MAGAZINE
UheoM
UheoM
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
School aan Zet<br />
<strong>MAGAZINE</strong><br />
november 2015<br />
Waarom het ministerie<br />
van OCW zelf leraren<br />
aanneemt<br />
//<br />
//<br />
//<br />
//<br />
//<br />
SCHOLEN ZIJN ECHT ZELF AAN ZET<br />
DAG OP STAP MET ANKIE DE LAAT<br />
LEREN VAN EN MET BEDRIJVEN: BEDRIJFSBEZOEK TATA STEEL<br />
DE LOOPBAAN VAN HAN DE JONGE<br />
NIEUWE KWALITEITSKAARTEN SO
BINNENKORT<br />
INHOUD<br />
Bedrijven supporten lerende scholen<br />
Velen van u zijn aan het ontwikkelen naar een lerende<br />
organisatie en werken daarmee aan een continue<br />
verbetercultuur. Bepalend daarin is de kwaliteit van<br />
de leraar. Makkelijker gezegd dan gedaan. Want hoe<br />
bevordert u als schoolleider een verbetercultuur? Hoe<br />
ziet zo’n cultuur er eigenlijk uit? Wat vraagt dat van de<br />
betrokkenen in de organisatie?<br />
Afgelopen jaren zijn ruim 2800 scholen actief aan de<br />
slag gegaan met de ambitie te ontwikkelen naar een<br />
lerende organisatie. Steeds vaker kunnen scholen op<br />
Gaat u binnenkort op bezoek bij een<br />
referentieschool (VO)?<br />
Wilt u wel eens sparren met andere scholen die voor dezelfde<br />
uitdagingen staan als uzelf - bijvoorbeeld op het vlak van<br />
differentiatie, begeleiding en professionalisering van (nieuwe)<br />
collega’s, teamleren, eigenaarschap van beleid en feedback? Bezoek<br />
dan een van de 20 referentiescholen van School aan Zet. Deze<br />
scholen zijn al vergevorderd in hun ontwikkeling naar een lerende<br />
organisatie en willen hun ervaringen delen met andere scholen. In<br />
schooljaar 2014-2015 zijn 20 VO-scholen gestart met het invullen<br />
van hun rol als referentieschool van School aan Zet: ambassadeur<br />
voor de lerende organisatie. Inmiddels hebben 30 scholen een van<br />
de referentiescholen bezocht, 16 referentiescholen hebben sessies<br />
verzorgd op expo’s die werden bezocht door 133 scholen en hebben<br />
zij meegewerkt aan diverse interne en externe communicatieuitingen.<br />
Hierbij valt te denken aan publicaties in onderwijsvakbladen: Van 12<br />
tot 18 en PrimaOnderwijs. Daarnaast ook een internationale publicatie:<br />
“In Dutch schools, more time in school en more educator control”.<br />
Referentiescholen zijn een interessante groep voor onderzoek<br />
naar (de werking van) lerende organisaties: in totaal werkten 10<br />
referentiescholen mee aan het onderzoek “Kenmerken van een<br />
Lerende Organisatie” van de Universiteit Utrecht. Meer informatie<br />
over de referentiescholen in het VO: http://bit.ly/1CvTgeI. Binnenkort<br />
zetten ook referentiescholen PO/SO hun deuren open! Op pagina 10<br />
kun u daar meer over lezen.<br />
Help academische docenten<br />
selecteren voor Eerst De Klas & het<br />
OnderwijsTraineeship in maart 2016!<br />
Dit najaar is het voor ambitieuze academici weer mogelijk<br />
om te solliciteren naar de programma’s Eerst De Klas en het<br />
OnderwijsTraineeship. Na een strenge selectie gaan zij in augustus 2016<br />
aan de slag als docent op een middelbare school. U kunt als eerste<br />
zien welke docent-talenten straks inzetbaar zijn – bijvoorbeeld op uw<br />
school - door in maart 2016 plaats te nemen in de selectiecommissie die<br />
de kandidaat-trainees beoordeelt. Interesse? Maak dan vrijblijvend een<br />
schoolprofiel aan via<br />
www.eerstdeklas.nl/scholen en www.onderwijstraineeship.nl/scholen<br />
en u ontvangt alle benodigde informatie of neem contact op via 070-<br />
3119766.<br />
Nationale Schoolleiders Top<br />
Op zaterdag 7 november 2015 (van 12.00 tot 18.00 uur in de Van<br />
Nelle Fabriek in Rotterdam - toegang gratis, inclusief lunch en borrel)<br />
organiseert het ministerie van OCW in samenwerking met onder andere<br />
School aan Zet de eerste Nationale Schoolleiders Top. Het doel is om<br />
schoolleiders van alle VO-scholen in Nederland bij elkaar te brengen<br />
om van elkaar te leren en te laten zien waar ze trots op zijn. Samen<br />
met toonaangevende spelers uit het bedrijfsleven, de overheid en<br />
maatschappelijke instellingen kunt u kennis en ervaringen uitwisselen.<br />
www.nationaleschoolleiderstop.nl<br />
4. Scholen zijn echt zelf aan zet<br />
Sinds 2012 hebben VO-scholen zich aangemeld voor deelname aan School aan Zet. Zij<br />
gebruiken de verschillende programmafaciliteiten om de kwaliteit van hun onderwijs continu<br />
te verbeteren. RSG Magister Alvinus in Sneek, Melanchthon College in Rotterdam en twee<br />
experts van School aan Zet komen samen om de balans op te maken.<br />
16. Ik geniet met volle teugen van mijn deelname aan<br />
inspiratiesessies Lead & Learn PO<br />
Leiding geven aan een lerende organisatie, gericht op meer samen leren: dat is de kern van<br />
de inspiratiesessies Lead & Learn PO. Batina Roovers, directeur basisschool de Annie M.G.<br />
Schmidt in Hilversum, vertelt over haar ervaringen.<br />
18. Verbetering in de organisatie, organisatie in de verbetering<br />
Vrijdag 18 september 2015 heeft een groep schoolleiders uit het voortgezet<br />
onderwijs tijdens een bezoek aan Tata Steel Velsen-Noord kennis en ervaringen<br />
uitgewisseld over hoe zij een lerende professionele organisatiecultuur verder<br />
kunnen versterken.<br />
Ook in dit magazine:<br />
10<br />
11<br />
12<br />
14<br />
17<br />
Nieuwe referentieschool sbo de Evenaar<br />
opent deuren<br />
De professonaliseringstips van<br />
Jacqueline Drouillet<br />
Dag op stap met Ankie de Laat<br />
Op weg naar een lerende organisatie,<br />
directeur-bestuurder Wim Kokx vertelt<br />
Nieuwe kwaliteitskaarten SO<br />
support rekenen vanuit het bedrijfsleven. Eerder al werkte<br />
de Boston Consulting Group kostenloos mee om het<br />
Onwikkelmodel Lerende Organisatie op te stellen. En nu<br />
volgen bedrijven als Tata Steel, Shell, Siemens, Philips en<br />
ASML. Zij organiseren dit najaar bedrijfsbezoeken. De<br />
eerste heeft op 18 september 2015 plaatsgevonden bij<br />
Tata Steel. Een verslag hiervan vindt u in dit magazine op<br />
pagina 18.<br />
Steeds vaker delen besturen en scholen hun goede<br />
voorbeelden en aanpakken. Op pagina 4 vertellen Rsg<br />
Magister en Melanchthon u graag over hun ontwikkeling<br />
naar een lerende organisatie en hoe zij dit ook vanaf<br />
2016 door willen zetten. En bestuurders, hoe doen zij<br />
dat eigenlijk: lerende organisaties besturen? Zij hebben<br />
een belangrijke rol als het gaat om de ontwikkeling van<br />
hun scholen naar professionele lerende organisaties. De<br />
aanpak van een bestuur kan bewust of onbewust het leren<br />
van een organisatie stimuleren, ondersteunen of juist in<br />
de weg zitten. Op pagina 14 vertelt Wim Kokx hoe hij dit<br />
aanpakt in zijn bestuur Openbare Scholengemeenschap<br />
Vlaardingen Schiedam.<br />
En bent u benieuwd naar een dag uit het leven van een<br />
bestuurder? Kijk dan vlug op pagina 12 en kijk mee<br />
met startend bestuurder Ankie de Laat (ATO).<br />
Veel leesplezier toegewenst!<br />
Met vriendelijke groet,<br />
Fabiènne Hendricks<br />
Programmamanager<br />
School aan Zet<br />
21 De loopbaan van Han de Jonge<br />
3
Sinds 2012 hebben VO-scholen zich<br />
aangemeld voor deelname aan School<br />
aan Zet. Zij gebruiken de verschillende<br />
programmafaciliteiten om de kwaliteit van hun<br />
onderwijs continu te verbeteren. Het uitwisselen<br />
van kennis en good practices staat daarin centraal.<br />
Je leert immers van én met elkaar. Zo ook vandaag:<br />
twee vertegenwoordigers van RSG Magister Alvinus<br />
in Sneek, algemeen directeur Melanchthon College in<br />
Rotterdam en twee experts van School aan Zet komen<br />
samen om de balans op te maken.<br />
stimuleren het leren van de teams. De schoolleiding en<br />
het bestuur sturen bovendien een lerende school aan.<br />
Het is een continu proces.”<br />
“Uitgangspunt van de<br />
veranderaanpak is dat iedereen in<br />
