />
θεωρούνταιδύοκαλόγεροιαπότηνΑθήνα,ο<br />
ΒαρνάβαςκαιοΣωφρόνιος,πουπήγανστονΠόντο<br />
παρακινημένοι από ένα όνειρο που είδαν. Σύμφωνα<br />
μετηνπαράδοση,ηεικόναπουτοποθέτησανστη<br />
μονή οι δύο καλόγεροι ήταν ζωγραφισμένη από τον<br />
ευαγγελιστή Λουκά και βρισκόταν προηγουμένως<br />
στηνΑθήνα,εξούκαιηαρχικήτηςονομασία,<br />
ΠαναγίαΑθηνιώτισσα.<br />
Η μονή διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο τόσο στην<br />
ανάπτυξη του πολιτισμού και των γραμμάτων στον<br />
Πόντο όσο και σε κοινωνική προσφορά και<br />
περίθαλψη των Ποντίων κατά τα δύσκολα χρόνια<br />
τωντουρκικώνδιώξεων.<br />
ΠάνωαπόαυτότοποτάμιΠυξίτη,σεβράχοτου<br />
όρους Μελά, κυριολεκτικά κρεμιέται η μονή της<br />
ΥπεραγίαςΘεοτόκουτουΜελά(Σουμελά=Στου<br />
Μελά). Κατάτηνπαράδοσηαυτόσυνέβηστα<br />
χρόνιατουΜεγάλουΚωνσταντίνου. Ενίσχυσαντην<br />
ασκητικήπολιτείατουΌρουςΜελάκαιίδρυσανένα<br />
οργανωμένο μοναστικό κέντρο που θα έλεγχε τα<br />
ορεινάπεράσματακαιτιςΠύλεςτουΠόντου.<br />
Σημαντικότερος δωρητής και ευεργέτης υπήρξε<br />
αναμφίβολα ο αυτοκράτωρ Αλέξιος Γ΄, ο<br />
επιφανέστερος ίσως των Μεγάλων Κομνηνών, που<br />
βασίλευσεαπότο1349μέχριτοθάνατότουτο1390.<br />
Σύμφωνα με την παράδοση, η γαλέρα που μετέφερε<br />
απότηνΚωνσταντινούπολητονΑλέξιοτονΜέγα<br />
Κομνηνό, καθώς περιέπλεε τα Πλάτανα, έπεσε σε<br />
θαλασσοταραχή.ΟΑλέξιοςζήτησετηβοήθειατης<br />
Παναγίας, η οποία του παρεσχέθη. Tης χάρισε 48<br />
χωριά και εγκατέστησε 40 μόνιμους φρουρούς για<br />
τηνασφάλειάτης.Γενικάπροσέφερετόσαπολλά<br />
ώστεναανακηρυχθείαπότουςμοναχούςως«νέος<br />
Kτήτωρ».Mέχριτο1650σωζότανέξωαπότηνπύλη<br />
του ναού η ακόλουθη ιαμβική επιγραφή «Kομνηνός<br />
Aλέξιος εν Xριστώ σθένων / πιστός Bασιλεύς,<br />
Στερρός, Ένδοξος, Mέγας / Aεισέβαστος, Eυσεβής,<br />
Aυτοκράτωρ / Πάσης Aνατολής τε και Iβηρίας /<br />
Kτήτωρ πέφυκε της Mονής ταύτης νέος (1360 μ.X.)<br />
INΔ IΓ΄». Τοπρονομιακόκαθεστώςτηςμονής<br />
αποδέχθηκαν και οι Οθωμανοί κατακτητές μετά το<br />
1461.<br />
Μετάτο1923καιτοδιωγμότωνΕλλήνωναπότην<br />
περιοχή,οιΤούρκοιπήρανταχειρόγραφακαιταιερά<br />
κειμήλια της μονής. Για ένα διάστημα η μονή έγινε<br />
καταφύγιο λαθρεμπόρων, τα δε ξύλινα τμήματά της<br />
πυρπολήθηκαν το 1930. Από τα κειμήλια του<br />
μοναστηριού τελικά σώθηκαν τρία που θεωρούνται<br />
ταπιοσπουδαία:ηπερίφημηεικόνατηςΠαναγίας,ο<br />
σταυρός που δώρισε στη μονή ο αυτοκράτορας<br />
ΜανουήλΓ΄(1390-1417)καιτοευαγγέλιοτουΟσίου<br />
Χριστοφόρου.Ταείχανκρύψεισεπαρακείμενητης<br />
μονής περιοχή οι καλόγεροι μετά την αναχώρησή<br />
τους το 1924. Το 1931 ο Ελευθέριος Βενιζέλος, με<br />
γράμμα του προς τον Ισμέτ Ινονού, πρωθυπουργό<br />
τότετηςΤουρκίας,πέτυχεναδοθείάδειαστον<br />
ιερομόναχοΑμβρόσιοΣουμελιώτηναπάειστημονή,<br />
ναβρειτακειμήλιακαιναταφέρειστοΒυζαντινό<br />
Μουσείο.<br />
Το 1952 οι Πόντιοι μετέφεραν την εικόνα της<br />
ΠαναγίαςΣουμελάαπότοΒυζαντινόΜουσείοστο<br />
νέο μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά που<br />
ανιστορήθηκεστιςπλαγιέςτουΒερμίου.<br />
ΤονΙούνιοτου2010τοΤουρκικόΚράτος,μετάαπό<br />
88 χρόνια, έδωσε άδεια στο Οικουμενικό<br />
ΠατριαρχείογιαναλειτουργίατηςΚοιμήσεωςτης<br />
Θεοτόκου, στις 15 Αυγούστου 2010, με την Τουρκία<br />
ναπροσδοκάτόσοστηνέξωθενκαλήμαρτυρίαγια<br />
σεβασμότωνθρησκευτικώνελευθεριών.
