Probiotyki w ginekologii: po co i kiedy powinno się je stosować?
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Probiotyki</strong> w <strong>ginekologii</strong>: <strong>po</strong> <strong>co</strong> i <strong>kiedy</strong> <strong>po</strong>winno <strong>się</strong> <strong>je</strong> <strong>stosować</strong>?<br />
lek. Tomasz Nęcki<br />
Pac<strong>je</strong>nci sami z siebie <strong>co</strong>raz częściej, wtedy gdy realizują receptę na antybiotyk, proszą<br />
farmaceutę o to, aby <strong>po</strong>dany im został również i probiotyk. O tym, że dobroczynne<br />
bakterie warto suplementować w czasie leczenia infekcji, zasadniczo <strong>po</strong>wszechnie już<br />
wiadomo, prawda <strong>je</strong>st <strong>je</strong>dnak taka, że probiotyki zalecać można również i kobietom<br />
ciężarnym, miesiączkującym czy też tym pac<strong>je</strong>ntkom, które są <strong>po</strong> menopauzie. Prawda<br />
<strong>je</strong>st bowiem taka, że probiotyki – choć nieczęsto <strong>się</strong> o tym mówi - odgrywają dość istotną<br />
rolę w <strong>ginekologii</strong>.<br />
Dzisiaj niewielu już <strong>je</strong>st pac<strong>je</strong>ntów, którym trzeba tłumaczyć to, czym <strong>je</strong>st probiotyk i <strong>po</strong> <strong>co</strong><br />
go zażywać. Środki te kojarzy <strong>się</strong> <strong>je</strong>dnak z antybiotykoterapią – leczenie<br />
przeciwdrobnoustrojowe prowadzi w końcu do eliminacji zarówno patogennych bakterii, jak i<br />
tych, które w organizmie pełnią ważną rolę i dlatego wraz z antybiotykiem zaleca <strong>się</strong><br />
przyjmowanie probiotyku. Zdecydowanie <strong>je</strong>dnak nie <strong>je</strong>st to <strong>je</strong>dyne zastosowanie preparatów<br />
zawierających dobroczynne bakterie – wykorzystywane mogą one bowiem być w przypadku<br />
wielu innych problemów. Jak <strong>je</strong>dnak w ogóle dowiedzieliśmy <strong>się</strong> o tym, że probiotyki mogą<br />
być korzystne dla ludzkiego zdrowia?<br />
Historia probiotyków: od <strong>kiedy</strong> medycyna wykorzystu<strong>je</strong> dobroczynne bakterie?<br />
Tak naprawdę pierwsze wzmianki o tym, że produkty zawierające dobroczynne bakterie<br />
wpływają korzystnie na ludzki organizm, <strong>po</strong>jawiały <strong>się</strong> na bardzo długo przed uzyskaniem<br />
<strong>po</strong>dstawowej choćby wiedzy o drobnoustrojach bakteryjnych. Już bowiem w <strong>je</strong>dnej z wersji<br />
Starego Testamentu ws<strong>po</strong>minano o tym, że długowieczność może zapewniać s<strong>po</strong>żywanie<br />
kwaśnego mleka. Fermentowane produkty mleczne – <strong>je</strong>szcze przed nadejściem naszej ery –<br />
<strong>po</strong>lecano m.in. osobom zmagającym <strong>się</strong> z zapalnymi schorzeniami przewodu <strong>po</strong>karmowego.<br />
Dopiero <strong>po</strong> latach udało <strong>się</strong> wyjaśnić, dlaczego tego rodzaju środki mogą wywierać swo<strong>je</strong><br />
korzystne działania – odkryte zostały bakterie, jak i <strong>po</strong>znany został skład flory bakteryjnej czy<br />
to przewodu <strong>po</strong>karmowego, czy też i <strong>po</strong>chwy.<br />
O drugiej z wymienionych wyżej, czyli o florze bakteryjnej <strong>po</strong>chwy, zaczęto dokładniej<br />
mówić <strong>po</strong>d koniec XIX wieku – to wtedy właśnie, w 1892 roku, niemiecki ginekolog A.<br />
Döderlein opisywał, że w prawidłowym mikrośrodowisku kobiecych okolic intymnych<br />
