Olga BOŃCZYK
Czerwiec 2008 - Farmacja i Ja
Czerwiec 2008 - Farmacja i Ja
- No tags were found...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
ISSN 1733-5256<br />
MIESIĘCZNIK<br />
DLA FARMACEUTÓW<br />
CZERWIEC 2008<br />
Jaka<br />
MARCHEWKA<br />
dla najlepszych<br />
pracowników<br />
WYGRAĆ<br />
ZE STRESEM<br />
• Zwolnij, leniwi żyją dłużej<br />
• Ochroń nienarodzone dziecko<br />
• Ćwicz jogę, mądrze wypoczywaj<br />
KREDYT<br />
konsolidacyjny<br />
sposób na problemy<br />
finansowe<br />
Mieszaj i łącz<br />
skomponuj pyszną sałatkę<br />
<strong>Olga</strong><br />
<strong>BOŃCZYK</strong><br />
Żyje intensywnie, ale we własnym tempie
Spokój i relaks<br />
Sposób na<br />
piękno latem<br />
Energia ciała i umysłu<br />
Piękne włosy<br />
Piękna skóra<br />
Linia Receptury Natury to pierwsze na rynku Oryginalne kompozycje ziół, witamin i minerałów przygotowane<br />
tak, by naturalnie wspomagać zdrowie i dobre samopoczucie Twoich klientów.<br />
W sezonie wiosenno-letnim szczególnie ważna jest uroda, dobra kondycja i doskonałe samopoczucie.<br />
Wspomagaj zdrowie swoich klientów naturalnie!<br />
Polecaj wszystkie 9 produktów z linii Receptury Natury!<br />
Receptury Natury. Naturalna recepta na zdrowie.
FARMACJA I JA MIESIĘCZNIK DLA FARMACEUTÓW NR 6 (CZERWIEC) 2008 R.<br />
Spis treści<br />
FAKTY<br />
LIFESTYLE<br />
36 Firmowe stresory<br />
Jak poradzić sobie ze stresem<br />
w pracy?<br />
38 Rozmowa<br />
<strong>Olga</strong> Bończyk:<br />
Rozkwitam na scenie<br />
Fot. Cara Interior Project Management, AKPA, P. Pokrycki<br />
Drodzy<br />
Czytelnicy!<br />
Wystarczy rzut oka na znajdujący się<br />
obok spis treści, by wiedzieć, o czym<br />
w tym numerze będziemy pisać. Dla<br />
porządku podsumujmy: o stresie.<br />
Pojęcie to do języka nauki wprowadził<br />
Hans Hugon Selye. To on jako pierwszy<br />
próbował opisać, czym stres jest i jak<br />
powstaje. To on również zauważył,<br />
że wiele chorób somatycznych jest<br />
skutkiem przedłużającego się<br />
i niemożliwego do odreagowania stresu.<br />
My – podążając tropem tej prawdy<br />
– chcieliśmy pokazać jak nieodłączną<br />
parę stanowi stres i zmęczenie, na jakie<br />
paskudne choroby możemy zapaść,<br />
gdy stres zdominuje nam życie, jak<br />
stresujące może być nasze codzienne<br />
środowisko pracy, a wreszcie – w jaki,<br />
bezpieczny, sposób możemy negatywnych<br />
skutków stresu się pozbyć.<br />
Proszę Państwa, stresujące może być<br />
wszystko. I praca, i awans, i życie<br />
rodzinne, i wychowanie dzieci, i urlop.<br />
Nawet jeśli owa praca jest interesująca,<br />
awans wyczekiwany, życie rodzinne<br />
udane, dzieci wspaniałe, a urlop<br />
planowany. Stres jest bowiem naturalną<br />
reakcją na codzienne wyzwania<br />
i życiowe zmiany – nie tylko te<br />
negatywne, ale również i pozytywne.<br />
Bo tak naprawdę to nie sam stres jest<br />
niebezpieczny, ale to, jak na niego<br />
reagujemy. My chcemy pokazać,<br />
że można nad nim zapanować, choćby<br />
ćwicząc jogę, jedząc zdrowo, słuchając<br />
muzyki czy kąpiąc się długo w wannie.<br />
Pozdrawiam, i kończę. Bo już samo<br />
pisanie o stresie jest dla mnie stresem.<br />
4 Przegląd prasy<br />
4 Pięć spraw, o których warto<br />
pamiętać w czerwcu<br />
5 Marki Godne Zaufania<br />
5 Nowe recepty jak... banknoty<br />
5 W czerwcu w tv<br />
MENEDŻER APTEKI<br />
6 Prawo i farmacja<br />
Prawa pracownicze<br />
8 Marketing<br />
Efektywność działań<br />
marketingowych<br />
10 Zarządzanie<br />
zasobami ludzkimi<br />
Zatrzymać najlepszych<br />
12 Finanse w praktyce<br />
Jeden za wszystkie<br />
16 Nowe technologie<br />
Więcej niż odtwarzacz<br />
18 Akademia Farmaceuty<br />
Dostosuj się lub odejdź<br />
20 Apteki świata: Australia<br />
Tam, gdzie diabeł tasmański<br />
mówi dobranoc<br />
MEDYCYNA<br />
24 Profilaktyka<br />
Pracowici żyją krócej<br />
28 Odkrycia<br />
Bądź spokojna, mamo<br />
30 Obserwatorium<br />
gastrologiczne<br />
Jelito a psyche<br />
32 Suplementacja diety<br />
Naturalne adaptogeny<br />
34 Znane rośliny,<br />
nieznane możliwości<br />
Spokój z Prowansji<br />
Zdjęcie na okładce: ZOOM<br />
40 Psychologia<br />
Sztuka wypoczywania<br />
42 Dieta<br />
Mieszaj i łącz, czyli rzecz<br />
o sałatkach<br />
44 Dieta<br />
Letnie pragnienia<br />
46 Fitness<br />
Joga – lekarstwo na stres<br />
48 Uroda<br />
Piękna ekspresowo<br />
50 Uroda<br />
Relaks w wannie<br />
PO GODZINACH<br />
52 Od alchemii do farmacji<br />
Pięć przypadków, które<br />
wstrząsnęły farmacją<br />
54 Powieść<br />
Apteka z ogrodem<br />
56 Szkoła języka<br />
English in a pill<br />
57 Krzyżówka<br />
58 Humor<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
3
FAKTY<br />
Przegląd<br />
PRASY<br />
Nietypowe ciążowe<br />
zachcianki<br />
BBC: Trzy czwarte z 2,2 tys. Brytyjek<br />
ankietowanych przez portal społecznościowy<br />
gurgle.com wyznało, że doświadczyło<br />
ochoty na dziwne rzeczy w czasie<br />
ciąży. Jedna trzecia pragnień dotyczyła<br />
nietypowego jedzenia, np. mydła, błota<br />
czy zapałek. Najpopularniejsza jest jednak<br />
czekolada. Dr Joanne Lunn z British Nutrition<br />
Foundation twierdzi, że przyczyny<br />
pojawiania się zachcianek są właściwie<br />
nieznane. – Zdarza się, że kobiety nie<br />
jedzą w czasie ciąży ulubionych produktów,<br />
a sięgają po te, których zwykle nie biorą<br />
do ust. Nie ma się czym martwić do momentu,<br />
jeśli zachcianki nie są zbyt niepohamowane<br />
i jeśli stosuje się zdrową<br />
dietę – uznała dr Lunn.<br />
Leczy osteoporozę,<br />
szkodzi sercu?<br />
„Archives of Internal Medicine”: Jak wynika<br />
z badań naukowców z Group Health<br />
Center for Health Studies oraz University<br />
of Washington, Fosamax lek stosowany<br />
w leczeniu osteoporozy, zwiększa o 86%<br />
ryzyko migotania przedsionków, zaburzenia,<br />
które samo w sobie nie jest zbyt<br />
groźne, jednak obniża sprawność serca<br />
i w niektórych przypadkach może prowadzić<br />
do udaru mózgu. Jak zaznaczają<br />
autorzy badań, w wielu wypadkach ryzyko<br />
związane z migotaniem przedsionków<br />
jest mniejsze niż korzyść, jaką daje pacjentowi<br />
skuteczne leczenie osteoporozy.<br />
Dlatego każdy przypadek trzeba rozpatrywać<br />
indywidualnie.<br />
Można przewidzieć<br />
menopauzę<br />
„Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism”:<br />
Jak wykazali holenderscy naukowcy<br />
z uniwersytetu w Utrechcie, poziom<br />
tzw. hormonu antymullerowskiego (AMH)<br />
mógłby pozwolić przewidzieć, kiedy u kobiety<br />
wystąpi menopauza. Poziom AMH<br />
we krwi wiąże się z liczbą małych pęcherzyków<br />
obecnych w jajnikach. Pęcherzyki<br />
te uwalniają co miesiąc komórki jajowe.<br />
Gdy nie ma już odpowiedniej liczby pęcherzyków,<br />
następuje menopauza – zwykle<br />
pomiędzy 40. a 60. rokiem życia.<br />
Wiele par odkłada posiadanie dzieci na<br />
później – po 30. roku życia – tymczasem<br />
u niektórych kobiet już wówczas płodność<br />
drastycznie spada. Dzięki pomiarowi poziomu<br />
AMH można by zawczasu podejmować<br />
właściwe decyzje.<br />
1<br />
2<br />
3<br />
5<br />
SPRAW, O KTÓRYCH WARTO PAMIĘTAĆ<br />
w czerwcu<br />
5-7 CZERWCA<br />
50 LAT HEMODIALIZY<br />
Podczas XVII Konferencji Naukowo-<br />
-Szkoleniowej Polskiego Towarzystwa<br />
Nefrologicznego „50 lat pierwszej<br />
w Polsce hemodializy”, która odbędzie<br />
się na terenie Międzynarodowych<br />
Targów Poznańskich, najnowszą wiedzę<br />
z zakresu chorób nerek zaprezentują<br />
wybitni przedstawiciele polskiej<br />
nefrologii. Więcej informacji:<br />
tel. 0 61 656 22 00.<br />
6-7 CZERWCA<br />
POSTĘPOWANIE<br />
W NADCIŚNIENIU<br />
Podczas VII Konferencji Dydaktycznej<br />
Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia<br />
Tętniczego, która odbędzie się w Warszawie,<br />
zostaną zaprezentowane najnowsze<br />
wytyczne dotyczące postępowania<br />
w nadciśnieniu tętniczym,<br />
szczególnie ich praktyczne aspekty,<br />
tak aby ułatwić uczestnikom konferencji<br />
ich zastosowanie w codziennej<br />
pracy. Wykładowcami będą m.in. autorzy<br />
zaleceń ESH/ESC. Udział w konferencji<br />
jest bezpłatny. Więcej informacji:<br />
tel. 0 58 320 94 94.<br />
13 CZERWCA<br />
OCHRONA UKŁADU<br />
SERCOWO-NACZYNIOWEGO<br />
Nowe dowody w ochronie układu sercowo-naczyniowego<br />
to tematyka konferencji<br />
o tym właśnie tytule, która<br />
odbędzie się w połowie czerwca w hotelu<br />
Westin w Warszawie. Wykłady<br />
poprowadzą m.in. prof. Andrzej Budaj,<br />
prof. Anna Członkowska, prof. Andrzej<br />
Tykarski. Więcej informacji: tel.<br />
0 61 656 22 00.<br />
4<br />
5<br />
25-28 CZERWCA<br />
SPOTKANIE NA SZCZYCIE<br />
Konferencja „Astma – alergia – POChP.<br />
Chory – lekarz – pielęgniarka. Edukacja<br />
chorych” to sympozjum członków zespołów<br />
terapeutycznych (rehabilitantów,<br />
pielęgniarek) i specjalistów z dziedziny<br />
pulmonologii z pacjentami. Seminarium<br />
jest uwieńczeniem kampanii promującej<br />
wprowadzenie ostrzejszych regulacji prawnych<br />
dotyczących palenia oraz nowych<br />
form finansowania i organizacji rehabilitacji<br />
chorych na przewlekłe choroby<br />
płuc. Więcej informacji: http://www.nt7.<br />
vmgroup.pl.<br />
27-28 CZERWCA<br />
ŻYCIE BEZ BÓLU<br />
Psychoonkologia, opieka paliatywna nad<br />
pacjentami chorymi na choroby nienowotworowe<br />
oraz przegląd, specyfika i zastosowania<br />
leków opoidowych to tematy<br />
konferencji „Postępy medycyny paliatywnej<br />
2008”, która odbędzie się w Warszawie.<br />
Patronat nad spotkaniem objął Krajowy<br />
Konsultant Medycyny Paliatywnej. Więcej<br />
informacji: http://www.mpp2.viamedica.pl.<br />
Fot. Shutterstock<br />
4 Farmacja i ja Czerwiec 2008
FAKTY<br />
...godne zaufania<br />
W Centrum Olimpijskim w Warszawie, podczas uroczystej gali,<br />
uhonorowano Marki Godne Zaufania. Z przyjemnością<br />
informujemy, że wśród nagrodzonych znalazły się aż trzy marki<br />
US Pharmacia – APAP ® , Gripex ® oraz VIGOR ® .<br />
a ich zaufanie jest dla wszystkich firm najważniejsze.<br />
Marka VIGORr ® otrzymała statuetkę po raz<br />
pierwszy, więc dołożymy wszelkich starań, aby<br />
w kolejnych latach nasza pozycja się umacniała<br />
– mówi Agata Jasińska, Senior Product Manager<br />
marki VIGOR ® .<br />
Wkategorii środek przeciwbólowy<br />
rekordzistą jest APAP ® ,<br />
marka najbardziej godna zaufania<br />
nieustannie od ośmiu lat, czyli od<br />
pierwszej edycji największego badania<br />
konsumenckiego – European Trusted<br />
Brands. APAP ® stał się w Polsce synonimem<br />
środka przeciwbólowego.<br />
– Jesteśmy dumni, że filozofia marki, u której<br />
podstaw leży troska o zdrowie i bezpieczeństwo<br />
pacjentów, jest tak trafnie odczytywana i doceniana<br />
przez Polaków. Zaufanie, którym<br />
konsumenci obdarzają markę APAP ® ,<br />
to zaszczyt, ale przede wszystkim docenienie<br />
pracy wielu osób w US Pharmacia<br />
– mówi Maciej Derda,<br />
Group Brand Manager.<br />
SZTUKA DOBREGO WYBORU<br />
Gripex ® zyskał miano marki najbardziej<br />
godnej zaufania w kategorii środek przeciwprzeziębieniowy<br />
po raz czwarty. Zdaniem<br />
Dawida Forysiaka, Brand Managera tej<br />
marki, przyznanie Gripeksowi ® tytułu to<br />
dowód na to, że konsumenci doceniają<br />
skuteczność i działanie produktu. – Przyznana<br />
nagroda pokazuje, że wielu pacjentów<br />
dokonało już wyboru. To dla nas ważne wyróżnienie<br />
– podkreśla Dawid Forysiak.<br />
KRYSZTAŁ PO RAZ PIERWSZY<br />
VIGOR ® otrzymał Kryształową Statuetkę<br />
Marki Godnej Zaufania po raz pierwszy.<br />
– To dla nas duże wyróżnienie. Jest ono tym<br />
bardziej cenne, że przyznają je sami konsumenci,<br />
S<br />
Sukces wyróżnionych<br />
marek US Pharmacia jest<br />
możliwy dzięki wsparciu<br />
i zaangażowaniu wielu osób,<br />
w tym farmaceutów.<br />
Wszystkim serdecznie<br />
dziękujemy!<br />
US Pharmacia<br />
Dowiedz się więcej o badaniu The Most Trusted Brand<br />
European Trusted Brands to największe i najszerzej zakrojone badanie konsumenckie,<br />
przeprowadzane w Europie przez „Reader’s Digest”. European Trusted<br />
Brands po raz pierwszy przeprowadzono w 2001 r. i od tamtej pory jest ono co<br />
roku kontynuowane w kilkunastu krajach europejskich. Tegoroczna edycja została<br />
przeprowadzona w okresie sierpień – październik 2007 r. w 16 krajach europejskich,<br />
łącznie z Rosją (Austria, Belgia, Czechy, Finlandia, Francja, Hiszpania, Holandia, Niemcy,<br />
Polska, Portugalia, Rosja, Rumunia, Szwajcaria, Szwecja, Węgry i Wielka Brytania). W tegorocznej,<br />
ósmej już edycji, badania marki wybierane były w 20 kategoriach. W badaniu<br />
wzięło udział 23 651 respondentów, w tym 1012 Polaków.<br />
Nowe recepty jak... banknoty<br />
Ja doniósł portal Gazeta.pl, Ministerstwo<br />
Zdrowia planuje wprowadzenie nowych<br />
recept wyposażonych w szereg zabezpieczeń<br />
przeciw fałszowaniu. Każda nowa<br />
recepta będzie miała swój indywidualny<br />
numer zapisany w kodzie kreskowym. Dodatkowo<br />
znajdzie się na niej znak wodny<br />
i włókienka, które świecą pod lampą ultrafioletową.<br />
Kolejnym elementem ma być<br />
mikrodruk, którego nie da się podrobić<br />
w żadnej drukarni w Polsce. Papier użyty<br />
do produkcji nowych recept będzie pochodził<br />
z jednej wytwórni w kraju. Ma on mieć<br />
takie właściwości, że jeśli ktoś będzie chciał<br />
coś na recepcie przerobić, np. zmienić<br />
liczbę opakowań, odbarwi się. Resort zapewnia<br />
jednocześnie, że nowe recepty będą...<br />
tańsze od dotychczasowych.<br />
W CZERWCU W TV<br />
Farmaceuto, w związku z emisją<br />
reklam w telewizji, przygotuj się<br />
na zwiększone zainteresowanie<br />
tymi produktami w czerwcu:<br />
• Ibuprom,<br />
• APAP,<br />
• Receptury Natury,<br />
• Xenna,<br />
• Stoperan.<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
5
MENEDŻER APTEKI<br />
prawo i farmacja<br />
Małgorzata Puchalska<br />
Jest radcą prawnym<br />
w US Pharmacia.<br />
PRAWA<br />
pracownicze<br />
Stresu w pracy nie da się całkowicie wyeliminować,<br />
należy go jednak minimalizować. Choćby poprzez należyte<br />
wykonywanie przez pracodawcę podstawowych obowiązków<br />
wobec pracowników.<br />
Wrozumieniu przepisów<br />
Kodeksu pracy apteka jest dla<br />
farmaceutów zakładem<br />
pracy. Do podstawowych<br />
obowiązków każdego pracodawcy, w tym<br />
również prowadzącego aptekę, należy m.in.<br />
organizowanie pracy w sposób zapewniający<br />
zmniejszenie jej uciążliwości, przeciwdziałanie<br />
dyskryminacji w zatrudnieniu<br />
z jakiejkolwiek przyczyny, stosowanie obiektywnych<br />
i sprawiedliwych kryteriów oceny<br />
pracowników oraz wyników ich pracy,<br />
wpływanie na kształtowanie w zakładzie<br />
pracy zasad współżycia społecznego, a także<br />
przeciwdziałanie mobbingowi.<br />
ODPOWIEDZIALNOŚĆ<br />
PRACODAWCY<br />
Jeśli pracodawca nie wykonuje nałożonych<br />
na niego obowiązków lub robi to w sposób<br />
nienależyty, naraża się na różnego<br />
rodzaju odpowiedzialność, poczynając<br />
od odpowiedzialności odszkodowawczej<br />
wobec pracowników, a kończąc nawet na<br />
odpowiedzialności karnej.<br />
Zgodnie z art. 55 §1(1) Kodeksu pracy pracownik<br />
może rozwiązać umowę o pracę bez<br />
wypowiedzenia, gdy pracodawca dopuścił<br />
się ciężkiego naruszenia podstawowych<br />
obowiązków wobec pracownika. W takim<br />
przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie<br />
w wysokości wynagrodzenia<br />
za okres wypowiedzenia, a jeżeli umowa<br />
o pracę została zawarta na czas określony<br />
lub na czas wykonania określonej pracy – w wysokości<br />
wynagrodzenia za okres 2 tygodni.<br />
Zgodnie zaś z art. 18 (3d) Kodeksu pracy<br />
pracownik, wobec którego pracodawca<br />
Czym jest mobbing?<br />
Mobbing to inaczej uporczywe i długotrwałe<br />
nękanie lub zastraszanie<br />
pracownika, wywołujące u niego zaniżoną<br />
ocenę przydatności zawodowej,<br />
powodujące lub mające na celu poniżenie<br />
lub ośmieszenie go, izolowanie<br />
lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.<br />
naruszył zasadę równego traktowania<br />
w zatrudnieniu, ma prawo do odszkodowania<br />
w wysokości nie niższej niż minimalne<br />
wynagrodzenie za pracę.<br />
Pracownik, u którego mobbing wywołał<br />
rozstrój zdrowia, może dochodzić od<br />
pracodawcy zadośćuczynienia pieniężnego<br />
za doznaną krzywdę. A jeśli pracownik<br />
rozwiązał umowę o pracę na skutek<br />
mobbingu, ma prawo dochodzić od pracodawcy<br />
odszkodowania w wysokości nie<br />
niższej niż minimalne wynagrodzenie za<br />
pracę.<br />
OD WYKROCZENIA<br />
DO PRZESTĘPSTWA<br />
Naruszenie przez pracodawcę niektórych<br />
obowiązków wobec pracowników może<br />
stanowić wykroczenie, a w niektórych<br />
przypadkach również przestępstwo. Wykroczeniem<br />
jest np. zawieranie umów<br />
cywilnoprawnych w warunkach, w których<br />
powinna być zawarta umowa o pracę,<br />
nieterminowe lub niepełne wypłacanie<br />
wynagrodzenia za pracę, nieudzielanie<br />
lub bezpodstawne obniżanie wymiaru<br />
urlopów wypoczynkowych. Wykroczenia<br />
te są zagrożone grzywną w wysokości od<br />
tysiąca do 30 tys. zł.<br />
Natomiast przestępstwem przeciwko prawom<br />
pracownika jest m.in., tak jak określa<br />
to Kodeks karny, złośliwe lub uporczywe<br />
naruszanie praw pracownika wynikających<br />
ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego.<br />
Za tego rodzaju przestępstwa<br />
przewidziana jest kara grzywny, ograniczenia<br />
wolności albo pozbawienia wolności<br />
do lat 2.<br />
Fot. Shutterstock<br />
6 Farmacja i ja Czerwiec 2008
MENEDŻER APTEKI<br />
marketing<br />
Efektywność<br />
działań marketingowych<br />
Dążąc do osiągnięcia długookresowego sukcesu na rynku,<br />
powinniśmy mieć świadomość efektywności prowadzonych działań.<br />
Wiedza o tym, które z nich przynoszą zyski, a które straty, pozwala<br />
inwestować w te najbardziej rentowne.<br />
Tomasz Barałkiewicz<br />
Group Account<br />
Director w agencji<br />
reklamowej<br />
Tequila Polska.<br />
Jest ekspertem<br />
w dziedzinie<br />
marketingu<br />
farmaceutycznego.<br />
Wzeszłym roku miałem<br />
przyjemność doradzać<br />
właścicielowi pewnej apteki.<br />
Była ona zlokalizowana<br />
w dobrej dzielnicy jednego z największych<br />
miast w Polsce i miała szanse<br />
na podniesienie obrotów dzięki umiejętnym<br />
działaniom marketingowym. Właściciele,<br />
po licznych analizach, zdecydowali<br />
się na całkowitą modyfikację<br />
placówki i stworzenie znacznej części<br />
samoobsługowej z licznymi markami<br />
dermokosmetyków. Skala inwestycji była<br />
bardzo duża i już na wstępie wiadomo<br />
było, że aby całość opłaciła się inwestorom,<br />
obroty powinny wzrosnąć przynajmniej<br />
o 15%. Po kompleksowej modernizacji<br />
i rozpoczęciu pracy okazało się, że już<br />
w drugim miesiącu obrót był o 30% wyższy<br />
w stosunku do roku poprzedniego.<br />
Właściciele, przeliczając dokładnie dodatkowe<br />
zyski, byli bardzo zadowoleni.<br />
Ważne jest jednak to, że podejmując działanie,<br />
mieli pełną świadomość, że by inwestycja<br />
stała się rentowna, konieczne jest<br />
podniesienie efektywności. Wyznaczony<br />
cel nie tylko został osiągnięty, ale znacznie<br />
przekroczony. Teraz dokładnie analizując<br />
wyniki, mają świadomość efektu i wiedzą,<br />
że mogą świętować sukces.<br />
Przytaczam ten przykład, ponieważ doskonale<br />
wskazuje on na prawidłowy sposób<br />
myślenia o dużym przedsięwzięciu, jakim<br />
jest modernizacja apteki. Pamiętajmy, że<br />
powinniśmy analizować również codzienne<br />
działania, aby znać wynik inwestowanego<br />
czasu i pieniędzy.<br />
Fot. Shutterstock<br />
8 Farmacja i ja Czerwiec 2008
MENEDŻER APTEKI<br />
marketing<br />
PORÓWNYWANIE OBROTU<br />
Najprostszą i jedną z podstawowych metod<br />
analizy efektywności jest porównywanie<br />
obrotu placówki w czasie. Załóżmy, że<br />
podjęliśmy decyzję o przystąpieniu do<br />
programu lojalnościowego organizowanego<br />
przez hurtownię. Rozpoczęliśmy<br />
działanie na przykład w czerwcu i po<br />
kilku miesiącach chcielibyśmy poznać<br />
efekty. Na koniec września pobieramy więc<br />
dane z systemu komputerowego na temat<br />
całkowitego obrotu w okresie od czerwca<br />
do września bieżącego roku i w analogicznym<br />
okresie roku poprzedniego. W prosty<br />
sposób dowiadujemy się, o ile procent<br />
wynik jest lepszy i jeżeli wprowadzenie<br />
programu było głównym wydarzeniem<br />
w tym czasie, to możemy z dużą dozą<br />
pewności uznać je za sprawcę sukcesu.<br />
Również w przypadku braku wzrostu warto<br />
się zastanowić, czy aby nie poświęciliśmy<br />
czasu i pieniędzy na darmo i nie bać się<br />
rozważenia rezygnacji z działania, które<br />
nie przynosi dodatkowych zysków.<br />
NIERÓWNY SEZON<br />
Porównywanie obrotów ma jednak pewną<br />
ułomność. Leki nie są żywnością, którą<br />
ludzie konsumują w równym natężeniu<br />
przez cały rok. W branży farmaceutycznej<br />
występuje istotna sezonowość, której cykle<br />
nie zawsze są równe w kolejnych latach.<br />
Obserwują Państwo sami, że w jednym<br />
roku sprzedaż leków na przeziębienie jest<br />
wysoka do końca maja, a w innym zanika<br />
w połowie marca. Istnieje sposób niwelowania<br />
tych niedogodności w analizie.<br />
Działające na rynku dwie firmy badawcze<br />
czasami publikują ciekawe informacje<br />
o rynku farmaceutycznym (wartość sprzedaży<br />
w całej Polsce w danym czasie) oraz<br />
informacje o średnim obrocie statystycznej<br />
apteki w danym miesiącu. Posiadając takie<br />
dane, możemy zweryfikować nasze osiągnięcia.<br />
Wykorzystując wcześniejszy przykład,<br />
w tabelce przedstawiamy obroty apteki,<br />
która uruchomiła program lojalnościowy<br />
w czerwcu, i obroty statystycznej apteki<br />
w Polsce. Zwróćmy uwagę na obliczenia.<br />
Obrót wzrósł w naszej placówce o 10%<br />
w pierwszym miesiącu, ale w statystycznej<br />
aptece w Polsce również obserwowany<br />
był progres, choć na niższym poziomie.<br />
Różnica (8%) to nasz wzrost skorygowany<br />
o wzrost rynku. Idea tej analizy opiera się<br />
na prostym i prawdziwym twierdzeniu,<br />
że zmiana w wysokości 2% (zbliżona do<br />
Porównaj się z innymi<br />
Obroty Czerwiec Lipiec Sierpień Wrzesień<br />
Nasza apteka 100 000,00 zł 110 000,00 zł 100 000,00 zł 140 000,00 zł<br />
Zmiana % 10% -9% 40%<br />
Apteka statystyczna 100 000,00 zł 102 000,00 zł 90 000,00 zł 120 000,00 zł<br />
Zmiana % 2% -12% 33%<br />
Różnica 8% 3% 7%<br />
rynku) pojawiłaby się, nawet gdybyśmy<br />
nie wprowadzili nowych działań.<br />
Podobny sposób myślenia, ale w innym<br />
kierunku, ma miejsce przy analizie wyniku<br />
w sierpniu. Rynek spada o 12%, a nasze<br />
obroty tylko o 9%, czyli jakieś działanie<br />
sprawiło, że obroniliśmy nasze wyniki<br />
i wygenerowaliśmy 3% więcej obrotu. Gdybyśmy<br />
nie mieli porównania ze średnią<br />
apteką, to z pewnością wynik spadkowy<br />
nie napawałby nas optymizmem. Warto<br />
obserwować zmiany własnych wyników<br />
Warto obserwować zmiany<br />
własnych wyników na tle<br />
rynku, ponieważ daje to<br />
bardziej klarowny obraz<br />
sytuacji, w jakiej znajduje<br />
się nasza apteka.<br />
na tle rynku, ponieważ daje to bardziej<br />
klarowny obraz sytuacji, w jakiej znajduje<br />
się nasza apteka.<br />
SPÓJRZMY<br />
NA KONKRETNE LEKI<br />
Prostym sposobem jest obserwowanie<br />
sprzedaży poszczególnych leków, szczególnie<br />
jeżeli prowadzimy w związku z nimi<br />
konkretne akcje. Najczęściej spotykanymi<br />
promocjami są akcje dotyczące leków<br />
OTC i suplementów diety. W większości<br />
placówek możemy spotkać kilka ciekawych<br />
ofert na te produkty.<br />
Załóżmy, że apteka posiada 200 opakowań<br />
suplementu z dodanym upominkiem<br />
dla pacjenta. Kierownik poświęcił czas<br />
na zaplanowanie miejsca do ekspozycji,<br />
personel ją wykonał i regularnie pilnuje<br />
jej wyglądu (inwestujemy czas pracy ludzi),<br />
oddaliśmy 10% marży, aby cena była<br />
lepsza (inwestycja pieniędzy) i liczymy<br />
na efekt. Bezwzględnie należy oczekiwać<br />
skuteczności i obliczyć efekt. Załóżmy,<br />
że sprzedaliśmy w danym miesiącu 100<br />
opakowań, a w poprzednim jedynie 10.<br />
Wynik to 90 opakowań więcej. Po obliczeniu<br />
marży wiemy, ile zarobiliśmy, ale<br />
powinniśmy też oszacować, ile kosztowała<br />
nas ta akcja i dopiero wtedy zdecydować<br />
o uznaniu jej za sukces lub porażkę.<br />
Znam wiele aptek, które ze wzglądu na<br />
znaczną sprzedaż kosmetyków zatrudniają<br />
fachowców zajmujących się specjalistycznym<br />
doradztwem pacjentom. Jest to<br />
znaczna inwestycja: personel, szkolenie,<br />
sprzęt do badań skóry, zwiększenie stanów<br />
magazynowych kosmetyków itp. Dobrym<br />
działaniem jest w takiej sytuacji regularne<br />
sprawdzanie, jak rozwija się sprzedaż wybranego<br />
asortymentu. Przykładowo, jeżeli<br />
wprowadziliśmy nową markę dermokosmetyków,<br />
to po kwartale intensywnego<br />
wspierania możemy sprawdzić, ile zysku<br />
generujemy dzięki temu asortymentowi.<br />
Wykonując takie obliczenia wraz z właścicielami<br />
lub kierownikami placówek,<br />
wielokrotnie widziałem ich zdziwienie,<br />
kiedy zauważali, iż sprzedaż np. niektórych<br />
serii kosmetyków, pomimo wielu<br />
działań marketingowych z ich strony, jest<br />
bardzo mała.<br />
ANALIZUJĘ, WIĘC JESTEM<br />
Praca nad liczeniem wyników i rentowności<br />