ΟδρόμοςπουοδηγείστηΜονήΒαζελώνος
ΜΟΝΗΑΓΙΟΥΙΩΑΝΝΗΒΑΖΕΛΩΝΟΣ<br />
ΟΧριστιανισμόςστονΠόντοδιαδόθηκεαπότον<br />
πρωτόκλητοΑνδρέατο34μ.Χ.,ότανμετέβηαπότην<br />
Ιερουσαλήμ στη Σινώπη, την Αμάσεια, την Αμισό<br />
καικατόπινστηνΤραπεζούντα.Στιςπόλειςαυτές<br />
κήρυξετοΕυαγγέλιοκαιακολούθησεηίδρυση<br />
μονών και εκκλησιών. Ηπρώτημονήπου<br />
ιδρύθηκε στονΠόντοείναιηΙεράΜονήτουΑγίου<br />
ΙωάννηΒαζελώνοςκαιθεωρείταιαπότααρχαιότερα<br />
ελληνικά μοναστήρια. Είναι κτισμένη στη βάση<br />
απότομου βράχου σε δασώδη περιοχή της<br />
Ματσούκας, κοντά στο εμπορικό και διοικητικό<br />
κέντροτηςπεριοχής,τιςΚαρυές.Ιδρύθηκεπολύπριν<br />
απότηΜονήτηςΠαναγίαςΣουμελά.Κατάτον<br />
λόγιοΝεόφυτοΚαυσοκαλυβίτηπουσυνέταξετο<br />
1775 το κτητορικό της Μονής της Παναγίας<br />
Σουμελά, οι μοναχοί Βαρνάβας και Σωφρόνιος πριν<br />
πάνεστοόροςΜελάμετηνεικόνατηςΠαναγίας,<br />
πέρασαναπότηΜονήΒαζελώνος.Γιατηνονομασία<br />
τηςΜονήςυπάρχειηεκδοχήότιτηνπήρεαπότο<br />
ομώνυμοόροςπάνωστοοποίοχτίστηκεκαιηάλλη<br />
απότηΓηΖαβουλώνος,όπωςονομαζότανηπεριοχή<br />
απόόπουξεκίνησετοκήρυγμάτουοΆγιοςΙωάννης<br />
οΠρόδρομος.ΕκτουΖαβουλώνμεπαραφθορά<br />
Βαζελών.<br />
ΑπόαυτόπροκύπτειότιαφούηΠαναγίαΣουμελά<br />
ιδρύθηκετο386,ηΜονήΒαζελώνοςείναικατάπολύ<br />
προγενέστερη αυτής, αφού μάλιστα η Σουμελά<br />
υποχρεούτο εις «φόρον κηρίου εις ένδειξιν<br />
υποταγής». Η Μονή βάσει στοιχείων ιδρύθηκε<br />
τον3 ο αιώνα–πιθανότατατο270μ.Χ.,ΚαταστράφηκεαπότουςΠέρσεςεισβολείςτον6<br />
ο αιώνα<br />
αλλάανακατασκευάστηκεαπότονΙουστινιανό.<br />
ΗμονήτουΒαζελώνακατάταβυζαντινάχρόνια<br />
περνάμιαπερίοδοάνθησης,καθώςοιίδιοιοι<br />
αυτοκράτορες της Τραπεζούντας την προστατεύουν<br />
καιτηνευεργετούν. ΗΜονήαπέκτησεμια<br />
ιδιόμορφηεξουσίαστουςκατοίκουςτηςπεριοχής,με<br />
ταπρονόμιαπουπαραχωρήθηκαναπότους<br />
αυτοκράτορες της Τραπεζούντας, η οποία αυξήθηκε<br />
καιαποκρυσταλλώθηκεμετονθεσμότηςεξαρχίας.<br />
Πολλάαπόταπρονόμιααυτά,αναγνωρίστηκανκαι<br />
από τους πρώτους Οθωμανούς σουλτάνους, κυρίως,<br />
βέβαια,γιαλόγουςπουεξυπηρετούσαντουςίδιους.<br />
ΗτελευταίαανακατασκευήτηςΜονήςέγινεαπότον<br />
ηγούμενοΛαυρέντιο,το1719,οοποίοςεπισκέφθηκε<br />
στηνΠετρούπολητονΤσάροΜεγάλοΠέτροκαιτον<br />
έπεισεναενισχύσειτηΜονή.Αργότερατο<br />
ΜοναστήριτουΑγίουΙωάννητουΒαζελώνος<br />
λεηλατήθηκε εκ νέου από συμμορία 28 ληστών που<br />
άρπαξανκειμήλια,ιεράχρυσάκαιαργυράσκεύη,<br />
σιγγίλια και χρυσόβουλα και άλλους<br />
εκκλησιαστικούςθησαυρούς.Ανάμεσατουςυπήρχαν<br />
ένα έγγραφο του Μεγάλου Πέτρου που έδινε ετήσια<br />
εισφοράστηΜονή50ρουβλίωνκαιένατου<br />
αυτοκράτορα Αλέξανδρου, μεταγενέστερο, που<br />
χορηγούσεστηΜονήετήσιασυνδρομή65ρουβλίων.<br />
Αξίζεινασημειωθείότιτοτριώροφοοικοδόμηματης<br />
Μονής,όπωςφαίνονταικαισήμεραταερείπιατης,<br />
ήτανπρόσφατηκατασκευήταθεμέλιατηςοποίας<br />
εγκαινιάστηκαν στις 14 Μαΐου 1900, ενώ κατά την<br />
εποχή που γράφει ο Πανάρετος Τοπαλίδης, δηλαδή<br />
το 1909, το εσωτερικό του οικοδομήματος δεν είχε<br />
ακόμα ολοκληρωθεί. Το παρεκκλήσι του Προφήτη<br />
Ηλία, με τις περίφημες τοιχογραφίες που σώζεται<br />
δίπλαστηΜονήχρονολογείταιστον17 ο αιώνα.Στις<br />
αρχές του 20 ου αιώναυπήρχανστηΜονήένδεκα<br />
μοναχοί.<br />
Το1923ηΜονήείχετηντύχηόλωντωνμονώντου<br />
Πόντου.ΗιεράεικόνατουΑγίουΙωάννουτου<br />
ΠροδρόμουδιεσώθηαπότονμοναχόΔιονύσιο<br />
Αμαραντίδη, ο οποίος την μετέφερε στην Ελλάδα<br />
στονΆγιοΔημήτριοΠανοράματοςΣερρών.
ΜΟΝΗΑΓΙΟΥ<br />
ΓΕΩΡΓΙΟΥΠΕΡΙΣΤΕΡΩΤΑ<br />
ΗΙεράΜονήτουΑγίουΓεωργίουΠεριστερεώτα<br />
ιδρύθηκετο752μ.Χ.στοόροςΠυργίστηνπεριοχή<br />
ΓαλλίαινατηςΜατσούκας,30χλμ.απότην<br />
Τραπεζούντα. Ονομάστηκε Περιστερεώτα, γιατί<br />
κατάτηνπαράδοσητρίαπεριστέριαοδήγησαντους<br />
ισάριθμουςιδρυτέςμοναχούςαπόταδάσητων<br />
Σουρμένων, απόσταση 50 χλμ. από την τοποθεσία<br />
τηςΜονής.Στηνίδιαπεριοχήήτανχτισμένεςκαιοι<br />
άλλεςδυομεγάλεςΜονέςτουΠόντου,ηΠαναγία<br />
Σουμελά (386 μ.Χ.) και ο Άγιος Ιωάννης ο Βαζελών<br />
(270 μ.Χ.) και οι οποίες διαδραμάτισαν<br />
σημαντικότατο ρόλο στην ιστορία των Ελλήνων<br />
στηνπεριοχή.<br />
Το1203,έναχρόνοπριναπότηνίδρυσητης<br />
αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας από τους Δαυίδ<br />
καιΑλέξιοΜιχαήλΚομνηνό,ηΜονήερημώνεται<br />
από περσικές επιδρομές. Μόλις το 1388<br />
ανασυστήνεται από το Θεοφάνη, προήγουμενο της<br />
ΜονήςΣουμελά.Κατάφερεκαιεξασφάλισεκαιτη<br />
βοήθεια του αυτοκράτορα της Τραπεζούντας<br />
Αλέξιου Γ' Μ.Κομνηνού (1349 - 1390) ο οποίος<br />
εξέδωσεκαιχρυσόβουλογιατηΜονή.<br />
Το 1461 το Μοναστήρι έπαθε νέες ζημιές από<br />
επιθέσειςενώτο1483κάηκετοΚαθολικότηςΜονής<br />
απόαπροσεξίατουεκκλησιάρχουΙωαννίκιου.Από<br />
την πυρκαγιά αυτή καταστράφηκαν διάφορα<br />
έγγραφα, κώδικες και το Χρυσόβουλο του<br />
αυτοκράτορα της Τραπεζούντας Αλέξιου Γ'<br />