de school van én met elkaar leert,<br />
zowel binnen de school als tussen<br />
de scholen”<br />
SCHOLEN ZIJN ECHT<br />
ZELF AAN ZET<br />
Het is een gevarieerd gezelschap: Broer Zonderland en<br />
Erna Hermelink werken op regioschool RSG Magister<br />
Alvinus in Sneek. Zonderland is teamleider van de<br />
havo in de onderbouw op de middelbare school waar<br />
leerlingen vanuit heel Zuidwest Friesland les krijgen.<br />
Hermelink werkt als docente Engels op dezelfde school<br />
en is nauw betrokken bij de samenwerking met School<br />
aan Zet. Zij zijn in<br />
gezelschap van<br />
In de periode 2012-2015 hebben in totaal algemeen directeur<br />
743 vo-scholen deelgenomen (of nemen Harry van Alphen<br />
nog deel) aan één of meer faciliteiten van van Melanchthon,<br />
School aan Zet. Dit is 52% van het aantal een christelijke<br />
vo-scholen in Nederland. Deze scholen scholengemeenschap<br />
maken onderdeel uit van in totaal 244<br />
voor voortgezet<br />
vo-besturen (van de 341 vo-besturen in onderwijs met<br />
Nederland, oftewel 71%).<br />
vestigingen in<br />
Rotterdam en<br />
Lansingerland. Ook<br />
Ria Sluiter en Louis Steeman (experts van School aan<br />
Zet) zijn aanwezig om op hun ervaringen met beide<br />
scholen te reflecteren.<br />
Veranderaanpak<br />
Het gesprek komt snel op gang en direct wordt duidelijk<br />
hoe iedere partij op zijn eigen manier heeft geleerd van<br />
bijvoorbeeld de gesprekken met de experts (de kritische<br />
vrienden), deelname aan de leernetwerken Teach &<br />
Learn en Lead & Learn en de bestuursgesprekken die<br />
door School aan Zet georganiseerd zijn. Het programma<br />
richt zich op het versterken van de ontwikkeling van<br />
scholen naar lerende organisaties en hanteert een<br />
ontwikkelingsgerichte veranderaanpak. Ria Sluiter<br />
legt uit: “Uitgangspunt van de veranderaanpak is dat<br />
iedereen in de school van én met elkaar leert, zowel<br />
binnen de school als tussen de scholen. Leraren geven<br />
leiding aan het leren van de leerlingen en teamleiders<br />
Kritische vriend gesprekken<br />
De experts van School aan Zet voeren in de rol van<br />
kritische vriend gesprekken met de scholen. Sluiter:<br />
“Ik denk dat School aan Zet met de gesprekken en de<br />
veranderaanpak iets fundamenteels in gang heeft gezet<br />
binnen de scholen.” Ook expert Louis Steeman sluit<br />
zich hierbij aan: “Tijdens de gesprekken en bijvoorbeeld<br />
in het leernetwerk Lead & Learn is de rode draad dat<br />
we scholen stimuleren om zelf de verbinding te leggen<br />
tussen de verschillende lagen in de school. Wij helpen<br />
ze meer diepgang te geven tijdens dit proces. Als<br />
onafhankelijk expert zit je in een comfortabele positie:<br />
enerzijds ben je kritisch, maar anderzijds ben je als<br />
vertrouweling en vriend betrokken. Ook voor mij is dit<br />
leerzaam.”<br />
Stok achter de deur<br />
Harry van Alphen gelooft in deze aanpak: “In alle<br />
boeken lees je hoe het moet en hoe je een lerende<br />
organisatie creëert. Na het lezen van zo’n boek denk<br />
je: dit ga ik doen! Helaas val je vaak al snel terug in de<br />
waan van de dag waardoor die prachtige ideeën naar<br />
de achtergrond verdwijnen en het dus slechts ideeën<br />
blijven.” School aan Zet zorgt ervoor dat je een stok<br />
achter de deur hebt om deze ideeën daadwerkelijk om<br />
te zetten naar concrete acties, aldus Van Alphen: “De<br />
waarde is de dialoog. Van School aan Zet krijg je de<br />
ruimte om te praten en plannen te maken, maar je wordt<br />
ook gestimuleerd om er zelf mee aan de slag te gaan.<br />
Als je immers een afspraak hebt met een expert, is het<br />
natuurlijk je eer te na om niks met die plannen te doen.”<br />
De relatie met de onafhankelijke experts van School<br />
aan Zet zorgt ervoor dat je gemotiveerd blijft. “Zonder<br />
relatie geen prestatie zou ik bijna willen zeggen. Die<br />
relatie helpt je om verder te kijken.”<br />
4<br />
5
”Vier jaar geleden kwam ik in<br />
aanraking met School aan Zet en<br />
ik was direct fan van de door hen<br />
gehanteerde aanpak”<br />
Fan van School aan Zet<br />
Van Alphen heeft als bestuurder gebruik gemaakt van<br />
bestuursgesprekken met twee experts. Van Alphen: “Vier<br />
jaar geleden kwam ik in aanraking met School aan Zet en<br />
ik was direct fan van de door hen gehanteerde aanpak.<br />
De naam sprak mij ook aan: scholen zijn aan zet. Als<br />
scholengemeenschap doen wij al veel op het gebied van de<br />
lerende organisatie, waardoor er vanuit de scholen niet meteen<br />
het enthousiasme was om zich aan te melden. Daarom heb ik<br />
expert Ria Sluiter uitgenodigd om uit te leggen wat School aan<br />
Zet voor de scholen kan betekenen. Je kunt ze niet verplichten,<br />
maar wel verleiden. Vier scholen besloten zich vervolgens in te<br />
schrijven.”<br />
Ruimte om te ontdekken<br />
Ook Zonderland is enthousiast over de samenwerking met<br />
School aan Zet: “Het accent van het eigenaarschap van de<br />
schoolontwikkeling is verlegd: niet meer alleen vanuit de<br />
directie, maar óók vanuit de leraren. Dankzij de gesprekken<br />
wordt bewustwording gecreëerd bij de teams en daardoor<br />
zijn zij enthousiast om zelf aan de slag te gaan. Wanneer<br />
de schoolleiding een adviesbureau inhuurt moet je vaak<br />
meewerken en aansturen op concrete resultaten die de<br />
schoolleiding graag wil zien. School aan Zet biedt je de ruimte<br />
om zelf aan zet te zijn en een eigen aanpak te bedenken<br />
om concreet resultaat te bereiken. De experts zijn een<br />
onafhankelijke kritische vriend en bieden je in de gesprekken<br />
hulp om resultaat te behalen, maar vervolgens moet je zelf die<br />
ruimte pakken.”<br />
Denken in mogelijkheden<br />
Dat gebeurt nu op RSG Magister Alvinus volgens Zonderland:<br />
“Je ziet leraren veranderen, ze voelen dat ze ertoe doen. Teams<br />
inspireren elkaar en gaan de dialoog werkelijk samen aan, dat<br />
zijn kleine succesmomenten waar ik blij van word.” Dit is een<br />
leerproces voor iedereen. “Ook ik heb veel moeten leren. Toen<br />
er een leraar naar mij toekwam met het plan om de RTTImethode<br />
te introduceren bij ons op school, zag ik alleen maar<br />
beren op de weg. Dat heb ik mijzelf achteraf kwalijk genomen:<br />
ik denk nu meer in mogelijkheden en luister beter naar mijn<br />
collega’s. Als een leraar aangeeft dat hij ervan overtuigd is dat<br />
RTTI bijdraagt aan een betere determinatie van leerlingen in<br />
leerjaar drie, dan is het de moeite en het vertrouwen waard om<br />
daarin mee te gaan.”<br />
“Je ziet leraren veranderen, ze voelen<br />
dat ze ertoe doen”<br />
Uit de reflectiegesprekken die de experts van School<br />
aan Zet met de deelnemende scholen hebben gevoerd,<br />
blijkt dat zij trots zijn op vergroot eigenaarschap<br />
onder medewerkers (37%) en de dialoog die over visie<br />
en doelen wordt gevoerd (29%). Ook is naar voren<br />
gekomen dat de ontwikkelingen die de scholen hebben<br />
ingezet niet op zichzelf staan. Deze hebben directe<br />
raakvlakken met de doelen die zijn afgesproken in het<br />
Sectorakkoord. Vrijwel alle scholen (91%) geven aan<br />
meerdere raakvlakken te zien tussen de doelen uit het<br />
Sectorakkoord en de eigen ontwikkeling. Met name op<br />
de pijlers ‘leraar in positie in een professionele school’<br />
(80% ) en ‘de leerling centraal’ (75%) zien zij directe<br />
raakvlakken. Meer dan 80% van de scholen geeft aan dat<br />
zij verwachten dat het zijn van/het ontwikkelen naar een<br />
professionele lerende organisatie als school op termijn<br />
een bijdrage levert aan hogere leeropbrengsten. Ook<br />
wordt door sommige aangegeven aan dat leerlingen<br />
merken dat er iets veranderd is, bijvoorbeeld door nieuwe<br />
(interactieve) leervormen, meer ICT-gebruik in de les,<br />
meer reflectie en eigen inbreng.<br />
Naam school:<br />
Aantal leraren:<br />
Aantal leerlingen:<br />