nie jest często lubiana i dlatego bywa<br />
pomijana – szczególnie przy mniejszych<br />
akcjach. Zachęcam jednak do próby analizowania<br />
większości Państwa działań<br />
marketingowych z prostego powodu:<br />
jeżeli dowiemy się, że określona akcja<br />
przyniosła efekt i mechanizm był bardzo<br />
skuteczny, to możemy go powielać i wykorzystywać<br />
dalej, z drugiej strony wiedza<br />
o braku rentowności pozwala nam szybko<br />
i zdecydowanie zrezygnować z podobnych<br />
mechanizmów w przyszłości. Zapraszam<br />
więc wszystkich do komputerów i obliczeń<br />
– gwarantuję, że niejednokrotnie wnioski<br />
będą zaskakujące!<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
9
MENEDŻER APTEKI<br />
zarządzanie zasobami ludzkimi<br />
Magdalena Adamska<br />
Autorka tekstów<br />
ekonomicznych,<br />
publikowała m.in.<br />
w „Rzeczpospolitej”,<br />
„Pulsie Biznesu”,<br />
„Życiu Warszawy”,<br />
„Home&Market”,<br />
„Gazecie MSP”,<br />
„Nowym Rynku”.<br />
Gdy na rynku pracy<br />
popyt przewyższa<br />
podaż, pracodawcy<br />
chcącemu<br />
zdyscyplinować<br />
pracowników<br />
wystarczy<br />
przysłowiowy<br />
kij – widmo<br />
zwolnienia. Gdy<br />
jednak koniunktura<br />
ulega odwróceniu,<br />
trzeba sięgnąć po<br />
„marchewkę”, czyli<br />
systemy motywacyjne<br />
dla pracowników.<br />
Pracownik narażony na stres, poddany<br />
ciągłej presji, przestaje być<br />
efektywny. System kar warto więc<br />
zastąpić systemem nagród nawet<br />
wówczas, gdy jeszcze nie grozi nam odpływ<br />
najlepszych ludzi z zespołu.<br />
Na motywację pracownika wpływ ma naprawdę<br />
wiele czynników, i to nie tylko tak<br />
oczywistych jak wysokość comiesięcznych<br />
zarobków, premie kwartalne i roczne, składające<br />
się na określony roczny dochód<br />
pracownika, ale i atmosfera w zespole,<br />
dodatkowe bonusy w postaci upominków,<br />
dofinansowania wakacji, szkoleń<br />
czy nawet architektura budynku i wystrój<br />
miejsca pracy.<br />
Myśląc jednak o systemach motywacyjnych,<br />
mamy na myśli pewien logicznie<br />
uporządkowany schemat wynagradzania za<br />
dobrą czy też nieprzeciętnie dobrą pracę.<br />
Czyli dokładnie to narzędzie, po jakie<br />
należy sięgać wówczas, gdy zagraża nam<br />
odpływ wartościowych pracowników.<br />
KRYTERIA OCENY<br />
Jak stworzyć motywacyjny system wynagrodzeń<br />
oparty o płace? Po pierwsze<br />
należy ustalić kryteria oceny pracowników.<br />
Jakiekolwiek by one nie były, powinny<br />
spełniać dwa warunki: muszą być mierzalne,<br />
a pracownicy zaangażowani w projekt<br />
muszą mieć na nie wyraźny, najlepiej bezpośredni<br />
wpływ.<br />
Kolejną decyzją jest ustalenie kryteriów<br />
uczestnictwa w systemie. Nawet w małej<br />
firmie mogą się bowiem zdarzyć wykluczenia<br />
z systemu pojedynczych osób, ze<br />
względu chociażby na staż pracy czy odmienny<br />
rodzaj umowy o pracę.<br />
TRZYSTA PROCENT NORMY<br />
Kiedy już wiemy, kogo i za co chcemy<br />
nagradzać, czas podjąć decyzję o wysokości<br />
gratyfikacji. Najczęstsza praktyka opiera<br />
się na ustaleniu tzw. premii docelowej,<br />
którą wypłaca się wówczas, gdy dany<br />
pracownik (lub zespół) zrealizuje założony<br />
cel w stu procentach. Możliwe jest<br />
również ustalenie niższych lub wyższych<br />
progów realizacji zadanego celu (np. 70%<br />
realizacji celu) z odpowiednio niższymi<br />
kwotami premii. Częstym rozwiązaniem<br />
jest określenie minimalnego wyniku, przy<br />
którym gratyfikacja jest w ogóle wypłacana.<br />
Wysokość gratyfikacji w poszczególnych<br />
progach założonego celu można określić<br />
jako procent płacy podstawowej lub chociażby<br />
procent od sprzedaży.<br />
Ciekawym i pożytecznym pomysłem<br />
jest powiązanie premii za indywidualne<br />
Fot. Getty Images/FPM<br />
10 Farmacja i ja Czerwiec 2008
MENEDŻER APTEKI<br />
zarządzanie zasobami ludzkimi<br />
wyniki z premią za wyniki całego zespołu.<br />
Dzięki takiemu połączeniu kryteriów<br />
oceny pracownicy chętniej dzielą się ze<br />
sobą swoim know-how i wszyscy członkowie<br />
zespołu mogą uczyć się od siebie<br />
najlepszych rozwiązań.<br />
CO MIESIĄC, KWARTAŁ, ROK<br />
Wdrażając jakikolwiek system motywacyjny<br />
musimy określić częstotliwość<br />
wypłat. Wypłaty miesięczne sprawdzą się,<br />
gdy zależy nam na doraźnej nagrodzie,<br />
a wzmożona aktywność pracowników ma<br />
służyć zrealizowaniu krótkodystansowego<br />
celu, na przykład zwiększeniu sprzedaży<br />
produktów sezonowych. Wypłaty rzadsze,<br />
wieńczące np. realizację celu rocznego,<br />
bywają jednak bardziej doceniane przez<br />
pracowników, jako że kwota jednorazowej<br />
wypłaty jest wielokrotnie wyższa.<br />
Niezłym pomysłem bywa ustalenie wypłat<br />
premii na okres, kiedy domowe budżety<br />
pracowników narażone są na największe<br />
wydatki – w okresie przedświątecznym<br />
i przedurlopowym.<br />
DIABEŁ TKWI<br />
W SZCZEGÓŁACH<br />
Nie każdy system obiecujący pracownikom<br />
krociowe zyski za solidną pracę okaże się<br />
stuprocentowo efektywny. Skoro już zdecydujemy<br />
się wyasygnować pewne środki na<br />
dodatkowe gratyfikacje, musimy pamiętać<br />
o kilku prostych zasadach.<br />
Po pierwsze nasz system motywacyjny nie<br />
może stawiać zbyt wysokich, nierealnych<br />
celów. Niewiele większy efekt uzyskalibyśmy,<br />
jeśli system progów byłby zbyt<br />
skomplikowany. System premiowania musi<br />
być czytelny dla wszystkich pracowników<br />
– to po drugie.<br />
Aby uniknąć zarówno pierwszej, jak<br />
i drugiej pułapki, dobrze byłoby zaprosić<br />
pracowników do konsultacji nad planowanym<br />
systemem. Poza usunięciem podstawowych<br />
zagrożeń (nieosiągalności celów<br />
i niejasności systemu) zyskujemy wówczas<br />
aprobatę opracowywanego projektu już<br />
na etapie jego powstawania.<br />
ADEKWATNIE DO MOŻLIWOŚCI<br />
System musi być adekwatny także do aktualnego<br />
stanu i kondycji firmy. Powinien<br />
ewoluować wraz z nią i dostosowywać się<br />
do każdego etapu jej rozwoju: od fazy<br />
narodzin, poprzez fazę wzrostu, dojrzałości<br />
i odnowy.<br />
W pierwszym okresie działalności, kiedy<br />
firma musi wywalczyć swoją pozycję na<br />
rynku, warto szczególnie docenić duże<br />
zaangażowanie i kreatywność pracowników<br />
i wyniki wynagradzać wysokimi premiami.<br />
Często na tym pierwszym etapie walki<br />
o rynek organizacja firmy jest jeszcze nieokrzepła:<br />
stanowiska są wielofunkcyjne;<br />
słowem „wszyscy robią wszystko”. Warto<br />
wówczas pomyśleć o takim systemie wynagradzania,<br />
który odzwierciedlałby ten stan<br />
rzeczy; na przykład nagradzać pracowników<br />
za wyniki całej firmy lub wprowadzić inne<br />
elastyczne sposoby gratyfikacji.<br />
Na motywację opartą o premie za indywidualne<br />
wyniki przyjdzie czas w fazie pełnej<br />
dojrzałości firmy, kiedy stanowiska będą<br />
Motywowanie pracowników osiąga się nie tylko przez<br />
przyznawanie określonych premii pieniężnych. Równie<br />
motywujący jest upominek na święta, prezent podarowany<br />
z okazji ślubu lub narodzin dziecka, dofinansowanie<br />
wyjazdu wakacyjnego lub ułatwienie trudnego<br />
dojazdu do pracy.<br />
sprofesjonalizowane i każdego pracownika<br />
będzie można rozliczać wyłącznie za<br />
wykonanie jego własnych zadań.<br />
CO SIĘ WYMYKA SYSTEMOM?<br />
Każdy z nas zna z pewnością osoby, które<br />
zrezygnowały z lukratywnych posad na<br />
rzecz skromniejszych pensji, tylko dlatego<br />
że firma dobrze opłacająca swoich pracowników<br />
niezbyt dobrze ich traktowała.<br />
A może sami znajdowaliśmy się kiedyś<br />
w takiej sytuacji?<br />
Pieniądze to wiele, ale nie wszystko. Warto<br />
o tym pamiętać, gdy z pracownika stajemy<br />
się pracodawcą, choć właśnie wtedy paradoksalnie<br />
trudniej w to uwierzyć.<br />
Na motywowanie pracowników nie składają<br />
się tylko premie, ale cały arsenał tzw.<br />
miękkich środków. Ich stosowanie można<br />
rozpocząć już w chwili przyjmowania<br />
nowego pracownika do firmy: Podpisując<br />
umowę o pracę, należy jasno określić zakres<br />
obowiązków pracownika. To niby<br />
oczywiste, ale każdy dzień pracy może<br />
przynieść sytuacje, w których nowo przyjęty<br />
pracownik zagubi się w tym, kiedy ma<br />
prawo działać na własną rękę, a w jakich<br />
sprawach niezbędny jest jednak kontakt<br />
z szefem.<br />
Nowy pracownik powinien też poznać<br />
zasady egzekwowania odpowiedzialności<br />
za jego błędy oraz wiedzieć, jaki jest margines<br />
błędów, w którym może niwelować<br />
je sam, bez meldowania o problemach<br />
zwierzchnikowi.<br />
PORZUĆ RĘCZNE<br />
STEROWANIE<br />
Pamiętajmy, że wielu konfliktów na linii<br />
pracownik-szef (które tak skutecznie<br />
demotywują podwładnych do solidnej,<br />
wytężonej pracy) w ogóle można by uniknąć,<br />
gdyby tylko chcieć poskromić własny<br />
temperament.<br />
Pracownik zmotywowany do pracy to<br />
przede wszystkim pracownik poczuwający<br />
się do współodpowiedzialności za<br />
firmę. Tymczasem wielu właścicieli firm<br />
skutecznie zniechęca czy wręcz uniemożliwia<br />
wzięcie części tej odpowiedzialności,<br />
nie dopuszczając swoich podwładnych do<br />
informacji niezbędnych przy wykonywaniu<br />
zwykłych zawodowych obowiązków. Zazdrosne<br />
pilnowanie wszelkich informacji<br />
o funkcjonowaniu firmy oraz ręczne sterowanie<br />
każdym, najdrobniejszym aspektem<br />
jej działalności zemści się wcześniej czy<br />
później.<br />
Poza jasną polityką informacyjną dobrze<br />
również zawczasu opracować możliwie<br />
szczelne procedury postępowania, dzięki<br />
którym można będzie uniknąć autorytatywnych<br />
rozstrzygnięć oraz wymyślanych<br />
na poczekaniu poleceń służbowych. Niewiele<br />
rzeczy wpływa tak demotywująco<br />
na ambitnego pracownika, jak sytuacja,<br />
w której ad hoc odmawia mu się prawa do<br />
korzystania z kompetencji, jakie wcześniej<br />
zostały mu przyznane.<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
11
MENEDŻER APTEKI<br />
finanse w praktyce<br />
Kredyt konsolidacyjny to doskonałe rozwiązanie dla osób<br />
posiadających kilka kredytów w różnych bankach. Jest to często jedyna<br />
droga do uwolnienia się z tzw. pętli długów, a także znakomity sposób<br />
na zmniejszenie comiesięcznych obciążeń.<br />
Artur A. Adamski<br />
Redaktor<br />
i prowadzący<br />
działy inwestycyjne<br />
m.in. w PAP,<br />
„Życiu Warszawy”,<br />
„Pulsie Biznesu”,<br />
„Home&Market”,<br />
„Gazecie MSP”,<br />
„Twoim Biznesie”.<br />
Idea kredytu konsolidacyjnego jest prosta<br />
– jest to zamiana kilku mniejszych<br />
kredytów na jeden większy. Kredyt taki,<br />
zwany także połączeniowym, jest pożyczką<br />
udzielaną na spłatę innych kredytów.<br />
Umożliwia spłatę: debetu na rachunku<br />
oszczędnościowo-rozliczeniowym<br />
(ROR), karty kredytowej, kredytu ratalnego<br />
w sklepie, kredytów konsumpcyjnych,<br />
kredytu samochodowego czy mieszkaniowego.<br />
Jest zastąpieniem starych – na ogół<br />
droższych pożyczek – jedną tańszą. Kre-<br />
dyty konsolidacyjne udzielane są w polskich<br />
złotych, euro, dolarach amerykańskich<br />
i frankach szwajcarskich.<br />
Pojedyncze kredyty zaciągnięte w różnych<br />
bankach – w porównaniu do wysokości<br />
zsumowanego kredytu konsolidacyjnego<br />
– są pożyczkami niewielkimi. Posiadając<br />
kilka mniejszych kredytów w różnych<br />
bankach, nie jesteśmy atrakcyjni dla żadnego<br />
z nich. Banki uprzywilejowują bowiem<br />
„dużych klientów”.<br />
Fot. Shutterstock<br />
12 Farmacja i ja Czerwiec 2008
MENEDŻER APTEKI<br />
finanse w praktyce<br />
NIŻSZA RATA<br />
– DŁUŻSZA SPŁATA<br />
Im lepszy (czytaj: bardziej zadłużony)<br />
klient, tym lepsze warunki kredytowania,<br />
czyli niższe odsetki i bardziej elastyczne<br />
podejście do warunków spłat. Długi czas<br />
spłaty daje wytchnienie dla budżetu: spłacanie<br />
np. 200 tys. zł przez 40 lat nie jest<br />
tak męczące jak spłata takiej kwoty przez<br />
np. 10 lat. Nie może jednak umknąć uwadze<br />
fakt, że nikt nie daruje nam rat – po<br />
prostu spłata wydłuża się w czasie i zamiast<br />
10 ciężkich lat czeka nas 40, tyle że z mniejszymi<br />
ratami.<br />
Ze względu na to, że kredyty konsolidacyjne<br />
są stosunkowo nowym produktem<br />
na naszym rynku finansowym i nie ma<br />
wyrobionej powszechnej wiedzy na ich<br />
temat, w niektórych bankach doradcy lub<br />
reklamy kamuflują kwestię czasu spłaty,<br />
eksponując zalety nominalnie niewielkich<br />
rat. To oczywiście podejście nieuczciwe,<br />
bowiem klient zwiedziony wielkością raty<br />
zapomina o tym, że często wręcz do wieku<br />
emerytalnego będzie przywiązany do<br />
banku-kredytodawcy. Mimo wszystko fakt<br />
lepszych warunków oprocentowania<br />
i mniejsze miesięczne raty są pierwszym<br />
powodem, dla którego warto zainteresować<br />
się kredytem konsolidacyjnym.<br />
KREDYT POD HIPOTEKĘ<br />
Kredyt konsolidacyjny jest tańszy niż suma<br />
kilku kredytów. Dzieje się tak z kilku powodów.<br />
Przede wszystkim wynika to z czasu<br />
kredytowania. Wynosi on najczęściej<br />
od 5 do 40 lat, jest więc – obok kredytu<br />
hipotecznego – najdłuższym oferowanym<br />
okresem kredytowym. A im dłuższy okres<br />
spłaty, tym dogodniejsze warunki. Ta zasada<br />
obowiązuje wszędzie.<br />
Z długim okresem wiąże się druga istotna<br />
kwestia: zabezpieczenie. Przy kredytach<br />
konsolidacyjnych wymagana jest najpewniejsza<br />
forma zabezpieczenia, czyli hipoteka.<br />
Bank, mając jako zastaw nieruchomość<br />
(dom, mieszkanie, działkę, inny kredyt<br />
hipoteczny), ma większą gwarancję odzyskania<br />
pieniędzy niż w przypadku kredytu<br />
udzielanego na dowód osobisty i zaświadczeniu<br />
o zarobkach.<br />
Właśnie wysokie ryzyko niewypłacalności<br />
całkowitej czy nawet tylko częściowej jest<br />
w znacznej mierze wyznacznikiem ceny<br />
kredytu. Za zwiększone ryzyko każda instytucja<br />
każe sobie więcej płacić – musi<br />
więc uzyskać dodatkową premię w postaci<br />
wyższego oprocentowania. Z tego też<br />
powodu najdroższymi dostępnymi kredytami<br />
są tzw. szybkie pożyczki konsumpcyjne<br />
(oscylują one wokół górnej dopuszczalnej<br />
prawem granicy oprocentowania),<br />
ale także debet na koncie czy zadłużenie<br />
na karcie kredytowej.<br />
Niższe oprocentowanie kredytu konsolidacyjnego<br />
wynika także z faktu narastającej<br />
konkurencji i coraz ostrzejszej walki<br />
o klienta. Mimo wzrostu podstawowych<br />
stóp procentowych banki obniżyły oprocentowanie<br />
w stosunku do obowiązującego<br />
kilka lat temu. Tak więc warunki<br />
„starych” kredytów są gorsze od tych,<br />
jakie można wynegocjować obecnie.<br />
Lepsze warunki oprocentowania i mniejsze miesięczne raty<br />
są pierwszym powodem, dla którego warto zainteresować się<br />
kredytem konsolidacyjnym.<br />
DŁUGO ZNACZY TANIEJ<br />
Banki udzielające pożyczek stosują zdroworozsądkową<br />
regułę: im łatwiejsze, bardziej<br />
dostępne kredytowanie, tym będzie<br />
ono droższe. Za udzielenie „szybkiej”<br />
pożyczki bank każe sobie płacić frycowe<br />
w myśl zasady: łatwy pieniądz to drogi<br />
pieniądz.<br />
Zalety i wady<br />
kredytu konsolidacyjnego<br />
Zalety:<br />
• mniejsze comiesięczne obciążenie<br />
domowego budżetu;<br />
• dogodne warunki spłaty – możliwość<br />
przełożenia spłaty raty na inny miesiąc;<br />
• jedna rata zamiast kilku;<br />
• niższe oprocentowanie niż innych dostępnych<br />
zobowiązań.<br />
Wady:<br />
• obciążenie kredytem hipoteki nieruchomości;<br />
• długi okres kredytowania (do 40 lat);<br />
• pokusa dalszych wydatków konsumpcyjnych<br />
w ramach wolnej kwoty.<br />
Wiąże się to nie tylko z omówionym ryzykiem,<br />
ale także z techniką przyznawania<br />
pożyczki. Przy „szybkich” kredytach wystarczą<br />
często tylko dwa dokumenty tożsamości,<br />
ewentualnie zaświadczenie<br />
o zarobkach. Uzyskanie (taniego) kredytu<br />
konsolidacyjnego wymaga już bardziej<br />
skomplikowanych zabiegów i przejścia<br />
odpowiednich procedur. A te mogą rozłożyć<br />
się nawet na kilka tygodni. Biorąc<br />
jednak pod uwagę oszczędności w skali<br />
każdego miesiąca, konsolidacja w wielu<br />
przypadkach to często optymalne rozwiązanie.<br />
UZYSKANIE KREDYTU,<br />
CZYLI BIEG Z PRZESZKODAMI<br />
Chociaż kredyt konsolidacyjny wydaje się<br />
bez mała w zasięgu ręki, nie jest jednak<br />
dostępny dla wszystkich. Należy spełnić<br />
trzy kryteria, by w ogóle móc starać się<br />
o zobowiązanie połączeniowe.<br />
Pierwszym i podstawowym jest konstrukcja<br />
umowy starych kredytów, umożliwiająca<br />
wcześniejszą ich spłatę. Jeśli bowiem<br />
w umowie istnieje zastrzeżenie o niemożności<br />
wcześniejszej spłaty (nasze „stare”<br />
kredyty spłaca bank udzielający „nowego”<br />
kredytu) – wyklucza to automatycznie<br />
możliwość podpisania umowy.<br />
Jeśli ten warunek mamy spełniony, kolejną<br />
przeszkodą może być zastaw. Najlepiej,<br />
gdy się jest właścicielem nieruchomości<br />
(dom, działka, mieszkanie,) ewentualnie<br />
ma się już zaciągnięty kredyt hipoteczny<br />
lub wzięcie takiego kredytu w planach.<br />
Oczywiście w banku udzielającym pożyczki<br />
konsolidacyjnej.<br />
I tu jest kolejna pułapka: banki najczęściej<br />
wymagają, żeby kredyt hipoteczny stanowił<br />
co najmniej połowę wartości wszystkich<br />
przenoszonych kredytów, czyli przykładowo<br />
przy 200 tys. zł kredytu konsolidacyjnego<br />
minimum 100 tys. zł to pożyczka<br />
hipoteczna. Ewentualnie jeśli bierzemy<br />
w tym samym banku kredyt hipoteczny,<br />
a do niego dołączamy inne pożyczki z innych<br />
banków, suma „podpiętych” pod<br />
kredyt hipoteczny (staje się on automatycznie<br />
konsolidacyjnym) innych zobowiązań<br />
nie może stanowić więcej niż<br />
połowy wartości kredytu hipotecznego.<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
13
MENEDŻER APTEKI<br />
finanse w praktyce<br />
PREFEROWANI MŁODZI,<br />
EMERYCI MOGĄ MIEĆ KŁOPOT<br />
Do kredytu konsolidacyjnego często<br />
uciekają się kredytobiorcy, którzy wpadli<br />
w spiralę zadłużenia, a więc ci, którzy<br />
spłacając jeden kredyt, sięgają w panice<br />
po kolejny, często „łatwiejszy”, więc<br />
droższy. Takiemu klientowi zależy nie<br />
tyle na optymalizacji długu w dłuższym<br />
czasie, lecz na doraźnym obniżeniu comiesięcznych<br />
ciężarów związanych<br />
z zadłużeniem. Aby jednak przerwać to<br />
błędne koło i aby bank w ogóle zechciał<br />
zrestrukturyzować zobowiązania osoby,<br />
która ma kłopoty z comiesięczną obsługą<br />
zadłużenia – kredytobiorca musi nadal<br />
posiadać zdolność kredytową. I to jest<br />
trzeci warunek uzyskania kredytu konsolidacyjnego.<br />
Klienci, którzy mają na swoim koncie<br />
opóźnienia w spłacie kredytów lub wobec<br />
których wszczęto już postępowanie egzekucyjne,<br />
nie mogą liczyć na konsolidację<br />
swoich zobowiązań. To rozwiązanie warto<br />
zatem brać pod uwagę w momencie,<br />
kiedy nasza sytuacja kredytowa jest trudna,<br />
lecz jeszcze nie beznadziejna.<br />
Przykładowe kredyty<br />
Oprocentowanie<br />
(w proc.)<br />
Kredyty konsolidacyjne udzielane są na<br />
długie terminy (nawet do 40 lat) i podobnie<br />
jak w przypadku kredytów hipotecznych<br />
– bank preferuje osoby młode. Mimo<br />
że zabezpieczeniem jest nieruchomość,<br />
bankowi zależy na systematycznym spłacaniu<br />
rat kredytu i odsetek, a nie wystawianiu<br />
na licytację majątku, gdyż wiąże<br />
się to z uruchamianiem wewnętrznych<br />
procedur przeksięgowujących, a także<br />
możliwością strat, jeśli zlicytowana nieruchomość<br />
nie pokryje wartości długu.<br />
Dlatego też osoby w wieku emerytalnym<br />
mogą mieć kłopoty z otrzymaniem kredytu<br />
np. na 30 lat. Chyba<br />
że bank zadowoli się<br />
odpowiednio młodym<br />
poręczycielem.<br />
Jaki kredyt wybrać – sprawdź i policz<br />
DROGA PRZEZ<br />
DOKUMENTY<br />
Procedury formalne związane<br />
z zaciągnięciem kredytu<br />
konsolidacyjnego nie różnią<br />
się od innych obowiązujących<br />
przy zaciąganych pożyczek. Konieczne<br />
jest przygotowanie dla banku niezbędnych<br />
dokumentów dotyczących<br />
osiąganych dochodów (ocena zdolności<br />
kredytowej), a także innych<br />
związanych z nieruchomością, która stanie<br />
się zabezpieczeniem kredytu konsolidacyjnego.<br />
Kredyt konsolidacyjny<br />
to często jedyny sposób<br />
na uwolnienie się z pętli<br />
długów. Jednak w euforii<br />
znalezienia rozwiązania<br />
bieżącego problemu<br />
finansowego nie można<br />
zapominać o jego wadach.<br />
Okres kredytowania<br />
(miesiące)<br />
Wartość<br />
kredytu (zł)<br />
Miesięczna rata<br />
(zł)<br />
Pożyczka gotówkowa 17,00 36 15 000,00 534,79<br />
Kredyt na samochód 10,00 48 25 000,00 634,06<br />
Kredyt gotówkowy 15,00 12 5000,00 416,67<br />
Karta kredytowa 22,00 12 5000,00 250,00<br />
Kredyt hipoteczny 300 50 000,00 292,30<br />
SUMA 100 000,00 2127,82<br />
Kredyt<br />
konsolidacyjny<br />
zmienne 480 100 000,00 552,22<br />
Obliczenia na podstawie danych Polbanku. LIBOR 3 M – 2,75%.<br />
Coraz więcej banków, chcąc sprostać<br />
konkurencji – szczególnie te, które niedawno<br />
pojawiały się na rynku – stosuje<br />
tzw. uproszczone procedury rozpatrywania<br />
i udzielania kredytów. Jednak nawet<br />
gdy trafimy na bank stosujący „szybką<br />
ścieżkę”, najczęściej należy i tak skompletować<br />
kilkanaście dokumentów, m.in.<br />
zaświadczenie o zarobkach, innych dochodach<br />
(np. przychody z tytułu wynajmu<br />
lokalu, prac zleconych), PIT za miniony<br />
rok, a dla osób prowadzących<br />
działalność gospodarczą – zaświadczenie<br />
o niezaleganiu ze składkami<br />
w ZUS i urzędzie skarbowym, aktualny<br />
odpis z księgi wieczystej,<br />
dokument potwierdzający podstawę<br />
nabycia nieruchomości, dokumenty<br />
dotyczące kredytów,<br />
które mają zostać<br />
skonsolidowane.<br />
Patrząc na spis wymaganych<br />
załączników,<br />
można odnieść pozytywne<br />
wrażenie: to kwestia zgromadzenia zaledwie<br />
kilkanastu „papierków”. Trzeba<br />
jednak pamiętać, że uzyskanie niektórych<br />
z nich może przeciągnąć się w tygodnie,<br />
a czas czekania w kolejce do odpowiedniego<br />
pokoju urzędnika potrwać nawet<br />
kilka godzin. Trzeba więc uzbroić się<br />
w cierpliwość.<br />
NIEBEZPIECZNY BONUS<br />
Z pomocą kredytu konsolidacyjnego możemy<br />
spłacić w zasadzie każdy kredyt:<br />
gotówkowy, na kartach kredytowych, kredyt<br />
odnawialny w ROR, mieszkaniowy,<br />
samochodowy. Dodatkowo pewną – ściśle<br />
określoną, choć zwykle niemałą – część<br />
kredytu możemy przeznaczyć na dowolne<br />
cele konsumpcyjne, czyli niezwiązane<br />
ze spłatą konsolidowanego zadłużenia:<br />
na przykład bieżące wydatki, remont albo<br />
zapłatę faktur.<br />
Na konsumpcję, a więc de facto ponowne<br />
zadłużenie tym razem wobec banku<br />
oferującego konsolidację, banki wyznaczają<br />
zwykle od 10 do 30% wartości całego<br />
kredytu konsolidacyjnego. Schemat<br />
obliczania kwoty dostępnej jest banalnie<br />
prosty: maksymalna wartość dodatkowej<br />
gotówki równa się wartości nieruchomości<br />
minus wartość przeniesionych<br />
kredytów.<br />
Z tego swoistego bonusu rozważnie powinny<br />
korzystać zwłaszcza osoby, dla<br />
których konsolidacja miała być nie tyle<br />
sposobem na optymalizację zadłużenia,<br />
co sposobem na uniknięcie kłopotów ze<br />
zbyt dużym miesięcznym obciążeniem.<br />
Gdyby tej rozwagi zabrakło, może się bowiem<br />
okazać, że kredyt konsolidacyjny<br />
jest nie tyle wybawieniem z jednych kłopotów,<br />
ile początkiem nowych.<br />
Fot. Shutterstock<br />
14 Farmacja i ja Czerwiec 2008
MENEDŻER APTEKI<br />
nowe technologie<br />
Więcej<br />
niż odtwarzacz<br />
Muzyka łagodzi<br />
nie tylko obyczaje,<br />
ale i stres. Dzięki<br />
postępom w technice<br />
można jej słuchać<br />
właściwie wszędzie<br />
– prowadząc<br />
auto,<br />
spacerując czy<br />
jeżdżąc na rowerze.<br />
Potrzebujemy jedynie<br />
urządzenia wielkości<br />
paczki zapałek<br />
– odtwarzacza mp3.<br />
Na początku swojej kariery<br />
odtwarzacze mp3 służyły<br />
głównie młodzieży do słuchania<br />
muzyki. Jednak w nowoczesnych<br />
technologiach coś, co się nie<br />
rozwija, dokonuje żywota – tak też i w tym<br />
przypadku rozwój następuje błyskawicznie,<br />
a prosty odtwarzacz oferuje coraz<br />
więcej funkcji.<br />
RADIO, BUDZIK, ORGANIZER<br />
Odtwarzacze oprócz podstawowej funkcji,<br />
czyli możliwości odtwarzania plików<br />
w formacie mp3 (może być to muzyka,<br />
lekcje angielskiego, coraz popularniejsze<br />
książki dźwiękowe, tzw. audiobooki, notatki<br />
głosowe), w większości mają wbudowane<br />
radio FM z możliwością zaprogramowania<br />
od 10 do 40 stacji. Przydatną<br />
funkcją jest także dyktafon: można coś<br />
nagrać zamiast notować na papierze. Niektóre<br />
modele zaopatrzone są w funkcję<br />
prostych organizerów: zegar, kalendarz,<br />
terminarz. W urządzeniach tych można<br />
znaleźć także budzik, gry i stoper.<br />
MP3 I CO DALEJ?<br />
Aby wgrać pliki, mp3 podłączamy bezpośrednio<br />
do komputera (ważne, aby<br />
łączenie odbywało się poprzez standard<br />
USB 2.0 – jest to najszybszy dostępny<br />
transfer danych). Może on służyć wówczas<br />
jako zwykły pendrive: do przenoszenia<br />
plików arkuszy kalkulacyjnych<br />
i tekstowych, archiwizacji danych, zdjęć<br />
i filmików.<br />
I właśnie jeśli chodzi o te ostatnie, pojawia<br />
