You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Revolutionair medicijn voor zeldzame mitochondriale aandoening<br />
Santhera Pharmaceuticals introduceert Raxone<br />
Mitochondriale aandoeningen zijn relatief onbekend. Specifieke geneesmiddelen bestonden<br />
niet. Het Zwitserse Santhera Pharmaceuticals focuste zich op de behandeling van Lebers<br />
Hereditary Optic Neuropathy (LHON), een mitochondriale ziekte die blindheid veroorzaakt.<br />
Het bedrijf introduceerde het effectieve middel Raxone, dat inmiddels Europees geregistreerd<br />
is. Als vervolg wordt Raxone ontwikkeld voor behandeling van Duchenne en primair<br />
progressieve MS.<br />
Geert Jan van Daal<br />
Om Raxone in de markt te introduceren, werden binnen<br />
Europa diverse regiodirecteuren aangesteld. Geert Jan van<br />
Daal kreeg de verantwoordelijkheid voor de Benelux en<br />
Frankrijk. Weesziekten, zoals we mitochondriale aandoeningen<br />
zeker kunnen noemen, hebben altijd op zijn belangstelling<br />
kunnen rekenen. In het begin van zijn carrière richtte hij zich<br />
onder meer op MS, dat ondanks de relatief hoge bekendheid<br />
feitelijk ook tot de weesziekten gerekend zou kunnen worden<br />
maar formeel niet als zodanig is gedefinieerd. Later werkte hij<br />
als medisch directeur bij Actelion, waar hij in aanraking kwam<br />
met zeldzame long- en stofwisselingsziekten. Vervolgens zette<br />
hij voor InterMune een Benelux-vestiging op om een middel<br />
tegen IPF op de markt te brengen. Santhera is een nieuwe uitdaging:<br />
“Voor de weesgeneesmiddelen waar ik me op richt,<br />
geldt dat ze weliswaar een relatief kleine groep patiënten betreffen,<br />
maar wel een groep die tot dan toe weinig tot geen<br />
perspectief had. Je maakt dus echt een groot verschil. Dat is<br />
voor mij een belangrijke drijfveer.”<br />
Verstoorde energievoorziening<br />
Het mitochondrion is de energievoorziening van de cellen.<br />
Hier worden stoffen uit suiker en vet met behulp van zuurstof<br />
omgezet in energie, die ervoor zorgt dat het lichaam kan<br />
functioneren. “Mitochondriale aandoeningen zijn ziekten<br />
waarbij de energievoorziening van de het weefsel verstoord<br />
is”, legt Van Daal uit. “Dat komt bij LHON door een afwijking<br />
in het mitochondriale DNA. De energiefabriek werkt niet<br />
meer naar behoren, waardoor de cellen in het netvlies te<br />
weinig ATP krijgen en blindheid ontstaat. Omdat<br />
mitochondriën in vrijwel alle cellen en weefsels van het<br />
lichaam voorkomen, kan een mitochondriale afwijking<br />
aanleiding geven tot een grote variatie aan problemen. Ook de<br />
ernst van de ziekte en de wijze waarop de ziekte zich uit,<br />
varieerden sterk. Behalve problemen in de hersenen en<br />
spieren, komen bij sommige aandoeningen ook hartklachten,<br />
nierafwijkingen en oogaandoeningen voor. Allemaal organen<br />
met een hoge energiebehoefte”<br />
LHON<br />
Leber hereditary optic neuropathy (LHON), ofwel de erfelijke<br />
opticus neuropathy van Leber, is de meest voorkomende<br />
mitochondriale aandoening van het oog. De ziekte treft de<br />
oogzenuw, die de visuele informatie naar de hersenen stuurt.<br />
In negentig procent van de gevallen wordt de aandoening<br />
veroorzaakt door veranderingen in het mitochondriale DNA.<br />
Van Daal: “De ziekte uit zich vaak bij mannen van rond de 30,<br />
veel vaker dan bij vrouwen. Het mitochondrium heeft een<br />
eigen DNA. De algemene veronderstelling is dat het<br />
mitochondrium in een vroeg stadium in de evolutie een<br />
bacterie was en vervolgens fuseerde met zoogdiercellen. Op<br />
die manier kunnen we verklaren dat de aandoeningen los<br />
staan van de bekende genetische aandoeningen.” Overerving<br />
gaat via de moeder, waarbij al haar kinderen drager van de<br />
afwijking zijn.<br />
Ernstige aandoening, erfelijke<br />
blindheid<br />
Mitochondriale aandoeningen komen bij een op de achtduizend<br />