Type onderwijs:<br />
RSG Magister Alvinus Sneek<br />
145<br />
2066<br />
VMBO-Havo-Atheneum-Gymnasium<br />
Broer Zonderland aan het woord:<br />
“Wij hebben diverse stappen gezet in onze ontwikkeling<br />
naar een lerende organisatie. School aan Zet heeft<br />
ons hierbij geholpen. Een van onze doelstellingen is<br />
om altijd het beste onderwijs aan al onze leerlingen te<br />
geven en hierdoor het maximale uit hen te halen. Dit<br />
betekent dat wij er voor zorgen dat onze leerlingen een<br />
passend diploma behalen door hen onderwijs op maat<br />
te geven. Optimale opbrengsten per leerling, goede<br />
doorstroming en excellentie slagingscijfers zijn altijd ons<br />
streven.”<br />
Goed op weg<br />
“Aan alle hulp van School aan Zet hebben wij veel<br />
gehad en de resultaten zijn duidelijk zichtbaar. Prestaties<br />
en resultaten worden in functioneringsgesprekken<br />
bijvoorbeeld besproken en acties worden direct in<br />
gang gezet. Hierbij kwam het Ontwikkelmodel Lerende<br />
Organisatie van School aan Zet goed van pas. Dat<br />
benadrukte hoe belangrijk het is om goede feedback<br />
te geven. Verder heeft Ria Sluiter (expert van School<br />
aan Zet) ons in haar rol als kritische vriend onder<br />
andere geholpen bij het opstellen van ons teamplan. De<br />
ontwikkeling die onder meer in gang is gezet binnen<br />
het havo-team is dat de aandacht is verschoven van<br />
randvoorwaarden naar dat waar het echt om draait: het<br />
onderwijsleerproces.”<br />
Trots<br />
“De betrokkenheid van onze beide teams (havo) bij<br />
het onderwijsleerproces is duidelijk groter geworden.<br />
Leraren denken mee en voelen zich daardoor meer<br />
betrokken, daar zijn wij als school heel trots op.<br />
Uiteraard is het nu zaak dit vast te houden en ervoor te<br />
zorgen dat we ons verder blijven ontwikkelen.”<br />
Toekomst<br />
“We hebben een veranderingsproces in gang gezet<br />
en wat we nu nodig hebben is een netwerk van<br />
professionals die de voortgang van dit proces voeden<br />
en bewaken. Dit is onze wens, omdat wij door onze<br />
goede ervaring met School aan Zet hebben ingezien dat<br />
feedback van essentieel belang is.”<br />
6
Naam school:<br />
Aantal leraren:<br />
Aantal leerlingen:<br />
Type onderwijs:<br />
Onderdeel van:<br />
Melanchthon, VO in Rotterdam en Lansingerland<br />
+/- 520<br />
5300<br />
VMBO, HAVO en VWO, VHBO, MBO-groen, technasium, technologie en vakmanschaproute,<br />
OpleidingsSchool Rotterdam<br />
CVO Rotterdam<br />
Harry van Alphen aan het woord:<br />
“De lerende organisatie is voor ons erg belangrijk.<br />
Melanchthon heeft collega’s die continu willen<br />
leren. Veel collega’s maken daarom gebruik van de<br />
professionaliseringsactiviteiten van de Melanchthon<br />
Academie. Daarnaast voeren we veel dialogen<br />
op diverse niveaus over de koers, de transitie en<br />
mogelijkheden van onderwijsvernieuwingen. Alle negen<br />
vestigingen kennen een eigen onderwijskundig profiel<br />
waar het onderwijs is afgestemd op de specifieke<br />
doelgroep leerlingen.”<br />
Goed op weg<br />
“De interventies van School aan Zet hebben ervoor<br />
gezorgd dat wij nog meer de dialoog aangaan en het<br />
blijven ontwikkelen altijd centraal stellen. In totaal<br />
voeren vier van onze scholen gesprekken met School<br />
aan Zet. Het is dan ook goed te merken dat deze<br />
vestigingen meer kennis opdoen dankzij de kritische<br />
vriend gesprekken en daardoor ook nieuwe inzichten<br />
krijgen.”<br />
Trots<br />
“Ik ben er trots op dat er binnen alle vestigingen wordt<br />
geleefd naar – wat wij noemen – het Melanchthon<br />
DNA. Kern van dit DNA is dat elk kind ertoe doet en een<br />
perspectief heeft op vervolgonderwijs. Omdat iedereen<br />
anders is, streven we naar gepersonaliseerd onderwijs.<br />
Ook ben ik trots op de open houding en drive om te<br />
leren van collega’s.”<br />
Toekomst<br />
“De kracht van wie wij zijn wordt levend gehouden<br />
doordat wij als Algemene Directie de tijd nemen om<br />
ieder jaar met meer dan 100 leerlingen en meer dan<br />
100 collega’s in gesprek te gaan over de school, het<br />
onderwijs en het beroep. Ook hierbij helpt School aan<br />
Zet ons. Voor de toekomst zie ik meer mogelijkheden<br />
om de dialoog te voeren als onderdeel van het informele<br />
leren tussen de vestigingen. De verschillende netwerken<br />
tussen de scholen moeten het leren gaan bevorderen.”<br />
Draagvlak creëren<br />
Erna Hermelink heeft deelgenomen aan de gesprekken<br />
die met School aan Zet zijn gevoerd en heeft persoonlijk<br />
ondervonden dat je als leraar een stem kunt hebben binnen<br />
de school: “Ik kan vanuit mijn rol echt iets betekenen voor de<br />
ontwikkeling van mijn school. Wanneer je gesteund wordt<br />
door je leidinggevende, heb je de kans om een ontwikkeling<br />
in gang te zetten. Je moet je bewust zijn van je eigen kracht<br />
binnen de organisatie.“ Hermelink is blij met de veranderingen<br />
binnen de school die in gang zijn gezet: “Ook mijn directie<br />
heeft actief deelgenomen aan de gesprekken, daardoor<br />
ontstaat er draagvlak voor je ideeën bij je leidinggevende. Door<br />
School aan Zet word je verder geholpen en krijg je een andere<br />
mindset: niet meer afwachten, maar pro-actief handelen. Dat<br />
heb je nodig om samen verder te komen en van elkaar te<br />
kunnen leren.”<br />
”Wanneer je gesteund wordt door je<br />
leidinggevende, heb je de kans om<br />
een ontwikkeling in gang te zetten”<br />
Andere manier van vergaderen<br />
Hermelink heeft ook deelgenomen aan het leernetwerk Teach<br />
& Learn. “Onze leervraag had betrekking op determinatie en<br />
motivatie van leerlingen. We hebben concrete handvatten<br />
aangereikt gekregen over hoe wij zelf een verandering binnen<br />
de school in gang kunnen zetten. Onze teamvergaderingen<br />
pakken we bijvoorbeeld anders aan. In plaats van over<br />
regelzaken praten we nu met elkaar over onderwijs. Als je het<br />
gevoel hebt dat je onderdeel uitmaakt van een geheel, dan<br />
word je gemotiveerd om je ergens voor in te zetten. Nu merk je<br />
dat collega’s na een vergadering bijvoorbeeld komen met een<br />
compliment of een verbetervoorstel.”<br />
“Mijn advies voor de toekomst is: blijf<br />
in contact met het netwerk dat je hebt<br />
opgebouwd. Je bent eigenaar van je<br />
eigen ontwikkeling.”<br />
School aan Zet<br />
Over de kracht van School aan Zet is iedereen het eens.<br />
Van Alphen: “De school is letterlijk aan zet, dat is waar het<br />
om draait. Je krijgt handvatten aangereikt en de experts<br />
zijn werkelijk een kritische vriend en houden je een spiegel<br />
voor, maar met je collega’s moet je het doen.” Dat is dan ook<br />
het streven voor de toekomst, aldus alle aanwezigen. Het<br />
programma voor het voortgezet onderwijs stopt in december<br />
2015, maar de scholen willen zich blijven doorontwikkelen als<br />
een lerende school. Steeman: “Mijn advies voor de toekomst is:<br />
blijf in contact met het netwerk dat je hebt opgebouwd. Je bent<br />
eigenaar van je eigen ontwikkeling.” Sluiter sluit zich hierbij<br />
aan: “Scholen zijn mede door School aan Zet geactiveerd om<br />
te ontwikkelen naar een lerende organisatie en scholen zijn nu<br />
zelf aan zet om deze beweging door te zetten.”<br />
Vrijwel alle scholen (98%) geven aan verder<br />
te gaan met de ingezette ontwikkeling. Alle<br />
scholen geven aan zich bewust te zijn van het<br />
belang van borging. De meeste scholen borgen<br />
middels het vastleggen van de ontwikkelingen<br />
in strategische school- of beleidsplannen of<br />
PDCA-cyclus.<br />
9
fotografie: Jaimi Nieli<br />
10<br />
NIEUWE REFERENTIESCHOOL<br />
SBO DE EVENAAR OPENT DEUREN<br />
Diverse scholen in het land zetten hun deuren open voor<br />
schoolleiders en leraren van andere scholen om hen te<br />
inspireren. Vanaf nu kunnen scholen ook terecht bij sbo de<br />