się tu kolejna atrakcja: wiele droższych<br />
i zaawansowanych modeli jest zaopatrzonych<br />
w kolorowy wyświetlacz, na którym<br />
można oglądać filmy lub zdjęcia. Nie są<br />
to już odtwarzacze mp3, lecz ich następcy:<br />
mp4, czyli urządzenia obsługujące<br />
standard kompresji i zapisu plików w formacie<br />
mp4 (nie tylko dźwięk, ale także<br />
obraz).<br />
Oczywiście urządzenia te mają te same<br />
funkcje co „em-pe-trójki”, lecz charakteryzują<br />
się większym rozmiarem (ze względu<br />
na monitorek oraz wbudowany mały<br />
twardy dysk) i stanowią w pełni multimedialne,<br />
przenośne centra rozrywkowe<br />
oferujące muzykę, filmy, zaawansowane<br />
gry, możliwość podłączenia do zwykłego<br />
telewizora.<br />
ILE PAMIĘCI?<br />
Wybierając mp3, warto zwrócić uwagę<br />
na kilka cech urządzenia. Najważniejsza<br />
jest pojemność pamięci odtwarzacza.<br />
Na rynku dostępne są modele o pojemności<br />
od 512 MB aż do 80 GB. Pamięci<br />
mogą być typu flash (bez mechanicznych<br />
części, od 512 MB<br />
do 8 GB) oraz twarde minidyski<br />
(od 4 do 80 GB).<br />
DO WYBORU, DO KOLORU<br />
Kolejnym elementem, jaki warto wziąć<br />
pod uwagę przy wyborze, jest wyświetlacz.<br />
Najtańsze modele mają wyświetlacze<br />
czarno-białe. Modele pośrednie mają<br />
ekrany kolorowe, przypominające te z telefonów<br />
komórkowych. Najdroższe są<br />
minimonitorki do oglądania filmów.<br />
Największe wyświetlacze mają rozdzielczości<br />
320 x 240 pikseli i wyświetlają 262<br />
tys. kolorów.<br />
Inną kwestią jest rodzaj zasilania. Na rynku<br />
dostępne są dwa standardy: baterie tzw.<br />
paluszki i wbudowane akumulatory litowo-jonowe<br />
lub litowo-polimerowe. Zaletą<br />
baterii jest niezależność od źródła zasilania<br />
(można kupić w każdym kiosku), wadą<br />
natomiast koszt zakupu. Kosztów nie<br />
ponosimy przy wbudowanych akumulatorach,<br />
ale że ładowanie odbywa się poprzez<br />
kabel USB łączący mp3 z komputerem,<br />
brak dostępu do komputera uniemożliwia<br />
ładowanie. Droższe modele mają dodatkową<br />
ładowarkę pozwalającą na podłączenie<br />
do zwykłego gniazdka.<br />
Jest jeszcze jeden drobny element, na który<br />
warto zwrócić uwagę: przełącznik hold.<br />
Ten mały guziczek jest wyłącznikiem<br />
wszystkich innych przycisków, nie ma<br />
więc obaw, że np. w torebce samoistnie<br />
zmieni aktualną funkcję.<br />
Andrzej Osypowicz<br />
Fot. materiały prasowe<br />
16 Farmacja i ja Czerwiec 2008
IBUPROM ®<br />
Lek dost´pny bez recepty.<br />
Sk∏ad: 1 tabletka zawiera: substancje czynne: ibuprofen 200 mg; substancje pomocnicze: w tym glikol polietylenowy. Lek IBUPROM ® jest lekiem dzia∏ajàcym przeciwbólowo (na poziomie centralnym i obwodowym). Stosowany jest w leczeniu stanu zapalnego, który<br />
jest jednà z przyczyn bólu (dzia∏anie obwodowe). Skutecznie obni˝a goràczk´ (dzia∏anie centralne). Wskazaniem do stosowania leku sà dolegliwoÊci bólowe o ró˝nej etiologii o nasileniu s∏abym do umiarkowanego, w tym: bóle g∏owy, bóle z´bów, bóle mi´Êniowe, bóle<br />
okolicy l´dêwiowo-krzy˝owej, bóle kostne i stawowe. Bolesne miesiàczkowanie. Goràczka. Nie nale˝y stosowaç leku jeÊli: WczeÊniej wyst´powa∏y objawy alergii na którykolwiek sk∏adnik leku, wykazano nadwra˝liwoÊç (katar, napad astmy, pokrzywka) na kwas<br />
acetylosalicylowy lub inny lek z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Wyst´pujà nast´pujàce schorzenia: czynna lub niedawno przebyta choroba wrzodowa ˝o∏àdka i (lub) dwunastnicy, skaza krwotoczna, ci´˝ka niewydolnoÊç wàtroby i(lub) nerek, III trymestr<br />
cià˝y. Leku nie nale˝y podawaç dzieciom w wieku poni˝ej 12 lat. Zachowaç szczególnà ostro˝noÊç stosujàc lek IBUPROM ® jeÊli: wyst´puje astma oskrzelowa, choroba wrzodowa ˝o∏àdka i(lub) dwunastnicy w wywiadzie, zaburzenia krzepni´cia krwi, nadciÊnienie t´tnicze,<br />
zaburzenia czynnoÊci wàtroby i(lub) nerek. Prowadzona jest równoczeÊnie terapia innym lekiem z grupy niesteroidowych leków przeciwazapalnych. Cià˝a i okres karmienia piersià. Lek ten nale˝y do grupy leków (niesteroidowe leki przeciwazaplne), które mogà niekorzystnie<br />
wp∏ywaç na p∏odnoÊç u kobiet. Dzia∏anie to jest jest przemijajàce i ust´puje po zakoƒczeniu terapii. Przed zastosowaniem leku nale˝y poradziç si´ lekarza. Nie nale˝y stosowaç u kobiet w III trymestrze cià˝y. Wa˝ne informacje o niektórych sk∏adnikach<br />
leku IBUPROM ® : JeÊli stwierdzono wczeÊniej u pacjenta nietolerancj´ niektórych cukrów, pacjent powinien skontaktowaç si´ z lekarzem przed przyj´ciem leku. Jak stosowaç lek IBUPROM ® : DoroÊli i dzieci w wielku powy˝ej 12 lat: w doraênym leczeniu:<br />
1 do 2 tabletek doustnie co 4 do 6 godzin (nie nale˝y stosowaç iloÊci wi´kszej ni˝ 6 tabletek na dob´). Leku nie nale˝y stosowaç u dzieci w wieku poni˝ej 12 lat. Osoby w podesz∏ym wieku: nie jest wymagana modyfikacja dawkowania. Mo˝liwe dzia∏ania niepo˝àdane:<br />
Jak ka˝dy lek, IBUPROM ® mo˝e powodowaç dzia∏ania niepo˝àdane. Cz´ste (1%-10% pacjentów) nudnoÊci, wymioty, zgaga, niestrawnoÊç, wzd´cia, biegunki, zaparcia, ból w nadbrzuszu, dusznoÊç, zaostrzenie astmy oskrzelowej, bóle i zawroty g∏owy, nadpobudliwoÊç,<br />
Êwiàd, pokrzywka, plamica, wysypka, zatrzymywanbiue p∏ynów i obrz´k. Niezbyt cz´ste (0,1%-1% pacjentów) – nadciÊnienie, zaburzenia smaku, zwi´kszenie aktywnoÊci enzymów wàtrobowych AspAT i AIAT. Rzadkie (0,01%-0,1% pacjentów) – krwawienie<br />
z przewodu pokarmowego, sennoÊç lub bezsennoÊç, zaburzenia krzepni´cia, trombocytopenia. Bardzo rzadkie (
MENEDŻER APTEKI<br />
akademia farmaceuty<br />
Izabela Zdolińska<br />
Negocjator<br />
i mediator,<br />
współzałożycielka<br />
Stowarzyszenia<br />
Instytut<br />
Rozwiązywania<br />
Konfliktów.<br />
Dostosuj się<br />
lub odejdź<br />
Lojalność, konformizm, ostracyzm. Każda grupa<br />
wymaga od swoich członków lojalności<br />
i dostosowania, a nieposłuszeństwo karze<br />
wykluczeniem. Środowisko medyczne jest tego<br />
szczególnie jaskrawym przykładem.<br />
Co byś pomyślał, gdyby do twoich<br />
rąk trafiła absurdalnie<br />
wypisana recepta, np. lek poprawiający<br />
potencję zapisany<br />
niemowlęciu lub preparat nasenny w dawce<br />
dziesięciokrotnie przekraczającej maksymalną?<br />
Zapewne: „Co za idiota wystawił<br />
tę receptę!”. A jakie słowa skierowałbyś<br />
do pacjenta? „Proszę wrócić do lekarza,<br />
pan doktor prawdopodobnie się pomylił”.<br />
Różnica w treści wypowiedzi to coś<br />
więcej niż kwestia kultury osobistej.<br />
W kwietniu br. problem dopuszczalności<br />
krytyki lekarza trafił do Trybunału Konstytucyjnego.<br />
Skargę konstytucyjną złożyła<br />
Zofia Sz., pracownik naukowy Akademii<br />
Medycznej we Wrocławiu. Lekarka<br />
na łamach prasy pozwoliła sobie na skrytykowanie<br />
wykonywania punkcji u dzieci<br />
wyłącznie w celach eksperymentalnych,<br />
za co została ukarana naganą przez komisję<br />
dyscyplinarną uczelni i upomnieniem<br />
przez Naczelny Sąd Lekarski. Jednak<br />
przepis Kodeksu etyki lekarskiej, stanowiący<br />
o konieczności zachowania szczególnej<br />
ostrożności w formułowaniu opinii o działalności<br />
zawodowej innego lekarza, został<br />
uznany za niezgodny z konstytucją, a jego<br />
wykładnia – obecnie zbyt szeroka – będzie<br />
musiała ulec zmianie. Z pewnością<br />
nie wpłynie to jednak na solidarność<br />
zawodową pracowników służby zdrowia.<br />
Dlaczego tak się dzieje?<br />
INFORMACYJNY<br />
WPŁYW SPOŁECZNY, CZYLI<br />
ROBIĘ TO, CO INNI<br />
Każde środowisko społeczne rządzi się<br />
własnymi regułami. Niektóre z tych reguł<br />
są jawne (np. prawo karne), inne – ukryte.<br />
W sytuacjach, które są dla nas nowe, kiedy<br />
nie wiemy, jak się zachować ze względu<br />
na zbyt mały zasób informacji, za źródło<br />
wiedzy uznajemy zachowanie innych<br />
ludzi. Pytanie lub obserwowanie innych<br />
pomaga nam ocenić sytuację i podporządkować<br />
się obowiązującym normom.<br />
Uległość grupie nie jest spowodowana<br />
słabością, tchórzliwością czy brakiem<br />
wiary w siebie, lecz przekonaniem, że<br />
cudza interpretacja sytuacji jest słuszniej-<br />
Rys. Shutterstock; fot. Photopass<br />
18 Farmacja i ja Czerwiec 2008
MENEDŻER APTEKI<br />
akademia farmaceuty<br />
sza niż nasza. Zjawisko to nazywamy<br />
informacyjnym wpływem społecznym.<br />
Często jest ono pożyteczne. Kiedy na<br />
eleganckim przyjęciu podadzą potrawę,<br />
którą pierwszy raz widzimy, dyskretnie<br />
rozglądamy się, by podpatrzeć, jak jedzą<br />
ją inni. A jeśli znajdziemy się w kłopotliwej<br />
sytuacji, przebywając na wakacjach<br />
w obcym kraju, podpatrujemy zachowanie<br />
tubylców.<br />
Niekiedy jednak informacyjny wpływ<br />
społeczny może doprowadzić do katastrofy.<br />
To właśnie to zjawisko jest odpowiedzialne<br />
za psychozę tłumu (jednoczesne<br />
występowanie w grupie ludzi<br />
podobnych objawów fizycznych bez<br />
przyczyny fizycznej), masową histerię czy<br />
wiele zbrodni wojennych. Szczególnie<br />
łatwo informacyjnemu wpływowi społecznemu<br />
ulega się bowiem:<br />
• gdy sytuacja jest niejasna, wieloznaczna<br />
– gdy nie jesteśmy pewni, jak się<br />
zachować; wtedy staramy się polegać<br />
na interpretacji innych osób, choć może<br />
być ona równie błędna jak nasza;<br />
gdy sytuacja jest kryzysowa – wiąże się<br />
ona z niepewnością i brakiem czasu na<br />
samodzielną analizę sytuacji;<br />
gdy inni są ekspertami (lub wydają się<br />
nimi być) – im więcej ktoś ma wiedzy<br />
i doświadczenia, tym cenniejszym jest<br />
przewodnikiem w niejasnej sytuacji.<br />
Na szczęście informacyjnemu wpływowi<br />
społecznemu jesteśmy w stanie się oprzeć.<br />
W sytuacji kryzysowej warto zadać sobie<br />
pytanie: czy inni ludzie naprawdę wiedzą<br />
więcej niż ja o tym, co się dzieje? Czy<br />
jest w pobliżu jakiś ekspert – człowiek,<br />
który wie więcej od innych? Czy postępowanie<br />
innych ludzi i ekspertów wydaje<br />
się rozsądne? Czy nie jest sprzeczne<br />
z moim rozsądkiem lub poczuciem<br />
dobra i zła?<br />
NORMATYWNY WPŁYW<br />
SPOŁECZNY, CZYLI<br />
POTRZEBA AKCEPTACJI<br />
Oprócz potrzeby informacji jest jeszcze<br />
jeden czynnik, który sprawia, że ulegamy<br />
innym: podporządkowujemy się normom<br />
społecznym, by inni nas akceptowali<br />
i lubili. Ten rodzaj dostosowania prowadzi<br />
do publicznej akceptacji poglądów<br />
i zachowań grupy, ale niekoniecznie do<br />
akceptacji prywatnej – oznacza to, że<br />
ulegamy wpływowi grupy nawet wówczas,<br />
gdy jej poglądy lub zachowanie uważamy<br />
za złe. W większości przypadków dzieje<br />
się tak dlatego, że nonkonformiści są<br />
wyśmiewani, odrzucani lub w inny sposób<br />
karani przez grupę. Zdarza się jednak,<br />
że uległość wobec opinii większości ma<br />
miejsce nawet wtedy, gdy składa się ona<br />
z osób obcych, których nigdy już nie<br />
spotkamy, a nasze poglądy nigdy nie<br />
zostaną skonfrontowane z poglądami<br />
większości.<br />
Na stopień konformizmu wpływa przekonanie<br />
o randze decyzji. Eksperymenty<br />
wykazują, że w kwestiach zasadniczych<br />
konformizmowi normatywnemu ulega<br />
16% badanych, a w kwestiach mniej znaczących<br />
– aż 33%! Wyniki pokazują, że<br />
odsetek osób ulegających grupie w sprawach<br />
zasadniczych jest nieznaczny. Im jednak<br />
ranga decyzji niższa, tym silniej ulegamy<br />
informacyjnemu wpływowi.<br />
Choć konformizm jest powszechnym<br />
zjawiskiem, ludzie nie zawsze ulegają naciskom.<br />
Zgodnie z teorią wpływu społecznego,<br />
prawdopodobieństwo poddania się<br />
presji zależy od trzech czynników:<br />
• siły, czyli znaczenia, jakie ma dla nas<br />
grupa – im ważniejsza (im silniejsze<br />
Uległość grupie nie jest spowodowana słabością,<br />
tchórzliwością czy brakiem wiary w siebie,<br />
lecz przekonaniem, że cudza interpretacja sytuacji<br />
jest słuszniejsza niż nasza.<br />
relacje łączą nas z jej członkami oraz im<br />
bardziej się z nią utożsamiamy), tym<br />
większa skłonność do podporządkowania<br />
się naciskom normatywnym;<br />
• bezpośredniości, czyli bliskości oddziaływania<br />
grupy w czasie i przestrzeni;<br />
• liczebności grupy – im liczniejsza, tym<br />
silniejsze jej oddziaływanie. Znaczny<br />
nacisk mogą wywrzeć już trzy osoby.<br />
Równie ważnymi czynnikami są:<br />
• brak sojusznika – oparcie się wpływowi<br />
grupy jest łatwiejsze, jeśli mamy<br />
sprzymierzeńca, który podziela nasz<br />
sprzeciw;<br />
• cechy osobowości, tj. niskie poczucie<br />
wartości, silna potrzeba uznania;<br />
• płeć – choć uważa się, że kobiety są<br />
bardziej skłonne do ulegania presji otoczenia,<br />
to metaanaliza wyników eksperymentów<br />
wykazała, że tylko niewiele<br />
ponad połowa mężczyzn jest mniej<br />
uległa niż przeciętna kobieta. Badania<br />
wykazały także, że różnice między płciami<br />
są widoczne tylko w przypadku<br />
nacisku bezpośredniego, kiedy przejawy<br />
konformizmu są widoczne dla otoczenia.<br />
Jeżeli decyzja nie jest przedstawiana<br />
grupie, kobiety nie ulegają wpływowi<br />
częściej niż mężczyźni.<br />
Aby oprzeć się normatywnemu wpływowi<br />
społecznemu, musimy być świadomi<br />
jego istnienia. Drugim sposobem ułatwiającym<br />
przeciwstawienie się presji jest<br />
znalezienie sojusznika. Okazjonalny<br />
sprzeciw bez narażania się ułatwia też<br />
uzyskany wcześniej kredyt zaufania – grupa<br />
łatwiej akceptuje zachowanie nonkonformistyczne,<br />
jeśli zwykle dostosowujemy<br />
się do jej norm.<br />
KIEDY MNIEJSZOŚĆ<br />
PRZEKONUJE WIĘKSZOŚĆ<br />
Zdarza się i tak, że to większość ulega<br />
naciskowi mniejszości. Warunkiem wpływu<br />
mniejszości jest spójność jej poglądów.<br />
Jeśli mniejszość konsekwentnie wyraża<br />
dany pogląd, większość skłonna jest go<br />
przyjąć. Oddziaływanie mniejszości odbywa<br />
się poprzez informacyjny wpływ<br />
społeczny – w ten sposób na poglądy<br />
społeczeństwa jest w stanie wpływać nieliczna<br />
grupa naukowców czy lekarzy.<br />
Przykładem oddziaływania mniejszości<br />
jest posłuszeństwo autorytetom. Jest to<br />
norma społeczna ceniona w każdej kulturze,<br />
dlatego już od najmłodszych lat<br />
przyzwyczaja się dzieci do uległości osobom,<br />
które są uznawane za autorytet.<br />
Z jednej strony zjawisko to jest niekorzystne<br />
– posłuszeństwo złym autorytetom jest<br />
odpowiedzialne za wiele zbrodni. Z drugiej<br />
jednak strony ułatwia ono funkcjonowanie<br />
społeczeństwa. Warto pamiętać,<br />
że w aptece „autorytet białego fartucha”<br />
może pomóc w zapanowaniu nad sytuacjami<br />
konfliktowymi. Pomaga również<br />
w edukacji pacjenta.<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
19
MENEDŻER APTEKI<br />
apteki świata<br />
AUSTRALIA<br />
Tam, gdzie diabeł tasmański<br />
Tasmańska natura<br />
to swoisty zielnik,<br />
z którego bogato<br />
czerpią poszukiwacze<br />
nowych leków.<br />
Podczas gdy<br />
w laboratoriach<br />
trwają badania,<br />
farmaceuci z wyspy<br />
prześcigają się<br />
w pomysłach<br />
na podniesienie<br />
jakości obsługi.<br />
mówi dobranoc<br />
Tasmania, najmniejszy region Australii,<br />
nawet dla Australijczyków<br />
z kontynentu jest synonimem końca<br />
świata, niepoznaną i tajemniczą<br />
krainą. Wyspa położona przy południowo-wschodnim<br />
wybrzeżu kontynentu ma<br />
łagodniejszy od australijskiego klimat.<br />
Nie ma tu ani wypalonych słońcem piaszczystych<br />
wzgórz, ani śladu „księżycowego”<br />
krajobrazu. Ogromne terytoria zajmują<br />
uprawy maku, lawendy oraz<br />
tulipanów.<br />
Większość z półmilionowej populacji<br />
wyspy mieszka w kilku większych miastach,<br />
zaś porośnięte gęstymi lasami połacie<br />
wyspy pozostają zasiedlone tylko przez<br />
niezwykłe, często niespotykane nigdzie<br />
indziej zwierzęta. Niedostępne leśne tereny<br />
to królestwo diabłów tasmańskich,<br />
wombatów, kolorowych gekonów oraz<br />
walabów przypominających małe kangury.<br />
Tylko na Tasmanii żyje największy<br />
na świecie gatunek raka, którego okazy<br />
ważą nawet 13 kilogramów. Wyspa chroni<br />
swoje skarby – na obszarze porównywalnym<br />
do Irlandii jest 18 wielkich parków<br />
narodowych. Co jakiś czas pojawiają się<br />
doniesienia, że na ich terenach widywane<br />
są wilki workowate, zwane tasmańskimi<br />
tygrysami, zwierzęta od dawna uznane<br />
przed naukowców za wymarłe. Flora tasmańska<br />
jest równie unikalna jak fauna,<br />
roślinność porastająca wyspę to w 80%<br />
Fot. Cara Interior Project Management, www.caraipm.com.au<br />
20 Farmacja i ja Czerwiec 2008
MENEDŻER APTEKI<br />
apteki świata<br />
endemity, zatem nie ma się co dziwić, że<br />
właśnie na Tasmanii prowadzi się badania<br />
tysięcy związków organicznych, które<br />
kiedyś mogą się stać bazą dla nowych<br />
leków.<br />
DAWNO TEMU<br />
ZA SIEDMIOMA GÓRAMI<br />
Wiedza o leczniczym działaniu roślin,<br />
gromadzona przez tysiące lat przez tasmańskich<br />
Aborygenów, niestety w większości<br />
przepadła. Rdzenna ludność wyspy<br />
została całkowicie eksterminowana przez<br />
białych osadników. Ostatnia prawdziwa<br />
Tasmanka, Tanini, zmarła w 1876 r., po<br />
zakończeniu tak zwanej Czarnej Wojny,<br />
w wyniku której całe plemiona aborygeńskie<br />
wraz z ich kulturą i wiedzą przeszły<br />
do historii. Z zapisków badaczy, którzy<br />
w XVIII w. odwiedzali wyspę wiemy, że<br />
jednym ze skarbów medycyny naturalnej<br />
Aborygenów był eukaliptus. Kawałeczki<br />
suszonego drzewa dawano do żucia osobom<br />
trapionym przeziębieniem i gorączką.<br />
Biały gubernator wyspy wysłał próbki<br />
różnych gatunków eukaliptusa do Anglii<br />
i tak rozpoczęła się kariera tasmańskich<br />
roślin w przemyśle farmaceutycznym.<br />
Australijskie apteki to nie tylko miejsca,<br />
w których kupuje się leki, ale także<br />
duże, dobrze zaopatrzone drogerie.<br />
czątkowo do Australii przypływali jedynie<br />
lekarze wojskowi, mający służyć pomocą<br />
żołnierzom i osadnikom. Przez wiele lat<br />
nie było regulacji prawnych, które rozdzielałyby<br />
zawód lekarza od farmaceuty,<br />
zatem chirurdzy polowi, dysponujący<br />
znajomością zaledwie kilku substancji<br />
służących do znieczulania, byli jednocześnie<br />
farmaceutami.<br />
W 1832 r. kapitan John Wilkinson założył<br />
w stolicy Tasmanii – Hobart – pierwszą<br />
aptekę z prawdziwego zdarzenia. Nie miał<br />
doświadczenia jako lekarz, wszystko wskazuje<br />
na to, że nie był nawet chemikiem.<br />
Ponieważ dopiero wiele lat później ure-<br />
Obecnie rząd australijski przeznacza<br />
miliony dolarów rocznie na projekty<br />
badawcze związane z poszukiwaniem<br />
związków organicznych mogących mieć<br />
znaczenie dla rozwoju wiedzy medycznej.<br />
Mimo to historia farmacji na Tasmanii<br />
wciąż zaczyna się w podręcznikach od<br />
dnia przybycia do osad białego człowieka,<br />
który zajął się dystrybucją leków. Pogulowano<br />
prawnie status farmaceuty,<br />
Wilkinson mógł sprzedawać każdy środek<br />
jako „lekarstwo” na wybraną chorobę.<br />
Zarówno on, jak i jego potomek, który<br />
przejął interes ojca, serwowali pacjentom<br />
najdziwniejsze specyfiki. Nalewkę z opium<br />
uważano w tamtym czasie za najlepsze<br />
lekarstwo na biegunkę, czystą morfiną<br />
łagodzono kaszel, zaś do środków przeciwbólowych<br />
dodawano metale ciężkie,<br />
takie jak ołów i rtęć.<br />
Ralf Tapping z Wydziału Farmacji Uniwersytetu<br />
Tasmańskiego napisał w artykule<br />
poświęconym początkom farmacji<br />
na wyspie: „Kiedy w kwietniu 2003 r.<br />
zamykano działalność apteki Wilkinsona,<br />
mieszczącej się od ponad stu lat w tej<br />
samej siedzibie, znaleziono w niej niewiarygodne<br />
skarby. Przeterminowane od<br />
dziesiątków lat leki, receptury pochodzące<br />
z początków XIX w., przypominające<br />
narzędzia tortur instrumenty chirurgiczne<br />
i unikalne etykiety medykamentów<br />
z poprzedniej epoki”.<br />
GDZIE DWÓCH SIĘ BIJE...<br />
Obecnie w Australii istnieją dwie potężne<br />
organizacje zrzeszające farmaceutów<br />
– PSA (Australijskie Stowarzyszenie Farmaceutów)<br />
oraz FGO (Australijski Cech<br />
Farmaceutów) – federalny organ reprezentujący<br />
interesy farmaceutów. Zdarza<br />
się, że kompetencje i granice działania<br />
organizacji zachodzą na siebie, co prowadzi<br />
do konfliktów, ale jednocześnie<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
21
MENEDŻER APTEKI<br />
apteki świata<br />
W tej aptece widać wyraźne odejście od<br />
typowego dla aptek „sterylnego” wystroju.<br />
Jasne, wesołe kolory mają dobrze nastrajać<br />
pacjentów, oddzielać od zgiełku świata.<br />
Dużą powierzchnię apteki<br />
zajmuje część samoobsługowa<br />
– standy z produktami kosmetycznymi.<br />
Dzięki dobrze zorganizowanej<br />
przestrzeni zakupy są komfortowe.<br />
zmusza farmaceutów do aktywizowania<br />
działań w ramach zrzeszeń oraz zwiększania<br />
konkurencyjności. Stowarzyszenia<br />
prowadzą analizy i badania, których wyniki<br />
mają w praktyczny sposób pomóc<br />
farmaceutom rozwiązywać codzienne<br />
problemy zawodowe.<br />
Duże poruszenie w środowisku farmaceutów<br />
wywołał artykuł opublikowany<br />
na początku 2007 r. w specjalistycznym<br />
czasopiśmie „Farmaceuta Australijski”,<br />
Obecnie rząd australijski przeznacza miliony dolarów<br />
rocznie na projekty badawcze związane z poszukiwaniem<br />
związków organicznych mogących mieć znaczenie<br />
dla rozwoju wiedzy medycznej.<br />
Maskotką<br />
wyspy<br />
jest diabeł<br />
tasmański.<br />
W pełni<br />
zasługuje na<br />
swoją nazwę...<br />
dotyczący rosnącej liczby skarg pacjentów<br />
na obsługę w aptekach. W roku 2006 pacjenci<br />
zgłosili o 50% więcej oficjalnych<br />
zażaleń do PSA niż 10 lat wcześniej. Typowe<br />
skargi na otrzymane leki dotyczyły<br />
sprzedaży nienadających się do użytku<br />
szczepionek, które aptekarze przechowywali<br />
w nieodpowiednich warunkach,<br />
sprzedaży preparatów, na które pacjent<br />
okazał się uczulony, polecania nieodpowiednich<br />
lekarstw kobietom w ciąży.<br />
W kwestii jakości obsługi australijscy<br />
klienci aptek narzekają na naruszanie ich<br />
prywatności i warunków intymności przez<br />
farmaceutów oraz zbyt natarczywe polecanie<br />
produktów wybranych marek.<br />
W związku z artykułem PSA opracowało<br />
zalecenia dla zrzeszonych farmaceutów,<br />
mające podnieść jakość usług w aptekach.<br />
W pełni zastosował się do nich między<br />
innymi Jerry Hamilton, prowadzący aptekę<br />
w północnej części Hobart. – Zatrudniłem<br />
firmę szkoleniową, która przeprowadziła<br />
kurs dla pracowników apteki<br />
– mówi. – Żeby zachęcić załogę do wzięcia<br />
udziału w niedzielnych zajęciach,<br />
obiecałem podwyżkę płac dla wszystkich,<br />
jeśli w ciągu pół roku od zakończenia<br />
kursu nie wpłynie żadna skarga od pacjentów,<br />
a także specjalną premię dla<br />
osoby najlepiej ocenionej przez szkoleniowców.<br />
Przez 6 tygodni uczestniczyliśmy<br />
w warsztatach mających na celu poprawić<br />
naszą zdolność do komunikacji z pacjentami.<br />
Aż trudno uwierzyć, że właściwie<br />
każda rozmowa może się okazać dla pacjenta<br />
intymna lub wstydliwa. Niektóre<br />
młodsze osoby krępują się kupować prezerwatywy,<br />
środki antykoncepcyjne, testy<br />
ciążowe, a nawet preparaty przeznaczone<br />
do higieny intymnej. Starsi pacjenci nie<br />
lubią mówić o swoich schorzeniach, jeśli<br />
rozmowie przysłuchuje się ktoś poza<br />
farmaceutą.<br />
Od zakończenia szkolenia w aptece Jerry’ego<br />
wszystkie leki są podawane pacjentom<br />
w małych, kolorowych torebkach,<br />
aby nikt poza farmaceutą i pacjentem nie<br />
wiedział, jaki produkt jest właśnie kupowany.<br />
Apteka uruchomiła stronę internetową,<br />
na której zachęca się pacjentów do<br />
zadawania „wstydliwych” pytań na temat<br />
schorzeń oraz palety oferowanych produktów.<br />
Jerry sam odpisuje na e-maile<br />
i, jak mówi, dzięki temu o wiele lepiej<br />
poznał swoich pacjentów i ich problemy.<br />
Pracownicy starają się być bardzo dyskret-<br />
Fot. Cara Interior Project Management, www.caraipm.com.au; Shutterstock<br />
22 Farmacja i ja Czerwiec 2008
MENEDŻER APTEKI<br />
apteki świata<br />
ni w rozmowach z pacjentami. Pilnują<br />
też, by w każdym możliwym przypadku<br />
oferować przynajmniej dwa produkty<br />
różnych marek do wyboru.<br />
Od czasu szkolenia minęły 4 miesiące<br />
i jak dotąd nie było żadnego zażalenia na<br />
jakość obsługi. Pracownicy trzymają kciuki,<br />
aby ta tendencja się utrzymała.<br />
SYSTEMOWA<br />
WALKA O ZDROWIE<br />
Ponad pół wieku na Uniwersytecie Tasmanii<br />
działa Wydział Farmacji. Jak przyznają<br />
pracownicy uniwersytetu, początki nie<br />
było łatwe, bowiem brakowało odpowiedniej<br />
kadry. Przez długie lata przykładano<br />
zbyt dużą wagę do wiedzy akademickiej,<br />
a za mało do praktycznego przygotowania<br />
do zawodu. Od 25 lat czas studiów został<br />
wydłużony, a do programu wprowadzono<br />
więcej przedmiotów. Powstał wielostopniowy<br />
system przyznawania uprawnień<br />
oraz kontroli farmaceutów. Od 2003 r.<br />
absolwenci farmacji są zobowiązani do<br />
wybrania konkretnej drogi kariery, bowiem<br />
nie można łączyć zawodu konsultanta<br />
medycznego oraz praktyki aptekarskiej.<br />
Od roku 2000 liczba absolwentów wydziału<br />
farmacji stale rośnie.<br />
Hobart to nowoczesne,<br />
choć stosunkowo niewielkie<br />
miasto potrowe. Nad nim<br />
wznosi się szczyt Góry Wellingtona.<br />
