You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Ana<br />
odaklandırıp<br />
sistemin hızlı<br />
çalışmasını<br />
sağlamak<br />
Neurofeedback<br />
(NF), kişinin kendi<br />
beyin dalgalarını<br />
değiştirmesine<br />
yardımcı olan bir<br />
öğrenme stratejisidir.<br />
Bu tedavi yöntemi,<br />
kişiye kendi beyin<br />
dalgalarının<br />
karakteriyle ilgili bilgi<br />
verilirse o kişinin<br />
kendi beyin dalgalarını<br />
değiştirmeyi<br />
öğrenebileceği ve bu<br />
değişikliklerin genelde<br />
kalıcı olacağı ilkesine<br />
dayanır. Bir tür “beyin<br />
egzersizi” olan NF’i [n]<br />
Beyin Psikologlarından<br />
İrem Özcan’a sorduk.<br />
“BEYNİMİZDE HER<br />
BÖLGE FARKLI BİR İŞLEV<br />
GÖRÜYOR”<br />
Özcan, dikkat eksikliği, hiperaktivite,<br />
uyku bozukluğu, motivasyon eksiklikleri,<br />
gençlerde sınav kaygısı, migren, epilepsi<br />
gibi durumlarda NF’in iyi bir tedavi yöntemi<br />
olduğunu söyleyerek şunları kaydetti:<br />
“Beynimizdeki alanlar farklı işlevler<br />
görüyor genelde; örneğin ön beynimiz biraz<br />
daha dikkatin, motivasyonun, mantıklı<br />
düşünmenin, neden sonuç ilişkisinin<br />
kurulduğu yerdir. Sol beynimiz konuşma<br />
alanları, sağ daha duygusal alanların<br />
olduğu, iki şakağımızda temporal loblar<br />
var bu temporal lobların arasında da<br />
corpus callosum denilen iki tane alanı<br />
birleştiren bir bölge var. Şimdi, temporal<br />
loblar çalıştırıldığı zaman iki bölge<br />
arasında ilişki de yoğun oluyor, örneğin<br />
müzisyenlerde böyledir. Bir şey çalarken<br />
iki bölgeyi de kullanmak zorundalardır. O<br />
yüzden de corpus callosum daha gelişmiş<br />
olduğu gözlemlenir müzisyenlerde. Arka<br />
tarafta da oksipital lob bulunur, burada da<br />
görsel alanımız vardır. Arada ise, parietal<br />
lobumuz var, orası motor alanıyla alakalı.<br />
Hepsinin farklı işlevleri var. Biz NF’de<br />
bu farklı bölgeler üzerinde çalışıyoruz.<br />
Örneğin, dikkat eksikliği şikayeti ile gelen<br />
kişide daha çok ön bölgede çalışıyoruz;<br />
çünkü dikkat ön bölgemizle ilgilidir. Ama<br />
mesela migren diyelim. Migren iki tarafın<br />
dengesizliğinden kaynaklanabiliyor, bu<br />
ağrıların tedavisi için sağ beyin ve sol<br />
beyin arasındaki iletişimin kuvvetlenmesi<br />
gerekiyor. Böyle olunca migrende temporal<br />
loblar üzerine çalışıyoruz.”<br />
“BEYİN SÜREKLİ<br />
DEĞİŞEN VE GELİŞEN BİR<br />
ORGANIMIZ”<br />
NF’de yabancı bir dil kullanılmadığını dile<br />
getiren Özcan, yabancı dilde beynin farklı<br />
bölgeleri de devreye girdiğinden NF’nin<br />
ana dilde uygulandığını söyledi. Özcan, NF<br />
uygulama seanslarını şu şekilde anlattı:<br />
“Seanslar yarım saat ya da kırk dakika<br />
sürüyor. Farklı bölgelere bağlanan<br />
elektrotlarla ödül ceza sistemine dayalı<br />
bir tedavi yöntemi NF. Ödül ve ceza sitemi,<br />
edimsel koşullanma dediğimiz çocuk<br />
eğitimlerinde de çok kullandığımız bir<br />
yöntem. Olumsuz bir davranışta ceza,<br />
pozitif bir davranışta ise ödüllendirmek...<br />
Beyin dalgalarının kendi kendini izlediğinde<br />
düzene gireceğini düşünen bir sistem yani,<br />
beyin zaten adapte olabilen bir sistemdir.<br />
Mesela, sağ bacak koptu; ama beyinde<br />