Evenaar in Nieuwegein. Sinds dit schooljaar mag deze school voor<br />
speciaal basisonderwijs zich een referentieschool van School aan<br />
Zet noemen. We spreken leraar, coach én orthopedagoog Roland<br />
Rodenburg over deze nieuwe ontwikkeling.<br />
Wat is sbo de Evenaar voor school?<br />
Op de Evenaar geven wij les aan 250 leerlingen die ergens in het<br />
reguliere onderwijs zijn vastgelopen door leer- of gedragsproblemen<br />
of een combinatie daarvan. De Evenaar biedt passend onderwijs<br />
dat aansluit bij deze ondersteuningsbehoefte van leerlingen in de<br />
leeftijd van 4 tot 14 jaar. We werken met een enthousiast team van<br />
50 collega’s die allemaal een passie hebben voor het onderwijs. Die<br />
passie proberen we over te brengen op de leerlingen.<br />
Waarom zijn jullie als referentieschool verkozen?<br />
Als school zijn wij continu op zoek naar vooruitgang. Dat doen wij met<br />
elkaar. Daarom werken wij aan de aanpak Samen Leren Inhoud Geven<br />
van School aan Zet. Daar zijn mooie resultaten uit voortgekomen. We<br />
werken nu bijvoorbeeld met zelfsturende leerteams. De directie geeft<br />
aan welke kant we met z’n allen op moeten, maar binnen deze lijnen<br />
gaan onze collega’s daarmee zelf aan de slag. Dat heeft ons al veel<br />
opgeleverd.<br />
Zoals?<br />
Er is inmiddels bijvoorbeeld een werkgroep praktisch onderwijs<br />
ontstaan en er worden speciale workshopdagen georganiseerd waarin<br />
collega’s met elkaar kunnen sparren. Tijdens deze workshops worden<br />
leraren geïnspireerd en krijgen zij bruikbare tips en ideeën die zij in<br />
hun eigen lessen kunnen opnemen. Een andere werkgroep denkt<br />
uit hoe we ons onderwijs zo kunnen inrichten dat we het creatieve<br />
denkvermogen van de leerlingen zoveel mogelijk stimuleren. Ook de<br />
inzet van ICT voor de leerlingen en vooral het gebruik van ICT door de<br />
leraren, wordt in een werkgroep onderzocht en geïmplementeerd.<br />
Hoe is het om een referentieschool te mogen zijn?<br />
Hartstikke leuk natuurlijk. Ik geloof in onze manier van onderwijs en<br />
ik vind het fijn dat we andere scholen mogen helpen en inspireren.<br />
Natuurlijk moet iedereen het zelf doen en kunnen wij alleen laten zien<br />
hoe wij proberen het onderwijs te verbeteren, maar ik denk dat wij<br />
andere scholen daadwerkelijk kunnen laten zien hoe het ook kan. Je<br />
kunt van elkaar leren en het is mooi dat wij als voorbeeld voor anderen<br />
kunnen dienen.<br />
Wat kunnen andere scholen van jullie verwachten<br />
wanneer zij langskomen?<br />
Ik hoop dat ze aangestoken worden door het enthousiasme van ons<br />
team. De goede samenwerking en de wil om te leren binnen ons team<br />
is een belangrijk ingrediënt voor onze vooruitgang. Ook krijgen ze<br />
natuurlijk een kijkje binnen onze school en mogen ze ons alles vragen.<br />
Wij hebben elkaar aangestoken met ons enthousiasme, hopelijk lukt<br />
het ons dit ook over te dragen op de schoolleiders en leraren die<br />
langskomen.<br />
Sinds 2012 doorlopen ruim 2.700 scholen in het<br />
primair en speciaal onderwijs een programma van<br />
School aan Zet. Dit schooljaar zetten 21 van deze<br />
scholen de deuren open voor schoolleiders en leraren<br />
van andere scholen. Deze scholen hebben een<br />
ontwikkeling doorgemaakt in hun ontwikkeling naar<br />
(onderdelen van) lerende organisatie en zijn bereid<br />
hun ervaringen te delen met andere scholen. Daarom<br />
zijn zij referentieschool van School aan Zet. School<br />
aan Zet biedt de referentiescholen een podium om<br />
zich te profileren en te laten zien. Referentiescholen<br />
stimuleren andere scholen om continu te blijven leren<br />
en vormen tevens een netwerk van gelijkgestemden<br />
om ook zelf te blijven leren.<br />
In schooljaar 2014-2015 zijn 20 VO-scholen gestart<br />
met het invullen van hun rol als referentieschool van<br />
School aan Zet: ambassadeur voor de lerende<br />
organisatie. In de rubriek ‘Binnenkort’ leest u meer over<br />
de VO-referentiescholen.<br />
DE PROFESSIONALISERINGSTIPS<br />
VAN JACQUELINE DROUILLET<br />
Dit schooljaar maakt Jacqueline Drouillet haar tweede jubileum<br />
vol: in september 2016 werkt zij namelijk 25 jaar als lerares<br />
Frans op het Willem de Zwijger College in Papendrecht en<br />
Hardinxveld-Giessendam. In 25 jaar tijd heeft zij niet alleen veel<br />
gezien, maar ook ontzettend veel geleerd. Onder andere door haar<br />
deelname aan de tweede tranche van het leernetwerk Teach & Learn<br />
van School aan Zet. Jacqueline deelt haar tips graag met anderen.<br />
“Wacht niet op het grote, maar maak zelf het kleine groot. Dat zei mijn<br />
moeder altijd en in het afgelopen jaar heb ik pas echt ontdekt wat dit<br />
betekent. Tot voor kort waren de resultaten van onze leerlingen voor<br />
het vak Frans matig. Ook was er weinig interesse van leerlingen voor<br />
het vak. Als docente Frans trek je je dat natuurlijk aan. Ik heb Frankrijk<br />
in mijn hart gesloten en mijn enthousiasme deel ik graag met mijn<br />
leerlingen. Tijdens Teach & Learn heb ik daarom één doel voor ogen<br />
gehouden: een toekomst mét Frans bij ons op school. Mijn tip voor<br />
andere leraren is dat je niet gelijk groot hoeft te denken. Richt je liever<br />
op iets kleins dat past binnen de doelen van de school en zet je hier<br />
vol voor in. Op deze manier kun je een grote verandering binnen de<br />
organisatie teweeg brengen.”<br />
Zet door<br />
“Geef niet te snel op. Wanneer je een verandering wilt<br />
realiseren op school, gaat dat niet zonder slag of stoot.<br />
Soms is het vechten tegen de bierkaai, dat heb ik zelf<br />
ook wel eens zo ervaren. Zie moeilijke momenten<br />
echter als een leermoment. Dankzij Teach & Learn<br />
en dankzij de steun van de directie op school heb ik<br />
langzaamaan onze leerlingen enthousiast gekregen<br />
voor de Franse les. Zo kreeg ik de vrijheid om een<br />
andere (succesvolle) manier van toetsen uit te proberen:<br />
ik heb onder andere de grammatica losgekoppeld<br />
van vertaalopdrachten en de “gesprekken op papier”<br />
worden nu fonetisch beoordeeld. Ook kreeg ik budget<br />
om de Franse taal de school in te halen (o.a. met een concert van<br />
Alderliefste) en maak ik deel uit van het onderzoek “Duurzaam voertaal”<br />
op de VU Amsterdam waarbij de lessen in eenvoudig Frans gegeven<br />
worden. De resultaten zijn in een half jaar tijd aanzienlijk verbeterd.<br />
Dat is natuurlijk geweldig. Het is daarom belangrijk dat je doorzet en in<br />
jezelf blijft geloven.”<br />
Zorg voor een buddy<br />
“In het afgelopen jaar heb ik gemerkt hoe belangrijk het is dat je een<br />
buddy hebt; iemand waarmee je kunt praten en die je helpt wanneer<br />
het tegen zit. Ik heb een collega waarmee ik alles kan bespreken en<br />
deze gesprekken geven mij nieuwe inzichten. Ook tijdens Teach &<br />
Learn had ik een maatje waarmee ik vaak gespard heb en die er was<br />
als ik advies of steun nodig had. Het contact met gelijkgestemden<br />
heeft mij zeer veel geholpen. Door de steun van anderen krijg je nieuwe<br />
energie. Je hoeft het niet alleen te doen.”<br />
Teach & Learn is een leernetwerk<br />
voor ambitieuze docenten in het<br />
VO die versterkt willen worden in<br />
hun persoonlijke ontwikkeling en<br />
de ontwikkeling van uw school.<br />
Twee tranches zijn inmiddels<br />
succesvol afgesloten: 205 leraren<br />
van 108 scholen hebben het<br />
leernetwerk doorlopen.<br />
“Je hoeft het niet<br />
alleen te doen“<br />
11
EEN DAG OP STAP MET<br />
ANKIE DE LAAT<br />
Vandaag lopen we een dag mee met Ankie de Laat.<br />
Na zes jaar directeur te zijn geweest op basisschool<br />
Het Rondeel in Den Bosch, besloot zij haar horizon te<br />
verbreden en te solliciteren naar een functie als lid van het<br />
nieuwe College van Bestuur van de ATO-scholenkring in<br />
Rosmalen. Inmiddels werkt zij sinds 1 september 2015 als<br />