Obecnie na Tasmanii działają 133 apteki,<br />
w całej Australii jest ich blisko 5 tys. Farmaceuci<br />
stali się częścią długofalowego<br />
programu ochrony zdrowia przyjętego<br />
przez rząd australijski. Jednym z jego<br />
założeń jest „zero tolerancji dla niezdrowych<br />
przyzwyczajeń”. Farmaceuci, podobnie<br />
jak lekarze, mają przywiązywać<br />
większą wagę do lansowania zdrowego<br />
trybu życia.<br />
– Dawno minęły czasy, w których nasze<br />
zadanie polegało głównie na sprzedawaniu<br />
pigułek – mówi Jerry Hamilton.<br />
– W dzisiejszych czasach rośnie znaczenie<br />
profilaktyki i eliminacji złych nawyków<br />
szkodzących zdrowiu. Farmaceuta staje<br />
się przede wszystkim doradcą w kwestiach<br />
zdrowia.<br />
APTEKI PRZYSZŁOŚCI<br />
W ostatnich miesiącach Jerry zmienił nie<br />
tylko podejście do pacjentów, ale też wygląd<br />
apteki. Jak wielu innych australijskich<br />
właścicieli aptek, wynajął profesjonalną<br />
firmę zajmującą się aranżacją wnętrz.<br />
Współczesna apteka ma być jego zdaniem<br />
przede wszystkim przestronna i przyjazna,<br />
dawać pacjentom komfort wyboru i sprawiać<br />
wrażenie, że warto spędzić w niej<br />
dużo czasu. Wnętrze ma odgradzać od<br />
pędzącego zbyt szybko świata, łagodne<br />
kolory uspokajać zmysły.<br />
Jedną z firm, która zajmuje się wyposażeniem<br />
wnętrz i ich aranżacją, jest Cara<br />
Interior Project Management. Jej klientem<br />
jest między innymi australijska sieć aptek<br />
Pharmore Pharmacies. – Apteki przyszłości<br />
będą się znacznie różnic o tych, do<br />
których jesteśmy przyzwyczajeni dzisiaj<br />
– mówi koordynator działu marketingu<br />
Emma Crameri. – Obserwujemy tendencje<br />
na rynku międzynarodowym i wyraźnie<br />
widać, że apteki wypracowują swój<br />
niepowtarzalny styl. Stają się coraz bardziej<br />
otwarte na potrzeby pacjentów. Myślę, że<br />
za kilkadziesiąt lat ludzie będą się w nich<br />
umawiać na bezkofeinową kawę, bo będą<br />
to miejsca namawiające do odpoczynku,<br />
zwolnienie tempa i zajęcia się sobą. Nie<br />
zdziwiłabym się, gdyby zaczęły masowo<br />
powstawać kompleksy zdrowotne, na<br />
przykład połączone apteki, gabinety kosmetyczne<br />
i kluby fitness.<br />
Sylwia Skorstad<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
23
MEDYCYNA<br />
profilaktyka<br />
Osoby przepracowane skarżą się<br />
na OSŁABIENIE, ZAWROTY<br />
GŁOWY na granicy omdlenia,<br />
problemy ze snem, a także<br />
niemożność koncentracji i spadek<br />
sił intelektualnych.<br />
Naukowcy przypuszczają, że stres<br />
moze miec wpływ na rozwój<br />
CHORÓB AUTOIMMUNOLOGICZ-<br />
NYCH, takich jak bielactwo, toczeń<br />
rumieniowaty i reumatoidalne<br />
zapalenie stawów.<br />
U ludzi skrajnie przemęczonych<br />
szybko dochodzi do rozwoju nerwic<br />
oraz innych ZABURZEŃ<br />
PSYCHICZNYCH. Pojawiają się<br />
lęki i fobie, np. lęk przed śmiercią<br />
czy chorobą.<br />
Brak odpoczynku może<br />
przyspieszyć postępowanie<br />
rozwijającej się CHOROBY<br />
NIEDOKRWIENNEJ SERCA albo<br />
spowodować lub pogłębić<br />
zaburzenia rytmu pracy serca.<br />
Przewód pokarmowy także reaguje<br />
na stres i zmęczenie. Pojawiają<br />
się ZABURZENIA ŁAKNIENIA,<br />
nadmierny apetyt bądź niechęć<br />
do jedzenia, zgaga, bóle i inne<br />
DOLEGLIWOŚCI ŻOŁĄDKOWE.<br />
Gdy nie mamy czasu na<br />
odpoczynek, zaczyna szwankować<br />
nasz UKŁAD IMMUNOLOGICZNY.<br />
Właśnie wtedy najłatwiej złapać<br />
infekcje. Nasilają się też objawy<br />
wywołane chorobą wrzodową.<br />
Przemęczenie jest jednym<br />
z największych wrogów udanego<br />
ŻYCIA SEKSUALNEGO.<br />
W skrajnych przypadkach w ogóle<br />
zanika ochota do uprawiania<br />
seksu.<br />
Fot. Jump<br />
24 Farmacja i ja Czerwiec 2008
MEDYCYNA<br />
profilaktyka<br />
Zmęczenie<br />
pogłębia istniejące<br />
już schorzenia,<br />
aktywuje te<br />
pozostające<br />
w uśpieniu i wywołuje<br />
nowe. Potrzeba<br />
odpoczynku nie jest<br />
więc kaprysem<br />
leniuchów, a najwyższą<br />
koniecznością. Także<br />
dla tych najbardziej<br />
pracowitych.<br />
Stres u wielu osób wywołuje lub<br />
pogłębia SCHORZENIA SKÓRNE.<br />
Wiele osób cierpi wtedy na<br />
opryszczkę, także łuszczyca<br />
i łysienie plackowate często<br />
aktywują się pod wpływem stresu.<br />
Żyjemy otoczeni udogodnieniami,<br />
dzięki którym wykonujemy<br />
coraz mniej pracy. Mimo to<br />
w XXI wieku większość ludzi jest<br />
przemęczona jak nigdy dotąd.<br />
W porównaniu z naszymi rodzicami mamy<br />
więcej możliwości poznawania świata,<br />
realizowania się, zarabiania. Zatraciliśmy<br />
jednak to, co najważniejsze – naturalną<br />
dla człowieka zdolność, którą opisywał<br />
Mikołaj Rej – rozpoznawania właściwego<br />
czasu. Na przygotowywanie ziemi, sadzenie<br />
roślin, pielęgnowanie i zbieranie plonów.<br />
Żadnego z tych etapów nasi przodkowie<br />
nie śmieli przyspieszać.<br />
KAROSHI NA ŻYCZENIE<br />
Przemęczenia nie należy mylić z uczuciem<br />
zmęczenia, jakie odczuwamy po intensywnej<br />
pracy, na przykład pieleniu ogródka<br />
czy porządkach w domu. Powodem<br />
przemęczenia nie jest jednorazowy wysiłek,<br />
a zbyt intensywny tryb życia i nieumiejętność<br />
dostrzeżenia oraz zaspokajania<br />
swoich potrzeb.<br />
Zbyt szybkie tempo życia osób aktywnych<br />
zawodowo, próba godzenia pracy z obowiązkami<br />
domowymi i rodzinnymi, towarzyszące<br />
nieustannemu pośpiechowi<br />
niezdrowe odżywianie się, spożywanie<br />
nadmiernych ilości kawy, palenie papierosów,<br />
całkowita rezygnacja z ćwiczeń fizycznych<br />
(które to zachowania zawsze<br />
towarzyszą długotrwałemu zmęczeniu)<br />
– prowadzą do licznych powikłań zdrowotnych.<br />
Czasami nawet do zgonu, czego<br />
przykładem jest fenomen śmierci z przepracowania<br />
– karoshi.<br />
REAKCJA NA ZMIANĘ<br />
Stres i zmęczenie tak często pojawiają się<br />
jednocześnie, że miewamy kłopoty z określeniem,<br />
które z nich właśnie odczuwamy.<br />
Co więcej: mogą być przyczyną wystąpienia<br />
tych samych symptomów – rozdrażnienia,<br />
kłopotów z koncentracją, rozchwiania<br />
emocjonalnego, zaburzeń rytmu snu,<br />
problemów z układem pokarmowym,<br />
osłabienia libido. Chcąc skutecznie im<br />
przeciwdziałać, warto nauczyć się odróżniać<br />
jeden stan od drugiego i tym samym<br />
powstrzymać błędne koło, w którym stres<br />
nasila zmęczenie, a zmęczenie stres.<br />
Stres zdarza się nam mylić ze zdenerwowaniem,<br />
zażenowaniem, podekscytowaniem,<br />
zainteresowaniem czy oczekiwaniem,<br />
bo tak naprawdę wszystko nas w pewnym<br />
sensie „stresuje”. Stres to reakcja na zmianę.<br />
Kiedy w otoczeniu zachodzi istotne<br />
wydarzenie – porażka w pracy, przeprowadzka,<br />
śmierć kogoś bliskiego, ale także<br />
narodziny dziecka albo wygranie szóstki<br />
w Lotto – organizm reaguje podwyższonym<br />
stanem gotowości. Czasem wystarczy tylko<br />
go nazwać, by nie przyniósł złych<br />
skutków. Zidentyfikowany na przykład<br />
jako „podekscytowanie” może się okazać<br />
czynnikiem motywującym. Stres staje się<br />
wrogiem, gdy zmiana okazuje się zbyt duża<br />
lub gwałtowna w porównaniu z naszą<br />
możliwością przystosowania się. Wpadamy<br />
w panikę, ponieważ nie wiemy, jak<br />
poradzić sobie w nowej sytuacji. Taki stan<br />
emocjonalny to już stres w znaczeniu<br />
pejoratywnym. Jeśli będzie się utrzymywał,<br />
wpłynie negatywnie na ogólną kondycję<br />
psychiczną i fizyczną, a jednym z objawów<br />
będzie zmęczenie.<br />
Stanowi permanentnego stresu towarzyszy<br />
uczucie permanentnego zmęczenia. Właśnie<br />
zmęczeniem organizm albo namawia<br />
do znalezienia wyjścia z sytuacji, albo też<br />
ucieka przed aktywnym działaniem. Człowiek<br />
niepotrafiący znaleźć satysfakcjonu-<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
25
MEDYCYNA<br />
profilaktyka<br />
jącej alternatywy zakończenia konfliktu,<br />
niestety częściej wybiera to drugie rozwiązanie,<br />
czyli czyni ze zmęczenia pancerz.<br />
Może odczuwać zmęczenie tak dotkliwe,<br />
że graniczy ono z wyczerpaniem, ale nie<br />
chce skojarzyć, że wynika ono ze stresu.<br />
Stres męczy również z powodów biochemicznych.<br />
Przysadka mózgowa oraz nadnercza<br />
wydzielają więcej niektórych hormonów,<br />
aby pobudzić organizm do<br />
wytężonej pracy. Serce człowieka zestresowanego<br />
bije szybciej, przyspiesza też jego<br />
metabolizm. Długotrwałe utrzymywanie<br />
się tego stanu w sposób nieunikniony<br />
wywołuje uczucie przemęczenia.<br />
ZMĘCZENI, CZYLI<br />
ZESTRESOWANI<br />
Fizyczne zmęczenie po wykonanej pracy<br />
to – podobnie jak krótkotrwały stres – reakcja<br />
normalna i pozytywna. Na skutek<br />
wzmożonej aktywności odczuwamy ociężałość,<br />
spadek motywacji do działania,<br />
niekiedy ból mięśni, głowy. W ten sposób<br />
organizm sygnalizuje, że wyczerpał łatwo<br />
dostępne zasoby energetyczne, które należy<br />
uzupełnić. Takie zmęczenie można<br />
pokonać krótkim odpoczynkiem.<br />
Zupełnie innym stanem jest zmęczenie<br />
przewlekłe, czyli odczuwane przez okres<br />
kilku tygodni, i to bez względu na podjęty<br />
wcześniej wysiłek. Gdy stajemy się jego<br />
ofiarą, trudno zacząć dzień w dobrym<br />
nastroju, bo zmęczenie dopada jeszcze<br />
w łóżku. Proste czynności sprawiają kłopot,<br />
wyjście z domu jest ogromnym wyzwaniem.<br />
Przewlekłe zmęczenie w sposób naturalny<br />
rodzi stres, bo aby wykonywać obowiązki<br />
w pracy i w domu – trzeba zmobilizować<br />
wszystkie rezerwy. Dodatkowo, zmęczenie<br />
rodzi u większości z nas poczucie winy<br />
– trudno po raz kolejny tłumaczyć bliskim,<br />
że zakupy niezrobione, a ogródek zarośnięty,<br />
bo my „jesteśmy zmęczeni”... Zaległości<br />
w wykonywaniu obowiązków<br />
rosną, spada poczucie wartości, zdajemy<br />
sobie sprawę, że powinniśmy dać z siebie<br />
więcej, a tymczasem możemy tylko mniej<br />
i mniej. Im bardziej rośnie poziom stresu,<br />
tym większe odczuwamy zmęczenie.<br />
GDY „MUSZĘ” TRACI WŁADZĘ<br />
Wzmacniające się nawzajem zmęczenie<br />
i stres są jak tocząca się górskim zboczem<br />
śniegowa kula. Z każdym tygodniem ich<br />
niszczący efekt jest coraz dotkliwszy, a nam<br />
trudno utrzymać nad nimi kontrolę. Żeby<br />
przerwać błędne koło, trzeba czasem sięgnąć<br />
po radykalne środki. Warto. Nie ma człowieka,<br />
który nie płaci zdrowiem za bagatelizowanie<br />
skutków zmęczenia i stresu.<br />
Prędzej czy później zareaguje któryś z układów<br />
naszego organizmu, a wtedy kilka<br />
dni odpoczynku już nie wystarczy.<br />
Samotny urlop dla zestresowanego człowieka<br />
przytłoczonego ciężarem obowiązków<br />
to wbrew pozorom nie najlepsza rada.<br />
Jeśli odpoczynkowi nie będzie towarzyszyła<br />
refleksja nad zmianą trybu życia, po<br />
powrocie do codzienności wejdzie w podobny<br />
schemat działania. Odpoczynek<br />
zaczyna się bowiem tam, gdzie traci władzę<br />
słowo „muszę”, a przejmuje „chcę”.<br />
Nie trzeba wyjeżdżać na wakacje, aby odpocząć.<br />
Każdy z nas ma mechanizmy,<br />
które powinny go chronić przed nadmiernym<br />
przepracowaniem i stresem. Szukanie<br />
odpoczynku w codzienności powinno<br />
być w istocie poszukiwaniem „ja”<br />
– odpowiadaniem na swoje potrzeby.<br />
„KIEDYŚ”, KTÓRE<br />
NIE NADCHODZI<br />
Człowiek przemęczony często bagatelizuje<br />
swój stan. Nie ma czasu na dogłębną<br />
analizę kondycji fizycznej i psychicznej,<br />
z konieczności zostawia to na bliżej nieokreślone<br />
potem. „Kiedyś odpocznę,<br />
Zespół przewlekłego zmęczenia<br />
kiedyś wezmę się za uprawianie sportu,<br />
dietę, kiedyś zrobię wszystkie badania”.<br />
Niestety „kiedyś” nigdy nie nadchodzi,<br />
bowiem to nie los nadaje naszemu życiu<br />
szybkie tempo. To my sami. Dlatego tylko<br />
my możemy zauważyć i zdecydować, że<br />
„kiedyś” nadeszło właśnie dzisiaj.<br />
Odsuwając decyzję o zadbaniu o zachowanie<br />
proporcji pomiędzy wypełnianiem<br />
obowiązków a odpoczynkiem, człowiek<br />
przemęczony zauważy u siebie kolejne<br />
objawy związane z wyczerpaniem.<br />
ROZSTRÓJ ORGANIZMU<br />
Na uczucie przewlekłego zmęczenia zareaguje<br />
układ nerwowy i hormonalny.<br />
Według niektórych teorii w przemęczonym<br />
organizmie wolniej zachodzi zjawisko<br />
wymiany informacji między neuronami,<br />
a to osłabia pracę autonomicznego układu<br />
nerwowego, odpowiedzialnego za<br />
kontrolę czynności narządów wewnętrznych.<br />
Organizm, próbując dostosować<br />
się do wzmożonych wymagań, produkuje<br />
więcej substancji chemicznych mających<br />
pomóc w zachowaniu zdolności do nadmiernej<br />
aktywności. Tarczyca, przysadka<br />
mózgowa i nadnercza pompują zwiększone<br />
dawki hormonów do krwi, co jednocześnie<br />
zaburza fazę odpoczynku.<br />
Rośnie poziom adrenaliny i kortyzolu,<br />
zwanego hormonem stresu, dzięki któremu<br />
we krwi utrzymuje się wysoki poziom<br />
Zespół przewlekłego zmęczenia (ZPZ) jest nazwą objawów chorobowych, którą nadano<br />
nie w pełni poznanemu, wyniszczającemu organizm zaburzeniu o nieustalonych<br />
jednoznacznie przyczynach. Po raz pierwszy zostało opisane w USA w 1988 r. przez<br />
Centrum Kontroli Chorób (CDC) – agencję rządu Stanów Zjednoczonych. Od czasu<br />
opublikowania raportu specjaliści nie mogą dojść do porozumienia dotyczącego<br />
wielu aspektów choroby. Niektórzy uważają, że nie jest to choroba sensu stricte,<br />
lecz zbiór dolegliwości mający podłoże psychiczne. Część z nich podważa sens samej<br />
nazwy, uważając, że trywializuje kryjące się za nią objawy, do których należą:<br />
• ciągłe zmęczenie, o trudnej do ustalenia konkretnej przyczynie, bliskie wyczerpaniu;<br />
• problemy ze snem – zaburzenia rytmu, czasem bezsenność;<br />
• ból – częste bóle głowy, przypominające skrajne formy migreny oraz mięśni<br />
i stawów;<br />
• objawy neurologiczne – niezborność ruchów, problemy z równowagą, zapominanie,<br />
zmęczenie mentalne;<br />
• objawy układu nerwowego – nudności, bladość, zawroty głowy;<br />
• objawy neuroendokrynologiczne – problemy z trawieniem, wahania temperatury<br />
od potów do dreszczy, niedociśnienie;<br />
• objawy immunologiczne – symptomy podobne do przeziębienia, złe samopoczucie<br />
po wysiłku. Do dzisiaj nie zdefiniowano jednoznacznie przyczyn ZPZ. Zachorować<br />
może każdy, niezależnie od płci i wieku. Liczba ludzi dotkniętych tą chorobą<br />
wciąż wzrasta, szczególnie w państwach uprzemysłowionych i rozwijających się.<br />
26 Farmacja i ja Czerwiec 2008
MEDYCYNA<br />
profilaktyka<br />
glukozy. Zaczynają się kłopoty ze snem,<br />
zwiększa potliwość ciała, a temperatura<br />
przestaje być stabilna – w ciągu godziny<br />
można odczuwać na przemian dreszcze<br />
i gorąco. Pojawiają się kłopoty z koncentracją,<br />
człowiek chciałby wykonywać kilka<br />
czynności naraz, ale na żadnej nie może<br />
się skupić. Taki stan tylko zwiększa drażliwość<br />
i nasila objawy zmęczenia. Osoby<br />
przepracowane skarżą się na osłabienie,<br />
zawroty głowy na granicy omdlenia.<br />
Kolejnym układem, który szybko reaguje,<br />
jest układ pokarmowy. Pojawiają się zaburzenia<br />
łaknienia, nadmierny apetyt bądź<br />
niechęć do jedzenia, zgaga, ból w przewodzie<br />
pokarmowym, dolegliwości żołądkowe.<br />
Objawy te na ogół ustępują po<br />
okresie wypoczynku i zastosowaniu zbilansowanej<br />
diety. Wbrew pozorom przemęczenie<br />
i stres nie powodują choroby<br />
wrzodowej. Wywołuje ją zakażenie bakteryjne.<br />
Trzeba jednak pamiętać, że właśnie<br />
w okresie przemęczenia szwankuje układ<br />
immunologiczny, zatem łatwiej „złapać”<br />
infekcję.<br />
Jeśli te sygnały nie skłonią do wygospodarowania<br />
czasu na odpoczynek, kłopoty<br />
może zacząć sprawiać serce. Przemęczenie<br />
i stresujący tryb życia to obok palenia<br />
tytoniu i braku ruchu jeden z podstawowych<br />
czynników ryzyka zachorowania<br />
na choroby układu krwionośnego. Brak<br />
odpoczynku może przyspieszyć postępowanie<br />
rozwijającej się choroby niedokrwiennej<br />
serca albo spowodować lub pogłębić<br />
zaburzenia rytmu pracy serca. Osoby narzekające<br />
na nadmierną liczbę obowiązków<br />
oraz stres są bardziej narażone na zawał<br />
mięśnia sercowego niż te, które zachowują<br />
proporcje między pracą i odpoczynkiem.<br />
Zawał mięśnia sercowego może dotknąć<br />
nawet tych, którzy nie chorują na chorobę<br />
wieńcową.<br />
GDZIE TO LIBIDO?<br />
Przemęczenie to jeden z największych<br />
wrogów libido. W skrajnych przypadkach<br />
w ogóle zanika ochota do uprawiania<br />
seksu, co ma zarówno podłoże psychiczne,<br />
jak i fizjologiczne. Z fizjologicznego<br />
punktu widzenia spadek zainteresowania<br />
seksem w stanie przemęczenia jest w pełni<br />
uzasadniony. U mężczyzn dzieje się tak<br />
na skutek zmniejszenia wydolności krążeniowej,<br />
spadku poziomu testosteronu<br />
we krwi oraz pogłębienia takich chorób,<br />
Zmęczenie jako objaw<br />
Ustawicznie odczuwane zmęczenie może<br />
być objawem wielu chorób, dlatego<br />
jeśli nie ustępuje po okresie odpoczynku,<br />
jest sygnałem do wykonania badań<br />
profilaktycznych i wizyty u lekarza. Może<br />
świadczyć między innymi o:<br />
• anemii;<br />
• ostrej infekcji wirusowej – od grypy<br />
po zapalenie wątroby;<br />
• niewydolności serca lub zapaleniu<br />
mięśnia sercowego;<br />
• rozwijającej się chorobie Parkinsona;<br />
• rozwijającym się stwardnieniu rozsianym;<br />
• rozwijającej się cukrzycy;<br />
• problemach z tarczycą;<br />
• depresji oraz chorobach natury psychicznej;<br />
• białaczce;<br />
• postępującej niewydolności nerek.<br />
jak: cukrzyca, miażdżyca czy nerwica.<br />
U pań winne są hormony – w okresach<br />
przemęczenia spada poziom estrogenów,<br />
za to rośnie poziom prolaktyny.<br />
NERWY JAK POSTRONKI<br />
Z przemęczenia choruje także umysł.<br />
U ludzi przeciążonych szybko dochodzi<br />
do rozwoju nerwic oraz innych zaburzeń<br />
psychicznych. Pojawiają się lęki i fobie.<br />
Człowiek wcześniej stabilny może nagle<br />
zacząć obawiać się śmierci, podróżowania,<br />
kontaktów z ludźmi. Pragnienie<br />
kontrolowania piętrzących się obowiązków<br />
staje się chorobliwe i przeradza<br />
w nerwicę lub obsesję. Nie można już<br />
zacząć dnia bez idealnie poukładanych<br />
papierów na biurku czy sterylnie wysprzątanego<br />
domu, bowiem akurat porządek<br />
dość łatwo kontrolować i pocieszać<br />
się iluzją, że skoro nie ma bałaganu, to<br />
wszystko jest dobrze.<br />
Naukowcy nie są pewni, czy przemęczenie<br />
i stres wpływają na rozwój grupy chorób<br />
autoimmunologicznych, czyli takich,<br />
w których organizm niszczy własne komórki.<br />
Bielactwo, toczeń rumieniowaty<br />
czy reumatoidalne zapalenie stawów pojawiają<br />
się bardzo często właśnie po okresach<br />
przemęczenia. Prawdopodobnie<br />
chodzi jednak o współwystępowanie wielu<br />
czynników.<br />
CIAŁO – MAPA<br />
PRZEMĘCZENIA<br />
Zdaniem lekarzy to dobrze, że u większości<br />
z nas objawy przemęczenia i stresu<br />
pojawiają się na ciele i trudno je przeoczyć.<br />
Dzięki plamom na skórze i wypadającym<br />
włosom do gabinetów lekarskich trafia<br />
na czas sporo pacjentów. Co dziwne, problemy<br />
kosmetyczne niepokoją nas bardziej<br />
niż bóle w klatce piersiowej.<br />
Ślady przemęczenia można znaleźć na<br />
całym ciele. Wiele osób, również tych<br />
w podeszłym wieku, cierpi na opryszczkę<br />
wargową, niekiedy owrzodzenie jamy<br />
ustnej. Zdarza się, że po okresie przemęczenia<br />
i stresu aktywują się poważne schorzenia<br />
skórne, np. łuszczyca (genetyczna<br />
i nieuleczalna choroba skóry) lub łysienie<br />
plackowate. W skrajnych przypadkach<br />
dochodzi do szybkiej utraty całego owłosienia,<br />
wypadają włosy rzęs i brwi. Niektóre<br />
choroby skórne atakują również<br />
paznokcie. Kto trafi do lekarza z powodu<br />
widocznych na ciele objawów stresu i przemęczenia,<br />
może się spodziewać, że przy<br />
To dobrze, że objawy przemęczenia i stresu pojawiają się<br />
na ciele. Dzięki plamom na skórze i wypadającym włosom<br />
do gabinetów lekarskich trafia na czas sporo pacjentów.<br />
okazji badań zostaną wykryte postępujące<br />
choroby, które nie dały jeszcze wyraźnych<br />
oznak i tym samym stanowiły duże zagrożenie<br />
dla zdrowia. Długotrwałe przemęczenie<br />
sprzyja rozwojowi chorób endokrynologicznych,<br />
m.in. cukrzycy<br />
i zaburzeń pracy tarczycy, a także wielu<br />
schorzeń ginekologicznych.<br />
Lekarze wypowiadają się ostrożnie na<br />
temat wpływu przemęczenia i stresu na<br />
choroby nowotworowe, jednak można<br />
przyjąć, że w przypadku niektórych nowotworów<br />
może to być jeden z czynników<br />
aktywujących chorobę. Genetyczna podatność<br />
na przykład na raka narządów<br />
rodnych połączona z długotrwałym okresem<br />
przemęczenia i stresu może doprowadzić<br />
do zachorowania.<br />
Sylwia Skorstad,<br />
Krzysztof Pawłowicz<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
27
MEDYCYNA<br />
odkrycia<br />
mamo<br />
Bądź spokojna,<br />
lek. med. Agnieszka<br />
Szumska-Olczak<br />
Stres jest czynnikiem predysponującym do<br />
rozwoju chorób – to prawda, którą zna każdy.<br />
Ale już nie każdy zastanawia się nad tym, jakie<br />
są konsekwencje dla potomstwa kobiet,<br />
które doświadczyły stresu w czasie ciąży.<br />
A niestety mogą to być następstwa trwałe<br />
i bardzo poważne.<br />
Najnowsze doniesienia z prasy<br />
medycznej wskazują, iż<br />
stres oraz problemy emocjonalne<br />
matek w czasie<br />
ciąży powodują 4-, 5-krotnie większe<br />
szanse urodzenia dziecka, które nadmiernie<br />
płacze. Niepokój, wyrażający<br />
się intensywnym płaczem, obserwowano<br />
szczególnie u noworodków tych<br />
matek, u których wystąpiło kilka czynników<br />
stresogennych, takich jak: objawy<br />
depresji, lęk, obawy przed macierzyństwem<br />
albo utrata pracy.<br />
ZABURZENIA SNU<br />
U NOWORODKÓW<br />
Zaburzenia snu, mierzone ilością wybudzeń<br />
w ciągu nocy oraz występowaniem<br />
przynajmniej jednego z siedmiu<br />
typowych zaburzeń snu, np. koszmarów<br />
nocnych, niechęci do kładzenia się spać<br />
czy kłopotów z zaśnięciem, obserwowano<br />
u noworodków matek, które<br />
w ciąży cierpiały na depresję lub doświadczyły<br />
stresu. Zaburzenia snu utrzymywały<br />
się u tych dzieci nawet do<br />
30. m.ż. pozałonowego.<br />
Stres matek, zwłaszcza we<br />
wczesnym okresie ciąży,<br />
może negatywnie wpływać<br />
na rozwój mózgu płodu, co<br />
odzwierciedla się późniejszym<br />
niższym potencjałem intelektualnym<br />
(IQ średnio o około 10 punktów poniżej<br />
przeciętnej) oraz zaburzeniami mowy<br />
u wieku wczesnodziecięcym.<br />
RYZYKO SCHIZOFRENII<br />
Badacze z uniwersytetu w Manchesterze<br />
wykazali, że kobiety, które na początku<br />
ciąży przeżywają bardzo silny stres, o 67%<br />
częściej rodzą dzieci chorujące potem<br />
na schizofrenię. Wnioski takie oparto<br />
na analizie danych 1,38 mln Duńczyków,<br />
urodzonych w latach 1973-1995. Za silny<br />
stres uznano śmieć lub ciężką chorobę<br />
kogoś z bliskiej rodziny w czasie<br />
ciąży bądź też bezpośrednio przed nią.<br />
Prawidłowość ta dotyczyła wyłącznie<br />
rodzin, w których w przeszłości nie<br />
występowały choroby psychiczne.<br />
PROGRAMOWANIE PŁODOWE<br />
Związek między środowiskiem, w jakim<br />
rozwija się płód, i jego późniejszym<br />
życiem próbuje tłumaczyć tzw. teoria<br />
programowania płodowego. Zgodnie<br />
z nią, pewne czynniki środowiskowe<br />
mogą zakłócać kluczowe etapy w rozwoju<br />
mózgu i innych narządów nienarodzonego<br />
dziecka, w ten sposób determinując<br />
jego podatność na rozwój<br />
różnych problemów zdrowotnych w przyszłości.<br />
Wyniki badań naukowych przeprowadzonych<br />
w ciągu ostatnich 15 lat<br />
wykazały, że choroby układu krążenia,<br />
cukrzyca typu 2 i osteoporoza mają<br />
związek z małą urodzeniową masą ciała<br />
i następującym później „skokiem wzrostowym”.<br />
Obserwacje te doprowadziły<br />
do postawienia tezy, że patologie te są<br />
wynikiem adaptacji płodu do warunków<br />
niedożywienia wewnątrzmacicznego<br />
oraz że trwale zmieniają jego metabolizm<br />
i modulują procesy fizjologiczne. Podobnie<br />
z badań wynika, że stres powodujący<br />
wzrost poziomu hormonów,<br />
takich jak kortyzol, może zakłócać formowanie<br />
się mózgu dziecka.<br />
Piśmiennictwo:<br />
1. Van der Wal MF at all: Stress and emotional problems during pregnancy and excessive infant<br />
crying. J Dev Behav Pediatr. 2007; 28(6): 431-7.<br />
2. O’Connor TG at all: Prenatal mood disturbance predicts sleep problems in infancy and<br />
toddlerhood. Early Hum Dev. 2007; 83: 451-8.<br />
3. Laplante DP at all: Stress during pregnancy affects general intellectual and language<br />
functioning in human toddlers. Pediatr Res. 2004;56(3): 400-10.<br />
4. Khashan AS at all: Higher risk of offspring schizophrenia following antenatal maternal exposure<br />
to severe adverse life events. Arch Gen Psychiatry. 2008; 65(2): 146-52.<br />
Fot. Shutterstock<br />
28 Farmacja i ja Czerwiec 2008
Sprzedaż ilościowa<br />
200 000<br />
150 000<br />
100 000<br />
50 000<br />
0<br />
VerdinaFix Konkurent 1 Konkurent 2<br />
*wśród mieszanek ziołowych wspomagających wątrobę Verdinafix jest najlepiej<br />
sprzedającą się herbatką w okresie grudzień-luty 2008. Dane IMS Dataview<br />
*Prawidłową pracę wątroby oraz prawidłowe procesy trawienne.