Μεγάλου Κομνηνού. Το 1493 η Μονή ξαναχτίστηκε<br />
μεάδειακαιπρονόμιατουΣουλτάνουΒαγιαζίτΒ'.<br />
Τα προνόμια αυτά ενίσχυσε με ιδιαίτερο<br />
Χρυσόβουλο και ο διάδοχος του Βαγιαζίτ,<br />
ΣουλτάνοςΣελίμΑ'(1512-1520).<br />
Ο Μητροπολίτης Τραπεζούντος Γεννάδιος με<br />
"εκδοτήριο γράμμα" του το 1501 αύξησε την<br />
κτηματική περιουσία της Μονής, με την προσθήκη<br />
της "τοποθεσίας της εξαρχίας Γαλίαινας". Το 1701 ο<br />
πατριάρχης Καλλίνικος Β΄εξέδωσε σιγίλλιο με το<br />
οποίο αναγνωρίζει το μοναστήρι αυτό ως<br />
σταυροπηγιακό.<br />
Στην εξαρχία της Γαλίαινας υπάγονταν 953<br />
οικογένειες (στέφανα) και 4000 ψυχές. Κάθε<br />
οικογένειαυποχρεωνόταννακαταβάλειστηΜονή5<br />
οκάδες καλαμπόκι ως ετήσια προσφορά, αντ'αυτού<br />
τομοναστήριεκτόςαπόιερέασυντηρούσεσεκάθε<br />
χωριό ένα δάσκαλο. Επίσης ο ηγούμενος χειροτονεί<br />
ιερείς,εκδίδειάδειεςγάμωνκαιδιαζυγίωνκαιασκεί<br />
το πνευματικό του έργο ως αναγνωρισμένος<br />
ποιμενάρχης.Ημονήείχε392πολυτελήδωμάτιακαι<br />
πλούσιαβιβλιοθήκηαποτελούμενηαπό7500τόμους<br />
βιβλίων.Μεδικέςτηςενέργειες,εκτόςτωνάλλων<br />
σχολείωνπουσυντηρούσε,συστήθηκετο1909η<br />
Κεντρική Σχολή της Γαλλίαινας, ένα πλήρες<br />
τετρατάξιοΗμιγυμνάσιο.<br />
Εξάλλουσ'ένααπόταδυομετόχιατουΜοναστηριού<br />
στηνΤραπεζούνταστεγαζότανστιςαρχέςτου19ου<br />
αιώνα το Φροντιστήριο της Τραπεζούντας πριν<br />
στεγαστεί σε δικό του διδακτήριο (1845) απ'όπου<br />
μεταστεγάστηκε οριστικά στο μεγαλεπήβολο<br />
σημερινόκτήριοπουεγκαινιάστηκετο1902.Πολλές<br />
μεγάλες προσωπικότητες του Γένους είχαν ως<br />
πρωταρχική βάση μόρφωσης και εξόρμησης την<br />
ΜονήτουΠεριστερεώτα.Χιλιάδεςήτανκάθεχρόνο<br />
οι οικονομικές ενισχύσεις πτωχών και<br />
αναξιοπαθούντωνοιοποίοιπροσέτρεχανστηνΜονή<br />
μη έχοντας άλλη ελπίδα για βοήθεια. Η<br />
σημαντικότερη όμως προσφορά της Μονής του<br />
Περιστερεώτα,όπωςκαιάλλωνμεγάλωνΜονώντου<br />
Πόντου,ήτανηδιατήρησητηςελληνοχριστιανικής<br />
συνείδησηςστουςΈλληνες.Αποτελούσαντην<br />
πνευματική, διοικητική και εθνικοκοινωνική<br />
ποδηγέτησητωνυποδούλων.Πολλάαπότα<br />
αμύθητηςαξίαςκειμήλιαχάθηκανστηνΑνταλλαγή.<br />
Το1903ηΜονήείχε15μοναχούς.Ταπαλαιότερα<br />
κτίσματα του Μοναστηριού κάηκαν τον Ιανουάριο<br />
του1904απόπυρκαγιά.Ξαναχτίστηκανέπειτααπό<br />
τονΗγουμενεύοντααρχιμανδρίτηΓρηγόριο.ΗΜονή<br />
λειτούργησε για έντεκα και πλέον αιώνες και<br />
ερημώθηκε στις 17 Ιανουαρίου 1923 - οι μοναχοί<br />
ακολουθώντας τη μοίρα του υπολοίπου ελληνισμού<br />
πέρασανστηνΕλλάδα.<br />
http://www.peristereota.com/el/history.html
ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΑ<br />
ΗωραιότερηπόλητουΠόντου,ηπρωτεύουσατης<br />
Αυτοκρατορίας των Κομνηνών,τοτελευταίο<br />
καταφύγιοτουΕλληνισμού,ιδρύθηκετο756π.Χ.για<br />
πρώτηφοράαπόΊωνεςαποίκους.Έζησεδόξες,<br />
καταστροφές, τιμές και θυσίες, αλλά έμεινε και<br />
στάθηκε ελληνική επί 2678 χρόνια μέχρι το 1922<br />
όταναναγκάστηκανοικάτοικοίτηςνακαταφύγουν<br />
στηνΕλλάδα.<br />
ΗώθησηγιατηδημιουργίατηςΑυτοκρατορίαςτης<br />
Τραπεζούνταςδόθηκεαπότηνκατάληψητης<br />
Κωνσταντινούπολης, το 1204, από τους<br />
Σταυροφόρους. Ουσιαστικά, μετά την ημερομηνία<br />
αυτήηΚωνσταντινούποληδενμπόρεσενα<br />
ανακτήσει την παλιά της αίγλη. Για την<br />
ανακατάληψη της Πόλης δημιουργήθηκαν τρία<br />
ελληνικά κράτη, με κέντρα τη Νίκαια, την<br />
Τραπεζούντα και την Ήπειρο. Το μακροβιότερο<br />
υπήρξε η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας, η οποία<br />
επέζησεεπί257χρόνια.<br />
Τα δύο αδέλφια, ο Αλέξιος και ο Δαυίδ Κομνηνός,<br />
απομακρύνθηκαν από την επαναστατημένη<br />
πρωτεύουσατο1185καιεστάλησανστηθείατους,<br />
βασίλισσα των Ιβήρων (Γεωργίας) Θάμαρ (1184-<br />
1212). Μετά την κατάλυση του βυζαντινού κράτους<br />
απότουςΣταυροφόρουςμετηβοήθειατηςθείας<br />
τους, των Γεωργιανών στρατιωτών, τη συνεργασία<br />
των σχολάριων αρχόντων που έφυγαν από την<br />
Κωνσταντινούπολη και ντόπιων Ποντίων<br />
αριστοκρατών, κατέλαβαν την Τραπεζούντα και<br />
ίδρυσαντομεσαιωνικόκράτοςτουΠόντουτο1204.<br />
Οιαυτοκράτορεςτουκράτουςαυτούπήραντην<br />
προσωνυμίαΜεγάλοιΚομνηνοί,αισθάνοντανδε<br />
Έλληνες και συνεχιστές του βυζαντινού κράτους.<br />
Έμβλημά τους είχαν τον μονοκέφαλο αετό, σε<br />
αντιδιαστολή με τον δικέφαλο της αυτοκρατορίας<br />
τηςΚωνσταντινούπολης.<br />
ΗαπελευθέρωσητηςΚωνσταντινούποληςαπότην<br />
Αυτοκρατορία της Νίκαιας το 1261 έθεσε τέλος στα<br />
όνειρατωνΚομνηνώνναεπιστρέψουνστοθρόνοτης<br />
βυζαντινής πρωτεύουσας, κι έτσι επιδόθηκαν στην<br />
ισχυροποίησητηςΑυτοκρατορίαςτηςΤραπεζούντας.<br />
Τοποντιακόκράτοςδιατηρήθηκεωςτο1461,οκτώ<br />
χρόνιαμετάτηνΆλωσητηςΚωνσταντινούπολης,<br />
αναδείχτηκεσεισχυρόπροπύργιοτουελληνισμού,<br />
καιηπρωτεύουσάτου,ηΤραπεζούντα,σεσπουδαίο<br />
εμπορικό κέντρο και λαμπρή εστία των ελληνικών<br />