beginnend bestuurder en heeft zij een volle agenda.<br />
12<br />
De dag start met een bespreking met het stafbureau. Iedere<br />
maandagochtend komen wij samen om te bespreken wat er<br />
speelt. Deze integrale aansturing vinden wij belangrijk. Naast<br />
mij zit Jan Nieuwenhuis, hoofd P&O. Ook Anneke Kohnen,<br />
hoofd Financiën, en mijn collega Hans Tijssen, voorzitter<br />
van het College van Bestuur, zijn bij het gesprek aanwezig.<br />
Vandaag hebben we onder andere gesproken over de invulling<br />
van een vacature. We zijn op zoek naar een nieuwe directeur<br />
voor één van de 18 scholen van de ATO-scholenkring.<br />
Na het overleg ga ik samen met collega Hans<br />
Tijssen op schoolbezoek bij basisschool de<br />
Sprong. Als nieuw College van Bestuur willen we<br />
de komende weken alle scholen van de ATOscholenkring<br />
bezoeken voor een kennismaking.<br />
We gaan een hele ochtend langs en stellen<br />
nieuwsgierige vragen. Ons doel is om de<br />
directeur, het managementteam, de leraren, het<br />
gebouw, het concept en de leerlingen te leren<br />
kennen. Het was een leuk bezoek waarin we<br />
veel besproken hebben. Ieder schoolbezoek<br />
levert weer nieuwe informatie op.<br />
’s Middags kregen we bezoek van het<br />
ministerie van Onderwijs, Cultuur en<br />
Wetenschap. Onder andere Fons Dingelstad<br />
en Titus Heemskerk waren ’s middags<br />
aanwezig en ook School aan Zet schoof<br />
aan. Wij werken samen met School aan<br />
Zet aan een verbetertraject voor begrijpend<br />
lezen en de vorming van professionele<br />
leergemeenschappen, gekoppeld aan de<br />
lerende organisatie. Tijdens dit gesprek hebben<br />
we het gehad over onze vorderingen.<br />
Na deze bespreking wilden we graag een<br />
voorbeeld uit de praktijk laten zien. Later in de<br />
middag volgde daarom een reflectiegesprek<br />
in het kader van de lerende organisatie.<br />
Basisschool het Noorderlicht is hier een mooi<br />
voorbeeld van. Zij werken op een innovatieve<br />
wijze aan de lerende organisatie. Zo werken<br />
ze op deze school bijvoorbeeld met quality<br />
teams waarin bouwcoördinatoren aan de hand<br />
van data werken. Het was een heel boeiend<br />
gesprek, ook het bezoek van het ministerie van<br />
OCW was onder de indruk.<br />
13
OP WEG NAAR EEN<br />
LERENDE ORGANISATIE<br />
Directeur-bestuurder Wim Kokx vertelt over een leerzaam jaar voor OSVS<br />
Bij het besturen van een lerende schoolorganisatie<br />
komt heel wat kijken. Dat weet Wim Kokx, directeurbestuurder<br />
van Openbare ScholengroepVlaardingen<br />
Schiedam (OSVS), als geen ander. In het afgelopen jaar heeft<br />
hij een verandering binnen de organisatie ingezet met als doel<br />
te ontwikkelen naar een lerende organisatie. Hierbij kreeg hij<br />
hulp van School aan Zet.<br />
Vorig jaar rondde<br />
Kokx samen met<br />
zijn collega’s het<br />
Vo-bestuurders zijn in toenemende mate<br />
strategisch beleidsplan<br />
geïnteresseerd in de thematiek van de<br />
voor OSVS af. Een<br />
lerende organisatie en de reflectie op hun<br />
beleidsplan dat afwijkt<br />
eigen rol daarin. In samenwerking met de<br />
van het gebruikelijke<br />
VO-raad heeft School aan Zet het mogelijk<br />
schoolplan. Kokx:<br />
gemaakt voor bestuurders om gesprekken<br />
“Voor het maken<br />
te voeren over het aansturen van lerende<br />
van een strategisch<br />
schoolorganisaties. 35 bestuurders van in<br />
beleidsplan wordt<br />
totaal ruim 220 scholen zijn in gesprek.<br />
van je verwacht dat je<br />
Inmiddels hebben zo’n 50 gesprekken<br />
kijkt waar je met de<br />
plaatsgevonden en vier bestuurders hebben<br />
organisatie staat en<br />
het gehele ‘parcours’ van drie gesprekken<br />
waar je over vier jaar<br />
afgerond, waaronder het bestuur OSVS.<br />
wilt staan. Hoe ziet<br />
de organisatie er over<br />
vier jaar uit? Dat is<br />
natuurlijk een moeilijke vraag, ik weet namelijk niet hoe het er<br />
over vier jaar uitziet. Bovendien moet je in het plan beschrijven<br />
hoe je in vier jaar tijd je doelen gaat realiseren en van A naar B<br />
komt. Dat klinkt natuurlijk prachtig, maar ik geloof niet dat het<br />
zo werkt.”<br />
Ga de dialoog met elkaar aan<br />
Daarom besloot Kokx het anders aan te pakken. Zijn<br />
nieuwe aanpak is gericht op de lerende organisatie. Kokx:<br />
“Veranderingen moeten vanuit de organisatie komen. Ik<br />
geloof niet dat ik moet vertellen hoe het moet, dat bepalen<br />
we samen. Daarom heb ik alle medewerkers binnen onze<br />
organisatie dezelfde vraag gesteld: Hoe kan het onderwijs<br />
van de toekomst beter?” Om antwoord te krijgen op deze<br />
vraag is het volgens Kokx van belang dat zijn collega’s de<br />
dialoog met elkaar aangaan: “Vanachter je bureau kom je niet<br />
achter het antwoord, daarom heb ik iedereen aangeraden<br />
het gesprek met hun collega’s aan te gaan en met elkaar een<br />
concreet plan te maken ter verbetering van het onderwijs. Alle<br />
schooldirecteuren vonden dit een goed idee.”<br />
Zo.leer.ik!<br />
De scholen hebben goed over deze vraag nagedacht en<br />
werken nu stuk voor stuk aan hun eigen onderwijsverbetering.<br />
Kokx: “Twee scholen zijn bijvoorbeeld op weg naar onderwijs<br />
op maat in de vorm van gepersonaliseerd leren. Zij hebben<br />
zich in Zweden laten inspireren door het Kunskapsskolan-<br />
Education programma. Dit programma stelt zich als doel<br />
scholen te ontwikkelen waarin iedere leerling wordt<br />
gestimuleerd het maximale uit zichzelf te halen.” Inmiddels<br />
bestaat er in Nederland ook een samenwerkingsverband,<br />
genaamd Zo.leer.ik!, dat op deze manier te werk gaat. De twee<br />
OSVS-scholen maken deel uit van dit programma en ook Kokx<br />
is nauw betrokken bij dit project. “Een mooi voorbeeld van het<br />
onderwijs van de toekomst,” aldus de directeur-bestuurder.<br />
Bestuursgesprekken met School aan Zet<br />
Niet alleen voor de organisatie is het een leerzaam jaar<br />
geweest, ook Kokx kijkt terug op een persoonlijk leerproces.<br />
Hierbij kreeg hij hulp van de experts van School aan Zet.<br />
Nadat Kokx tijdens een VO-congres expert Rick Steur tegen<br />
het lijf liep, hoorde hij meer over de bestuursgesprekken die<br />
School aan Zet aanbiedt: de kritische vriendgesprekken voor<br />
bestuurders. Hij besloot aan het traject deel te nemen.<br />
Leerzame gesprekken<br />
De directeur-bestuurder kijkt met een positief gevoel terug op<br />
de gesprekken: “In totaal heb ik drie gesprekken gevoerd met<br />
de experts van School aan Zet. Deze experts, Rick Steur en Ria<br />
Sluiter, hebben mij geholpen in mijn zoektocht. Ik heb ook niet<br />
alle wijsheid in pacht en ook ik wil mijzelf blijven ontwikkelen.<br />
De experts hebben mij een spiegel voorgehouden en wisten<br />
de vinger op de zere plek te leggen. Het was een persoonlijk<br />
traject waarvan ik veel geleerd heb. De aanpak van en<br />
gesprekken met School aan Zet spelen een belangrijke rol bij<br />
het reflecteren van je eigen rol binnen de organisatie, ik heb<br />
hier veel aan gehad.”<br />
“De aanpak van en gesprekken met<br />
School aan Zet spelen een belangrijke<br />
rol bij het reflecteren van je eigen rol<br />
binnen de organisatie, ik heb hier veel<br />
aan gehad.”<br />
Reflectie<br />
Inmiddels zijn we een jaar verder en wordt er hard gewerkt<br />
door alle collega’s. Kokx is trots op de ontwikkelingen die de<br />
scholen hebben doorgemaakt. Nu is het tijd voor de reflectie.<br />
“Binnenkort starten we met reflectiegesprekken om te kijken<br />
waar de scholen nu staan. Iedereen krijgt de tijd en de ruimte<br />
om zich te ontwikkelen, maar nu er een jaar voorbij is gaan we<br />
bekijken of de scholen nu daadwerkelijk het gesprek aangaan<br />
op de werkvloer en of zij concrete voorbeelden kunnen<br />
benoemen met betrekking tot hun eigen schoolontwikkeling.<br />
Ik kijk uit naar deze gesprekken, maar ik heb er alle vertrouwen<br />