MEDYCYNA<br />
obserwatorium gastrologiczne<br />
Jelito<br />
a psyche<br />
dr n. med. Krzysztof<br />
Wojciechowski<br />
Praca serca, rytm oddychania, laktacja,<br />
wydzielanie potu i wiele<br />
innych reakcji fizjologicznych<br />
znajduje się pod kontrolą zarówno<br />
układu nerwowego, a szczególnie jego<br />
części wegetatywnej, jak i różnych hormonów.<br />
Bodźce powstające w układzie<br />
nerwowym i endokrynnym mają za zadanie<br />
nie tylko integrować działanie naszych<br />
narządów wewnętrznych, ale też przystosowywać<br />
je do potrzeb organizmu w sytuacjach<br />
ekstremalnych, takich jak zagrożenie<br />
i potrzeba ucieczki.<br />
Czynności naszego organizmu zależą w dużym<br />
stopniu od środowiska zewnętrznego oraz od<br />
naszych emocji. Jak stres działa na przewód<br />
pokarmowy i z czego to wynika?<br />
PRZYGOTOWANI DO UCIECZKI<br />
To, jak działa nasze ciało, stanowi dziedzictwo<br />
przystosowujące nas do przetrwania<br />
w sytuacjach, z którymi współcześnie<br />
nie mamy już do czynienia, takich jak<br />
agresja dzikich zwierząt czy ekstremalne<br />
warunki atmosferyczne. Spotykamy się<br />
natomiast z ich ekwiwalentami, a nasz<br />
organizm reaguje jak w warunkach pierwotnych:<br />
lęk powoduje reakcje zwiększające<br />
szansę na zwycięstwo w walce lub<br />
szansę udanej ucieczki. To tłumaczy przyspieszenie<br />
czynności serca i wzrost ciśnienia<br />
tętniczego pod wpływem stresu.<br />
Trudniej jednak wytłumaczyć reakcje na<br />
stres ze strony układów bezpośrednio<br />
niebiorących udziału w „walce”, na przykład<br />
przewodu pokarmowego. Być może<br />
niektóre przejawy tego przystosowania<br />
mają na celu takie skierowanie przepływu<br />
krwi, aby jej większość zaopatrywała zaangażowane<br />
w wysiłek fizyczny mięśnie<br />
szkieletowe, a nie łożysko trzewne.<br />
Ból trzewny czy somatyczny? Może to wyjaśnić badanie czynności mózgu.<br />
mu wypróżnień w postaci przewlekłej<br />
biegunki lub zaparć, bądź obu tych objawów<br />
występujących naprzemiennie.<br />
Interpretacja tych patologii uwzględnia<br />
istnienie zależności przewodu pokarmowego<br />
od bodźców z układu nerwowego<br />
– czyli osi mózg – jelito. Dotychczas nie<br />
Dowodów na związek<br />
czynności ośrodkowego<br />
układu nerwowego<br />
z czynnością jelit dostarczają<br />
nowoczesne badania mózgu.<br />
rozstrzygnięto, na którym jej odcinku<br />
znajduje się istota choroby. Jest jednak<br />
coraz więcej danych przekonujących,<br />
że należy uwzględniać wiele, wydawałoby<br />
się zupełnie niespodziewanych czynników.<br />
Na przykład obserwowane niekiedy rodzinne<br />
występowanie zespołu jelita nadwrażliwego<br />
może świadczyć bądź o genetycznym<br />
uwarunkowaniu cech sprzyja-<br />
OŚ MÓZG – JELITO<br />
Nie można w tak prosty sposób wytłumaczyć<br />
innych zaburzeń czynności przewodu<br />
pokarmowego, choć zwiększenie<br />
ich nasilenia pod wpływem stresu jest<br />
wyraźne. Dotyczy to zarówno niektórych<br />
przypadków dyspepsji, jak i zespołu jelita<br />
nadwrażliwego (IBS) – czy to przebiegającego<br />
z przewagą bólów brzucha i wzdęć,<br />
czy też z dominującym zaburzeniem rytjących<br />
ujawnieniu się choroby, za czym<br />
przemawiają wyniki badań na bliźniętach<br />
z IBS, bądź też mówią o sile zjawisk „uczenia<br />
się”, czyli przejmowania wzorców<br />
zachowań przez dzieci od demonstrującego<br />
objawy choroby rodzica, bądź też<br />
narzucania tych wzorców dzieciom przez<br />
chorego rodzica.<br />
NOWE METODY DIAGNOSTYKI<br />
Dowodów na związek czynności ośrodkowego<br />
układu nerwowego z czynnością<br />
jelit dostarczają nowoczesne badania<br />
obrazowe czynności mózgu, takie jak<br />
pozytronowa tomografia emisyjna (PET),<br />
czynnościowy rezonans magnetyczny<br />
(fMRI) czy magnetoencefalografia (MEG).<br />
Pozwalają one na nowo badać i obiektywizować<br />
różnice pomiędzy bólem trzewnym<br />
i somatycznym, modulujący wpływ<br />
stresu na czynność przewodu pokarmowego<br />
oraz działanie leków. Co więcej,<br />
otwiera to drogę do ponownej oceny znaczenia<br />
psychoterapii i technik behawioralnych<br />
w leczeniu chorób przewodu<br />
pokarmowego.<br />
Fot. Shutterstock<br />
30 Farmacja i ja Czerwiec 2008
owoc kolendry<br />
wspomaga prawidowe<br />
trawienie<br />
ziele mity<br />
wspomaga<br />
prawidow prac<br />
wtroby<br />
jak jest wydzielanie óci<br />
owoc kminku<br />
sprzyja naturalnej<br />
pracy jelit<br />
Od dzi polecaj herbatk VerdinaFix!!!<br />
*Prawidłową pracę wątroby oraz prawidłowe procesy trawienne.
MEDYCYNA<br />
suplementacja diety<br />
Naturalne<br />
adaptogeny<br />
dr n. farm.<br />
Katarzyna Żurowska<br />
Kiedy wymagania otaczającego świata stają się<br />
zbyt duże, wewnętrzna równowaga organizmu<br />
zostaje zachwiana. To początek drogi do<br />
poważnych schorzeń.<br />
Normalizujący wpływ na procesy<br />
fizjologiczne podlegające<br />
działaniu niekorzystnych<br />
warunków zewnętrznych mają<br />
adaptogeny. Nazwano je w ten sposób,<br />
ponieważ pomagają organizmowi adaptować<br />
się do trudnych warunków otoczenia.<br />
Są to substancje aktywne wywołujące<br />
w organizmie wzrost odporności<br />
na szkodliwe stresory – chemiczne, fizyczne<br />
lub biologiczne czynniki środowiska<br />
zewnętrznego. Cechą szczególną adaptogenów<br />
jest to, że pod ich wpływem odpowiedź<br />
organizmu na niekorzystne czynniki<br />
zewnętrzne jest niespecyficzna.<br />
Polega na utrzymaniu homeostazy organizmu<br />
na prawidłowym poziomie.<br />
TROCHĘ HISTORII<br />
Termin „adaptogen” zaproponował<br />
w 1947 r. farmakolog rosyjski Mikołaj<br />
Lazariew, opisując nieoczekiwane efekty<br />
działania dibazolu (2-benzylbenzimidazolu),<br />
którego działanie, w badaniach<br />
prowadzonych na myszach, wzmagało<br />
odporność organizmu na stres. Obecnie<br />
podejmuje się próby opisania komórkowych<br />
mechanizmów ochronnych adaptogenów<br />
za pomocą metod biologii molekularnej.<br />
Sądzi się też, że adaptogeny mogą<br />
działać jak słabe „prostresory” redukujące<br />
reaktywność systemu obronnego organizmu<br />
lub podwyższające poziom podstawowy<br />
mediatorów wprzęgniętych<br />
w odpowiedź na stres.<br />
ADAPTOGENY A SUBSTANCJE<br />
STYMULUJĄCE<br />
Wyjaśnienia wymaga duże podobieństwo<br />
adaptogenów do substancji o działaniu<br />
stymulującym, jedne i drugie powodują<br />
bowiem mobilizację sił organizmu. Różnica<br />
między nimi polega na tym, że<br />
w przypadku środków stymulujących<br />
ostatecznym następstwem ich wpływu<br />
jest obniżenie wydolności organizmu,<br />
zaś w przypadku adaptogenów wydolność<br />
organizmu po reakcji na stres nie obniża<br />
się poniżej poziomu fizjologicznego.<br />
ROŚLINNE SKARBY<br />
Jednym ze źródeł substancji o działaniu<br />
adaptogennym są rośliny. Pochodzą z wielu<br />
miejsc na kuli ziemskiej, należą do<br />
różnych gatunków, a zawarte w nich substancje<br />
aktywne, choć powodują ten sam<br />
niespecyficzny rodzaj aktywności, mają<br />
różną naturę chemiczną.<br />
Najczęściej wykorzystywanymi roślinami<br />
o działaniu adaptogennym są: Panax ginseng<br />
(żeń-szeń), Eleuterococcus senticosus (eleuterokok<br />
kolczysty), Schizandra chinensis<br />
(cytryniec chiński), Rhodiola rosea (różeniec<br />
górski) i Withania somnifera (witania).<br />
Wśród roślin o potencjalnym działaniu<br />
adaptogennym, również stosowanych<br />
obecnie w innych wskazaniach, znalazły<br />
się Bryonia alba (przestęp biały), Angelica<br />
sinensis (dzięgiel chiński), Scutellaria baicalensis<br />
(tarczyca bajkalska), Ocimum sanctum<br />
(bazylia), Salvia miltiorrhiza (szałwia czerwonokorzeniowa),<br />
Leuzea carthamoides<br />
(szczodrak krokoszowaty), Smilax china<br />
(kolcorośl chińska), Ginkgo biloba (miłorząb<br />
japoński), Lepidium meyenii (maca), Glycyrrhiza<br />
glabra (lukrecja gładka), Cimicifuga<br />
racemosa (pluskwica zwyczajna), a także<br />
Hypericum perforatum (dziurawiec zwyczajny)<br />
i Echinacea (jeżówka).<br />
Być może w niedalekiej przyszłości będziemy<br />
szeroko korzystać na co dzień<br />
z ich cennych właściwości adaptogennych.<br />
Potrzeba jeszcze niezbędnych badań,<br />
które dadzą dokładny obraz zawartych<br />
w nich czynników aktywnych i bezsprzecznie<br />
potwierdzą bezpieczeństwo stosowania<br />
oraz skuteczność we wspomaganiu<br />
fizjologicznych funkcji organizmu.<br />
Piśmiennictwo:<br />
1. Panossian A., Wikman G., Wagner H.: Plant adaptogens III. Earlier and more recent aspects<br />
and concepts on their mode of action. Phytomedicine 1999; 6: 287-300.<br />
2. Pike J.L., Smith T.L., Hauger R.L. et al.: Chronic life stress alters sympathetic, neuroendocrine<br />
and immune responsivity to an acute psychological stressor in humans. Psychosom. Med.<br />
1997; 59: 447-457.<br />
3. Brekhman I.I., Dardymov I.V.: New substances of plant origin which increase nonspecific<br />
resistance. Ann. Rev. Pharmacol. 1968; 8: 419-430.<br />
Fot. Shutterstock<br />
32 Farmacja i ja Czerwiec 2008
Stała towarzyszka podróży<br />
Twoich pacjentów!<br />
Zmiana otoczenia to jedna z przyczyn powstawania<br />
zaparć. A właśnie nadszedł czas wiosenno-letnich<br />
wyjazdów urlopowych.<br />
Przypomnij swoim pacjentom, aby<br />
koniecznie zabrali ze sobą Xennę Extra!!!<br />
XennaExtra to lek pochodzenia roślinnego, który<br />
skutecznie, ale niegwałtownie pomaga usunąć nawet<br />
trudniejsze zaparcia.<br />
Xenna Extra – niezbędna w Twojej aptece!<br />
XENNA® EXTRA (Sennae fructus pulveratus + Sól wapniowa sennozydów 20%) (240,0 mg + 49,0 mg), tabletki, Dawka 17 mg antranoidów. Skład: 1 tabletka zawiera substancje czynne: Sennae fructus pulveratus 240,0 mg, Sól wapniowa sennozydów 20% 49,0 mg oraz substancje<br />
pomocnicze. Opis działania i wskazania: Xenna® Extra jest lekiem do stosowania w doraźnym leczeniu zaparć. Zawiera ziołowy składnik przeczyszczający tj. sproszkowane strąki senesu a także sól wapniową sennozydów. Sposób stosowania i droga podania: Stosować doustnie.<br />
Dorośli i dzieci powyżej 12 r. ż.: jednorazowo 1 tabletkę najlepiej przed snem; w razie potrzeby dawkę można powtórzyć lub zwiększyć do 2 tabletek podanych 1 raz dziennie. Zaleca się przyjmowanie najniższej dawki powodującej uzyskanie efektu miękkiego stolca. Nie należy przekraczać<br />
łącznej dawki 2 tabletek leku Xenna® Extra, w ciągu doby. Działanie leku następuje po 6-12 godzinach i dlatego powtórna dawka leku może zostać podana dopiero po upływie tego czasu. Nie zaleca się stosowania dłużej niż 7-10 dni. Nie należy stosować leku Xenna® Extra,<br />
jeśli występuje: Niedrożność jelit. Ostre stany zapalne w jamie brzusznej (np. zapalenie wyrostka robaczkowego) choroba Crohna, ostre zapalenie okrężnicy. Nadwrażliwość na sennozydy lub inny składnik preparatu. Niezdiagnozowane bóle w jamie brzusznej. Stany odwodnienia<br />
z towarzyszącą utratą elektrolitów. Miesiączka. Ciąża: Nie zaleca się stosowania leku w okresie ciąży. Okres karmienia piersią: Aktywne metabolity przechodzą w niewielkiej ilości do mleka matki, dlatego nie zaleca się stosowania leku u kobiet karmiących piersią. Prowadzenie<br />
pojazdów i obsługa maszyn: Nie stwierdzono, aby Xenna® Extra upośledzała zdolność do prowadzenia pojazdów i obsługi urządzeń mechanicznych. Stosowanie leku u dzieci: Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 roku życia. W przypadku zażycia większej dawki leku<br />
Xenna® Extra niż zalecana mogą wystąpić: bóle brzucha, biegunka. W takich przypadkach należy skontaktować się z lekarzem. W razie przyjęcia większej niż zalecana dawki leku, należy niezwłocznie zwrócić się do lekarza lub farmaceuty. W przypadku pominięcia dawki leku Xenna®<br />
Extra: Nie stosować dawki podwójnej w celu uzupełnienia pominiętej dawki. Na rynku dostępny jest również preparat Xenna®. Xenna® Extra zawiera dwukrotnie większą dawkę antranoidów niż Xenna®. Możliwe działania niepożądane: Jak każdy lek Xenna® Extra może powodować<br />
działania niepożądane. Niekiedy mogą wystąpić: bóle brzucha, biegunka i zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej, a szczególnie niedobór potasu (hipokalemia), nudności. Przewlekłe, niezgodne z zaleceniami, stosowanie może powodować przebarwienie błony śluzowej okrężnicy<br />
(Pseudomelanosis coli), białkomocz i krwiomocz oraz upośledzenie czynności motorycznej jelita grubego. Sennozydy mogą zmieniać barwę moczu. W przypadku wystąpienia innych objawów niepożądanych, nie wymienionych w tej ulotce, należy poinformować o nich lekarza. Podmiot<br />
odpowiedzialny: US Pharmacia Sp. z o.o. ul. Ziębicka 40, 50–507 Wrocław Pozwolenie nr: 8631. Produkt dostępny bez recepty.
MEDYCYNA<br />
znane rośliny, nieznane możliwości<br />
Spokój<br />
z Prowansji<br />
lek. med.<br />
Paweł Kańka<br />
Kojarzy nam się z latem, słońcem i fioletem<br />
prowansalskich pól. Lawenda jednak to dużo<br />
więcej niż tylko piękne kwiaty. To skuteczny lek<br />
dany nam przez naturę.<br />
NA NERWY<br />
Mimo wielokierunkowego działania antyseptycznego<br />
lawendy najczęściej wykorzystujemy<br />
jednak jej właściwości uspokajające<br />
i relaksujące. Efekt ten najłatwiej<br />
uzyskać, stosując lawendę doustnie.<br />
Lawendę (rodzina Labiatae) wywodzącą<br />
się z wybrzeża Morza Śródziemnego<br />
uprawia się obecnie na szeroką<br />
skalę głównie w południowych krajach<br />
Europy i Stanach Zjednoczonych.<br />
Jest ceniona ze względu na pozyskiwany<br />
z kwiatów olejek eteryczny wykorzystywany<br />
zarówno w medycynie, jak i kosmetologii.<br />
Surowcem mogą być również same<br />
kwiaty i liście.<br />
Właściwości aromatyczne lawendy wykorzystywano<br />
już w starożytnym Rzymie,<br />
gdzie stosowano ją do perfumowania wody<br />
do kąpieli. Słowo Lavandula, będące łacińską<br />
nazwą rośliny, wywodzi się prawdopodobnie<br />
od czasownika lavare, znaczącego<br />
„myć się”.<br />
NA OPARZENIA I RANY<br />
Lawenda to jednak nie tylko zioło do<br />
uatrakcyjnienia kąpieli. Od dawna znane<br />
są jej antyseptyczne właściwości. W średniowieczu<br />
za pomocą pęczków lawendy<br />
zawieszonych przed domem chroniono<br />
się przed dżumą i innymi „zarazami”.<br />
Na frontach I wojny światowej olejek lawendowy<br />
wykorzystywano do opatrywania<br />
ran. Wskazanie to nie traci na warto-<br />
Na wzdęcia i kolkę też<br />
Lawenda może być też wykorzystywana<br />
w dolegliwościach gastrycznych,<br />
tj. niestrawności, bólach brzucha, wzdęciach<br />
i kolce jelitowej. Szczególnie dużą<br />
skuteczność obserwuje się u dzieci<br />
i osób starszych.<br />
ści – do dziś wykorzystuje się ten olejek<br />
jako środek pierwszej pomocy w przypadku<br />
oparzeń i ukąszeń owadów, gdyż<br />
uśmierza ból i łagodzi stany zapalne.<br />
Właściwości antyseptyczne pomocne są<br />
też w leczeniu ropiejących, trudno gojących<br />
się ran i owrzodzeń. Roztwór olejku nadaje<br />
się również do płukania jamy ustnej<br />
i gardła w stanach zapalnych oraz jako<br />
składnik inhalacji w nieżytach oskrzeli,<br />
płuc, krtani i gardła.<br />
A co ze stosowaniem zewnętrznym? Ciekawe<br />
badania opublikowano w 2005 r.<br />
w „International Journal of Neuroscience”.<br />
Amerykańscy naukowcy udowodnili<br />
w nich, że chcąc skorzystać z uspokajającego<br />
działania lawendy, wystarczy<br />
zaopatrzyć się w kosmetyki o jej zapachu.<br />
Badaniu poddano 11 osób, które wąchały<br />
lawendowy żel. Badacze sprawdzali<br />
częstość skurczów serca, nastrój i zrelaksowanie<br />
uczestników oraz sprawność liczenia.<br />
Okazało się, że po takiej sesji zapachowej<br />
badani mieli lepszy nastrój<br />
i byli bardziej zrelaksowani. Potwierdzały<br />
to także obiektywne przesłanki – poprawiła<br />
się ich sprawność liczenia. Na<br />
krótko jednak.<br />
NA SERCE<br />
Japończycy, chcąc udowodnić dobroczynny<br />
wpływ lawendy, skorzystali z bardziej<br />
obiektywnych metod badawczych. Postanowili<br />
ocenić wpływ lawendowej aromaterapii<br />
na ukrwienie mięśnia sercowego.<br />
Metodą USG oceniali przepływ krwi przez<br />
tętnice wieńcowe u 30 młodych zdrowych<br />
mężczyzn przed i po 30-minutowej inhalacji<br />
roztworem olejku eterycznego. Wyniki<br />
pokazały, że terapia zwiększyła przepływ<br />
wieńcowy o ok. 25%. Dodatkowo<br />
zaobserwowano znaczne zmniejszenie<br />
stężenia kortyzolu. Zmiany, choć krótkotrwałe,<br />
z pewnością mają duże znaczenie<br />
dla zachowania zdrowego serca.<br />
Piśmiennictwo:<br />
1. Field T. et al. Lavender fragrance cleasing gel effects on relaxation. Int J Neurosci. 2005 Feb;<br />
115(2):207-22.<br />
2. Shiina Y et al. Relaxation effects of lavender aromatherapy improve coronary flow velocity reserve<br />
in healthy men evaluated by transthoracic Doppler echocardiography. Int J Cardiol. 2007 Aug 7.<br />
Fot. Shutterstock<br />
34 Farmacja i ja Czerwiec 2008
LIFESTYLE<br />
firmowe stresory<br />
Jak poradzić sobie ze<br />
Praca w aptece to nie sielanka. Możesz być<br />
uczestnikiem wielu sytuacji, które<br />
wyprowadzą cię z równowagi. Poznaj<br />
zagrożenia, by oswoić je śmiechem<br />
i wiedzieć, jak sobie<br />
z nimi poradzić.<br />
ZŁOŚLIWOŚĆ PRZEDMIOTÓW MARTWYCH<br />
Na zewnątrz 35 stopni, a lodówka zepsuta. Cholera jasna! Nie mogła<br />
zepsuć się zimą? I gdzie włożyć przygotowane w domu kanapki, bo<br />
w końcu ile można jeść kebaby i naleśniki na mieście... Brudny kubek<br />
z resztkami kawy znowu zostawiony przez kogoś na blacie. Czy ci<br />
ludzie w domu też po sobie nie sprzątają? Płyn do naczyń się<br />
skończył...<br />
STRES PRZEWLEKŁY<br />
Nasz organizm nie odróżnia<br />
zagrożenia fizycznego od<br />
psychicznego. Dlatego takie<br />
same reakcje obronne uruchamia<br />
na widok podbiegającego do nas<br />
rozłoszczonego człowieka, jak i na<br />
podniesiony w telefonie głos szefa<br />
czy spóźnienie w dostawie leków.<br />
Jeśli jednak takie reakcje obronne<br />
uruchamiane są zbyt często, mogą<br />
przerodzić się w stan permanentnej<br />
gotowości do obrony, zwanej stresem<br />
przewlekłym. A ten źle wpływa<br />
na stan naszego zdrowia.<br />
PRACA STRESUJE, BO... JEST PRACĄ<br />
Są takie dni, kiedy stojąc za ladą w aptece, możesz się zdenerwować<br />
na wszystko. Upał na zewnątrz, upał wewnątrz. Tłok, kolejka<br />
pacjentów do obsłużenia. Ich głośne rozmowy, uporczywy kaszel<br />
jednego z nich, zawodzący płacz dziecka. Koleżanka od rana narzeka<br />
na migrenowy ból głowy, nie masz wsparcia z jej strony. Praca się<br />
nawarstwia, kolejka wydłuża. To tylko zwiększa irytację.<br />
36 Farmacja i ja Czerwiec 2008
LIFESTYLE<br />
firmowe stresory<br />
stresem w pracy?<br />
NIESPODZIEWANA AWARIA SPRZĘTU<br />
Sprzęt laboratoryjny znowu się zepsuł. Wezwany na pomoc<br />
fachowiec diagnozuje: konieczna będzie wymiana części. Do<br />
naprawy zabiera się z charakterystycznym brakiem pośpiechu<br />
– w końcu to nie on ma przestój w wykonywaniu pracy. Zamówienia<br />
na leki czekają. Co powiedzieć pacjentom? Kiedy nadrobić stracony<br />
czas? Czy trzeba będzie wobec tego zostać po godzinach? A jeśli tak<br />
– kto odbierze dzieci z przedszkola, kto poda im obiad? Pytania się<br />
mnożą, stres narasta.<br />
OPÓŹNIENIA W DOSTAWIE<br />
Zamówione poprzedniego dnia leki<br />
miały być na czas. Niestety, dostawca<br />
znów się spóźnia. Telefon ponaglający<br />
nic nie pomaga – już wyjechał, stoi<br />
w korku. Ciebie jednak nie interesują<br />
przeciwności losu. Tym bardziej że<br />
musisz uporać się ze zirytowanymi<br />
klientami, którzy, jak na złość,<br />
masowo napływają na czas do apteki.<br />
Weź trzy głębokie oddechy i po raz<br />
kolejny odpowiedz, że za tę sytuację<br />
nie ty jesteś odpowiedzialny.<br />
SZEF JAK CHMURA GRADOWA<br />
Szef nie krzyczy – szef dobitnie wyraża swoje poglądy. Szef nie<br />
zapomina – on po prostu nie zaśmieca pamięci zbędnymi<br />
informacjami. Szef się nie myli – tylko podejmuje ryzyko. Szef nie się<br />
krzywi – on uśmiecha się bez entuzjazmu. Szef się nie spóźnia – jego<br />
zatrzymują ważne sprawy. I tak dalej, i tak dalej. A ty, jako<br />
pracownik, musisz mieć do tego dystans. Nawet kiedy jesteś<br />
wezwany na dywanik, by tłumaczyć się z niezależnych od ciebie<br />
opóźnień w dostawie leków lub awantury w aptece, do której<br />
doszło z powodu nadmiernego poirytowania pacjentów.<br />
SCENY JAK Z „DNIA ŚWIRA”<br />
– Proszę pana, nam już głowa pęka od walenia tym młotem! – Że co?<br />
Że pan też pracuje? A ja to niby co? Na urlopie jestem?...<br />
Ciągnące się wokół miejsca pracy remonty, przebudowy, likwidacje<br />
awarii i towarzyszący im nieustanny hałas zwiększa irytację, stres<br />
i poczucie zmęczenia. Można próbować założyć: walczę z tym, na co<br />
mam wpływ. To, na co wpływu nie mam, ignoruję. Umiesz tak się<br />
wyłączyć?<br />
Projekt: OUTLINE Studio
LIFESTYLE<br />
rozmowa<br />
Rozkwitam<br />
na scenie<br />
Piękna i utalentowana. Aktorka i piosenkarka. Świetnie gotuje, w wolnych<br />
chwilach maluje obrazy. <strong>Olga</strong> Bończyk żyje intensywnie, ale we własnym<br />
tempie. Być może dzięki temu ma w sobie godny pozazdroszczenia spokój.<br />
Farmacja i ja: Podobno zaczęła<br />
Pani malować dopiero kilka lat<br />
temu. To było spełnienie marzeń<br />
czy recepta na codzienny stres?<br />
<strong>Olga</strong> Bończyk: Raczej próba sił. Znalazłam<br />
się w takiej sytuacji, że telefon przestał<br />
dzwonić i mogłam zostać bez pracy.<br />
Ponieważ jestem zodiakalnym Koziorożcem,<br />
nie lubię stać w miejscu. Wiedziałam,<br />
że zawodowa przerwa nie będzie trwać<br />
wiecznie i pomyślałam, że to dobry moment,<br />
by spełnić jedno ze swoich pragnień.<br />
Maluję to, co zawsze chciałam mieć na<br />
ścianach. Kopiuję oryginały. Tak długo<br />
patrzę na obraz, aż dostrzegam w nim<br />
wszelkie szczegóły, załamania światła<br />
i pracuję dopóty, dopóki moja praca stanie<br />
się podobna do oryginału. Zajmuje<br />
mi to mnóstwo czasu, ale na szczęście<br />
jestem osobą nauczoną cierpliwości.<br />
To szkoła muzyczna nauczyła Panią<br />
takiego spokoju i opanowania?<br />
Zawsze umiałam panować nad emocjami.<br />
Nie oznacza to oczywiście, że jestem ich<br />
pozbawiona, ale na co dzień staram się<br />
być, nazwijmy to, zrównoważona. Nie<br />
wybucham publicznie płaczem, nie żalę<br />
się wszystkim z moich smuteczków.<br />
A jednak w ostatnim odcinku „Jak<br />
oni śpiewają”, kiedy widzowie zde-<br />
cydowali, że nie przechodzi Pani do<br />
kolejnego etapu, miała Pani szkliste<br />
oczy.<br />
Ten program zdumiał mnie samą. Bardzo<br />
zżyłam się ze wszystkimi uczestnikami,<br />
ekipą, muzykami, reżyserami. Wiele osób<br />
mocno mi kibicowało, twierdziło nawet,<br />
że powinnam wygrać. Kiedy okazało się,<br />
że nie wchodzę do półfinału, przyjęłam<br />
to spokojnie, bo wiedziałam, jakimi zasadami<br />
rządzi się takie show. Widzowie<br />
mają prawo wybrać swojego faworyta.<br />
Podczas przerwy na reklamy podeszło do<br />
mnie mnóstwo ludzi. Pocieszali mnie,<br />
współczuli, niektórzy mieli łzy w oczach.<br />
Zupełnie się wtedy rozkleiłam.<br />
A jednak na koniec zupełnie spokojnie<br />
zaśpiewała Pani arię z „Traviaty”…<br />
Bo z drugiej strony tak wielkie poparcie<br />
bardzo mnie wzmocniło. To niesamowicie<br />
budujące uczucie, kiedy ma się<br />
obok siebie życzliwe osoby. Dlatego<br />
czuję, że wyszłam z tego programu<br />
obronną ręką. Zrobiłam wszystko,<br />
by śpiewać jak najlepiej, i myślę,<br />
że udowodniłam, że<br />
naprawdę umiem to<br />
robić.<br />
Zapraszano Panią do tego programu<br />
już od pierwszej edycji. Czemu nie<br />
wyrażała Pani zgody?<br />
Ze strachu. Bałam się, że odpadnę w pierwszym<br />
odcinku i widzowie pomyślą, że nie<br />
umiem śpiewać. To bardzo proste skojarzenie.<br />
Dokładnie tak jest w przypadku<br />
„SmaczneGo!”. Jestem w tym programie<br />
tylko prowadzącą, gotują kucharze i goście,<br />
a jednak, kiedy ktoś zaprasza mnie na<br />
imprezę kulinarną, często słyszę pytanie,<br />
ile porcji mogę na niej ugotować. Obawiałam<br />
się, że przy „Jak oni śpiewają”<br />
będzie podobnie. Odpadnę i tym samym<br />
zostanę w pamięci jako ta nieśpiewająca.<br />
Tymczasem od 22 lat utrzymuję się ze<br />
śpiewania, daję koncerty i traktuję to jako<br />
bardzo poważną część swojego życia zawodowego.<br />
<strong>Olga</strong> Bończyk<br />
Aktorka teatralna i filmowa,<br />
piosenkarka. Ogromną popularność<br />
zdobyła dzięki roli doktor Edyty<br />
w popularnym serialu „Na dobre i na<br />
złe”, na stałe współpracuje z teatrami<br />
warszawskimi. Jako piosenkarkę<br />
widzowie mogą ją najczęściej usłyszeć<br />
w recitalach „Piosenki z klasą”<br />
(przeboje filmowe w polskich<br />
tłumaczeniach) i „Trzeba marzyć”<br />
(polskie przeboje z lat 50. i 60.).<br />
Prowadzi telewizyjny show kulinarny<br />
„SmaczneGo!”. Jest ambasadorem<br />
projektu „Dźwięki Marzeń”, którego<br />
celem jest rehabilitacja dzieci, które<br />
urodziły się z wadą słuchu.<br />
Fot. AKPA
LIFESTYLE<br />
rozmowa<br />
Procentują lata nauki w szkole muzycznej?<br />