γραμμάτωνκαιτηςβυζαντινήςτέχνης.Στιςσχολές<br />
της, κυρίως των θετικών επιστημών, σπούδαζαν<br />
μαθητέςπουέρχοντανακόμηκαιαπότην<br />
Κωνσταντινούπολη. Στο ποντιακό κράτος έζησαν,<br />
μετάτηνκατάληψητηςΚωνσταντινούποληςαπό<br />
τους Φράγκους, οι σχολάριοι άρχοντες που<br />
αποτελούσαντηνκύριαφρουράτουπαλατιούτης<br />
Κωνσταντινούπολης και βοήθησαν στη δημιουργία<br />
της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας. Αργότερα<br />
ήρθανσεαντίθεσημετουςντόπιουςάρχοντες.<br />
Ισχυρή αυτοκρατορική προσωπικότητα στην<br />
ΤραπεζούνταυπήρξεοΑλέξιοςΓ΄οΚομνηνός,οι<br />
διάδοχοίτουόμωςδενμπόρεσαννασταθούνστο<br />
ύψος των δύσκολων περιστάσεων. Οι Τούρκοι είχαν<br />
επανακάμψει απειλητικοί στην περιοχή, ενώ τοπικοί<br />
άρχοντες διεκδικούσαν την αυτονομία τους<br />
αποδυναμώνοντας ακόμη περισσότερο την κεντρική<br />
εξουσία.ΣτοθρόνοανέβηκεοαδελφόςτουΔαυίδ<br />
Κομνηνός, ο τελευταίος αυτοκράτορας της<br />
Τραπεζούντας, που παρέδωσε την πόλη στον<br />
Μωάμεθ Β΄ ενάντια στη θέληση του πολιορκημένου<br />
λαού. Ήταν το έτος 1461, το τέλος της<br />
ΑυτοκρατορίαςτηςΤραπεζούντας.<br />
ΗΤραπεζούνταστηνπαρακμήτης,τον19οαιώνα<br />
είχε μόνο 4.200 οικογένειες. Από αυτές, 1.200<br />
οικογένειες ήταν ελληνικές, 500 αρμενικές και 180<br />
αρμενο-καθολικές, 20 διαμαρτυρόμενες, 2.100<br />
περσικές, ευρωπαϊκές και οθωμανικές. Μαζί με τα<br />
προάστιάτηςείχεπερίπου31.000κατοίκους,δηλαδή<br />
6.500 οικογένειες. Είχε 4 αλληλοδιδακτικά σχολεία<br />
δημόσια, δύο Παρθεναγωγεία, την Ελληνική Σχολή<br />
(Φροντιστήριο) και άλλα ιδιωτικά σχολεία. Αρχές<br />
του 20 ου αιώνα υπήρχαν 700 μαθητές στα<br />
αλληλοδιδακτικά, 250 στο Παρθεναγωγείο, 220 στο<br />
Φροντιστήριο και 150 στα ιδιωτικά. Δηλαδή αρχές<br />
του 20 ου αιώνα υπήρχαν 1.250 σπουδαστές στην<br />
Τραπεζούντα.Ηδιοίκησητωνσχολείωνγινόταναπό<br />
τοανώτατοΣυμβούλιο.<br />
ΚΥΡΙΟΤΕΡΑΜΝΗΜΕΙΑ<br />
ΤΟΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ<br />
Παράτιςδυσκολίεςστιςοποίεςείχεπεριέλθειο<br />
ποντιακόςελληνισμόςμετάτηνάλωσητης<br />
πρωτεύουσάς του της Τραπεζούντας από τους<br />
Οθωμανούς, δεν παραμέλησε την παιδεία του.<br />
Πυλώνας της στον Πόντο ήταν το Φροντιστήριον<br />
Τραπεζούντοςπουιδρύθηκετο1682.Τουςδύο<br />
πρώτους αιώνες της Οθωμανοκρατίας τα γράμματα<br />
καλλιεργούνταν ελάχιστα, όταν για διάφορους<br />
λόγους περιστέλλονταν οι διωγμοί. Πλήθος<br />
χειρόγραφααντιγράφηκανσταμοναστήριακαιαυτό<br />
βοήθησεστηνανάπτυξηενόςελάχιστου,έστω,<br />
ψήγματοςπαιδείαςστακοντινάχωριά.<br />
Ο διαπρεπής βυζαντινολόγος Steven Ranciman<br />
συσχετίζειτηνπαιδείαστονΠόντομετηνύπαρξη<br />
τωνμονών,στιςοποίεςηαγάπηγιαταγράμματαδεν<br />
έσβησε, καθώς οι μοναχοί ενδιαφέρονταν για τις<br />
βιβλιοθήκες και τον εμπλουτισμό τους. Αργότερα,<br />
ότανάρχισαννααναπτύσσονταιοιπόλειςκαινα<br />
διαμορφώνεται μια τάξη ευπόρων, η φορά<br />
αντιστράφηκε. Οι μορφωμένοι Πόντιοι χριστιανοί<br />
βοηθούσανκαιταμοναστήρια.<br />
Σημαντικόρόλογιατηνανάπτυξητηςπαιδείαςστον<br />
Πόντοκαιδιέξοδοςγιατουςλογίους,πουμετάτην<br />
κατάλυσητηςαυτοκρατορίαςήθελανναφύγουν<br />
αλλάόχιπροςτηΔύση,έπαιξανοιΠαραδουνάβιες<br />
Ηγεμονίες στις οποίες επιβίωσε η βυζαντινή<br />
παράδοσηκαιδιαχέοντανοιιδέεςτουΔιαφωτισμού.<br />
ΣημαντικόρόλοέπαιξεεπίσηςηΚωνσταντινούπολη,<br />
όπουήτανέντονηηπαράδοσητηςΠατριαρχικής<br />
Σχολής.<br />
ΠαράτησχέσηαυτήμετιςΗγεμονίες,ελάχιστηήταν<br />
ηαπήχησηπουείχανστονΠόντοοιιδέεςτου<br />
Διαφωτισμού. Στον Πόντο η βυζαντινή παράδοση<br />
δεν αμφισβητήθηκε, και οι λόγοι γι’ αυτό είναι<br />
πολλοί: από την προσωπικότητα και τον<br />
προσανατολισμό του ιδρυτή του περίφημου<br />
Φροντιστηρίου Τραπεζούντας ως τη σχετική<br />
γεωγραφική απομόνωση του Πόντου από τη Δύση<br />
καιτησύνδεσητωνσυμφερόντωντηςαναδυόμενης<br />
ποντιακήςαστικήςτάξηςμετηΡωσία.<br />
Το ονομαστό Φροντιστήριον Τραπεζούντος οφείλει<br />
τηνίδρυσηκαιτηφήμητουσεένανΠόντιοδάσκαλο<br />
της εποχής, τον Σεβαστό Κυμινήτη. Ο Σεβαστός<br />
Κυμινήτης ο Τραπεζούντιος καταγόταν από ένα<br />
μικρόχωριότηςκοντινήςπεριοχήςΧότζη,ταΚύμινα.<br />
ΣπούδασεαρχικάστηνΤραπεζούντακαιστη<br />
συνέχεια στην Κωνσταντινούπολη, όπου εξελίχτηκε<br />
σεονομαστόδάσκαλοκαισχολάρχητηςΜεγάλης<br />
του Γένους Σχολής το 1671. Διαδέχτηκε, μάλιστα,<br />
στηΣχολαρχίατονΑλέξανδροΜαυροκορδάτο.<br />
Παραιτήθηκεεξαιτίαςμιαςστάσηςτωνμαθητώντου<br />
εναντίοντου.<br />
ΣτονΣεβαστόΚυμινήτηπροτάθηκεναπάεινα<br />
διδάξειστηνελληνικήσχολήτηςΜόσχαςαλλά<br />
αυτόςπροτίμησεναεπιστρέψειστηνπατρίδατου,<br />
την Τραπεζούντα, και να βοηθήσει τους<br />
συμπατριώτες του. Έμεινε και δίδαξε στο<br />
Φροντιστήριο Τραπεζούντας επί έξι χρόνια.<br />
Αργότερα διορίστηκε δάσκαλος στο «Αυθεντικόν<br />
ΕλληνικόνΦροντιστήριοντουΒουκουρεστίου»–και<br />
εκείησυμβολήτουστηδιάδοσητηςελληνικής<br />
παιδείαςήτανμεγάλη.