in dat we goed op weg zijn.”<br />
14 15
“IK GENIET MET VOLLE TEUGEN<br />
VAN MIJN DEELNAME AAN<br />
INSPIRATIESESSIES LEAD & LEARN PO”<br />
Directeur Batina Roovers vertelt over haar ervaringen<br />
KWALITEITSKAARTEN<br />
Kwaliteitskaarten zijn compacte uitwerking van inhoudelijk onderwerpen welke handvatten geven om direct met dit<br />
onderwerp aan de slag te gaan. In totaal staan er nu 113 kwaliteitskaarten op de website:<br />
http://www.schoolaanzet.nl/thematische-inhoud/. Het afgelopen half jaar zijn er tien nieuwe kwaliteitskaarten voor het<br />
speciaal onderwijs ontwikkeld, op deze pagina vindt u een aantal van deze uitgelicht.<br />
Leiding geven aan een lerende organisatie, gericht op meer<br />
samen leren: dat is de kern van de inspiratiesessies Lead &<br />
Learn PO. Nadat Batina Roovers, directeur basisschool de Annie<br />
M.G. Schmidt in Hilversum, over de inspiratiesessies Lead & Learn<br />
PO hoorde besloot zij zich direct in te schrijven. En zij is blij dat ze dit<br />
gedaan heeft. We spreken Roovers over haar ervaringen.<br />
“Sinds vorig schooljaar ben ik directeur op de Annie M.G. Schmidt, een<br />
school voor speciaal basisonderwijs. In de afgelopen jaren hebben<br />
er grote veranderingen bij ons op school plaatsgevonden: van een<br />
eenpitter naar een bestuur met meerdere scholen en van een WSNSverband<br />
naar een nieuw regionaal samenwerkingsverband waarin wij<br />
op onszelf staan. Er zijn vele interne verschuivingen geweest, met onder<br />
andere mijzelf als directeur tot gevolg. Veranderingen die veel tijd en<br />
energie hebben gekost. Ik werk al 15 jaar op de Annie M.G. Schmidt,<br />
maar als directeur verandert er wel het een en ander.”<br />
Direct enthousiast<br />
“Lead & Learn PO is er op gericht om schoolleiders te helpen leiding<br />
te geven binnen een lerende organisatie. Nadat ik op het congres van<br />
AVS (Algemene Vereniging Schoolleiders) over deze inspiratiesessies<br />
hoorde, was ik direct enthousiast en wilde ik zeker weten meedoen.<br />
Deze inspiratiesessies waren immers precies wat ik nodig had. Ik zag<br />
Lead & Learn PO als een mooie gelegenheid om in contact te komen<br />
met andere directeuren en te sparren met collega’s en de kritische<br />
vrienden, de experts die Lead & Learn PO begeleiden. Daarom schreef<br />
ik mij dezelfde avond nog in.”<br />
Mooie resultaten<br />
“Inmiddels heb ik twee inspiratiesessies bijgewoond. Met de tips en<br />
adviezen die ik heb gekregen, ben ik aan de slag gegaan. Bij ons op<br />
school werkten we handelingsgericht en stonden opbrengsten op een<br />
zijspoor. Nu hebben we de focus teruggebracht op opbrengstgericht<br />
werken. Concrete voorbeelden zijn dat we nu de resultaten van de<br />
citotoets bekijken en met elkaar in gesprek gaan over ons leerplan<br />
voor de kinderen. Dat zijn mooie resultaten. Tijdens de tweede<br />
sessie van Lead & Learn PO kregen wij bovendien de taak om een<br />
onderzoeksopdracht te formuleren. Samen met een andere deelnemer<br />
richt ik mij op het spellingsonderwijs binnen onze school. Daar ga ik de<br />
komende tijd aan werken.”<br />
Goede keuze<br />
“Ik ben blij dat ik mij heb aangemeld. Ik geniet namelijk met volle<br />
teugen van de inspiratiesessies. Enerzijds van de nieuwe dingen die<br />
ik leer, anderzijds van oude kennis die weer bovengehaald wordt. De<br />
sessies zijn inspirerend en geven me energie en ik zou het aan iedere<br />
schoolleider aanraden. Je neemt weer even afstand en bekijkt je eigen<br />
organisatie vanuit een helikopterview. Dat komt je organisatie ten<br />
goede.”<br />
Groepsplan in relatie tot ontwikkelingsperspectief<br />
In deze kwaliteitskaart gaat het om de samenhang tussen het<br />
ontwikkelingsperspectief en het groepsplan bij het plannen<br />
van het onderwijs. De leerroutes die de school uitwerkt, zijn<br />
daarbij een onderlegger. De voorbeelden in de kaart zijn vooral<br />
van toepassing op het sbo en het so in cluster 1,2 en 4, maar de<br />
werkwijze die in deze kaart beschreven staat kan ook worden<br />
gebruikt voor het onderwijs aan zeer moeilijk lerende en<br />
meervoudig gehandicapte leerlingen. http://bit.ly/1L7pSRI<br />
Uitstroomprofielen en opbrengstanalyses in het sbo en so<br />
Deze kwaliteitskaart gaat in op het verband tussen uitstroombestemmingen,<br />
uitstroomprofielen, tussendoelen, evaluaties en opbrengstanalyses op<br />
verschillende niveaus in een speciale school. De kaart bevat een stappenplan<br />
waarmee leerkrachten hun aanbod gerichter kunnen afstemmen op het<br />
beoogde uitstroomniveau van een leerling en illustreert hoe het werken met<br />
opbrengstdoelen het systeem van kwaliteitszorg op schoolniveau kan versterken.<br />
http://bit.ly/1L7pWkB<br />
Blog: lees mee! Teun Brand, een dertigjarige<br />
schoolleider uit Tilburg en deelnemer aan Lead &<br />
Learn PO, neemt u de komende maanden mee in het<br />
leerproces dat hij gedurende de inspiratiesessies Lead<br />
& Learn PO zal ondergaan. http://bit.ly/1Mdm3fP<br />
Middels het traject Lead & Learn PO (uitgevoerd<br />
in samenwerking met adviesbureaus Bazalt, CEDgroep,<br />
CPS/PentaNova, EduTalent/Timpaan en KPC<br />
groep) volgen 336 schoolleiders uit het po en so vier<br />
inspiratiesessies over het thema lerende organisatie<br />
en hun rol als schoolleider daarin. In totaal hadden<br />
345 schoolleiders zich aangemeld voor maximaal 300<br />
beschikbare plaatsen in zes regio’s. In verband met<br />
het grote animo is ervoor gekozen om een extra regio<br />
toe te voegen, en daarnaast met een tweede tranche<br />
te starten in het schooljaar 2015-2016. Meer informatie<br />
over Lead & Learn PO vindt u hier:<br />
http://bit.ly/1RekzkQ<br />
Sociaal-emotionele competenties<br />
Bij leerlingen in het sbo of so is er vaak sprake van een complexe<br />
gedragsproblematiek. In de schoolpraktijk leidt dat vaak tot een<br />
specifieke, individuele ondersteuning van de leerling. In deze<br />
kwaliteitskaart wordt vanuit een preventieperspectief niet naar de<br />
individuele leerling, maar naar de groep gekeken: welke sociaalemotionele<br />
competenties zijn al dan niet in deze groep aanwezig en<br />
hoe kunnen die competenties met een groepsplan verder ontwikkeld<br />
worden? http://bit.ly/1jqV9Wn<br />
Krimp en kwaliteit in so en sbo<br />
Scholen voor (v) so en sbo staan<br />
voor de uitdaging hun kwaliteit<br />
vast te houden in veranderende<br />
omstandigheden. In deze kwaliteitskaart<br />
worden aspecten als organisatievorm,<br />
differentiatiemogelijkheden,<br />
toelatingsbeleid en samenwerking met<br />
andere scholen onder de loep genomen.<br />
http://bit.ly/1G8J02A
VERBETERING IN DE<br />
ORGANISATIE, ORGANISATIE<br />
IN DE VERBETERING<br />
Met School aan Zet worden scholen versterkt in hun<br />
ontwikkeling naar professioneel lerende organisaties.<br />
Het Nederlandse bedrijfsleven heeft hierin de afgelopen<br />
jaren al belangrijke stappen gezet. School aan Zet heeft<br />
een aantal vooraanstaande (technologische) bedrijven in<br />
Nederland (Tata Steel, Shell, Siemens, Philips en ASML)<br />
bereid gevonden hun ervaringen en kennis te delen met<br />
scholen. Dit unieke uitwisselingsprogramma biedt leiders<br />
uit bedrijfsleven en onderwijs de kans om te leren van<br />
elkaar. Elk bedrijfsbezoek staat er een ontwikkelaspect van<br />
de lerende organisatie centraal. Meer informatie over het<br />
bedrijfsbezoekenprogramma: http://bit.ly/1Gu6meb.<br />
Vrijdag 18 september 2015 heeft een groep schoolleiders uit<br />
het voortgezet onderwijs tijdens een bezoek aan Tata Steel<br />
Velsen-Noord kennis en ervaringen uitgewisseld over hoe zij<br />
een lerende professionele organisatiecultuur verder kunnen<br />
versterken. Tijdens dit bezoek stond het ontwikkelaspect<br />
Goede feedback centraal. Dit bezoek is onderdeel van een<br />
serie van vijf bezoeken die dit najaar zal plaatsvinden. Bekijk<br />