Na pewno. Wiem, że mam takie przygotowanie<br />
i umiejętności, których aktor nie<br />
posiądzie w szkole aktorskiej, bo zwyczajnie<br />
brakuje mu na to czasu. Skończyłam<br />
wydział wokalno-aktorski, ale w moim<br />
życiu muzyka zawsze była na pierwszym<br />
miejscu.<br />
A dziś zderza się z aktorstwem?<br />
Nie musi. Jestem aktorką, kiedy wychodzę<br />
na scenie lub staję przed kamerą, a wokalistką,<br />
kiedy występuję na estradzie. Nie<br />
ma rzeczy ważniejszej i mniej ważnej.<br />
Robię to, co w danym momencie jest do<br />
zrobienia. Uważam, że skoro szczęśliwie<br />
zostałam obdarzona jakimiś zdolnościami<br />
artystycznymi, to grzechem byłoby<br />
ich nie wykorzystać.<br />
Wychowywała się Pani po części<br />
w świecie ciszy. Pani rodzice nie słyszeli.<br />
Gdzie szukała pani wsparcia,<br />
kiedy miała problemy w szkole?<br />
Mimo to wraz z moim starszym bratem<br />
Mirkiem zawsze przybiegaliśmy do nich<br />
w kryzysowych sytuacjach. Bardzo w nas<br />
wierzyli. Gdyby tak nie było, nie wysłaliby<br />
nas do tego typu szkół. A im mniej<br />
nam mogli pomóc, tym ich wiara była<br />
większa. A trzeba przyznać, że nie zawsze<br />
dawałam sobie radę i przynosiłam dwóje.<br />
W takich chwilach myślałam, czy nie<br />
lepiej zostać biologiem. Potem<br />
jednak spokojnie kalkulowałam,<br />
że przecież chcę być<br />
artystką. Moja pani profesor od fortepianu<br />
zawsze powtarzała, że jestem stworzona<br />
na scenę, bo tam rozkwitam. I rzeczywiście<br />
coś w tym było. Na co dzień byłam<br />
bardzo nieśmiałą osobą.<br />
To dość częsty przypadek wśród artystów.<br />
Nieśmiali ludzie szukają sposobu<br />
na uwolnienie emocji.<br />
Scena na pewno to ułatwia. Można przebrać<br />
się za kogoś innego, poudawać troszkę<br />
i w ten sposób poszukać wyjścia ze<br />
swojej skorupy. Prywatnie nie przepadam<br />
za tym, za to uwielbiam popisywać się na<br />
estradzie, udowadniać, że coś umiem,<br />
dzielić się tym i cieszyć.<br />
Stresuje się Pani przed występem?<br />
Zawsze. W środku kompletnie się gotuję,<br />
ale ponieważ wiem, że stres się udziela,<br />
staram się go nie okazywać. Ba, kiedy mam<br />
wyjść na scenę, unikam ludzi, którzy panikują<br />
albo epatują swoimi emocjami.<br />
Wiem, że to nic nie daje, a sporo utrudnia.<br />
Wolę się skupić, wziąć pięć głębokich<br />
oddechów, bo wiem, że po dwóch, trzech<br />
minutach występu stres zamieni się w radość.<br />
Chodzi tylko o to, by opanować ten<br />
pierwszy moment.<br />
Może dlatego jest Pani postrzegana<br />
jako rozsądna, spokojna osoba, która<br />
nie goni za sukcesem.<br />
Po prostu nie żyję życiem zawodowym<br />
przez całą dobę. Kiedy kończę pracę, zamieniam<br />
się w domatorkę. Siadam na<br />
tarasie, gotuję kolację dla przyjaciół, piję<br />
wino, czytam książki. Nie ma dla mnie<br />
nic przyjemniejszego, a moje życie prywatne<br />
w ogóle nie podlega prawom show-<br />
-biznesu. Nie bywam w klubach, na bankietach.<br />
Kiedy tylko wiem, że mogę<br />
wrócić do domu, włączyć muzykę, wziąć<br />
kota na kolana albo posadzić kwiaty<br />
w ogrodzie, już jestem szczęśliwa. Bankiety<br />
mnie nudzą, w dodatku często nie<br />
smakuje mi podawane tam jedzenie, bo<br />
sama gotuję lepiej.<br />
I podobno bez wpadek.<br />
Kiedy gotuję dla innych, rzeczywiście<br />
zwykle wszystko mi się udaje. Może dlatego,<br />
że goście są dla mnie inspiracją.<br />
Później nie zawsze umiem powtórzyć daną<br />
potrawę. Nie mam już takiego zapału.<br />
A tak zapraszam przyjaciół, obmyślam<br />
menu, czasami razem coś przyrządzamy.<br />
Lubię gotować dla ludzi. Może dlatego,<br />
że potem mnie chwalą (śmiech). Sama jestem<br />
wobec siebie niezmiernie krytyczna.<br />
Rozmawiała Anna Niewiadomska
LIFESTYLE<br />
psychologia<br />
Bywają chwile,<br />
gdy każdy z nas ma<br />
ochotę rzucić wszystko<br />
i zastosować<br />
remedium, o jakim<br />
śpiewała Maryla<br />
Rodowicz, czyli<br />
„wsiąść do pociągu<br />
byle jakiego, nie dbać<br />
o bagaż, nie dbać<br />
o bilet”. Nauka<br />
odpoczywania to<br />
szukanie czynności,<br />
które dają najwięcej<br />
przyjemności<br />
i oddawanie się im<br />
z odrzuceniem<br />
poczucia winy.<br />
SZTUKA<br />
wypoczywania<br />
Istnieje tyle sposobów na relaks, ilu<br />
ludzi. Każdy z nas po powrocie z pracy<br />
do domu myśli o tym, jak spędzić<br />
czas w taki sposób, aby mieć z tego<br />
przyjemność. Emeryci, ludzie niepracujący<br />
i osoby zawodowo zajmujące się<br />
domem, mają swój plan dnia, w którym<br />
nie może zabraknąć miejsca na odpoczynek.<br />
Dla naszego zdrowia niezbędne jest<br />
zachowanie proporcji: po zajęciach absorbujących<br />
nas mentalnie lub fizycznie<br />
nadchodzi czas na zwolnienie tempa.<br />
SŁODKICH SNÓW<br />
Bardzo ważnym elementem biernego<br />
wypoczynku jest sen. W zależności od<br />
wieku potrzeba innej ilości snu. Wbrew<br />
pozorom, im jesteśmy starsi, tym mniej<br />
go potrzebujemy. Nie jest to jednak taki<br />
rodzaj odpoczynku biernego, na jaki mamy<br />
ostateczny wpływ. Tutaj warunki stawia<br />
nasz organizm, a my jedynie możemy<br />
wprowadzać swoje modyfikacje, np. ustalając<br />
godziny snu. Najprościej mówiąc<br />
– śpij wtedy, gdy potrzebujesz.<br />
To ty jesteś panem swojego<br />
wolnego czasu i możesz wybrać<br />
to, dzięki czemu poczujesz,<br />
jak przestają ci ciążyć troski<br />
dnia. Nieważne, czy będzie<br />
to oglądanie telewizji czy<br />
intensywna jazda na rowerze.<br />
Relaks jest absolutnie uzależniony od<br />
naszej woli. To my decydujemy, czy pójdziemy<br />
na spacer, czy zostaniemy w domu<br />
i obejrzymy film. Wybieramy formę zależnie<br />
od wykonywanej przez nas na co<br />
dzień pracy, charakteru oraz nastroju. Kto<br />
napracował się fizycznie, chętnie wybierze<br />
wieczór przed telewizorem lub z ulubioną<br />
gazetą. Choć to rozrywka niepolecana<br />
przez lekarzy, którzy najchętniej widzieliby<br />
wszystkich na spacerze, nie odmawiajmy<br />
jej sobie od czasu do czasu. Kto<br />
odpoczywa najlepiej przy mało angażujących<br />
plotkach z życia gwiazd, niech się<br />
tego nie wstydzi. Ty jesteś panem swojego<br />
wolnego czasu i możesz wybrać to, dzięki<br />
czemu poczujesz, jak troski dnia przestają<br />
ciążyć ci na ramionach.<br />
TROCHĘ KULTURY…<br />
Wszystkie wieczory w tygodniu spędzone<br />
w fotelu mogą się okazać bardziej męczące<br />
niż aktywny wypoczynek. Nasze ciała<br />
zostały bowiem stworzone do ruchu.<br />
Aktywny wypoczynek sprzyja nie tylko<br />
poprawie kondycji fizycznej, ale i samopoczucia.<br />
Nawet zwykły spacer pomaga<br />
nabrać dystansu do kłębiących się w głowie<br />
myśli. Podczas niespiesznej przechadzki<br />
do parku można nagle zauważyć coś,<br />
na co byliśmy ślepi podczas codziennej<br />
podróży do pracy czy sklepu – klomb<br />
z kwiatami, nowy budynek, ławkę, posadzone<br />
drzewo.<br />
Dobrym pomysłem jest połączenie miłego<br />
z pożytecznym i udanie się do miejsca,<br />
do którego zazwyczaj nie mamy<br />
czasu często zaglądać – teatru lub opery.<br />
Ci, którzy wolą X muzę od aktorów oglądanych<br />
na żywo, mają szansę w inny,<br />
dojrzały sposób doświadczyć tego, co<br />
znają głównie dzięki dawnym wycieczkom<br />
z klasą do kina na adaptację jednej z lektur.<br />
Być może przekonanie o wyższości<br />
filmu nad przedstawieniem będzie można<br />
poddać weryfikacji? Dzięki zwykłemu<br />
Rys. Getty Images/FPM<br />
40 Farmacja i ja Czerwiec 2008
LIFESTYLE<br />
psychologia<br />
„ruszeniu się z domu” można odkryć<br />
dookoła siebie mnóstwo interesujących<br />
szczegółów.<br />
…I NATURY<br />
Jazda na rowerze, poprzez zwiększenie<br />
dystansu do pokonania, poszerza możliwości<br />
obcowania z naturą. Oddalenie<br />
się od domu, czy to na rowerze, czy autobusem<br />
lub pociągiem pozwala na chwilowe<br />
zostawienie codzienności za sobą.<br />
Poznawanie innych miast, miasteczek<br />
i wsi jest dobrą drogą do połączenia odpoczynku<br />
z zaspokojeniem ciekawości<br />
świata. Ostatnio wzrastającą popularnością<br />
zaczyna cieszyć się trekking – wędrówki<br />
przez ciekawe tereny. Na górskich<br />
ścieżkach trekkerów można rozpoznać<br />
z daleka po specjalnych kijkach w obu<br />
rękach. Zaprojektowano je w ten sposób,<br />
żeby pomagały przenosić część obciążeń<br />
z nóg na ręce. Innym wariantem tego<br />
sposobu na aktywny relaks jest tzw. nordic<br />
walking. Wymyślona w Skandynawii<br />
forma spacerów powoduje spalanie kalorii<br />
równie szybkie jak jogging.<br />
Jedną z ciekawszych form aktywnego<br />
wypoczynku jest wodny aerobik, tzw.<br />
akwaaerobik. Jest to połączenie klasycznych<br />
ćwiczeń z ruchami typowymi dla niektórych<br />
styli pływackich. Środowisko wodne<br />
zmniejsza ryzyko uszkodzeń mięśni i stawów,<br />
typowe dla ćwiczeń w sali.<br />
Nawet deszcz za oknem wcale nie musi<br />
oznaczać, że jesteśmy skazani na kolejny<br />
odcinek serialu w telewizji. Aktywnie<br />
odpocząć można również w domowym<br />
zaciszu, o ile znajdziemy coś, co będziemy<br />
mogli realizować jako hobby. Jeśli ktoś<br />
jako dziecko marzył o malowaniu, nauce<br />
języków obcych, tańca i poszerzaniu<br />
swojej wiedzy na różne tematy, na co czekać?<br />
Oczywiście, idealny moment to<br />
emerytura, jednak nie trzeba odkładać<br />
realizacji zainteresowań do czasu, w których<br />
metrykalnie będziemy się klasyfikować<br />
do grona słuchaczy uniwersytetu III<br />
wieku. Warto zacząć wcześniej, by potem<br />
na przykład dzielić się wiedzą z innymi<br />
na zajęciach organizowanych przez placówki<br />
dydaktyczne.<br />
Cokolwiek robisz, by odpocząć, nie licz<br />
czasu. Jest tylko twój i masz do niego<br />
pełne prawo.<br />
Sylwia Skorstad, Krzysztof Pawłowicz<br />
TEST<br />
Czy jesteś człowiekiem zmęczonym?<br />
Zdolności adaptacyjne zamieniają się czasem ze sprzymierzeńca w nieprzyjaciela.<br />
Dzieje się tak wtedy, gdy przez dłuższy czas jesteśmy poddani działaniu negatywnego<br />
czynnika, np. zmęczenia. Trudno obiektywnie ocenić, czy potrzeba nam<br />
wizyty u lekarza, czy tylko kilkudniowego wypoczynku. Poniższy test może pomóc<br />
w znalezieniu odpowiedzi na to pytanie. Przeczytaj pytania i udziel odpowiedzi<br />
z podanej listy. Za każą z nich przyznaj sobie odpowiednią liczbę punktów.<br />
Punktacja:<br />
• prawie nigdy – 1 punkt,<br />
• rzadko – 2 punkty,<br />
• czasami – 3 punkty,<br />
• często – 4 punkty,<br />
• prawie zawsze – 5 punktów.<br />
1) Często czuję się zmęczony/a, przez większość czasu fizycznie lub emocjonalnie<br />
wyczerpany/a.<br />
2) Zmieniając pozycję z leżącej na stojącą lub pochylając się nisko czuję się<br />
oszołomiony/a lub kręci mi się w głowie.<br />
3) Często miewam zawroty głowy. Czuję się jakbym się nie obudził/a lub jakbym<br />
wciąż śnił/a.<br />
4) Często mam problemy z wstaniem rano, chociaż położyłem/am się spać<br />
o rozsądnej porze.<br />
5) Piję więcej niż trzy filiżanki kawy, szklankę coli lub napoju z kofeiną dziennie,<br />
bo inaczej czuję, że nie jestem w stanie normalnie funkcjonować.<br />
6) Często przeziębiam się i łapię infekcje.<br />
7) Bez względu na porę dnia mam podkrążone oczy i „zmęczoną” skórę ze skłonnością<br />
do podrażnień.<br />
8) Odczuwam wzmożone łaknienie, szczególnie na słodycze i słone przekąski.<br />
9) Czuje się przytłoczony/a pracą, życiem rodziną, i codziennymi obowiązkami.<br />
10) Moje paznokcie stały się słabe i łamliwe, a włosy suche i pozbawione połysku.<br />
11) Po uprawianiu aktywności fizycznej czuję się bardziej zmęczony/a niż pełny/<br />
a energii.<br />
12) Temperatura mojego ciała wydaje się być nierównomierna (np. ręce i stopy<br />
są zimne, a twarz jest ciepła).<br />
13) Łatwo się irytuję, stałem/am się niecierpliwy/a, miewam nastroje depresyjne.<br />
14) W wolnym czasie jestem często zbyt zmęczony/a, żeby robić cokolwiek co<br />
może mieć związek z wychodzeniem z domu.<br />
WYNIKI:<br />
14-25 punktów – Nie masz problemów z zachowaniem właściwych proporcji<br />
pracy i odpoczynku. Prawdziwe zmęczenie rzadko ci towarzyszy. Jeśli czujesz, że<br />
potrzeba ci regeneracji sił, potrafisz zwolnić tempo i znaleźć niszę dla siebie.<br />
Zapewne posiadasz jakąś receptę na redukowanie poziomu stresu i zachowywania<br />
proporcji pomiędzy wypełnianiem obowiązków i relaksem. Cokolwiek to jest<br />
– spróbuj tego nauczyć swoje otoczenie.<br />
26-49 punkty – Wydaje się, że wszystko jest w normie. Mimo to należy uważać.<br />
Jeśli poczujesz, że dopada cię zmęczenie, postaraj się tego nie ignorować. Zrelaksuj<br />
się, zrób to, co lubisz najbardziej. Zmęczenie ma być dla ciebie takim samym<br />
sygnałem jak smutek dla duszy czy ból dla ciała – nadszedł czas, żeby zatrzymać<br />
się w biegu i nabrać oddechu.<br />
50-70 punktów – Wiele wskazuje na to, że twój stan to coś więcej niż zwykłe<br />
zmęczenie. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że cierpisz na zespół przewlekłego<br />
zmęczenia. Porozmawiaj z lekarzem i absolutnie nie lekceważ swojego stanu.<br />
Nie wystarczy zażyć kilka witamin i pojechać na urlop, trzeba opracować racjonalny<br />
plan walki ze zmęczeniem, zmienić tryb życia i przyzwyczajenia. Prawdopodobieństwo<br />
zachorowania na poważna chorobę w ciągu następnych dwóch lat jest<br />
u ciebie wysokie, zatem nie ma czasu do stracenia – to dobry moment na wizytę<br />
lekarską i przeprowadzenie wszystkich koniecznych badań.<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
41
LIFESTYLE<br />
dieta<br />
Mieszaj i łącz, czyli<br />
Sałata, choć smaczna<br />
sama w sobie,<br />
to jedynie baza<br />
do tego, co może<br />
zagościć na wiosenno-<br />
-letnich talerzach.<br />
Mnogość dodatków<br />
– warzyw, choć nie<br />
tylko, oszałamia<br />
i zachęca do jedzenia.<br />
Sałat mamy na rynku dostatek.<br />
W sklepach i na bazarach, gdzie<br />
nie spojrzymy, tam jakaś nowa,<br />
wcześniej nieznana. I to niekoniecznie<br />
zielona, niekoniecznie o dużych,<br />
sercowych liściach. Rozmaitość kształtów<br />
i smaków. Obok tradycyjnej, znanej z dzieciństwa,<br />
masłowej, leżą dumne sałaty<br />
rzymskie, słodkawe lodowe, gorzkawe<br />
dębowe, kędzierzawe endywie, fioletowe<br />
radicchio i dalej – roszponki o małych<br />
okrągłych listkach, rukole o ostrym, zdecydowanym<br />
smaku i kształcie przypominającym<br />
szczaw, boćwiny (nie mylić<br />
z botwinką) i pozwiązywane w pęczki<br />
liście szpinaku (tak, to też sałaty).<br />
Dodatkiem do sałaty może być praktycznie<br />
wszystko: warzywa, owoce, sery, mięso,<br />
ryby, owoce morza, zioła, nasiona. Świeże,<br />
grillowane, gotowane. Od rodzaju<br />
użytych dodatków bedzie zależeć charakter<br />
sałatki, jej przynależność do określonej<br />
kultury kulinarnej, kaloryczność.<br />
W komponowaniu składników sałatkowego<br />
dania panuje niemal całkowita<br />
dowolność. Niemal, bo jak we wszystkim<br />
wskazany jest umiar, by ilość nie zaważyła<br />
na jakości. W tabeli obok pokazujemy,<br />
co z czym można łączyć, by zachować<br />
i narodowy charakter dania,<br />
i spójność smaku.<br />
Antonina Miriam<br />
Nic nie trzeba, wszystko wolno. Nasza tabela pokaże, jakie produkty<br />
jednak, by nie popełnić grzechu nadmiaru. Wybierzmy jeden lub dwa<br />
Popularna nazwa<br />
sałatki<br />
NICEJSKA<br />
GRECKA<br />
CESARSKA<br />
MEKSYKAŃSKA<br />
Jakiej sałaty można<br />
użyć do tej sałatki?<br />
endywia, lodowa,<br />
masłowa, radicchio,<br />
rukola, roszponka<br />
lodowa, masłowa,<br />
rzymska, rukola,<br />
radicchio, endywia,<br />
roszponka<br />
rzymska, lodowa,<br />
rukola, radicchio<br />
lodowa, masłowa,<br />
szpinak<br />
Jakie warzywa i owoce<br />
do niej pasują?<br />
warzywa: ugotowane ziemniaki,<br />
ugotowana drobna fasola<br />
szparagowa, pomidory,<br />
bakłażan, cebula, oliwki;<br />
owoce: jabłka, pomarańcze<br />
papryka (czerwona, zielona,<br />
żółta), papryczki pepperoni,<br />
pomidor, cebula, ogórek,<br />
papryka, szparagi, oliwki,<br />
kukurydza, groszek, papryka,<br />
papryczki chilli, ogórek, fasola<br />
czerwona, czerwona cebula,<br />
pomidory, cukinia;<br />
owoce: awokado, mango,<br />
jabłka<br />
SKANDYNAWSKA lodowa, radicchio ugotowane ziemniaki, ogórek,<br />
rzepa, koper, seler naciowy;<br />
owoce: jabłka, żurawina<br />
ZE SZPINAKIEM świeży szpinak pomidory, czerwona cebula,<br />
pieczarki, dymka, kapary<br />
42 Farmacja i ja Czerwiec 2008
LIFESTYLE<br />
dieta<br />
rzecz o sałatkach<br />
można łączyć, by uzyskać harmonijny, acz niespodziewany efekt smakowy. Pamiętajmy<br />
z zaproponowanych w poszczególnych grupach składników, nie mieszajmy wszystkich naraz.<br />
Które zioła/nasiona<br />
będą się dobrze<br />
komponowały?<br />
Jaki rodzaj serów<br />
można dodać, by<br />
nie zepsuć smaku?<br />
Jakie mięso/ryby/<br />
owoce morza można<br />
dodać?<br />
Jakie sosy<br />
i dressingi<br />
wzbogacą smak<br />
Inne dodatki<br />
prażone orzeszki<br />
piniowe, posiekane<br />
i wyprażone orzechy<br />
laskowe, ziarna<br />
słonecznika<br />
feta, ser pleśniowy<br />
filety anchois,<br />
tuńczyk z puszki<br />
sos vinegret: 3 łyżki<br />
oliwy, 1 łyżka soku<br />
z cytryny 1/2 łyżki<br />
octu balsamicznego,<br />
1 zmiażdżony ząbek<br />
czosnku<br />
jajka gotowane<br />
na twardo (najlepiej<br />
przepiórcze), sól,<br />
pieprz<br />
świeża bazylia,<br />
prażone orzeszki<br />
piniowe<br />
feta, mozarella,<br />
parmezan, ricotta,<br />
ser pleśniowy<br />
gotowany kurczak,<br />
szynka parmeńska<br />
sos vinegret, oliwa<br />
z odrobiną musztardy<br />
i posiekanym<br />
czosnkiem<br />
–<br />
– parmezan filety anchois,<br />
grillowany kurczak<br />
żółtko jajka<br />
wymieszane z oliwą;<br />
sos worcester<br />
grzanki, natarty<br />
czosnkiem czerstwy<br />
chleb<br />
pieprz cayenne,<br />
orzechy włoskie<br />
starty na tarce<br />
twardy, ostry ser<br />
żółty<br />
grillowana wołowina<br />
pokrojona w paski,<br />
wędzony boczek<br />
sos vinegret;<br />
sos sporządzony<br />
z soku z cytryny,<br />
oleju z dodatkiem<br />
soli i pieprzu<br />
suszone pomidory,<br />
tabasco,<br />
koperek – śledzie, krewetki,<br />
paluszki krabowe,<br />
filety anchois<br />
prażone pestki<br />
słonecznika, dyni<br />
feta, ser kozi, ser<br />
pleśniowy<br />
podsmażany boczek<br />
miód wymieszany<br />
z musztardą<br />
z dodatkiem soli<br />
i pieprzu, koperku<br />
i odrobiny białego<br />
wina<br />
sos vinegret; sos<br />
majonezowy z dodatkiem<br />
estragonu, sól,<br />
pieprz do smaku;<br />
oliwa wymieszana<br />
z posiekanym<br />
czosnkiem<br />
jajka gotowane<br />
na twardo<br />
jajka gotowane<br />
na twardo<br />
Fot. Shutterstock, Food Centrale/FORUM<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
43
LIFESTYLE<br />
dieta<br />
Letnie pragnienia<br />
Jest ciepło, coraz<br />
cieplej. Ciało żąda<br />
nawodnienia, zmysły<br />
– orzeźwienia.<br />
Chce nam się pić.<br />
Cokolwiek. Stop – pić<br />
też trzeba umieć. Nie<br />
wszystkimi napojami<br />
ugasimy pragnienie,<br />
nie wszystkimi dodamy<br />
sobie zdrowia. Co pić<br />
latem? Jaki napój<br />
zdjąć ze sklepowej<br />
półki?<br />
Zbyt małe nawodnienie organizmu<br />
rozpoczyna w naszym organizmie<br />
szereg niekorzystnych procesów,<br />
począwszy od rozdrażnienia,<br />
zaczerwienienia skóry, braku apetytu,<br />
zaburzeń oddychania, po wysychanie<br />
błony śluzowej jamy ustnej, osłabienie sił<br />
fizycznych, stopniowe nagromadzenie<br />
związków toksycznych. Skutki odwodnienia<br />
mogą być katastrofalne – ze śmiercią<br />
włącznie.<br />
Dorosły zdrowy człowiek, umiarkowanie<br />
aktywny fizycznie, żyjący na naszej szerokości<br />
geograficznej powinien dostarczyć<br />
organizmowi około 3 litrów płynów<br />
dziennie. Połowę w postaci napojów,<br />
połowę w pokarmach oraz poprzez procesy<br />
zachodzące w organizmie. W ciągu<br />
doby około 5% przyswajanych płynów<br />
tracimy w procesie oddychania, a pozostałą<br />
część wydalamy wraz z potem<br />
i moczem. Warto o tym pamiętać, by<br />
wiedzieć co pić, aby naprawdę nawodnić<br />
organizm.<br />
WYBÓR 1<br />
Kolorowe napoje gazowane<br />
Jako społeczeństwo mamy wielką słabość<br />
do napojów typu cola. Smak kolorowych<br />
płynów z bąbelkami nieodmiennie uwodzi,<br />
w którym to uwodzeniu niemałą rolę<br />
odgrywają dobrze zrealizowane reklamy<br />
tych produktów. Gdy chce nam się pić<br />
i dodatkowo jesteśmy znużeni, napoje<br />
z kofeiną dają nie tylko poczucie zaspokojenia<br />
pragnienia, ale i doładowania wewnętrznych<br />
baterii. Z tego powodu część<br />
z nas małą butelkę bądź puszkę takiego<br />
napoju nosi zawsze przy sobie na wypadek,<br />
gdybyśmy w czasie pracy poczuli się, nie<br />
daj Boże, chwilowo zdekoncentrowani,<br />
nieco rozleniwieni lub zwyczajnie śpiący<br />
z powodu panującego upału. A że niektórzy<br />
z nas tak właśnie czują się nieustannie,<br />
wypijają i litr takich napojów dziennie.<br />
Tłumaczą sobie, że działa on na nich tak<br />
samo pobudzająco jak kawa i mocna herbata<br />
razem wzięte. Nad kawą – wedle samych<br />
zainteresowanych – napoje takie mają tę<br />
wyższość, że w przeciwieństwie do kawy<br />
można je pić wprost z butelki, w każdych<br />
okolicznościach.<br />
Rady dietetyków<br />
Można powiedzieć krótko: fatalny wybór.<br />
Kolorowe napoje gazowane to czysta chemia<br />
i… puste kalorie. Problemem tego typu<br />
napojów oprócz nafaszerowania chemią<br />
jest bowiem duża zawartość cukru. Im<br />
więcej cukru, tym płyn gorzej i wolniej<br />
się wchłania, nie może przeniknąć z przewodu<br />
pokarmowego do komórek całego<br />
organizmu. Fachowo nazywa się to, że taki<br />
napój jest hipertoniczny – co oznacza, że<br />
organizm, chcąc go w ogóle przyswoić, musi<br />
zainwestować wodę ze swoich zapasów, by<br />
dokonać rozcieńczenia. Pijąc colę albo oranżady<br />
– gasimy uczucie pragnienia, ale nie<br />
nawadniamy tak naprawdę organizmu.<br />
Poza tym: duża zawartość cukru, poprzez<br />
jego wysoką kaloryczność, sprzyja otyłości<br />
i powstawaniu próchnicy. Oczywiście od<br />
szklanki kolorowego napoju z bąbelkami<br />
nikt nie umrze, ale chcąc zachować szczupłą<br />
Fot. BE&W<br />
44 Farmacja i ja Czerwiec 2008
LIFESTYLE<br />
dieta<br />
sylwetkę i dbać o stan zębów, powinnyśmy<br />
ich unikać.<br />
WYBÓR 2<br />
Soki owocowe<br />
Wielu z nas myśli, że skoro owoce są jednym<br />
z lepszych możliwych naturalnych<br />
źródeł witamin i minerałów, to właśnie<br />
soki owocowe mogą być dobrym źródłem<br />
gaszenia letniego pragnienia. Niestety,<br />
robiąc zakupy, mało kto jednak wczytuje<br />
się dokładnie w etykietę, na której – wbrew<br />
pozorom – można wyczytać naprawdę<br />
ciekawe rzeczy.<br />
Rady dietetyków<br />
Przede wszystkim trzeba wiedzieć, że soku<br />
sprzedawanego w kartonach nie produkuje<br />
się z naturalnego soku powstałego<br />
z wyciśnięcia owoców, ale z zagęszczonego<br />
koncentratu owocowego. Proces ten polega<br />
na podgrzaniu owoców przeznaczonych na<br />
sok i pozbawieniu ich wody. Sok uzyskuje<br />
się po rozcieńczeniu powstałej cieczy taką<br />
ilością wody, jaką się odjęło. Następnie,<br />
aby przywrócić sokowi aromat i podnieść<br />
walory smakowe, dodaje się substancje<br />
słodzące oraz sok z cytryny bądź kwas cytrynowy.<br />
Do soków przecierowych wrzuca<br />
się także fragmenty miąższu, by – zgodnie<br />
z obietnicami producenta – pływały w nim<br />
„kawałki owoców” oraz by były gęstsze.<br />
Jeśli ilość dodanego cukru w gotowym do<br />
sprzedaży soku nie przekracza 15 gramów<br />
na litr, producent nie musi deklarować<br />
tego na opakowaniu, kiedy tę wartość<br />
przekracza, musi zaznaczyć na etykiecie,<br />
że jest to sok „z dodatkiem cukru”. Tak<br />
czy tak, środki dosładzające stosowane są<br />
w takich ilościach, że organizm ma trudności<br />
z przyswojenia wody z soku, a więc<br />
– nie zostaje nawodniony.<br />
Jakimś rozwiązaniem jest samodzielne<br />
rozcieńczanie soku przed wypiciem pół<br />
na pół z wodą. Ma to jeszcze jedną dobrą<br />
stronę: soki, które zawierają w sobie tyle<br />
cukru, są kaloryczne. W sklepach można<br />
znaleźć też soki niskokaloryczne (tzw. light).<br />
Są to jednak napoje, czyli zawierają więcej<br />
wody niż soku, i aby nadać im odpowiedni<br />
smak, zamiast cukru stosuje się słodzik.<br />
Jest on co prawda mniej kaloryczny, ale<br />
wpływa na proces gospodarowania węglowodanami<br />
przez nasz organizm.<br />
WYBÓR 3<br />
Woda<br />
Namnożyło nam się w sklepach wód przeróżnych.<br />
Stołowe, źródlane, mineralne, smakowe.<br />
Jeszcze kilkanaście lat temu dziwiliśmy<br />
się, że można kupować wodę w butelce.<br />
Dziś kupujemy ją zgrzewkami.<br />
Czysta woda nie jest jednak przez wszystkich<br />
W wodzie jest wiele ważnych<br />
dla organizmu składników,<br />
m.in. wapń, magnez,<br />
potas i sód, jod, żelazo,<br />
mangan, miedź, kobalt,<br />
krzem, selen, cynk.<br />
lubiana. Nie ma w sobie pokusy słodkości,<br />
nie wabi ani smakiem, ani kolorem.<br />