dominują pałeczki kwasu mlekowego (czyli bakterie z rodzaju Lactobacillus). W <strong>po</strong>chwie<br />
naturalnie bytu<strong>je</strong> wiele gatunków Lactobacillus, m.in. L. crispatus, L. acidophilus, L. brevis<br />
czy L. casei, L. rhamnosus czy L. salivarius. Samo <strong>je</strong>dnak odkrycie tego, że w <strong>po</strong>chwie<br />
naturalnie obecne są bakterie, nie było najistotniejsze – najważniejsze tak naprawdę było<br />
stwierdzenie, jaka <strong>je</strong>st rola tych drobnoustrojów. Otóż dobroczynne bakterie z rodzaju<br />
Lactobacillus – stanowiące nawet <strong>po</strong>wyżej 95% całej flory <strong>po</strong>chwy – przede wszystkim<br />
ograniczają możliwość rozwoju patogennych drobnoustrojów, dzięki czemu zmniejszają one<br />
ryzyko wystę<strong>po</strong>wania u kobiet rozmaitych infekcji intymnych.<br />
Probiotyk nie tylko przy antybiotykoterapii, czyli wskazania do przyjmowania<br />
probiotyków<br />
Jak już ws<strong>po</strong>minano wcześniej, stosowanie probiotyków ty<strong>po</strong>wo <strong>po</strong>wiązu<strong>je</strong> <strong>się</strong> z<br />
antybiotykoterapią. W praktyce <strong>je</strong>dnak zażywanie antybiotyku – <strong>co</strong> może zmieniać florę
akteryjną <strong>po</strong>chwy – zdecydowanie nie <strong>je</strong>st <strong>je</strong>dnym stanem, przy którym można przyjmować<br />
preparaty zawierające dobroczynne bakterie. Dochodzić do spadku ilości bakterii z rodzaju<br />
Lactobacillus i do niekorzystnych zmian pH <strong>po</strong>chwy może dochodzić także i wskutek palenia<br />
papierosów, stosowania środków plemnikobójczych, przyjmowania leków antykoncepcyjnych<br />
czy częstego przeprowadzania irygacji <strong>po</strong>chwy. Tak naprawdę można by więc rozważyć<br />
zalecanie profilaktycznego przyjmowania probiotyków tym pac<strong>je</strong>ntkom, które czy to palą<br />
papierosy, czy też dotyczą <strong>je</strong> inne <strong>je</strong>szcze z wymienionych wyżej aspektów.<br />
Probiotyk mogą przyjmować kobiety ciężarne – w stanie błogosławionym może bowiem<br />
zmniejszać <strong>się</strong> ilość pałeczek kwasu mlekowego w <strong>po</strong>chwie, <strong>co</strong> może sprzyjać infekcjom –<br />
zażywanie probiotyków ogranicza to ryzyko. Dobroczynne bakterie bywają korzystne <strong>po</strong><br />
menopauzie: estrogeny od<strong>po</strong>wiadają za uwalnianie glikogenu, z którego <strong>po</strong>wsta<strong>je</strong> kwas<br />
mlekowy, <strong>po</strong> ostatniej miesiączce ilość tych hormonów z kolei znaczą<strong>co</strong> <strong>się</strong> w kobiecym<br />
organizmie zmniejsza, w związku z czym probiotyki mogą za<strong>po</strong>biegać konsekwencjom takich<br />
zmian. Coraz częściej ws<strong>po</strong>mina <strong>się</strong> również i o tym, że probiotyki mogą być korzystne u<br />
kobiet miesiączkujących. Takie rozważania biorą <strong>się</strong> stąd, że zauważalne bywają znaczne<br />
zmiany mikroflory <strong>po</strong>chwy związane z krwawieniem miesiączkowym. Rozważa <strong>się</strong> nawet<br />
możliwość wykorzystywania tam<strong>po</strong>nów jako źródła dobroczynnych bakterii – dzięki ich<br />
stosowaniu w trakcie miesiączki dobroczynne bakterie miałyby docierać bez<strong>po</strong>średnio w<br />
<strong>po</strong>żądane okolice, czyli w tym przypadku do strefy intymnej.<br />
<strong>Probiotyki</strong> ginekologiczne: jakie szczepy bakteryjne można w nich znaleźć?<br />
W różnych probiotykach obecne bywają odmienne szczepy bakteryjne, <strong>po</strong>dkreślenia wymaga<br />