ook het filmpje van deze dag: http://bit.ly/1FWk5zj.<br />
Leerpunten<br />
“Feedback geven betekent dat je leerpunten benoemt en dat is<br />
belangrijk in de kwaliteitscyclus”, zegt Marijke Swart, teamleider<br />
vwo van de Van der Capellen scholengemeenschap in Zwolle.<br />
“Maar het is lastig als mensen aan de grens zitten van wat<br />
ze kunnen leren. ik ben benieuwd hoe Tata Steel daarmee<br />
omgaat.” Hans van Berkum, directeur van Mavo aan Zee in<br />
Den Helder ziet het bedrijfsbezoek als een unieke kans om<br />
te kijken hoe het bedrijfsleven HRM organiseert. “We kunnen<br />
leren van scholing die is gericht op functies. Hoe geef je<br />
feedback op de werkvloer zelf? Hoe organiseer je dat? Dat<br />
wil ik graag weten.” Zijn collega Peter Helderman, directeur<br />
van Beroepsonderwijs aan Zee, voegt toe: “Het gaat erom dat<br />
je terugkoppeling geeft op het gedrag dat je ziet. Komt dat<br />
overeen met het gedrag dat je wil zien? Dat geldt niet alleen<br />
voor de leerlingen, maar ook voor de docenten.”<br />
“Feedback geven betekent dat<br />
je leerpunten benoemt en dat is<br />
belangrijk in de kwaliteitscyclus”<br />
Leren van anderen<br />
“Een van de waarden die wij als bedrijf in de praktijk brengen<br />
is dat wij ons verantwoordelijk willen opstellen naar de<br />
samenleving”, zegt Talent & Performance Manager Rolf Deen<br />
in zijn welkomstwoord. “We vragen wat van de omgeving,<br />
we nemen ruimte in, we gebruiken grondstoffen. We geven<br />
daarom graag iets terug. Daarnaast willen we graag ook van<br />
anderen leren. We vinden het belangrijk dat anderen naar ons<br />
kijken en ons vertellen wat ze zien.”<br />
Staal<br />
In drie inleidingen gaan medewerkers van Tata Steel in op<br />
het belang van goed personeelsbeleid en de plaats die<br />
het geven van feedback daarin heeft. Govert Kockelkoren,<br />
director Manufacturing Rolling & Coating, vertelt bevlogen<br />
over de processen die nodig zijn om van ijzererts staal en<br />
vervolgens – bijvoorbeeld – onderdelen van auto’s te maken.<br />
“Het menselijk handelen blijft de belangrijkste schakel.<br />
Veiligheid is hier bijzonder belangrijk, daarom is iedereen<br />
op veiligheid aanspreekbaar.” General Manager Business<br />
Excellence Marielle Scalé-Goettsch legt vervolgens uit hoe<br />
Tata Steel strategie vertaalt naar de organisatie. Ze geeft ons<br />
een belangrijke tip mee: “Strategie in praktijk brengen is een<br />
kwestie van doen. Er is genoeg verbetering in de organisatie.<br />
Dat geeft energie. Om dat vast te houden, moet je zorgen<br />
voor organisatie in de verbetering.” De laatste spreker is<br />
Ineke Kramer, Talent and Performance Manager. “Wij maken<br />
beter staal door goed feedback-management”, vertelt ze.<br />
“De prestaties van de teams worden steeds gemeten en<br />
besproken. Dat hebben we beschreven in processen. Ieder<br />
kwartaal leggen we de focus op een ander aspect, bijvoorbeeld<br />
opvolging of talentontwikkeling. Zo zie je wat de successen<br />
zijn en welke onderdelen achterblijven.”<br />
“Strategie in praktijk brengen is<br />
een kwestie van doen”<br />
Lessen uit de workshops<br />
Daarna volgen vijf workshops. In de workshop ‘Feedback<br />
in teams’ komt onder meer de vraag aan de orde hoe je<br />
ervoor kunt zorgen dat mensen door de feedback niet<br />
worden beschadigd. “Het gaat erom dat je het proces goed<br />
structureert”, vertelt de rapporteur. “Feedback geven is<br />
een vak, dat kun je niet zomaar.” De workshop ‘Coachend<br />
leiderschap’ gaat in op het beoordelingssysteem van Tata<br />
Steel. “Het gaat om de rol, niet om de persoon. De kennis en<br />
vaardigheden en het gedrag dat bij die rol hoort: daarop moet<br />
je presteren.” In de workshop ‘Veranderen mogelijk maken’<br />
staat leiderschap centraal. “In een veranderende omgeving<br />
moet de leidinggevende voorbeeldgedrag vertonen. Daarnaast<br />
18<br />
19
kan de leidinggevende mensen motiveren met een verhaal.”<br />
De les uit workshop ‘Continu verbeteren, een continue<br />
feedbackloop’ luidt: veranderen is pas mogelijk als de basis op<br />
orde is. “Wat we hebben meegekregen is dat we vooral open<br />
vragen moeten stellen. Dan krijg je interessante antwoorden.”<br />
Uit de workshop ‘360 graden feedback’ komt naar voren dat<br />
je je eigen ‘blinde vlekken’ kunt ontdekken door mensen uit<br />
verschillende lagen van de organisatie vragen te stellen over<br />
jouw functioneren. Bijvoorbeeld: waar moet ik mee doorgaan,<br />
waar moet ik mee stoppen en waar moet ik mee beginnen?<br />
Tips<br />
“Ik heb goede tips gekregen in de workshop”, vertelt<br />
sectordirecteur havo/vwo Ingrid Tjio van het Regius College<br />
in Schagen. “Als je het functioneren van een teamleider in<br />
het managementteam bespreekt, voordat je met die persoon<br />
zelf spreekt, krijg je een breder beeld. Dat voorkomt dat je te<br />
eenzijdig naar iemand kijkt. Een andere tip is om te vragen<br />
wat iemands bijdrage is aan de missie en de visie van de<br />
school. Dat vragen we wel aan de vaksecties, maar niet aan de<br />
individuen.” Ook Tata Steel heeft geleerd van de bijeenkomst.<br />
Ineke Kramer: “Zo hoorde ik van een schoolleider dat je een<br />
feedbacksituatie veiliger kunt maken door acteurs in te zetten.<br />
Mensen kunnen dan commentaar geven op het gedrag dat de<br />
acteur vertoont, en samen bedenken hoe het beter kan. Die ga<br />
ik onthouden.”<br />
Schoolleiders leren van én met bedrijven<br />
Leraren en schoolleiders in het VO werken<br />
met veel inzet en betrokkenheid aan het<br />
verbeteren van hun onderwijs. Stilstaan bij de<br />
eigen organisatie en de vraag hoe niet alleen de<br />
leerlingen, maar ook de docenten en de school als<br />
organisatie kunnen leren en blijven ontwikkelen,<br />
schiet er soms bij in. Schoolleiders hebben hier<br />
een belangrijke rol in. Zij moeten dit immers<br />
faciliteren en stimuleren. Alleen je leraren op<br />
cursus sturen helpt vaak niet, meer geld ook niet.<br />
Veel nuttiger is om bijvoorbeeld elkaar lessen te<br />
bezoeken en door de gehele organisatie heen van<br />
en met elkaar te leren. Maar ook de ervaringen uit<br />
het bedrijfsleven kunnen als inspiratie dienen voor<br />
scholen. Bedrijfsbezoeken zijn zowel leerzaam<br />
voor de scholen als voor de bedrijven.<br />
http://bit.ly/1PGQkT3<br />
Foto: Stichting<br />
Invitare<br />
DE LOOPBAAN VAN<br />
HAN DE JONGE<br />
Steenwijk Area, Netherlands | Education<br />
Leeftijd<br />
Functie<br />
Education<br />
https://www.linkedin.com/in/handejonge<br />
55 jaar<br />
Directeur obs De Globe in Rotterdam<br />
o.a. Haagse academie voor Fysiotherapie en Ichthus pabo Rotterdam<br />
U heeft de academie voor fysiotherapie afgerond en nu werkt u als directeur op<br />
een basisschool. Hoe is dit zo gelopen?<br />
De meeste leraren weten al van jongs af aan dat ze voor de klas willen staan, dat is bij mij niet zo gegaan. Ik<br />
heb een brede interesse en daarom heb ik van alles en nog wat gedaan. Na een oorspronkelijke start in de<br />
fysiotherapie, ben ik via via terechtgekomen bij een reclamebureau. Ik heb freelance gewerkt als copywriter, zelfs<br />
nog licht journalistiek werk gedaan en een uitstapje naar het theater gemaakt. Uiteindelijk ben ik in het onderwijs<br />
gaan werken.<br />
Hoe bevalt dit?<br />
Heel goed. Het was een goede keuze; voor mij komt alles hier samen. Alles wat ik gedaan<br />
heb, gebruik ik weer in mijn huidige functie: fysiotherapie, ontwikkelingspsychologie,<br />
journalistiek en noem het maar op. Hier zit ik op mijn plek. Niet alleen is het heel<br />
afwisselend werk, ook is iedere dag weer een uitdaging. Bovendien houd ik een blog<br />
bij over mijn ervaringen als onderwijsman en ik werk aan een boek over mijn periode<br />
bij De Globe. Kortom: ik hoef mij niet te vervelen.<br />
U werkt nu bijna anderhalf jaar op obs De Globe. Wat heeft u<br />
in deze periode veranderd?<br />