ΣτηνακμήτουΦροντιστηρίου Τραπεζούντας,<br />
το Φάρο του Πόντου, συνετέλεσανκαιοι<br />
κατοπινοίδιευθυντέςτουΚ.Ξανθόπουλος,Ι.<br />
Βεργάδης, Ι. Παρχαρίδης, Μ. Παρανίκας, Ν.<br />
Λιθοξόος,Σ.Τριανταφυλλίδης,Π.Τριανταφυλλίδης,<br />
Ηρ. Τριανταφυλλίδης, κ.ά. Από τις τάξεις του<br />
αποφοίτησαν πλήθος λόγιοι οι οποίοι με τη σοφία<br />
και τα συγγράμματά τους βοήθησαν στην<br />
αναγέννησητουποντιακούελληνισμού.<br />
ΤοΦροντιστήριοΤραπεζούνταςπεριέπεσεσε<br />
αφάνειαταπρώταχρόνιατου18 ου αιώνα αλλά<br />
επαναλειτούργησε το 1817 από τον Σάββα<br />
Τριανταφυλλίδη. Στεγάστηκε το 1902 σε ένα<br />
επιβλητικό τετραώροφο κτίριο στην παραλία της<br />
Τραπεζούντας (έργο του αρχιτέκτονα Αλέξανδρου<br />
Κακουλίδη) το οποίο φέρει στοιχεία<br />
νεοκλασικισμού, με ιωνικούς κίονες και αετώματα.<br />
Ταέξοδατηςανέγερσήςτουκαλύφθηκανεξ<br />
ολοκλήρουαπόΈλληνεςτηςΤραπεζούνταςκαιτης<br />
διασποράς.<br />
Χρήματαγιατηνίδρυσησχολείωνπροσέφερανκαι<br />
οιμεγάλοιτραπεζικοίοίκοιτηςΤραπεζούντας:τουΓ.<br />
Καπαγιαννίδη, των αδελφών Φωστηρόπουλου και<br />
ΑδάμΘεοφυλάκτου,καιτουΑ.Λεοντίδου.<br />
Έλληνεςμαθητέςσυνέρρεανγιανασπουδάσουναπό<br />
όλαταμέρητουΠόντου,τηςΤουρκίαςκαιτης<br />
Ρωσίας,ενώοιαπόφοιτοίτουστελέχωνανόλατα<br />
δημοτικά σχολεία από την Τουρκία μέχρι τον<br />
Καύκασο και τη Ρουμανία. Απόφοιτοι του<br />
Φροντιστηρίουπουείχανσπουδάσειειδικάγιανα<br />
γίνουνπαπάδες,επάνδρωναντιςεκκλησίεςτων<br />
πόλεωνκαιτωνχωριών.<br />
Μετάτο1908καιτηνεμφάνισητωνΝεοτούρκων,το<br />
Φροντιστήριο,όπωςκαιόλαταιδρύματαστον<br />
Πόντο, αντιμετώπισαν προβλήματα στη λειτουργία<br />
τους και εγκαταλείφθηκαν οριστικά μετά τους<br />
διωγμούςκαιτηνανταλλαγήτωνπληθυσμών.<br />
Η ΧΡΥΣΟΚΕΦΑΛΟΣ ήτανοναόςόπου<br />
γίνοντανοιστέψειςτωνΚομνηνών.Οναόςέφερε<br />
τηνονομασίαΧρυσοκέφαλοςήδηαπότηνεποχήτου<br />
Κωνσταντίνου Θ΄ Μονομάχου (1042-55). Μετά την<br />
άλωσητηςΤραπεζούντας,το1461έπαψεναείναι<br />
Μητρόπολη.ΗΠαναγίαηΧρυσοκέφαλοςβρίσκεται<br />
στοΜεσόκαστροκαισήμεραλειτουργείσανΦατίχ<br />
Τζαμί (Τζαμί του Πορθητή). Είναι από τους<br />
παλαιοτέρουςναούςτηςπόλης,οτωρινόςναόςείναι<br />
κατασκεύασμα των Κομνηνών. Πίσω από το άγιο<br />
βήμα, υπήρχε ο τάφος του Αλέξιου Δ΄. Από το 1980<br />
ταοστάτουβρίσκονταιστηνΝέαΜονήΠαναγίας<br />
Σουμελά,στοΒέρμιο.<br />
ΟΝΑΟΣΤΗΣΑΓΙΑΣΣΟΦΙΑΣ χτίστηκε<br />
στουςχρόνουςτουΜανουήλΑ΄ΜεγάλουΚομνηνού<br />
(1238-1263) και διακοσμήθηκε με ποικιλία γλυπτών.<br />
Εκτόςαπότατέσσερακιονόκραναπουστηρίζουν<br />
τοντρούλο,οναόςπεριλαμβάνειμίαζωφόροπου<br />
εικονίζει την πτώση των Πρωτοπλάστων (νότιο<br />
προστώο) και πολλές πλάκες διακοσμητικού<br />
χαρακτήρα ενσωματωμένες στο νότιο, βόρειο και<br />
δυτικόπροστώοτου.Ηγλυπτήδιακόσμησητων<br />
εξωτερικώνόψεωντουναούαντανακλάεπιρροέςτης<br />
τέχνηςτηςΑρμενίαςκαιτηςΓεωργίας,ενώπολλά<br />
γλυπτά έχουν διακόσμηση σελτζουκικού χαρακτήρα.<br />
Ευαγγελικές σκηνές, μεμονωμένα αγιολογικά<br />
πορτρέτα και παραστάσεις απλών μοναχών κοσμούν<br />
τοπαρεκκλήσιοτουπύργουτηςΑγίαςΣοφίας<br />
Τραπεζούντας. Το επιγραφικό υλικό χρονολογεί τη<br />
διακόσμηση του ναού μεταξύ των ετών 1442-1443,<br />
ενώ οι ταφικές επιγραφές που συνοδεύουν τις<br />
παραστάσεις των μοναχών δηλώνουν την ταφική<br />
λειτουργίατουχώρου.<br />
Κοντά στο ναό υπάρχει και τετραώροφος πύργος<br />
καμπαναριό, πολλοί το ταυτίζουν με παρατηρητήριο<br />
τοπικής σχολής αστρονόμων, επειδή στη μονή<br />
δίδασκεοαστρονόμοςΚωνσταντίνοςΛουκίτης.<br />
Ευαγγελικές σκηνές, μεμονωμένα αγιολογικά<br />
πορτρέτακαιπαραστάσειςαπλώνμοναχώνκοσμούν<br />
τοπαρεκκλήσιοτουπύργουτηςΑγίαςΣοφίας<br />
Τραπεζούντας. Το επιγραφικό υλικό χρονολογεί τη<br />
διακόσμησητουναούμεταξύτωνετών1442/1443.<br />
Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΙ ΕΥΓΕΝΙΟΥ,<br />
ΠΟΛΙΟΥΧΟΥ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ σήμερα<br />
λειτουργείσανΤζαμί.Ήτανοπρώτοςεπίσκοποςτης<br />
πόλης.Στατέλητου3 ου αιώνα μ.Χ., μία εποχή, όπου<br />
ο χριστιανισμός εμφανίστηκε κι άρχισε να<br />
εξαπλώνεταιστηνευρύτερηπεριοχήτουΠόντουυπό<br />
την αυτοκρατορία των Διοκλητιανού και<br />
Μαξιμιανού,οΆγιοςΕυγένιοςέζησεκαιμαρτύρησε<br />
στηνΤραπεζούντα.<br />
ΗΕΚΚΛΗΣΙΑΤΗΣΑΓΙΑΣΑΝΝΑΣ φέρει<br />
κτητορική επιγραφή του έτους 884-885 και είναι ο<br />
παλαιότερος χριστιανικός ναός της Τραπεζούντας,<br />
κοσμούνταν εσωτερικά με τοιχογραφίες της<br />
περιόδουαπότο12 ο ωςκαιτο15 ο αιώνα. Οι<br />
παραστάσειςτου12ουαιώναείναιοιπαλαιότερες<br />
πουέχουνεντοπιστείσεναότηςΤραπεζούντας.<br />
Η ΟΙΚΙΑ ΤΟΥ ΤΡΑΠΕΖΙΤΗ ΚΩΣΤΑΚΗ<br />
ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΥ. Η οικογένεια του υπήρξε<br />
απότιςπλουσιότερεςτουΠόντουμεμεγάλη<br />
συνεισφοράστακοινάκαισταφιλάνθρωπαέργα.<br />
Υπήρξε ιδιοκτήτης ενός από τους τέσσερις<br />
μεγαλύτερους τραπεζικούς-εμπορικούς οίκους της<br />
Τραπεζούντας και του Πόντου, ευεργέτης της<br />
κοινότηταςΤραπεζούνταςκαιδήμαρχοςτηςκατάτη<br />
Ρωσικήκατοχή(1916-1918).<br />
ΟεμπορικόςκαιΤραπεζικόςοίκοςτουΘεοφύλακτου<br />
μαζίμετουςτρείςάλλουςΕλληνικούςδέσποζεστην<br />
οικονομική ζωή του Πόντου, ως το Βατούμ και το<br />
Ερζερούμ.Απότις5τράπεζεςτηςπόληςοιτρεις<br />
ανήκανσεΠοντίουςτραπεζίτεςενώστιςυπόλοιπες<br />
δύο,τωνΑθηνώνκαιτηςΟθωμανικήςτράπεζαςτην<br />
πλειοψηφίατωνμετοχώνείχανοιΈλληνεςκαιοι<br />
Αρμένιοι. Το 1917, ο Θεοφύλακτος χρεοκόπησε και<br />
κατασχέθηκε όλη η περιουσία του συμπεριλαμβανομένουκαιτουμεγάρουπουέχτισεγιανα<br />