Niektórzy właśnie ze względu na jej bezsmakowość<br />
jej nie lubią, niektórzy piją ją,<br />
ale tylko w towarzystwie plastra cytryny,<br />
odrobiny soku. Niektórzy – wręcz przeciwnie<br />
– uważają się za takich znawców<br />
wody, że twierdzą, iż rozróżniają smak<br />
Perrier od wody z rodzimych górskich<br />
źródeł. O gustach trudno dyskutować,<br />
lepiej przyjrzeć się faktom.<br />
Nie wierz obiegowym opiniom na temat wody<br />
1. Stołowa woda butelkowana nie jest lepsza od spełniającej normy sanitarne „kranówki”.<br />
Normy higieniczne są dla obu wód, jako przeznaczonych do spożycia, takie<br />
same. Z kolei wiele wód sprzedawanych w sklepach ma mniej minerałów od wody,<br />
która płynie w naszych kranach.<br />
2. Osadzający się w czajniku kamień wcale nie świadczy o złej jakości wody, tylko<br />
o jej „twardości”, czyli o zawartości wapnia i magnezu. A miękka woda wcale nie<br />
jest zdrowa.<br />
3. W wodach butelkowanych są bakterie tak samo jak w kranówce.<br />
4. Wody smakowe to wyrób bliższy napojom owocowym niż wodzie. Polskie przepisy<br />
zabraniają aromatyzowania prawdziwej wody mineralnej.<br />
5. Tylko kilkanaście z setek rodzajów wód butelkowanych wytwarzanych w Polsce<br />
można nazwać mineralnymi.<br />
Rady dietetyków<br />
Woda to najlepszy wybór, i to nie tylko na<br />
ugaszenie pragnienia w letnie dni. W wodzie<br />
nie ma nic zbędnego: ani konserwantów,<br />
ani sztucznych aromatów, ani barwników,<br />
ani kalorii. Jest w niej natomiast mnóstwo,<br />
ważnych ze względu na prawidłowe funkcjonowanie<br />
naszego organizmu, składników:<br />
wapń, magnez, potas i sód, żelazo, mangan,<br />
miedź, kobalt, krzem, selen, jod, fluor,<br />
potas, cynk – i to w proporcjach, które<br />
są najwłaściwsze z właściwych, bo wyważyła<br />
je natura. Picie wody jest szczególnie<br />
ważne, gdy się odchudzamy. Woda nie<br />
ma kalorii, a wypijana przed posiłkiem<br />
wypełnia wolną przestrzeń w żołądku, co<br />
skutecznie ogranicza apetyt.<br />
Woda pomaga też w wypłukiwaniu z organizmu<br />
szkodliwych związków powstających<br />
w wyniku spalania tłuszczów, a ponieważ<br />
w czasie odchudzania tracimy najpierw<br />
beztłuszczową masę ciała, czyli właśnie<br />
wodę, musimy ją uzupełniać.<br />
A co do dylematu: pić gazowaną czy też<br />
niegazowaną… Woda gazowana nie jest<br />
dla wszystkich. Dwutlenek węgla drażni<br />
śluzówkę żołądka, więc przeciwwskazaniem<br />
do jej spożywania są wszelkie dolegliwości<br />
żołądkowo-jelitowe, wzdęcia, zgaga. Wody<br />
o bardzo wysokim nasyceniu CO 2<br />
będą także<br />
niewskazane dla osób z niewydolnością<br />
układu krążenia i układu oddechowego.<br />
Nie powinny ich też pić małe dzieci.<br />
Jednakże gdy nie jesteśmy w stanie przekonać<br />
się do wody niegazowanej, pijmy gazowaną,<br />
gdyż priorytetem jest uzupełnianie<br />
płynów w organizmie i dostarczanie mu<br />
jak najmniejszej ilości zbędnych kalorii.<br />
Lepiej regularnie pić wodę gazowaną niż<br />
inne napoje zawierające dużą ilość cukru:<br />
soki czy nafaszerowane chemią napoje.<br />
Pamiętajmy tylko, by wody gazowanej nie<br />
pić przez słomkę, ponieważ dodatkowo<br />
połykamy wtedy powietrze, co nasila<br />
produkcję gazów i prowokuje przykre<br />
wzdęcia.<br />
Natomiast wody smakowe to twór recepturowo<br />
dużo bliższy napojom niż wodzie.<br />
Niektóre potrafią dostarczyć nawet<br />
300 kcal (1,5-litrowa butelka), ze względu<br />
na zawartość środków słodzących (m.in.<br />
cukru) oraz konserwantów chemicznych.<br />
Nie dajmy się nabić w butelkę!<br />
Antonina Miriam<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
45
LIFESTYLE<br />
fitness<br />
Chcesz zapanować<br />
nad stresem?<br />
Naucz się relaksować<br />
– nie od święta, ale<br />
codziennie, wtedy gdy<br />
ciało woła o chwilę<br />
wytchnienia, a umysł<br />
domaga się spokoju.<br />
Zamknij oczy<br />
i weź głęboki oddech…<br />
Siddhasana (pozycja Mędrca)<br />
Siadamy na macie. Zginamy prawą<br />
nogę w kolanie, a stopę układamy<br />
u nasady lewego uda. To samo robimy<br />
z lewą nogą. Podeszwy stóp muszą<br />
być zwrócone do góry, a kręgosłup<br />
wyprostowany. Dłonie kładziemy na<br />
kolanach lub składamy je, łącząc<br />
palce na wysokości mostka. Skupiamy<br />
się na swoim wnętrzu i oddychamy.<br />
Następnie zmieniamy ułożenie nóg.<br />
Ważne jest podparcie miednicy kocem<br />
lub poduszką, aby łatwiej było<br />
wydłużyć kręgosłup.<br />
Cel ćwiczenia:<br />
Wycisza umysł, uspokaja i relaksuje.<br />
Zmniejsza dyskomfort związany<br />
z bólami miesiączkowymi. Dodatkowo<br />
rozciąga ścięgna kolan i kostek.<br />
Tadasana (pozycja Góry)<br />
Stajemy prosto ze stopami do siebie przylegającymi. Przyciskamy<br />
śródstopie i palce do podłoża, unosimy rzepki kolanowe do góry,<br />
kierujemy podstawę miednicy do przodu i pionizujemy biodra. Brzuch<br />
robi się płaski, a klatka piersiowa rozszerza się. Wyciągamy<br />
kręgosłup w górę na całej jego długości, głowę utrzymujemy lekko<br />
podniesioną. Nie przenosimy ciężaru na palce lub pięty, rozkładamy<br />
go równomiernie. Ręce trzymamy lekko odchylone od ud.<br />
Cel ćwiczenia:<br />
Jest to podstawowa pozycja stanowiąca wyjście do innych asan.<br />
Uczy, jak wyciągać kręgosłup i utworzyć dodatkową przestrzeń<br />
w klatce piersiowej.<br />
Fot. P. Pokrycki
LIFESTYLE<br />
fitness<br />
Poznaj swoje słabości i spróbuj je pokonać dzięki jodze<br />
Joga to staroindyjski system filozoficzny,<br />
który zmierza do odkrycia różnicy między<br />
stanem ciała i umysłu oraz osiągnięcia<br />
stanu równowagi między tymi dwoma<br />
stanami. Jeśli jednak o jodze mówimy<br />
na Zachodzie, mamy na myśli raczej<br />
rodzaj gimnastyki, która obok innych<br />
walorów ma też ten jeden – uczy kontrolowania<br />
stresu i emocji.<br />
Dla każdego<br />
Jogę praktykować może każdy. Nie jest<br />
to bowiem dziedzina aktywności, w której<br />
należy wykazać się jakimiś specjalnymi<br />
predyspozycjami. Nie ma tu również<br />
elementu rywalizacji. Celem jest nie<br />
porównywanie się z innymi, a praca nad<br />
samym sobą, nad uświadomieniem<br />
sobie własnych słabości oraz ograniczeń<br />
i próbą ich pokonania. Również wiek czy<br />
waga nie są przeciwwskazaniami do<br />
praktykowania jogi. Wręcz przeciwnie<br />
– to doskonały sposób na regenerację<br />
i wzmocnienie organizmu.<br />
Na wiele sposobów<br />
Choć istnieje wiele form jogi, największą<br />
popularnością cieszy się hatha-joga,<br />
której punktem wyjścia jest ciało. Systematyczne<br />
wykonywanie ćwiczeń dość<br />
szybko przynosi pozytywne efekty, również<br />
w sferze psychicznej. Hatha-joga<br />
odpręża, wzmacnia, reguluje funkcje<br />
organizmu, wpływa na samopoczucie.<br />
Ćwiczenie odpowiednich pozycji (asanów),<br />
kontrolowanie oddechu uczy sztuki panowania<br />
nad ciałem i umysłem.<br />
Dla początkujących<br />
Tak naprawdę do ćwiczenia jogi nic nie<br />
jest nam bezwzględnie potrzebne.<br />
Owszem, pewne akcesoria są przydatne,<br />
tj. mata czy wałek, ale wystarczy też<br />
kawałek podłogi, na którym swobodnie<br />
można wykonywać poszczególne pozycje.<br />
Podobnie strój do jogi – powinien być<br />
wygodny, by zapewnić swobodne wykonywanie<br />
ćwiczeń.<br />
Gimnastykę najlepiej rozpocząć pod<br />
kierunkiem nauczyciela jogi, w grupie<br />
dla początkujących. Szkół oferujących<br />
tego typu zajęcia jest wiele. Książki czy<br />
programy interaktywne nie zastąpią mistrza<br />
– nie poprawią błędów, nie utrwalą<br />
właściwych nawyków. Jeśli stałe<br />
uczestnictwo w zajęciach nie jest możliwe,<br />
należy raz na jakiś czas indywidualnie<br />
spotkać się z nauczycielem w celu<br />
korekty wykonywanych ćwiczeń.<br />
Pamiętajmy, że niektóre choroby wymagają<br />
indywidualnego programu stworzonego<br />
na potrzeby danej osoby. Nie zaszkodzi<br />
również zapytać swojego lekarza,<br />
czy nie widzi on żadnych przeciwwskazań<br />
do ćwiczenia jogi.<br />
Sukhasana (pozycja Mędrca<br />
w skłonie do przodu)<br />
Siadamy na podwyższeniu, np. na<br />
wałku, w siadzie skrzyżnym, ze<br />
stopami umieszczonymi pod kolanami.<br />
Wydłużamy kręgosłup i wychylamy<br />
tułów do przodu, opierając ugięte<br />
łokcie i głowę na krześle. Przymykamy<br />
oczy i głęboko, spokojnie oddychamy.<br />
Viparita Karani (pozycja odwrócona)<br />
Układamy wałek lub podłużnie złożony koc<br />
około 8 cm od drzewa lub ściany.<br />
Kładziemy się na plecach, głowa i barki<br />
spoczywają na macie. Nogi opieramy<br />
pionowo na ścianie, a ręce układamy po<br />
bokach tułowia. Tył szyi powinien<br />
być lekko wydłużony, broda nie<br />
może być zadarta do góry.<br />
Zamykamy oczy, oddychamy<br />
swobodnie, rozluźniamy całe ciało.<br />
Cel ćwiczenia:<br />
Odpręża nogi, rozluźnia mięśnie brzucha,<br />
ramiona i ręce, poprawia pracę przepony<br />
i serca. Szczególnie ułożenie głowy<br />
pozwala na odprężenie szyi, a także<br />
na uwolnienie zbędnych napięć z twarzy,<br />
uszu, oczu. Relaksuje mózg, pozwalając<br />
na osiągnięcie wewnętrznego spokoju.<br />
Cel ćwiczenia:<br />
Służy rozszerzeniu klatki piersiowej,<br />
co zapewnia głębsze, pełniejsze<br />
oddychanie oraz poprawę pracy<br />
serca. Odpręża, uwalnia wszelkie<br />
napięcia z czoła i oczu.<br />
Adhomukha Virasana (pozycja<br />
Odpoczywającego Bohatera,<br />
zw. inaczej pozycją Dziecka<br />
i Pokłonu)<br />
Klękamy na macie, łącząc duże<br />
palce stóp, a następnie siadamy<br />
na piętach. Rozsuwamy kolana<br />
tak, aby tułów zmieścił się między<br />
nimi, a następnie pochylamy się<br />
do przodu z wyprostowanymi<br />
rękoma. Opieramy czoło na macie.<br />
Dociskając pośladki do pięt,<br />
wyciągamy ręce jak najdalej do<br />
przodu. Pozostajemy w takiej<br />
pozycji przez minutę, przez cały<br />
czas wydłużając ciało.<br />
Cel ćwiczenia:<br />
Pozycja ta daje poczucie bliskości<br />
z Matką Ziemią, zapewniając<br />
głębokie odprężenie. Podczas<br />
ćwiczenia rozciągamy stopy,<br />
kolana, przednie uda i dolną część<br />
pleców.<br />
Opracowała Marta Lenkiewicz<br />
Za konsultację i prezentację asan dziękujemy<br />
pani Renacie Koba, dyplomowanemu<br />
nauczycielowi jogi.
LIFESTYLE<br />
uroda<br />
Każda kobieta ma<br />
swój sposób na<br />
pielęgnowanie urody.<br />
Jedna lubi celebrować<br />
codzienne zabiegi,<br />
druga sprowadza<br />
wszystko do programu<br />
minimum. Są też takie<br />
panie, które „chciałyby,<br />
ale nie mogą”, bo czas<br />
je goni. Żyją szybko,<br />
intensywnie, nie mają<br />
wolnego kwadransa<br />
na maseczkę. Czy jest<br />
sposób, by być kobietą<br />
zadbaną i nie<br />
zestresowaną<br />
tykaniem zegara?<br />
Kiedy firmy kosmetyczne wprowadzają<br />
na rynek nowy produkt,<br />
często przy tej okazji ujawniają<br />
wyniki badań, które ów specyfik<br />
przeszedł na probantach. Zwykle w takich<br />
testach pojawia się również pytanie do<br />
przyszłych użytkowniczek o spodziewane<br />
efekty. I wtedy czarno na białym widać,<br />
jak duże znaczenie ma dla kobiet czas.<br />
Najczęściej chcą, by dany krem przyniósł<br />
niemal natychmiastowe rezultaty. Żyją<br />
w coraz szybszym tempie, są dłużej aktywne<br />
zawodowo, łączą kilka funkcji<br />
społecznych, nic więc dziwnego, że zwiększa<br />
się także poziom ich oczekiwań. Na<br />
szczęście dziś w porze lunchu można<br />
zafundować sobie botoks, zmienić kolor<br />
włosów w 20 minut, zaś niechciany wąsik<br />
usunąć nawet w 5.<br />
Tyle teoria. Gorzej natomiast jest u nas<br />
z praktyką. Pielęgnacja skóry czy włosów<br />
często zajmuje nam tylko chwilę i ogranicza<br />
się do podstawowych produktów.<br />
Prysznic w minutę, kolejne dwie na mycie<br />
włosów, krem nakładany w pośpiechu,<br />
ekspresowy makijaż i… już. Na resztę<br />
brakuje czasu. Pytanie tylko, czy takie<br />
dbanie o urodę sprawia nam przyjemność<br />
i ile można pędzić przez życie w tempie<br />
japońskiego ekspresu. Rozwiązanie? To<br />
odpowiednie zarządzanie. Czasem i kosmetykami.<br />
DOCEŃ MOC SERUM<br />
Przyjrzyj się swojej kosmetyczce. Na pewno<br />
masz w niej kremy dobrane do rodzaju<br />
cery (na dzień, na noc i pod oczy), ale<br />
czy jest tam również serum? Jeśli nie, najwyższa<br />
pora to zmienić. Serum to preparat<br />
stworzony na miarę naszych czasów:<br />
silny i wielofunkcyjny, pełen witamin,<br />
protein, minerałów i substancji nawilżających.<br />
Składniki aktywne mają w nim<br />
większe stężenie niż w kremie, więc i efekt<br />
działania jest szybszy. Niekiedy widać go<br />
od razu, szczególnie w przypadku preparatów<br />
rozświetlających albo napinających<br />
skórę. Serum dobiera się do potrzeb cery<br />
i zwykle aplikuje pod krem. Wystarczy<br />
odrobina preparatu i kilkanaście sekund<br />
rano lub wieczorem, by skóra wyglądała<br />
lepiej. Kiedy wymaga dodatkowej pielęgnacji,<br />
dobrze jest zafundować sobie<br />
okresową kurację, np. serum na śniadanie<br />
przez trzy tygodnie.<br />
MASECZKA SOS<br />
Chcesz porozpieszczać skórę w rekordowym<br />
czasie? Użyj maseczki! Nie musisz<br />
w niej przecież na wzór starożytnych<br />
Egipcjanek leżeć przez 6 dni, ani nawet<br />
Fot. Image Source/Forum<br />
48 Farmacja i ja Czerwiec 2008
LIFESTYLE<br />
uroda<br />
przestępować z nogi na nogę przez 20 minut.<br />
Jeśli wybierzesz odpowiednią, wystarczą<br />
3 minuty. Takie ekspresowe maski<br />
najlepiej nakładać jest rano, po wyjściu<br />
spod prysznica. Zanim nawilżysz ciało,<br />
one już zadziałają. Usuną zaczerwienienia<br />
i oznaki zmęczenia, nawilżą i rozjaśnią<br />
cerę.<br />
Te, które wymagają 15 lub 20 minut, lepiej<br />
aplikować wieczorem, np. podczas kąpieli<br />
w wannie, kiedy otwierają się pory,<br />
a skóra lepiej pije dobroczynne składniki<br />
(wyjątkiem są maski z glinek, które powinny<br />
dobrze zaschnąć). Do wyboru masz<br />
maski w żelu, kremie, plastrach, a nawet<br />
materiałowe, nasączone koktajlem aktywnych<br />
składników. Musisz tylko wybrać<br />
odpowiednią i dać jej szansę. (Uwaga!<br />
W tym samym czasie możesz położyć też<br />
maseczkę na włosy!) Nie na darmo maska<br />
jest jednym z najstarszych kosmetyków<br />
upiększających.<br />
Leniwa niedziela<br />
PEELING DWA W JEDNYM<br />
Przesuszona, pozbawiona blasku cera,<br />
nierówności, sucha skóra na łokciach,<br />
kolanach, piętach, brzydkie wypryski na<br />
dekolcie. Jeśli taki obraz zdarza ci się oglądać<br />
w lustrze, przyznaj się sama przed<br />
sobą, kiedy ostatnio robiłaś peeling.<br />
A przecież regularnie stosowany wygładza<br />
i rozświetla cerę, przyspiesza odnowę<br />
komórkową. Dzięki niemu skóra lepiej<br />
wchłania substancje nawilżające i odżywcze<br />
ze stosowanych później preparatów.<br />
Zamiast więc wymawiać się brakiem czasu,<br />
poszukaj produktu typu dwa w jednym,<br />
dobranego dla potrzeb twojej skóry. Oczyszczający<br />
żel pod prysznic ze ścierającymi<br />
drobinkami, kremowy żel do mycia twarzy<br />
z mikrogranulkami, tonik o działaniu<br />
złuszczającym, płatki do demakijażu,<br />
które z jednej strony mają warstwę ścierającą,<br />
zostały stworzone do ekspresowej<br />
pielęgnacji. Wystarczy kilka minut raz<br />
w tygodniu, by zrobić kilka rzeczy jednocześnie.<br />
Umyć się, złuszczyć martwy<br />
naskórek, a do tego powalczyć z oznakami<br />
starzenia się skóry.<br />
SPRAY JEST SZYBSZY<br />
Kiedy wychodzisz spod prysznica i nie<br />
masz już chwili, by wetrzeć w ciało balsam,<br />
a na dodatek zapomniałaś o odżywce do<br />
włosów, wypróbuj kosmetyki w sprayu.<br />
Jeśli sięgniesz po oliwkę, nie będziesz<br />
musiała nawet dobrze wycierać skóry<br />
(oliwka najlepiej wchłania się, kiedy ciało<br />
jest wilgotne). Wystarczy kilka aromatycznych<br />
„psików” i gotowe. W tym samym<br />
czasie możesz nanieść na włosy odżywkę<br />
w sprayu (bez spłukiwania). Produkty<br />
w sprayu przydają się także w trakcie dnia<br />
– mgiełka do twarzy albo woda termalna<br />
natychmiast odświeża makijaż, zmniejsza<br />
oznaki zmęczenia i dodaje skórze witalności,<br />
chłodzący dezodorant do stóp jest<br />
niezastąpiony podczas upałów, orzeźwiający<br />
spray do ciała latem sprawdza się<br />
lepiej niż perfumy z alkoholem. Raz, dwa,<br />
trzy – i znów czujesz się świeżo.<br />
MAKIJAŻ DLA SPRINTERKI<br />
Profesjonaliści traktują twarz jak płótno<br />
i twierdzą, że na dobry makijaż powinno<br />
się poświęcić minimum pół godziny,<br />
a jeszcze lepiej całą. Tyle że oni pod podkład<br />
nakładają bazy, na powieki specjalny<br />
krem, który sprawia, że cienie lepiej się<br />
trzymają, mają pełną paletę korektorów<br />
w różnych kolorach i co najmniej kilka<br />
Chcesz poczuć prawdziwą przyjemność z pielęgnowania urody? Bierz przykład ze<br />
specjalistów i zafunduj sobie leniwą niedzielę. Przypomnij sobie, jak kosmetyczka<br />
obchodzi się z twoją skórą, ile uwagi manicurzystka poświęca każdej twojej dłoni,<br />
jak fryzjer pasmo po paśmie nakłada na włosy odżywkę. Tego dnia wyłącz telefon<br />
i zapomnij, że zegar tyka. Zrób sobie kąpiel w pianie albo relaksującej soli, wymasuj<br />
dobrze stopy, połóż na twarz, szyję i dekolt maskę, a na powieki kolagenowe<br />
płatki i włącz ulubioną muzykę. Pobaw się makijażem, wypróbuj nowe kolory lakierów<br />
do paznokci albo nałóż na ciało odżywczą maskę. Chodź po domu w szlafroku<br />
i z turbanem na włosach, wieczorem przy demakijażu zrób sobie masaż<br />
twarzy, a przed pójściem do łóżka nanieś dokładnie na całe ciało aromatyczny<br />
balsam. Nuć za Anną Marią Jopek „Niech ktoś zatrzyma wreszcie świat, ja wysiadam”<br />
i nie miej wyrzutów sumienia, że się rozpieszczasz. Następnego dnia przekonasz<br />
się w lustrze, że to działa.<br />
lub kilkanaście pędzelków i pacynek do<br />
malowania. Ty natomiast masz pięć minut<br />
na wszystko. Ratunek? Wielofunkcyjne<br />
kosmetyki. Kilkukolorowe paletki cieni,<br />
pudrów i rozświetlaczy (można malować<br />
się palcami), lekko brązujące kremy do<br />
twarzy (zastępują podkład i nie mają nic<br />
wspólnego z samoopalaczami), pudry<br />
w kulkach, modelujące owal twarzy (masz<br />
z głowy róż), pomadki i błyszczyki w jednym<br />
(w płynie, bo te kremowe wymagają<br />
czasu), mascary, które jednocześnie wydłużają,<br />
pogrubiają i podkręcają rzęsy.<br />
Wizażyści radzą, by w sytuacjach kryzysowych<br />
zrezygnować z cieni do powiek.<br />
Lepiej zająć się skórą, dobrze wyszczotkować<br />
rzęsy i nanieść błyszczyk. To podstawa<br />
dobrego makijażu.<br />
SZTUKA ZMYWANIA NA CZAS<br />
Demakijaż to podstawa dobrego wyglądu<br />
skóry. Tu nie ma miejsca na fuszerkę. Źle<br />
oczyszczona skóra jest gorzej dotleniona<br />
i szybciej się starzeje. Staje się matowa,<br />
łatwiej tworzą się zaskórniki. Nawyk prawidłowego<br />
oczyszczania twarzy, szyi i dekoltu<br />
to po prostu czysty zysk. Można<br />
zaoszczędzić na kosmetykach, a tym samym<br />
na czasie, ale nie sposób oszukiwać<br />
skóry. Co jest absolutnie zakazane? Zbyt<br />
ciepła woda (37 o to optimum), zbyt mocne<br />
pocieranie i rozciąganie skóry (zwłaszcza<br />
w okolicach oczu), zapominanie<br />
o toniku, brak staranności, a przede wszystkim<br />
spanie w makijażu. W tym przypadku<br />
nie wymówisz się brakiem czasu.<br />
Dobry demakijaż składa się z kilku etapów.<br />
Specjalistkami do niego są Japonki, które<br />
używają do tego celu ośmiu, dziewięciu<br />
produktów. Stoją przed lustrem dłużej,<br />
za to... wolniej się starzeją. Europejki wyznają<br />
jednak zasadę – minimum pracy,<br />
maksimum efektu i lubią kosmetyki stworzone<br />
do dobrego i krótkiego demakijażu.<br />
Jeśli jesteś jedną z nich, przetestuj mleczka<br />
zmieniające się na skórze w tonik,<br />
wielozadaniowe pianki, płyny micelarne<br />
do demakijażu twarzy i oczu, które zastępują<br />
mleczko, tonik i wodę, chusteczki,<br />
które pod wpływem wody tworzą na<br />
twarzy kremową piankę. Najważniejsze,<br />
by znaleźć produkt odpowiedni do potrzeb<br />
swojej skóry i nie przywiązywać się do<br />
niego zbyt mocno. Skóra zmienną jest<br />
i lubi, kiedy zmieniamy kosmetyki.<br />
Anna Niewiadomska<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
49
LIFESTYLE<br />
uroda<br />
Biorąc prysznic, oszczędzasz czas i wodę. Ale żaden natrysk nie umywa<br />
się do rozkoszy leżenia w wannie. Frajda, jaką sprawia zanurzenie<br />
zmęczonego ciała w wodzie – nie ma sobie równych. Poniższy tekst warto<br />
przeczytać tylko po to, by wiedzieć, co zrobić, by kąpiel wyszła na zdrowie.<br />
1. SKÓRA POTRZEBUJE<br />
WODY, LECZ KĄPIEL JEJ<br />
NIE NAWILŻA…<br />
Wręcz przeciwnie. W czasie długiej kąpieli<br />
skóra wysusza się, w czym znaczący<br />
udział mają silnie pieniące się kosmetyki<br />
oraz osad powstający ze złuszczonego<br />
naskórka i zmytego brudu.<br />
Rada: Szukaj preparatów, których składniki<br />
nawilżają, odżywiają i natłuszczają<br />
(wyciąg z ziaren owsa, pszenicy, migdałów,<br />
miód). Dobrze działają preparaty dwufazowe,<br />
składające się z warstwy olejków<br />
i preparatów nawilżających i substancji<br />
myjących. Mając skórę bardzo suchą,<br />
atopową – stosujmy emolienty. Wystrzegajmy<br />
się płynów do kąpieli – pięknie<br />
pachną, tworzą pianę, ale przesuszają,<br />
z tego powodu nie nadużywajmy tez<br />
kulek do kąpieli.<br />
2. CIAŁO POTRZEBUJE<br />
ROZLUŹNIENIA<br />
Aby kąpiel w wannie zrelaksowała,<br />
a nie zmęczyła, przygotowała<br />
do wypoczynku,<br />
a nie sprowadziła<br />
bezsenność<br />
– musi mieć<br />
odpowiednią temperaturę i czas trwania.<br />
Zbyt gorąca – osłabi, zimna – pobudzi, ale<br />
z racji bardzo krótkiego czasu jej trwania<br />
nie pozwoli na chwilę relaksu.<br />
Rada: Optymalny czas kąpieli to<br />
pół godziny, optymalna temperatura<br />
– 40 o C. Tylko taka odstresuje, rozluźni,<br />
ukoi, odpręży po wysiłku, złagodzi sztywność<br />
mięśni oraz pobudzi wydzielenie<br />
endorfin – naturalnego środka przeciwbólowego.<br />
3. PROCEDURY PO KĄPIELI…<br />
Po wyjściu z wanny nie należy wycierać<br />
się mocno ręcznikiem – energiczne<br />
ruchy naruszą bowiem cenną warstwę<br />
hydrolipidową skóry. Wystarczy się nim<br />
owinąć i ciało pozostawić do swobodnego<br />
wyschnięcia. Jedynymi miejscami,<br />
które powinny być staranie osuszone, są<br />
stopy, pachwiny, pachy. Jeśli mamy suchą<br />
skórę – po kąpieli wklepmy balsam lub<br />
wetrzyjmy krem.<br />
Rada: Balsam czy krem wcierajmy po<br />
wyjściu z wanny, gdy skóra jest jeszcze<br />
ciepła i rozpulchniona, co daje gwarancję,<br />
że kosmetyk dobrze się wchłonie.<br />
Karolina Porecka<br />
Kąpielowi pomocnicy<br />
Olejki kąpielowe – nadają się do skóry<br />
suchej i wrażliwej, nie posłużą tłustej<br />
i mieszanej.<br />
Olejki eteryczne – czyli ekstrakty zapachowe<br />
z roślin. Do kąpieli o działaniu<br />
odstresowującym nadaje się olejek<br />
bergamotowy, lawendowy, z mięty pieprzowej,<br />
ylangowy wlany w ilości 15<br />
kropli na wannę wody. Uwaga: mogą<br />
wywoływać alergie.<br />
Emolienty – nie zawierają substancji<br />
zapachowych, barwiących, mają za to<br />
składniki likwidujące uczucie ściągnięcia,<br />
podrażnienia.<br />
Sole – najlepiej z Morza Martwego<br />
(bogatą w magnez, wapń, jod, sód,<br />
potas), algi, które przyspieszają spalanie<br />
tkanki tłuszczowej oraz mieszankę<br />
olejków eterycznych. Jeśli nie mamy<br />
soli przygotowanej profesjonalnie do<br />
kąpieli możemy użyć soli kuchennej<br />
(ok. 1/3 kg na wannę wody).<br />
Fot. Corbis<br />
50 Farmacja i ja Czerwiec 2008
PO GODZINACH<br />
od alchemii do farmacji<br />
Kiła, impotencja,<br />
depresja – to<br />
choroby, które<br />
możemy leczyć<br />
dzięki... czystemu<br />
zbiegowi okoliczności.<br />
Odkrywcy skutecznych<br />
na te schorzenia<br />
farmaceutyków nawet<br />
nie podejrzewali, że<br />
są w posiadaniu<br />
substancji, które<br />
zrewolucjonizują<br />
medycynę.<br />
Pięć przypadków,<br />
które wstrząsnęły<br />
farmacją<br />
Gdyby ludzki organizm nie<br />
był tak skomplikowaną i tajemniczą<br />
konstrukcją, nowe,<br />
skuteczne leki odkrywalibyśmy<br />
codziennie. Ale skoro nie wiemy, skąd<br />
biorą się niektóre choroby, to w wielu<br />
odkryciach musimy niestety zdać się na<br />
fortunę. Na nasze szczęście bywa ona<br />
bardzo łaskawa. Oto klasycznie przypadkowe<br />
odkrycia w historii farmakologii.<br />
PENICYLINA<br />
„Kiedy budziłem się tuż po świcie 28<br />
września 1928 r., z pewnością nie miałem<br />
zamiaru rewolucjonizować całej medycyny,<br />
odkrywając pierwszy antybiotyk,<br />
czyli zabójcę bakterii. Ale najwyraźniej<br />
to zrobiłem” – zapisał później w swoich<br />
pamiętnikach Aleksander Fleming, szkocki<br />
biolog i farmaceuta. Nie był wówczas<br />
człowiekiem nieznanym. Miał opinię<br />
zdolnego i błyskotliwego naukowca, ale<br />
też wyjątkowego bałaganiarza. W jego<br />
laboratorium panował często – łagodnie<br />
mówiąc – nieporządek.<br />
Tak było i tym razem. Fleming zajmował<br />
się akurat badaniem bakterii gronkowca.<br />