In het afgelopen jaar hebben we het onderwijs flink omgegooid. Kinderen én<br />
ouders betrekken we in dit proces met als doel de kwaliteit van ons onderwijs<br />
continu te verbeteren. Dit doen wij als team onder andere door naar de leerlingen<br />
te luisteren en het gesprek aan te gaan. Dat levert een schat aan informatie op<br />
waarmee wij het onderwijs aan kunnen passen aan de leerbehoefte van de<br />
leerlingen. Ook ouders betrekken wij in dit proces. De school is immers van de<br />
kinderen én de ouders. Daarom hebben zij bij ons een belangrijke stem.<br />
Hoe kijkt u terug op de afgelopen periode?<br />
Ik ben trots op de ontwikkeling die wij als team in de school gemaakt hebben en<br />
de resultaten die we geboekt hebben. Je ziet dat de kinderen hier ook van genieten.<br />
Zij geven graag input wat mooie resultaten oplevert. We hebben bijvoorbeeld<br />
samen met de kinderen een meerjarenplan voor de school voorbereid en we<br />
wisselen de ‘gewone vakken’ af met onder andere koken uit eigen tuin en judoles.<br />
Ons nieuwe motto is niet voor niets: “Denk als een wereldburger en gedraag je als<br />
een goede buur.”<br />
Hoe ziet u uw toekomst?<br />
Het proces dat we vorig jaar zijn gestart hier op school is een meerjarenplan. Ik<br />
vind dat je betrokken moet blijven bij het proces dat je zelf hebt ingezet. Daarom<br />
ligt er hier bij obs De Globe de komende jaren nog genoeg werk voor mij.<br />
20<br />
21
Deze pagina wordt u aangeboden door het ministerie<br />
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.<br />
COLUMN<br />
WAAROM HET MINISTERIE VAN OCW ZELF<br />
LERAREN AANNEEMT<br />
Steeds vaker hebben leraren een dubbelrol. Naast hun uren voor<br />
de klas zijn ze actief als innovator, coach of specialist. En soms<br />
combineren ze een (parttime) baan als leraar met een aanstelling<br />
als ambtenaar of onderzoeker. Geleidelijk ontstaat een groep<br />
van innovatieve leraren met een dubbele functie, zoals ‘leraaronderzoeker’<br />
of ‘leraar-ondernemer’. Het ministerie van OCW geeft<br />
de hybride leraar een impuls door zelf meer leraar-ambtenaren aan<br />
te nemen: zij combineren een baan in het onderwijs met een baan als<br />
beleidsmedewerker.<br />
Leraar-ambtenaar<br />
Een goed voorbeeld is Jan Willem Hengeveld, beleidsmedewerker op<br />
het ministerie van OCW en leraar van groep 5 op een basisschool.<br />
Hij volgde de master Onderwijspedagogiek en raakte geïnteresseerd<br />
in de relatie tussen onderwijs en maatschappij. Na een stage op het<br />
ministerie van OCW kon Jan Willem starten als leraar-ambtenaar, en<br />
die kans greep hij aan om de verbinding te kunnen maken tussen het<br />
beleid en de praktijk. Beide partijen profiteren van die keuze. Zo helpt<br />
zijn werk op het ministerie hem om vanuit een breder perspectief<br />
naar het onderwijs te kijken en om collega’s mee te nemen in nieuwe<br />
ontwikkelingen. Andersom weet Jan Willem bij OCW te vertellen<br />
waar zijn collega-leraren tegenaanlopen, zoals belemmeringen door<br />
regelgeving.<br />
Ruimte creëren<br />
Voor de jaren 2016 en 2017 wil het ministerie van OCW nog meer<br />
ruimte creëren voor dergelijke combibanen. Het mes snijdt aan twee<br />
kanten: dubbelrollen dragen zowel bij aan het beroepsperspectief<br />
van leraren als aan onderwijsbeleid dat beter aansluit bij de<br />
belevingswereld van leraren. Daarom roept het ministerie andere<br />
overheden, maatschappelijke instellingen en bedrijven op dit<br />
voorbeeld te volgen. Om ook een (parttime) leraar aan te nemen en<br />
te profiteren van de kennis en ervaringen die je daarmee in huis haalt.<br />
Voor een opener arbeidsmarkt en meer erkenning voor leraren als<br />
‘architect’ of ‘ingenieur’ van ons onderwijs.<br />
METEN IS WETEN<br />
HANNA NIEUWDORP<br />
Bij mijn dochter op de basisschool stond<br />
de afgelopen weken het thema ‘meten is<br />
weten’ centraal. De rolmaten, linialen en<br />
meetlinten werden uit de kast gehaald om<br />
te kijken hoe lang of kort iets is. Ook minder<br />
conventionele manieren om te meten<br />
zoals 7,5 liggende kinderen (lengte van een<br />
klaslokaal), werden gebruikt. Hoeveel? Leg<br />
de meetlat er langs en lees het af!<br />
Ging het meten van goede koers, goede<br />
start, goede feedback, goede ontwikkeling<br />
en goede differentiatie’ ook zo? Heeft uw<br />
school zichzelf al eens langs de meetlat<br />
gelegd en gekeken wat uw school scoorde<br />
op een schaal van 5 voor elke categorie van<br />
het Ontwikkelmodel Lerende Organisatie?<br />
In principe is het best makkelijk. Vragen<br />
invullen, scores aflezen en bedenken wat je<br />
naar aanleiding van deze scores zou gaan<br />
willen verbeteren. Wat is de opbrengst en<br />
hoe gericht ga je werken naar aanleiding van<br />
de resultaten?<br />
In de klankbordgroep van School aan Zet<br />
hebben we vaak besproken wat werken met<br />
het ontwikkelmodel zou kunnen opbrengen<br />
en hoe dat het beste gemeten en vooral<br />
vergeleken zou kunnen worden en wat dat<br />
dan zou zeggen over de school. Wat zegt<br />
het getal 3,5 of 4? Is meten in dit geval echt<br />
weten? Want als we bij gelijk scorende<br />
scholen op bezoek zouden gaan en dan<br />
gingen vergelijken?<br />
vervolgens? Wat doen we na de eerste<br />
opbrengst? Dat vullen we met zijn allen op<br />
veel verschillende manieren in.<br />
De veel geciteerde Hattie en Marzano (wie<br />
kent ze niet) geven aan in hun artikelen dat<br />
leraren die hoge verwachtingen hebben van<br />
hun leerlingen en ze veel feedback geven<br />
ook meer bereiken. Ze sturen ook bij op<br />
voortgang en differentiëren in instructie en<br />
werkvormen. Ik ben wel benieuwd wat de<br />
hoge verwachting van uw schoolleiding bij u<br />
op school voor resultaat heeft opgeleverd?<br />
School aan Zet als organisatie heeft de<br />
school aan zet gezet, en wat heeft het ons<br />
opgeleverd? De introductie van een prachtig<br />
model, of ook een school in beweging?<br />
Wat hebben de leerlingen er van gemerkt<br />
dat u bijvoorbeeld heeft deelgenomen<br />
aan leernetwerk Teach & Learn? Heeft u<br />
feedback gehad van de schoolleiding? Bent<br />
u opbrengstgericht gaan werken in de klas?<br />
Laten we voor de antwoorden te rade<br />
gaan bij onze leerlingen. Zijn hun cijfers<br />
veranderd. Is hun houding ten opzichte van<br />
de leraar veranderd? Is hun enthousiasme<br />
voor school, of vak veranderd? Leerlingen<br />
weten zelf als allerbeste hoe de vork in de<br />
steel zit. Een simpele vraag aan een leerling<br />
als begin van opbrengstgericht werken. ’Raar<br />
maar waar!’ Dat is trouwens ook het huidige<br />
(Kinderboekenweek)thema op mijn dochters<br />
school.<br />
Keiharde cijfers, maar uiteindelijk is een<br />
meting een opbrengst die alleen maar<br />
aangeeft waar je staat en waar je vervolgens<br />
naar toe wil. Dat we met zijn allen hebben<br />
besloten dat we ‘Aan Zet’ willen zijn, is ons<br />
ultieme begin. En hoe ambitieus zijn we<br />
Hanna Nieuwdorp is docent Engels in de<br />
bovenbouw van het tweetalig VWO en coach<br />
van (nieuwe) docenten op RSG Slingerbos/<br />
Levant in Harderwijk. Ook zit zij in de<br />
klankbordgroep van School aan Zet om mee<br />
te denken over het programma.<br />
Copyright: Bart Versteeg<br />
22<br />
Meer weten over deze visie op het leraarschap? Ga naar www.delerarenagenda.nl<br />
23
Colofon<br />
Dit magazine is een uitgave van School aan Zet.<br />
Contact<br />
Meer informatie over School aan Zet op www.schoolaanzet.nl<br />
Adresgegevens Lange Voorhout 20, 2514 EE Den Haag<br />
Postbus 556, 2501 CN Den Haag<br />
Digitale nieuwsbrief aanmelden via secretariaat@schoolaanzet.nl<br />
Twitter: @schoolaanzet, Facebook: School aan Zet<br />
Coördinatie en teksten: Claudia Wijnants-Crama, Irene Boer<br />
Fotografie en vormgeving: Stumedia.nl en ONS creatief buro<br />
Druk: Rijser Grafische Communicatie