στεγάσει την οικογένεια του και που σήμερα<br />
στεγάζεταιτομουσείοΤραπεζούντας.<br />
Η ΟΙΚΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΚΑΠΑΓΙΑΝΝΙΔΗ,<br />
πουσήμεραστεγάζειτοΜουσείοΑτατούρκ.<br />
Γύρω στα 1860 ο έμπορος Γρηγόρης Καπαγιαννίδης<br />
που είχε χτίσει μια οικονομική αυτοκρατορία για τα<br />
δεδομένα της Τραπεζούντας, προχώρησε στην<br />
ίδρυσητηςτράπεζαςΚαπαγιαννίδη,ηοποίαήτανη<br />
μεγαλύτερηστηνπεριοχήκαιηοποίαπολλέςφορές<br />
βοήθησεοικονομικάτονμητροπολίτηΤραπεζούντας<br />
Χρύσανθοστιςπροσπάθειέςτουγιατηστήριξη<br />
προσφύγων και ορφανών στην Τραπεζούντα, αλλά<br />
καιστιςενέργειεςπουγίνοντανγιατηνανεξαρτησία<br />
τουΠόντου.<br />
Ψυχήτουτραπεζικούιδρύματος,αλλάκαιτων<br />
υπόλοιπων εμπορικών δραστηριοτήτων<br />
Καπαγιαννίδη, ήταν ο Κώστας, ο οποίος διαδέχθηκε<br />
τονπατέρατουστιςεπιχειρήσεις.Το1906οΚώστας<br />
μετά το γάμο του με την Άννα Τριανταφυλλίδη,<br />
κατασκεύασε την περίφημη έπαυλη Καπαγιαννίδη<br />
στηνεξοχικήπεριοχήτηςΤραπεζούνταςΣόουκΣου.<br />
ΉταντομεγαλοπρεπέστεροσπίτιτηςΤραπεζούντας<br />
και είχε ανεγερθεί από τον περίφημο μηχανικό<br />
Κακουλίδη,οοποίοςείχεκτίσεικαιτονέοκτήριοτου<br />
Φροντιστηρίου. Στη νεοκλασική έπαυλη<br />
Καπαγιαννίδη φιλοξενήθηκε σε επίσκεψή του στην<br />
ΤραπεζούνταοΜουσταφάΚεμάλ,καιγιατολόγο<br />
αυτόν σήμερα έχει μετατραπεί σε μουσείο, που<br />
ονομάζεταιΑτατούρκΚιοσκκαιδιασώζονταιέπιπλα<br />
καιδιάκοσμοςτηςεποχής.
ΣπίτιαμεχαρακτηριστικήΤραπεζουντιακήαρχιτεκτονική<br />
πάνωστατείχητουΚάστρουτωνΚομνηνών
ΤΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟΝ
ΗεκκλησίατηςΑγίαςΣοφίας(1238-1263)
ΗεκκλησίατηςΑγίαςΣοφίας-βόρειαπλευρά
ΗεκκλησίατουΑγίουΕυγένιουπου<br />
έχειμετατραπείσετζαμίαπότο1461
ΗεκκλησίατηςΑγίαςΆννης(884-885)<br />
Eνσωματωμένααρχιτεκτονικάμέληπαλαιοτέρωνιερώνκτισμάτων
ΟισυλλογέςτουΚ.Θεοφύλακτουστουπόγειοτηςοικίαςτου
ΈπαυληΚωστάκηΚαπαγιαννίδη,<br />
σήμεραΜουσείοΑτατούρκ
ΕρείπιαΜονήςΘεοτόκουΘεοσκεπάστου
ΗεκκλησίατηςΜονήςΘεοτόκουΘεοσκεπάστουόπωςείναισήμερα
ΠΟΝΤΙΑΚΕΣΑΛΠΕΙΣ–<br />
«ΗΣΤΕΓΗΤΟΥ<strong>ΠΟΝΤΟ</strong>Υ»<br />
ΗοροσειράτωνΠοντικώνΆλπεωναρχίζειλίγομετά<br />
τιςΣυμπληγάδεςΠέτρεςκαιτηνέξοδοαπόταΣτενά<br />
του Βοσπόρου στον Εύξεινο Πόντο. Μετά από<br />
τουλάχιστον 1.000 χιλιόμετρα τερματίζονται στα<br />
σύνοραμετηΓεωργία.Οβουνοκορφέςτων<br />
Ποντικών Άλπεων είναι εκατοντάδες, με δεκάδες<br />
απόαυτέςναείναιπάνωαπότα2.000μ.,αρκετέςνα<br />
περνούντα3.000μ.,ενώμιααγγίζειτα4.000μέτρα.<br />
Οι Ποντικές Άλπεις αποκτούν το μεγαλύτερο ύψος<br />
τους, «τρυπώντας» τον ουρανό με τις μυτερές<br />
βουνοκορφές τους, στα όρια των νομών Ερζερούμ-<br />
Ριζαίου-Άρτβιν, όπου ένα σύμπλεγμα βουνοκορφών<br />
πάνω από τα 3.000 μέτρα, με εκπληκτικά αλπικά<br />
τοπία, λιβάδια και λίμνες, δημιουργούν ένα φυσικό<br />
πάρκοπουέχειναπειπολύπερισσότερααπότις<br />
πολυδιαφημισμένες Άλπεις. Από τις βουνοκορφές<br />
αυτές τα χιόνια που λιώνουν δημιουργούν δεκάδες<br />
ποτάμια, στις κοίτες των οποίων κυλούν τα<br />
θορυβώδηκαιγάργαρανεράτους.<br />
Μεγαλύτερο είναι ο ποταμός Άκαμψι που ξεκινάει<br />
τονρουτουαπότηνκορυφήΜεστσίτ,υψόμετρο<br />
3.239 μ., βρίσκεται βόρεια της πόλης του Ερζερούμ<br />
καικαταλήγειστηΓεωργία,στηνπόληΒαθύςΛιμήν-<br />
Βατούμ,μετάαπόμιαδιαδρομή431χλμ.<br />
ΤΑΠΑΡΧΑΡΙΑΤΟΥ<strong>ΠΟΝΤΟ</strong>Υ<br />
ΤόποιθερινήςβοσκήςσταβουνάτουΠόντουστα<br />
μαγευτικά οροπέδια των Ποντικών Άλπεων, στα<br />
πρόχειραπέτρινακαιξύλινακαταλύματαόπου<br />
λάμβανε χώρα το «παρχάρεμα», μια μορφή δηλαδή<br />
οργανωμένης κτηνοτροφίας βοοειδών και<br />
αιγοπροβάτων που αναλάμβαναν κυρίως οι<br />
γυναίκες.<br />
Ήδη από τον Μάιο μήνα, τον Καλομηνά, οι<br />
παρχαρομάνες στα χωριά είναι έτοιμες να καλέσουν<br />
τις ρομάνες –αυτές που με την εμπειρία τους<br />
αργότερα θα γίνουν παρχαρομάνες– και τους<br />
τσοπάνουςμεταζώα,γιατηνεξόρμησηστα<br />
παρχάρια,ταορεινάβοσκοτόπια.Εκείθαμεταφερθεί<br />
η κτηνοτροφική και οικονομική ζωή για τους<br />
καλοκαιρινούςμήνες.<br />
Μελύρες,γαβάλια,αγγείακαινταούλια,και<br />
στολίζονταςταζώαμελουλούδιακαιφορώνταςτους<br />
κουδούνια,σεμιαγιορτινήατμόσφαιραπουέχειήδη<br />
δημιουργηθεί από την έλευση της άνοιξης, οι<br />
παρχαρομάνες ξεκινούν από τα μόνιμα σπιτικά τους<br />
τουςμεσκοπόναφτάσουνσταμαγευτικάοροπέδια<br />
των Ποντικών Άλπεων, στα πρόχειρα πέτρινα και<br />
ξύλινακαταλύματατουκαλοκαιριού.Στονμακρύκαι<br />
ανηφορικόδρόμο,στονοποίοθατουςσυνοδεύειόλο<br />
τοχωριό,θατουςξεδιψούνοιπηγέςμετακρύανερά<br />
απόταχιόνιαπουμέρεςπρινάρχισανναλιώνουν.<br />
Όπουκιανκοιτούνθαβλέπουνδιαφόρωνειδών<br />
λουλούδιακαιδέντρα,βλάστησηοργιώδη.Ότανδε<br />
φτάσουνσταπαρχάρια,μετάαπόώρες,ίσωςκαι<br />
μέρες,τηναπόλυτησιωπήτωνβουνώνθασπάσουνοι<br />
ήχοι από τα βελάσματα, το άρμεγμα, τα ντόσιμον τη<br />
δουρβανί,οκροταλισμόςαπόταχάλκινασκεύηόπου<br />
οι παρχαρομάνες με τις ρομάνες θα παρασκευάσουν<br />
τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Εκεί θα μείνουν<br />
περίπου μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου, όταν θα αρχίσει<br />
ναπέφτειηθερμοκρασίακαιναχειμωνιάζει.<br />
Μικρά ή μεγάλα, αφανή ή ξακουστά, τα παρχάρια<br />
διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην επιβίωση των<br />
Ποντίων.Αποτέλεσανέναμεγάλοπολιτιστικό<br />
γεγονός.Έναςδεσμόςπουέφερεπιοκοντάτον<br />
άνθρωποστηφύση–οσεβασμόςτουανθρώπουστη<br />
φύσηκαιηανταπόδοσητηςφύσηςστονάνθρωπο.