bu bacağı hareket ettiren nöronlar var.<br />
Şimdi, ilk koptuğunda o nöronlar hala<br />
çalışıyor olacak; çünkü orada hala bacak<br />
var sanıyor beyin. Ama artık beden onun<br />
olmadığı sinyalini verince o nöronlar<br />
işlevini değiştirecek, başka bir yere adapte<br />
olacak. NF’nin sistemi de bunun gibi, yani<br />
beynimizde her şey farklı şeye adapte<br />
olabilir, değişebilir, gelişebilir. Zaten beyin,<br />
sürekli değişiyor ve geliyor.”<br />
NF’nin normal çalışmayan nöronların,<br />
kendi beyin dalgalarını izlediklerinde<br />
değişebileceklerini düşünen bir sistem<br />
olduğunu söyleyen Özcan; “nöronları<br />
normale getirme işini ödül ve ceza<br />
sistemiyle yapıyor. Mesela bir normal<br />
aralık var, her insanın normal aralığı farklı<br />
bu arada yani tek tip birini yaratmaya<br />
çalışmıyoruz. Eğer nöronlarınız bu aralığın<br />
dışında çalışıyorsa, normal bir şekilde<br />
çalışmıyorsa izlerken siz görmüyorsunuz.<br />
Siz film izlediğinizi sanıyorsunuz; ama<br />
aslında siz beyin dalgalarını da izliyor<br />
oluyorsunuz. Sonra bu normal aralığa her<br />
girdiğinde size fiziksel bir uyarı veriyor,<br />
elinizde tuttuğunuz nesne titriyor. Bu<br />
fiziksel bir ödül ve ekranınız büyüyor daha<br />
net oluyor. Böyle olunca beyin bu ödülü<br />
almak için o nöronları normal aralıklarda<br />
çalıştırmaya çalışıyor. Dikkatiniz dağıldı<br />
ya da başka yere bakıyorsunuz o zaman<br />
ekranınız küçülüyor ve elinizdeki ayıcık<br />
titremiyor bu da ceza… Böylece beyin<br />
normal çalışmayı, adaptasyon sürecini<br />
öğreniyor” dedi.<br />
“NF TEDAVİSİNDE DÜZEN<br />
VE SÜREKLİLİK ÖNEMLİ”<br />
NF’nin o ana odaklandırıp adaptasyon<br />
sistemin daha hızlı çalışmasını sağladığını<br />
belirten Özcan, şunları kaydetti: “Mesela<br />
dikkat eksikliği, odaklanma problemi<br />
olan çocuklarda biz çalışırken dikkat<br />
güçlendirme setleri ile çalışıyoruz. Bu<br />
setlerle belli bir zaman içinde öncelikle<br />
çocuğun iki dakika içinde ona verdiğimiz<br />
seti çözmesini bekliyoruz. İki dakika içinde<br />
çözemezse ilkin üç dakika ile başlıyoruz.<br />
Ama seanslar arttıkça bu çocuğun ikiye,<br />
bire inmesini sağlıyoruz dakikaların. Bu<br />
da şu demek: beyin zaten adapte olmuş,<br />
önce üçe adapte oluyor, sonra ikiye… Bu<br />
çalışmayla biz aslında beynin o bölgesini<br />
çalıştırarak geliştirmeye çalışıyoruz ki<br />
odaklanma olsun. NF’nin yaptığı şey<br />
aslında bu, tek tek oturup çalışmıyor direk<br />
beyindeki nöronlarla çalışıyor.”<br />
NF’nin belli seansları olduğunu belirten<br />
Özcan, bir seansta hiçbir değişim<br />
olmayacağını söyleyerek NF tedavisini bir<br />
sporcunun kas yapma egzersizine benzetti:<br />
“Nasıl bir sporcunun kas yapmak için<br />
düzenli ve sürekli çalışması gerekiyorsa,<br />
NF tedavisinin de belli bir dönem sürekli<br />
ve düzenli yapılması gerekiyor. NF,<br />
uyku problemi için yedi seans sonrası<br />
etkisini gösteriyor; ama gözlemlerimiz<br />
ve yaptığımız araştırmalar kalıcı olması<br />
için en az otuz seans alınması yönünde.<br />
NF’ye günde iki kez de uygulanabilir. Art<br />
arda günlerde; ama gün aşırıyı geçmeden<br />
seanslarla da tamamlanabilir.<br />
[ n ]BEYİN DERGİSİ OCAK 2016 [ 77]