<strong>je</strong>dnak tutaj, że nie mogą to być dowolne mikroby – stawiane są im pewne oczekiwania.<br />
Zwraca <strong>się</strong> uwagę m.in. na to, aby wykorzystywane organizmy bakteryjne miały<br />
udowodnioną możliwość kolonizacji ludzkiego organizmu (np. przewodu <strong>po</strong>karmowego i<br />
<strong>po</strong>chwy), aby wykazywały <strong>się</strong> one od<strong>po</strong>wiednim przyleganiem do komórek nabłonkowych<br />
oraz aby miały one zdolność hamowania rozwoju patogennych bakterii. Jako przykładowe<br />
bakterie, które bywają wykorzystywane w probiotykach ginekologicznych, <strong>po</strong>dać można L.<br />
rhamnosus GR-1 oraz L. reuteri RC-14 (o obu z wymienionych mówi <strong>się</strong> m.in. to, że<br />
wykazują <strong>się</strong> dobrą adherencją do nabłonka <strong>po</strong>chwy i dzięki temu blokują one przyłączanie<br />
<strong>się</strong> do niego chorobotwórczych drobnoustrojów).<br />
Probiotyk ginekologiczny: wybrać preparat doustny czy może lepiej do<strong>po</strong>chwowy?<br />
Dylemat nie tylko pac<strong>je</strong>ntek, ale i lekarzy: w jakiej formie zalecać probiotyki ginekologiczne?<br />
Otóż wykorzystywane mogą być zarówno preparaty do<strong>po</strong>chwowe, jak i środki doustne.<br />
Wydawałoby <strong>się</strong>, że doustne probiotyki <strong>po</strong>zwalają wzbogacić w dobroczynne bakterie <strong>je</strong>dynie<br />
przewód <strong>po</strong>karmowy, a niekoniecznie już <strong>po</strong>chwę – tak <strong>je</strong>dnak zdecydowanie nie <strong>je</strong>st. Otóż<br />
doustny probiotyk również może wpływać na okolice intymne, musi on <strong>je</strong>dnak mieć<br />
od<strong>po</strong>wiednie właściwości. Konieczne <strong>je</strong>st w tym przypadku <strong>po</strong> prostu to, aby obecne w<br />
produkcie bakterie były zabezpieczone przed działaniem żołądkowego kwasu – <strong>je</strong>żeli tak<br />
będzie, to przyjmowany doustnie preparat jak najbardziej będzie w stanie doprowadzić do<br />
uzyskania <strong>po</strong>żądanego składu flory bakteryjnej okolic intymnych.<br />
Jak długo <strong>po</strong>winno <strong>się</strong> przyjmować probiotyk?<br />
Najbardziej ścisłe zasady dotyczące stosowania probiotyków dotyczą sytuacji, gdzie<br />
zażywany <strong>je</strong>st on z <strong>po</strong>wodu antybiotykoterapii. W takich przypadkach dobroczynne bakterie
<strong>po</strong>winno <strong>się</strong> zaczynać przyjmować w tym samym czasie, <strong>co</strong> środek przeciwdrobnoustrojowy,<br />
kuracja <strong>po</strong>winna <strong>je</strong>dnak trwać <strong>je</strong>szcze przez kilkanaście dni od zaprzestania przyjmowania<br />
antybiotyku – umożliwia to odbudowę zaburzonej mikroflory bakteryjnej. W innych zaś<br />
sytuacjach – np. <strong>po</strong> menopauzie – preparaty zawierające dobroczynne bakterie można<br />
suplementować regularnie.<br />
Bibliografia:<br />
Jassawala M.J.: Probiotics and women’s health. „The Journal of Obstetrics and Gyne<strong>co</strong>logy of<br />
India” 2007, vol. 57, no. 1, pp. 19-21.<br />
Kubiszewska I. i in..: Bakterie kwasu mlekowego i zdrowie: czy probiotyki są bezpieczne dla<br />
człowieka? „Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 2014, nr 68, s. 1325-1334.<br />
Woźniakowska E. i in.: Strategie probiotyczne w <strong>ginekologii</strong> i <strong>po</strong>łożnictwie – State of The Art.<br />
2015. „Forum Położnictwa i Ginekologii”.