ΤοαρχοντικόKastelKonagi
ΡΙΖΑΙΟΝ<br />
Περιφέρειακαιπόληστασύνορατηςσημερινής<br />
Γεωργίας και Τουρκίας κατά το παρελθόν Λαζική<br />
επαρχία/Λαζιστάν. Οι κάτοικοι της κατά την<br />
αρχαιότητα αποτελούνταν από διάφορα κολχικά<br />
φύλλα,καθώςτοΡίζαιοναποτελούσεμέροςτης<br />
αρχαίαςΚολχίδας.<br />
Έντονηήτανηελληνικήπαρουσίαμεπάνωαπό150<br />
χωριά και κωμοπόλεις. Πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο<br />
Πόλεμο στη Ριζούντα κατοικούσαν περίπου 5000<br />
κάτοικοι εκ των οποίων 1000 περίπου Έλληνες.<br />
Ήταντοκέντρομιαςαγροτικήςκατάκύριολόγο<br />
περιοχής, αλλά οι κάτοικοι είχαν και τη ναυτιλία<br />
ανάμεσα στις κύριες απασχολήσεις τους. Υπήρχαν<br />
πέντε εκκλησίες, τρία δημοτικά σχολεία,<br />
ημιγυμνάσιοκαισχολαρχείο.<br />
Εκτός των Τούρκων που αποτελούσαν την<br />
πλειοψηφία υπήρχαν Αρμένιοι και κυρίως Λαζοί.<br />
Μια φυσικώς διαμορφωμένη ακρόπολη και ένα<br />
αγκυροβόλιοαποτελούνενδείξειςότιηπεριοχή<br />
κίνησετοενδιαφέρονΕλλήνωναποίκων,ενώεκεί<br />
βρισκόταντομοναστήριτουΑγίουΡάντου(Ayo-<br />
Rando),γιατοοποίοόμωςδενμπορείναανιχνευθεί<br />
ητοποθεσίατου.<br />
Σπουδαιότητααπέκτησεμετηνστρατηγικήπολιτική<br />
τουΙουστινιανούκατάτον6 ο αιώναμεσυνέπειααπό<br />
ένα απλό χωριό να μεταμορφωθεί σε σημαντικό<br />
οχυρό. Επί Ιουστινιανού υπολογίζεται και ο<br />
εκχριστιανισμός των φυλών της Λαζίας. Επί<br />
Ρωμαίων υπήρξε μεθοριακό φρούριο και επί<br />
βυζαντινώνοχυράπόλη.Επιπλέον,κατάτην<br />
βυζαντινήπερίοδοαποτελούσεξεχωριστόβάνδο,το<br />
ανατολικότερο της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας.<br />
Ήταν ο τελευταίος σημαντικός οχυρωμένοςοικισμόςστιςανατολικέςακτέςτουΠόντου<br />
κατάτηΜέσηκαιτηνΎστερηΒυζαντινήπερίοδο,<br />
εντούτοις δεν βρισκόταν σε κάποιο σταυροδρόμι,<br />
ούτεαπέκτησεποτέσημασίαωςεμπορικόςσταθμός.<br />
ΟιοχυρώσειςτουΡιζαίουακολουθούνένααμυντικό<br />
σύστημα ιδιαίτερα διαδεδομένο στις ακτές<br />
τουΠόντου,πουείναιγνωστόαπότατείχητης<br />
Τραπεζούντας και της Κερασούντας. Σχηματίζουν<br />
δηλαδή έναν τριμερή παραθαλάσσιο οικισμό με δύο<br />
ενδιάμεσατείχη.Ηπόληαναπτύσσεταικοντάστο<br />
λιμάνι, ενώ ο ενδιάμεσος περίβολος και η ακρόπολη<br />
βρίσκονταιπροςτηνπλευράτηςενδοχώρας.<br />
Κατά τον ύστερο 15 ο αιώνασεαυτήντηνπεριοχή<br />
υπήρχαν 2063 χριστιανικά σπίτια και μόνο 162<br />
μουσουλμανικά.Ηπεριοχήείχεήδηόμωςαρχίσεινα<br />
υφίσταται εξισλαμισμούς με συνέπεια στον 20 ο<br />
αιώναναυπάρχουνμόνοδυοεκκλησίεςανοικτές.<br />
Δεν υπήρξε σημαντικός εμπορικός σταθμός, ούτε<br />
είχε ιδιαίτερα ανεπτυγμένα τα οδικά δίκτυα.<br />
Μεγαλύτερη σπουδαιότητα αποκτούσε όταν<br />
κατέληγανεκείτασύνορατωνΑυτοκρατοριών,κατά<br />
την διάρκεια των περιοδικών συνοριακών<br />
μεταβολών.<br />
Εκκλησιαστικά το Ρίζαιον ξεκίνησε ως επισκοπή<br />
υποκείμενη στη Μητρόπολη Νεοκαισαρείας. Στα<br />
715-30 εξελίχθηκε σε αυτόνομη αρχιεπισκοπή αξία.<br />
Την εποχή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και επί<br />
μητροπολίτη Χρύσανθου υπήρχε αυτόνομη Λαζική<br />
διοίκηση. Η έδρα της τουρκικής διοίκησης του<br />
Λαζιστάν μέχρι το ρωσοτουρκικό πόλεμο το 1878<br />
βρισκόταν στο Βατούμ, οπότε και μεταφέρθηκε στο<br />
Ρίζαιον. Τον επικείμενο μαζικό διωγμό των Ελλήνων<br />
τουΡίζαιουτονΦεβρουάριοτου1916ακύρωσεμε<br />
παρέμβαση του ο μητροπολίτης Τραπεζούντας<br />
Χρύσανθος. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή,<br />
όσοικάτοικοιτηςπόληςεπέζησαντωνδιώξεων<br />
κατευθύνθηκανπροςτονΚαύκασοήτηνΕλλάδα.<br />
ΚατάτηνβυζαντινήπερίοδοτοΡίζαιονήταν<br />
ιδιαίτερα φημισμένο για τα κεντημένα ενδύματα και<br />
ταποικιλόχρωμαλινάυφάσματα.ΣήμεραηΡιζούντα<br />
είναιπολύγνωστήγιατηνπαραγωγήτσαγιού. Από<br />
αυτήν την πόλη κατάγονται και δύο Τούρκοι<br />
πολιτικοί, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, πρώην<br />
Πρωθυπουργός και νυν Πρόεδρος της χώρας, και ο<br />
Μεσούτ Γιλμάζ, ο οποίος διετέλεσε Πρωθυπουργός<br />
τηςΤουρκίας,τηδεκαετίατου1990.
ΤοΚάστροτηςεποχήςτουΙουστινιανού
ΚαλλιέργειεςΤσαγιού
ΗεκκλησίατουΚάστρου
ΗεπαρχίαΑρτβίν(Αρδάον,στοΒυζάντιο),στασύνοραμετηνΓεωργία.<br />
ΠρωτεύουσατηςείναιτοΑρτβίν,μιαμικρήπόληστιςπανέμορφεςδασωμένες<br />
παρυφέςτωνΠοντιακώνΆλπεων.