mensen voor. In Nederland zijn ongeveer<br />
vierhonderd patiënten geregistreerd. “Onbekend maakt<br />
onbemind”, zegt Van Daal. “Dat geldt voor veel weesziekten.<br />
Het gevolg is dat farmaceuten zich niet aan de ontwikkeling<br />
van een medicijn wagen. Patiënten hebben te maken met<br />
progressief zichtverlies. Dit begint meestal bij een oog en<br />
binnen enkele weken tot maanden wordt ook het tweede oog<br />
aangetast. Binnen een jaar na het eerste symptoom zijn ze<br />
blind. Een patiënt vertelde me dat hij plotseling moeite had<br />
om een verkeersbord te lezen. Er zat een zwarte vlek in zijn<br />
gezichtsveld, ook wel scotoom genoemd. Die vlek werd<br />
iedere dag groter. Voor de duidelijkheid: het gaat hier vaak om<br />
jonge mensen die nog volop in het leven staan. Zij kunnen niet<br />
meer functioneren op de arbeidsmarkt en vaak ook niet meer<br />
in de thuissituatie.”<br />
Effectief<br />
Het middel Raxone richt zich op de energiehuishouding in de<br />
cellen en heeft als doel het herstel van de energievoorziening.<br />
“We zien drie soorten effecten”, zegt Van Daal. “De eerste<br />
mogelijkheid is dat er geen reactie komt. Daarnaast zien we<br />
bij verschillende patiënten dat het proces tot stilstand wordt<br />
gebracht. Een derde, zeer wenselijk effect is dat mensen die<br />
“off-chart” zijn, weer “on-chart” komen. Ze kunnen weer<br />
letters op de kaart bij de oogarts lezen waar ze dit eerder<br />
niet meer konden. In een aantal gevallen gaat dit heel ver.<br />
Een patiënt kon bijvoorbeeld weer gaan autorijden. Zo kan<br />
bij mensen die goed reageren op de behandeling het zicht<br />
deels worden behouden of zelfs weer veel beter gaan zien.<br />
Hierdoor behouden zij dan bijvoorbeeld hun zelfstandigheid”<br />
Breed toepasbaar<br />
Raxone is niet alleen een uitkomst voor patiënten met LHON.<br />
Er zijn ook andere ziektebeelden die in aanmerking komen<br />
voor het geneesmiddel, zoals Duchenne. “Ook voor deze<br />
ziekte gaan we marketingauthorisatie aanvragen”, zegt Van<br />
Daal. “We hebben een positieve fase drie studie, de eerste<br />
ooit bij Duchenne. Bij Duchenne wordt onderzoek vaak<br />
gefocust op genetische aspecten, terwijl ons middel zich richt<br />
op de energiehuishouding in de cellen. Bij Duchenne<br />
bijvoorbeeld, treden ernstige complicaties op. De jongens<br />
met Duchenne komen in een rolstoel terecht en vervolgens<br />
ontstaan problemen met de ademhaling, met allerlei<br />
ernstige complicaties. Raxone vertraagt dit proces. Dit kan<br />
betekenen dat de jongens langer zelfstandig kunnen ademhalen.”<br />
Awareness<br />
Samen met de introductie van Raxone wil Santhera ook de<br />
awareneness voor mitochondriale ziekten vergroten. Van<br />
Daal: “LHON wordt in eerste instantie vaak aangezien voor<br />
een vorm van MS. Dat vertraagt de uiteindelijke diagnose en<br />
dat is jammer. Hoe sneller mensen op de juiste plaats terechtkomen,<br />
bij voorkeur bij een van de drie specialistische centra<br />
die Nederland telt, hoe beter het is. In de centra in Groningen,<br />
Rotterdam en Maastricht zijn neuro-ophtalmologen actief met<br />
speciale interesse in LHON. Dit is een zeer specialistisch<br />
vakgebied, het zijn artsen die op het grensvlak van neurologie<br />
en oogheelkunde werken. We zullen de komende tijd steeds<br />
intensiever met deze centra gaan samenwerken, net als met<br />
centra in andere Benelux-landen en Frankrijk.” Vanaf begin<br />
2016 moet Raxone beschikbaar komen voor alle patiënten met<br />
LHON. De Europese registratie voor Duchenne zal later<br />
volgen, waarschijnlijk in de tweede helft van 2016. Voorlopig<br />
staat Santhera niet stil. Er is nog enorm veel te onderzoeken en<br />
te winnen als het gaat om mitochondriale aandoeningen. Santhera<br />
wil voorop lopen in dit veld.<br />
Meer weten over het werk van Santhera Pharmaceuticals?<br />
Kijk dan op www.santhera.com.<br />
52