ΓεωργιανήεκκλησίαDolishana,954μ.Χ.
ΛΙΜΝΗΚΑΡΑΓΚΙΟΛ<br />
Πανέμορφη,απομεινάριτηςεποχήςτωνΠαγετώνων,σευψόμετρο3.435μ.<br />
ΕπαρχίαΣαβσάτ,κοντάστασύνοραμετηΓεωργία.
ΛΙΜΝΗΚΑΡΑΓΚΙΟΛ
ΑλπικάΤοπία
ΤαΠαρχάριατουΠόντου
ΒΑΤΟΥΜ–ΓΕΩΡΓΙΑΣ<br />
ΤοΒατούμ,ο«Βαθύς Λιμήν» της αρχαιότητας,<br />
βρίσκεται εκεί που οι αρχαίοι Έλληνες<br />
τοποθετούσαν τη μυθική Κολχίδα. Ποιος δεν έχει<br />
ακούσειγιατοχρυσόμαλλοδέραςκαιτους<br />
Αργοναύτες.ΓιατονΑιήτη,τονβασιλιάτωνΚόλχων<br />
καιτηνκόρητουτηΜήδειαπουακολούθησετον<br />
Ιάσωνα. Στο κέντρο της πόλης δεσπόζει σήμερα ένα<br />
γιγαντιαίοάγαλματηςΜήδειας,τηςπρώτης<br />
ΓεωργιανήςπουεισήγαγετηχώραστηνΕυρώπη.<br />
ΟισχέσειςτωνΕλλήνωνμετουςΓεωργιανούς<br />
αναπτύχθηκαπέρααπότονμύθο.Κατάταιστορικά<br />
χρόνια οι Έλληνες μετέτρεψαν τη Μαύρη Θάλασσα<br />
σεελληνικήλίμνημετιςεβδομήντακαιπλέονπόλεις<br />
τους. Αργότερα, την εποχή του χριστιανισμού, μια<br />
ΕλληνίδααπότηνΚαππαδοκία,ηΑγία Νίνα, θα<br />
τους οδηγήσει στον δρόμο της νέας θρησκείας.<br />
Μετά την Άλωση της Πόλης από τους<br />
σταυροφόρους, η Θαμάρ, βασίλισσα των<br />
Γεωργιανών,θαβοηθήσειτονανιψιότηςΑλέξιο<br />
ΚομνηνόναιδρύσειτηνελληνικήΑυτοκρατορίατης<br />
Τραπεζούντας.<br />
Υπότηρωσικήδιακυβέρνησηαναδείχτηκεστο<br />
σημαντικότερο λιμάνι της περιοχής του Καυκάσου,<br />
έπειτααπόαθρόεςκυβερνητικέςεπενδύσειςσεέργα<br />
ναυτιλιακής υποδομής και η ανάπτυξή του<br />
βασίστηκε στις διαρκώς αυξανόμενες εξαγωγές<br />
πετρελαίου από το Μπακού που έδινε την εποχή<br />
εκείνητο1/3τηςπαγκόσμιαςπετρελαιοπαραγωγής.<br />
Απότον19 ο αιώνα θα σημειωθεί μετακίνηση<br />
ΕλλήνωναπότονΠόντοπροςτιςγεωργιανές<br />
περιοχές. Τότε, θα δημιουργηθεί η σύγχρονη<br />
ελληνικήδιασπορά,ηοποίαθαεπηρεάσειπολύτους<br />
λαούςτηςπεριοχής.ΟιΈλληνεςΠόντιοιεισήγαγαν<br />
τονπολιτισμό,επιδίδοντανστηνκαλλιέργειατης<br />
γης και στο εμπόριο, δίδασκαν τέχνες κι επιστήμες,<br />
εξαιτίας του οποίου ονομάσθηκαν από τους<br />
Γεωργιανούς Περζενεσβίλλι, δηλαδή οι γιοι των<br />
σοφών ανθρώπων. Μεταλλουργοί, αρχιτέκτονες,<br />
ιερείς,μοναχοί,λόγιοι,ιατροίσυγκροτούντιςπρώτες<br />
πολυπληθείςποντιακέςομάδες.<br />
Τη δεκαετία του 1880 πάρα πολλοί Σουρμενίτ’<br />
εγκατέλειψαν την πατρίδα τους κι εγκαταστάθηκαν<br />
οριστικά σε αυτό, σχηματίζοντας την πιο<br />
πολυάνθρωπηκαισυμπαγήομάδαστοεσωτερικότης<br />
Ελληνικής κοινότητας του Βατούμ, και εκείνη που<br />
κατείχεπάντοτεταπρωτείαστηνκοινοτική<br />
οργάνωσητωνΕλλήνωνκαιτηνπλειοψηφίατουΔ.Σ.<br />
της Ελληνικής κοινότητας. Αυτοί ήταν και οι<br />
κτήτορες του Αγίου Νικολάου, τηςελληνικής<br />
εκκλησίαςτηςπόλης.ΟιΈλληνεςανήκανσεόλατα<br />
κοινωνικά στρώματα της πόλης. Δίπλα στους<br />
μεγαλοαστούς εμπορευόμενους, χαρακτηριστικές<br />
εικόνεςαπότηζωήτωνοποίωνμαςδίνειη<br />
συγγραφέαςτης«Λωξάνδρας»,ΜαρίαΙορδανίδου<br />
στο μυθιστόρημά της «Διακοπές στον Καύκασο»,<br />
βρίσκουμε καταστηματάρχες, μικροέμπορους,<br />
τεχνίτεςκαι,φυσικά,ανθρώπουςτηςεργασίας.<br />
ΤηνεποχήτηςμεγάληςδοκιμασίαςτωνΕλλήνωντου<br />
Πόντου,τόσοηΕλληνικήΚοινότηταωςσυλλογικός<br />
φορέας, όσο και μεμονωμένοι εύποροι Έλληνες της<br />
πόληςενίσχυανμέσωεπιτροπώντουςχειμαζόμενους<br />
ΈλληνεςτουΠόντου.<br />
Οι πιο δραματικές στιγμές που γνώρισε η ελληνική<br />
κοινότητατουΒατούμήρθανμετάτο1918,ότανεδώ<br />
συγκεντρώθηκαν χιλιάδες πρόσφυγες, οι οποίοι<br />
προέρχονταν είτε από τον Πόντο και είχαν<br />
ακολουθήσειτοδιαλυμένοτσαρικόστρατόπου<br />
εγκατέλειπετηνΤραπεζούντα,είτεαπόταποντιακά<br />
χωριάτουΚαρς,πουείχανκαταληφθείαπότους<br />
Τούρκους, είτε από τις ακμάζουσες άλλοτε<br />
κοινότητεςτηςΝότιαςΡωσίαςκαιέφευγανγιανα<br />
αποφύγουν την προέλαση των επαναστατών. Όλοι<br />
αυτοίσυνωστίστηκανυπόάθλιεςσυνθήκεςστην<br />
περιοχήγύρωαπότολιμάνιτηςπόλης,μεσκοπόνα<br />
μπορέσουνναταξιδέψουνγιατηνΕλλάδα.Γύρωστο<br />
1/3τωνπροσφύγωνπουείχανμαζευτείστοΒατούμ<br />
πέθανεαπότιςκακουχίεςπρινπρολάβειναφύγειγια<br />
τηνΕλλάδα,όπουτελικάέφτασανλίγοπάνωαπό<br />
τουςμισούς!
ΗπλατείατηςΕυρώπης
ΗΑργώ,τομυθικόπλοίοτουΙάσονα<br />
ΗΜήδειαμετοΧρυσόμαλλοΔέρας
ΕλληνικόςΝαόςΑγίουΝικολάου
ToΘέατρο
ΜητρόπολιςΑναλήψεως<br />
ΠαρθένουΜαρίας
Τοπάρκοτηςπόλης
TheAlphabetTower<br />
ΓλυπτόμετονΑλίκαιτηνΝίνο<br />
Σύμβολοαιώνιαςαγάπης
<strong>ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ</strong><strong>ΣΤΟΝ</strong><strong>ΠΟΝΤΟ</strong><br />
ΔΗΜΗΤΡΑ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ<br />
19Μαΐου2020