Po powrocie z dłuższego urlopu zauważył,<br />
że na zaniedbanych szalkach z kulturami<br />
bakterii pojawiła się pleśń. Początkowo nie<br />
zwrócił na to uwagi, ale kiedy prezentował<br />
wynik swoich badań znajomemu, zauważył,<br />
że grzyb zabił bakterie. Zidentyfikował<br />
pleśń jako gatunek z rodzaju Penicilium.<br />
Szybko okazało się, że – w przeciwieństwie<br />
do innych środków aseptycznych swoich<br />
czasów – penicylina jest zabójcza dla mikrobów,<br />
ale niemal obojętna dla ludzkiego<br />
systemu odpornościowego. Tak oto szkocki<br />
bałaganiarz dokonał jednej z największych<br />
rewolucji w historii medycyny i zapoczątkował<br />
erę antybiotyków. Dostał potem za<br />
to Nagrodę Nobla i tytuł szlachecki.<br />
VIAGRA<br />
Walijskie miasteczko Merthyr Tydfil to<br />
prawdziwy koniec świata, jedno z najgorszych<br />
do życia miejsc w Wielkiej Brytanii.<br />
Przez wiele lat głównymi pracodawcami<br />
w okolicy były kopalnie węgla, huty żelaza<br />
i stali. Po reformach Margaret Thatcher<br />
nierentowne zakłady likwidowano,<br />
a w mieście pozostały rzesze bezrobotnych.<br />
Chorych bezrobotnych, bowiem jednym<br />
z elementów tego przemysłowego dziedzictwa<br />
są choroby przewlekłe – szacuje<br />
się, że blisko jedna trzecia mieszkańców<br />
cierpi na jakieś długotrwałe schorzenie.<br />
Wielu z nich ma nadciśnienie i chorobę<br />
52<br />
Farmacja i ja Czerwiec 2008
PO GODZINACH<br />
od alchemii do farmacji<br />
Fot. Ullstein Bild/BE&W<br />
Sir Humphry Davy, wybitny<br />
XIX-wieczny angielski fizyk<br />
i chemik, prezentuje działanie<br />
gazu rezweselającego.<br />
To ówczesna nazwa podtlenku<br />
azotu, gazu używanego dzisiaj<br />
w medycynie do znieczuleń.<br />
wieńcową. Nic więc dziwnego, że było<br />
to idealne miejsce na badania kliniczne<br />
nowego leku wyprodukowanego w laboratoriach<br />
firmy farmaceutycznej Pfizer.<br />
Sildenafil (właściwie cytrynian sildenafilu)<br />
miał zwalczać chorobę niedokrwienną<br />
serca. Ku zdumieniu naukowców niektórzy<br />
z badanych mężczyzn zaczęli prosić<br />
o... więcej. I to nie dlatego, że lek okazał się<br />
rewolucją w leczeniu dusznicy. Walijskim<br />
górnikom dużo bardziej spodobał się inny<br />
efekt medykamentu, mający niebagatelny<br />
wpływ na ich pożycie małżeńskie.<br />
Fachowcy z Pfizera zorientowali się, że właśnie<br />
odkryli żyłę złota. Zarejestrowali nowy<br />
lek pod nazwą handlową Viagra i wypuścili<br />
go na rynek. Niebieska, romboidalna pigułka<br />
stała się szybko jednym z najbardziej<br />
znanych leków na świecie.<br />
PODTLENEK AZOTU<br />
Dwa podrasowane samochody stoją obok<br />
siebie na pasie startowym nieużywanego<br />
lotniska. Ryk silników miesza się z okrzykami<br />
młodzieży stojącej po obu stronach.<br />
Kierowcy dodają gazu, ale nie czekają na<br />
sygnał startera. Muszą przejechać 400 m,<br />
żeby pokonać rywala... Pstryk... I nagle znajdujemy<br />
się w XIX-wiecznej Anglii, w domu<br />
sir Humphry’ego Davy’ego, wybitnego<br />
fizyka i chemika, członka Towarzystwa<br />
Królewskiego. U sir Davy’ego akurat siedzą<br />
jego znajomi, wśród nich poeci Samuel<br />
Taylor Coleridge i Robert Southey. Wszy-<br />
scy, razem z gospodarzem, chichoczą jak<br />
pensjonarki po ajerkoniaku.<br />
Co łączy te dwa tak odległe obrazki? Odpowiedź<br />
jest bardzo krótka: N 2<br />
O, czyli<br />
podtlenek azotu. Gaz współcześnie używany<br />
w instalacjach typu turbo, zwiększających<br />
na chwilę znacząco moc silnika samochodowego.<br />
A w czasach angielskiego naukowca<br />
znany głównie jako gaz rozweselający.<br />
Humphry Davy korzystał z niego z wielką<br />
rozkoszą, traktując go podobnie jak my alkohol.<br />
Któregoś dnia przypadkiem zwrócił<br />
jednak uwagę na jeszcze jeden efekt podtlenku<br />
azotu – po wdychaniu gazu przestał<br />
odczuwać ból. Davy sugerował użycie N 2<br />
O<br />
w chirurgii, ale ponieważ medycyna nie<br />
leżała w centrum jego zainteresowań, nie<br />
kontynuował tematu. Dopiero pół wieku<br />
później amerykański dentysta po raz<br />
pierwszy zastosował gaz do znieczulenia<br />
pacjenta podczas zabiegu.<br />
LSD<br />
O ile w przypadku podtlenku azotu mamy<br />
do czynienia z substancją rozrywkową,<br />
która niespodziewanie ujawniła swój<br />
medyczny pożytek, o tyle w przypadku<br />
LSD mamy do czynienia z odwrotnym<br />
przypadkiem.<br />
Krótko przed drugą wojną światową w laboratoriach<br />
firmy Sandoz (dziś Novartis)<br />
w szwajcarskiej Bazylei młody chemik<br />
Albert Hofmann badał pochodne alkaloidów<br />
występujących w sporyszu, czyli<br />
przetrwalnikach grzyba zwanego buławinką<br />
czerwoną. Dietyloamid kwasu lizergowego<br />
był 25. substancją, którą udało mu się<br />
zsyntetyzować. Hofmann miał nadzieję,<br />
że będzie można jej użyć jako leku pobudzającego<br />
układ oddechowy i krwionośny.<br />
Niestety, testy na zwierzętach nie wykazały<br />
specjalnej wartości leczniczej LSD-25.<br />
Kilka lat później Hofmann, kierowany – jak<br />
sam stwierdził – „dziwnym przeczuciem”,<br />
powrócił do badań nad LSD. 19 kwietnia<br />
1943 r. świadomie połknął 250 mg substancji.<br />
Szybko poczuł się dziwnie, zaczął mieć<br />
problemy z sensownym formułowaniem<br />
myśli i poprosił swojego asystenta, by towarzyszył<br />
mu w powrocie rowerem do domu.<br />
Z każdą chwilą robiło się coraz gorzej. Po<br />
powrocie do domu był przekonany, że jego<br />
ciało opętał demon, że meble czyhają na jego<br />
życie, że sąsiadka jest wiedźmą. Niby nic<br />
szczególnego, niektórzy nie potrzebują do<br />
takich wniosków narkotyku, ale Hofmann<br />
pojął, że ma do czynienia z niesłychanie<br />
silną substancją.<br />
LSD najpierw stało się lekiem stosowanym<br />
w psychiatrii, ale potem przyszły szalone,<br />
hipisowskie lata 60. i zwany potocznie kwasem<br />
narkotyk zmienił się w symbol przejścia<br />
do odmiennych stanów świadomości.<br />
Zmarły niedawno Hofmann skarżył się<br />
na to, że kontrkultura zawłaszczyła LSD,<br />
które jego zdaniem było świetnym „lekiem<br />
dla duszy”. Dziś trwają badania nad<br />
paliatywnym wykorzystaniem „kwasu”<br />
– do łagodzenia cierpień nieuleczalnie<br />
chorych ludzi.<br />
IPRONIAZID<br />
Stosunkowo najtrudniej o świadome<br />
odkrycie nowego leku jest w psychiatrii,<br />
zwłaszcza w dziedzinie zwalczania stanów<br />
depresyjnych. Problem w tym, że do dziś nie<br />
znamy procesów, które leżą u ich podstaw.<br />
Trudno się więc dziwić, że do tych odkryć<br />
dochodziło często przypadkiem.<br />
Niektórzy z przypadkowych odkrywców do samego końca<br />
zachowali skromność. – To natura wyprodukowała<br />
penicylinę, ja ją tylko odkryłem – mawiał na przykład<br />
Aleksander Fleming, który dał światu pierwszy antybiotyk.<br />
Tak było w latach 50. XX wieku, kiedy<br />
badano na ludziach chorych na zapalenie<br />
płuc nowy lek, będący pochodną<br />
hydrazyny. Tuberkulicznym pacjentom<br />
podawano iproniazid w nadziei, że pomoże<br />
on w oczyszczeniu dróg oddechowych<br />
z wydzieliny. Nie pomógł. Ku zdziwieniu<br />
lekarzy, pacjenci, którym podano ów lek,<br />
mieli jednak znacznie lepszy nastrój niż<br />
ci z grupy kontrolnej. Farmaceuci szybko<br />
zorientowali się, że działanie leku polega<br />
na inhibicji monoaminooksydazy. Tak<br />
oto powstała pierwsza generacja leków<br />
antydepresyjnych. Była to największa<br />
rewolucja w leczeniu „melancholii” aż<br />
do odkrycia prozacu.<br />
Wojciech Mikoliński<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja 53
PO GODZINACH<br />
powieść<br />
Apteka z ogrodem<br />
Sylwia Skorstad<br />
Rozdział 10<br />
Po zamknięciu apteki nikt nie ruszył się do domu.<br />
Nawet Piotr, który miał wrócić ze spotkania we<br />
Wrocławiu dopiero za dwa dni, zmienił plany<br />
i przyjechał, choć Ewa o to nie prosiła. Widocznie<br />
było coś w tonie żony, co wystarczyło, by porzucić<br />
ważnego prezesa i przygnać do niej.<br />
– Jurek, a może ty już pójdziesz? – zapytała z troską<br />
Ewa. – W tym zamieszaniu prawie zapomnieliśmy, że<br />
przydarzyło ci się dziś prywatne trzęsienie ziemi. Przepraszam.<br />
Masz ochotę zaszyć się w domu i ochłonąć?<br />
Przyjaciele spojrzeli na mnie ze skruchą. Miałem<br />
ochotę się roześmiać.<br />
– Ależ kochani! Właśnie dlatego, że udało mi się umówić<br />
na spotkanie z kobietą marzeń, rozsadza mnie<br />
energia. Mam dziecięce przekonanie, że wszystko<br />
skończy się dobrze. I choć to nieracjonalne, uważam,<br />
że szczerzący się optymista bardzo się w tym gronie<br />
przyda.<br />
– Zostajesz.<br />
Przenieśliśmy się do Gabinetu z Portretem. Zdziwiłem<br />
się, widząc na stole talerze z cudownie pachnącą pomidorówką,<br />
bo to znaczyło, że Ewa wezwała mamę<br />
na odsiecz. Podejrzewała, że przyda się ktoś, kto odrobi<br />
lekcje z dziećmi i dokarmi strapionych. Wieczór<br />
zapowiadał się na wyjątkowo długi.<br />
– Michał, ty mi opowiedz – poprosił Piotr, gdy już<br />
skończyliśmy kolację. – Krótko i treściwie. Co się<br />
dzieje?<br />
– Dziś rano ktoś zamieścił w internetowym wydaniu<br />
lokalnej gazety paskudne oskarżenie nowej apteki i jej<br />
pracownika. Chodzi o Wojtka, z którym spotyka się<br />
Basia. Opublikowano to, ponieważ autor tekstu spreparował<br />
list poparcia pod tekstem, używając nazwisk<br />
farmaceutów, w tym naszych. Choć artykuł jest jawnie<br />
oszczerczy, zniknie z internetu dopiero pojutrze, gdy<br />
wróci administratorka. Problem w tym, że większość<br />
kolegów z okolicznych aptek podejrzewa nas o autorstwo.<br />
Mieliśmy trzy telefony, niby obojętne, ale odnosiłem<br />
wrażenie, że ludzie badali grunt.<br />
– Czemu to się tak szybko roznosi?<br />
– Ktoś się postarał i o to. Lokalne radio włączyło<br />
wzmiankę o tekście do porannego przeglądu prasy.<br />
Dokładnie teraz odbywa się dyskusja z udziałem słuchaczy,<br />
czy człowiek skazany może mieć prawo wykonywania<br />
zawodu farmaceuty lub lekarza. Od rana pod<br />
tekstem pojawiło się ponad 350 komentarzy, co jest<br />
rekordem portalu. Odnosimy wrażenie, że człowiek<br />
podający się za różne osoby moderuje dyskusję i podgrzewa<br />
atmosferę. Ktoś napisał, że siedział z Wojtkiem<br />
w jednej celi i dokładnie pamięta, jak ten groził wytruciem<br />
całego miasta, gdy już wyjdzie na wolność.<br />
– Basiu, domyślam się, jakie to dla ciebie przykre – powiedział<br />
miękko Piotr. – Muszę wiedzieć, co o tym<br />
myślisz.<br />
Basia była bledsza niż zwykle. Bardziej przypominała<br />
własnego ducha niż wesołą wojowniczkę, jaką znaliśmy.<br />
Jej bladość podkreślał nowy, marchewkowy odcień<br />
włosów i podkrążone z niewyspania oczy. Współczułem<br />
jej. Po raz pierwszy od czasu, gdy została sama<br />
z synkiem, zaczęła się z kimś umawiać. Myśl, że jakiś<br />
oszołom ranił ją, by dokuczyć nam lub nowej aptece,<br />
budziła we mnie mordercze instynkty.<br />
Gdy zaczęła mówić, głos jej wibrował z emocji.<br />
– Nie mam dowodów, że Wojtek jest niewinny. Nie<br />
muszę, wierzę mu. Przestępcza przeszłość? Farsa! Wiem,<br />
co powiecie – weźmy byle jakiego mordercę i zapytajmy<br />
sąsiadów, a dziewięciu na dziesięciu powie, że to<br />
przemiły facet, muchy by nie skrzywdził. Uważają, że<br />
do stereotypu pasuje tylko ten, kto biega z siekierą po<br />
ulicy lub non stop do siebie mamrocze. Za dobrze<br />
znam ludzi, żeby tak się pomylić. Byłam u niego w domu,<br />
wypiłam ze trzy litry kawy z jego rodzicami. Są<br />
ciepłą, kochającą się rodziną. Rodzice wszędzie upychają<br />
zdjęcia synów. Nie mam pojęcia, jak Wojtek<br />
mógłby zrobić maturę, skończyć studia, zdobyć medale<br />
w łucznictwie, zachować zaufanie rodziców i jednocześnie<br />
znaleźć czas na proces i odsiadkę!<br />
– A co on powiedział? – zapytałem, nie lubiąc siebie<br />
za to pytanie. Domyślałem się, jak bardzo pragnęła,<br />
żebyśmy jej uwierzyli. Gdybyśmy poddali jej słowa<br />
w wątpliwość, ona również mogłaby zwątpić.<br />
– Niewiele – powiedziała ciszej. – Nie dałam mu okazji<br />
na więcej. Wczoraj próbował się ze mną skontaktować.<br />
Oddzwoniłam dopiero późnym wieczorem, zaczęłam<br />
podejrzewać, że coś się stało. Rozmawiał ze<br />
mną chyba z pociągu. Prosił, bym nie wierzyła w nic,<br />
co przeczytam. Był diablo zdenerwowany. Dziś nie<br />
odbiera telefonu, nie ma go w domu. Dzwoniłam do<br />
jego rodziców. Nie wiedzą, gdzie jest, a ja nie zdobyłam<br />
54 Farmacja i ja Czerwiec 2008
PO GODZINACH<br />
powieść<br />
się, by o cokolwiek zapytać lub uprzedzić, że chyba<br />
czekają ich kłopoty. Mieszkają na Podlasiu, mam nadzieję,<br />
że żaden życzliwy nie będzie ich nękał telefonami.<br />
Wojtkowi wysłałam dziś sześć SMS-ów, nie mam<br />
potwierdzeń odbioru...<br />
– Nic mu nie grozi, Basiu – powiedziała Ewa.<br />
– Skąd wiesz?<br />
– Od kierownika „Milanowa”. Dzwonił do mnie.<br />
– Nie mówiłaś nam! – zakrzyknął Michał. – Co<br />
mówił?<br />
– Zacytuję. W pierwszych słowach powiedział, że nas<br />
zniszczy, zmiecie z rynku i pozwie do sądu. Potem już<br />
było lepiej. Początkowo był przekonany o naszej winie,<br />
też dostał faks z nieszczęsną listą. Piotr stoi na najmniej<br />
zaszczytnym pierwszym miejscu, zaś ja na drugim.<br />
Próbowałam go przekonać, że ktoś pragnie zaszkodzić<br />
nam wszystkim. Nie wiem, na ile się udało.<br />
– Skąd wiesz, że z Wojtkiem wszystko w porządku?<br />
– powtórzyła Basia dobitnie.<br />
– Przepraszam, kochana, we mnie też buzuje. Jego szef<br />
powiedział mi, że Wojtek jest w bezpiecznym miejscu<br />
i szykuje pozew przeciwko ludziom w to zamieszanym.<br />
Piotr zirytował się i trzepnął dłonią o kolano.<br />
– Mówicie jak o aferze z pierwszych stron gazet! Rozumiem<br />
wzburzenie, ale nie traćmy trzeźwego oglądu<br />
sytuacji. Rozmawiamy o przykrym, ale mało groźnym<br />
Basia była bledsza niż zwykle. Bardziej<br />
przypominała własnego ducha niż wesołą<br />
wojowniczkę, jaką znaliśmy. Jej bladość<br />
podkreślał nowy, marchewkowy odcień<br />
włosów i podkrążone z niewyspania<br />
oczy. Współczułem jej. Po raz pierwszy<br />
od czasu, gdy została sama z synkiem,<br />
zaczęła się z kimś umawiać. Myśl, że<br />
jakiś oszołom ranił ją, by dokuczyć nam,<br />
budziła we mnie mordercze instynkty.<br />
paszkwilu w lokalnej gazetce. Nie jesteśmy winni.<br />
Ktoś sfałszował nasze podpisy, podobnie jak pozostałych.<br />
Jeśli ktokolwiek z branży wskazuje na nas<br />
placem, to pozostałymi czterema celuje w siebie. Poza<br />
tym, jeśli Wojtek jest niewinny, za chwilę go wszyscy<br />
przeproszą.<br />
– Nie przegra, zamieszczono te wypociny w dziale<br />
opinii mieszkańców – wyjaśniłem. – Mogę się mylić,<br />
ale starałem się znaleźć odpowiednie przepisy. Poza<br />
tym wszyscy powinniście wiedzieć, że zamieściłem<br />
w komentarzach nasze obszerne stanowisko. Protestujemy<br />
rękami i nogami. Czekam, aż reszta farmaceutów<br />
przyzna, że niczego nie podpisywała, na razie są trzy<br />
wpisy w tej sprawie.<br />
– Dobrze, fakty znamy – rzekł Piotr. – Chcę poznać<br />
wasze opinie. Kto tu miesza i dlaczego? Mówcie bez<br />
wewnętrznej cenzury, Michał, zacznij.<br />
– Moim zdaniem ktoś spoza branży. Jeśli sprawa będzie<br />
się rozkręcać w takim tempie, dotknie wszystkich<br />
farmaceutów w okolicy. Czytałem uważnie komentarze,<br />
tylu brudów nie wylano na nas od dawna. Trafiła<br />
się nam rola cyklistów, na których jest okazja zrzucić<br />
trochę odpowiedzialności za problemy świata. Reasumując,<br />
Wojtka chciał wrobić w aferę ktoś, kto mu źle<br />
życzy. Napisał o odpowiedzialności apteki, żeby się<br />
wkurzyli, może przy okazji chłopaka wyleją, zanim<br />
nie zdąży przepracować jednego dnia. Bo cokolwiek<br />
Wojtek teraz powie, smród się będzie zanim ciągnął<br />
tygodniami.<br />
Siedziałem przy stole jako następny. Moja kolei.<br />
– Krótko – ktoś z apteki zza torów. Za jednym zamachem<br />
uderzył w nowych i odwieczną konkurencję,<br />
czyli nas. Oni też zamieścili swój komentarz. Podkreślali,<br />
że w ich załodze wszyscy mają nieskalaną przeszłość,<br />
przez co dolali tylko oliwy do ognia.<br />
– Basiu?<br />
– Moja pierwsza myśl była podobna. Nie mam jednak<br />
pewności, za duży zamęt w głowie. Nie wiem, czy<br />
zwróciliście uwagę na jeden szczegół – Wojtek wiedział<br />
WCZORAJ, co się zdarzy. Skąd? Od właściciela portalu,<br />
który okazał się takim gentlemanem? A może<br />
wiedział, bo... uczestniczył w pisaniu tego? Boże, sama<br />
nie wiem!<br />
Ukryła twarz w dłoniach, jakby miała się rozpłakać.<br />
– Muszę to powiedzieć – zdecydowała Ewa. – Mnie<br />
też się tak wydaje. Szef Wojtka mógł zaplanować tę<br />
głupią akcję. Za zgodą samego zainteresowanego. Wiedzieli,<br />
że zarzuty okażą się z palca wyssane i szybko<br />
będą mogli to udowodnić. Wojtka wszyscy serdecznie<br />
przeproszą, a „Milanów” zyska darmową reklamę. Za<br />
miesiąc nikt nie będzie pamiętał, o co chodziło, ale<br />
otwarcia przy takim szumie nikt nie przegapi. Nie<br />
wyobrażam sobie, żeby kierownik nowej zaplanował<br />
to bez wiedzy Wojtka, to by było nielogiczne.<br />
Zamilkliśmy. Bez względu na to, kto miał rację, trudno<br />
było o optymistyczne wnioski. Może złe nastroje<br />
przy stole nie byłyby aż tak złe, gdyby nie fakt, że<br />
rzadko konfrontowaliśmy naszą grupkę z resztą świata.<br />
Lubiliśmy spędzać czas w swoim towarzystwie<br />
i w pracy, i poza nią. Mieliśmy pacjentów, własne kręgi<br />
znajomych i rodziny, ale to grupa zgromadzona<br />
przy stole była punktem odniesienia do oceny wszelkich<br />
zdarzeń. Tajemniczy mąciciel zdawał się pochodzić<br />
z odległej krainy, ale i tak wmaszerował w naszą<br />
rzeczywistość jak w masło.<br />
Żeby powrócił spokój, należało go z tej rzeczywistości<br />
wygonić.<br />
(cdn.)<br />
Czerwiec 2008 Farmacja i ja<br />
55
PO GODZINACH<br />
szkoła języka<br />
English in a pill<br />
LESSON 9<br />
Angielski w pigułce<br />
SHOULD WE USE SUNSCREENS?<br />
Sunscreen is any substance or material<br />
that protects the skin from UV radiation.<br />
Sunscreens are available in the forms of<br />
topical lotion, cream, ointment, gel or<br />
spray that can be applied to the skin;<br />
a salve or stick that can be applied to<br />
the lips, nose, and eyelids; a moistener<br />
in towelettes that can be rubbed against<br />
the skin; sunglasses that protect the<br />
eyes; and film screen that can be affixed<br />
to the windows of a car, room or office.<br />
SPF, an abbreviation for sun-protection<br />
factor, is a number such as 15, 30 or 50<br />
that indicates how long a topical<br />
sunscreen remains effective on the skin.<br />
A user can determine the duration of<br />
effectiveness simply by multiplying the<br />
SPF by the length of time it takes for him<br />
or her to suffer a burn without sunscreen.<br />
For example, Mary A. normally suffers<br />
a burn in 10 minutes without wearing<br />
a sunscreen. If she applies a sunscreen<br />
with an SPF of 15, she will be protected<br />
for 150 minutes (10 minutes multiplied<br />
by the SPF of 15). As another example,<br />
Jack B. normally burns in a half-hour<br />
without wearing a sunscreen. If he also<br />
applies a sunscreen with an SPF of 15,<br />
he will be protected for 450 minutes<br />
(30 minutes multiplied by the SPF of 15).<br />
Persons with sensitive skin who burn<br />
quickly and must spend a lot of time<br />
outdoors should consider applying<br />
a sunscreen with an SPF of 30 or more.<br />
Some sunscreens protect against only<br />
one type of ultraviolet radiation:<br />
ultraviolet-B (UV-B). Others protect<br />
against both types of ultraviolet radiation<br />
that reach earth’s atmosphere from the<br />
sun: ultraviolet-B and ultraviolet-A (UV-A).<br />
It’s a good general rule to apply<br />
a sunscreen very liberally. Anyone who<br />
skimps won’t receive full protection. The<br />
sunscreen should be applied about<br />
a half an hour before going outside to<br />
allow time for the sunscreen to soak in<br />
and take effect. Therefore, sunscreen<br />
should be reapplied at least every two<br />
hours and after swimming, bathing,<br />
perspiring heavily, or drying off with<br />
a towel or handkerchief. Water and<br />
perspiration resistant sunscreens are<br />
available.<br />
A joke<br />
Joan, who was a rather well-proportioned secretary, spent almost all of her vacation<br />
sunbathing on the roof of her hotel. She wore a bathing suit the first day, but on the<br />
second, she decided that no one could see her way up there, and she slipped out of it for<br />
an overall tan. She’d hardly begun when she heard someone running up the stairs. She<br />
was lying on her stomach, so she just pulled a towel over her buttocks. “Excuse me,<br />
miss” – said the flustered assistant manager of the hotel, out of breath from running up<br />
the stairs. “The Hilton doesn’t mind your sunbathing on the roof, but we would very much<br />
appreciate your wearing a bathing suit as you did yesterday.” “What difference does it<br />
make?” – Joan asked rather calmly. “No one can see me up here, and besides, I’m<br />
covered with a towel.” “Not exactly” – said the embarrassed man. “You’re lying on the<br />
dining room skylight.”<br />
to slip out of sth.<br />
buttocks<br />
to be flustered<br />
to be embarrassed<br />
skylight<br />
– wyślizgnąć się<br />
– pośladki<br />
– być zmieszanym<br />
– być zawstydzonym<br />
– okno w dachu<br />
The answer key: Exercise 2 1. b, 2. a, 3. d, 4. c, 5. f, 6. e<br />
Opracowała Agnieszka Rożyńska-Sałgut<br />
First-aid kit Apteczka<br />
sunscreen – filtr ochronny<br />
UV radiation – promieniowanie<br />
ultrafioletowe<br />
ointment<br />
– maść<br />
a salve<br />
– balsam<br />
a stick<br />
– sztyft<br />
a moistener – nawilżacz<br />
to rub sth against – wcierać<br />
towelette – chusteczka<br />
nawilżająca<br />
to affix<br />
– przyczepiać,<br />
przymocować<br />
an abbreviation – skrót<br />
duration<br />
– trwanie<br />
to multiply – mnożyć<br />
a burn<br />
– poparzenie<br />
liberally<br />
– hojnie<br />
to skip<br />
– skąpić,<br />
oszczędzać<br />
to perspire – pocić się<br />
a handkerchief – chusteczka<br />
resistant<br />
– odporny<br />
Exercise 1<br />
Answer the following questions:<br />
1. What are sunscreens?<br />
2. What does SPF stand for?<br />
3. Are all sunscreens equally effective?<br />
4. How often should sunscreens<br />
be applied?<br />
Exercise 2<br />
Match column A with B to make<br />
collocations.<br />
A<br />
1. UV<br />
2. to rub sth<br />
3. sun protection<br />
4. to suffer<br />
5. to receive<br />
6. to perspire<br />
B<br />
a. against the skin<br />
b. radiation<br />
c. a burn<br />
d. factor<br />
e. heavily<br />
f. full protection<br />
56 Farmacja i ja Czerwiec 2008
KRZYŻÓWKA<br />
NAGRODY<br />
Na pierwszego autora<br />
poprawnej odpowiedzi<br />
czeka cyfrowy aparat<br />
fotograficzny<br />
Canon PowerShot A580.<br />
Litery z ponumerowanych<br />
kratek utworzą hasło.<br />
Rozwiązania prosimy przysyłać<br />
do 30 czerwca br.:<br />
• SMS-em pod numer 7238;<br />
należy wpisać 28-literowe<br />
hasło krzyżówki według wzoru:<br />
FIJ.NR6.08.HASŁO. Koszt<br />
SMS-a wynosi 2 zł + VAT<br />
(2,44 zł brutto);<br />
• lub pocztą na adres<br />
„Farmacja i ja”,<br />
ul. Niedźwiedzia 12a,<br />
02-737 Warszawa.<br />
Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych<br />
osobowych przez US Pharmacia sp. z o.o.,<br />
ul. Ziębicka 40, 50-507 Wrocław, do celów marketingowych.<br />
Jednocześnie oświadczam, że swoje dane<br />
osobowe podałam/em dobrowolnie, zostałam/em<br />
zapoznana/y z prawem dostępu do treści moich<br />
danych, prawem do ich poprawiania oraz wyrażania<br />
sprzeciwu co do ich przetwarzania.<br />
Data<br />
Czytelny<br />
podpis<br />
Nagrody za poprawne<br />
rozwiązanie krzyżówki<br />
z numeru marcowego otrzymują:<br />
Iwona Belhouari, Warszawa;<br />
Halina Kłopotkiewicz,<br />
Skierniewice; Ilona<br />
Lewandowska, Warszawa.<br />
Sprawdź, co pamiętasz z numeru czerwcowego „Farmacji i ja”<br />
Odpowiedzi wpisz w wykropkowane miejsca. Na kupony czekamy do 30 czerwca br.<br />
1 Podaj łacińską nazwę lawendy.<br />
................................................................................................................................<br />
2 Kiedy został po raz pierwszy opisany, jako jednostka chorobowa, zespół przewlekłego<br />
zmęczenia.<br />
................................................................................................................................<br />
3 Wymień trzy choroby, w których zmęczenie może być jednym z objawów.<br />
................................................................................................................................<br />
4 Wymień trzy rośliny o potencjalnym działaniu adaptogennym.<br />
................................................................................................................................<br />
5 Podaj skrót pozytronowej tomografii emisyjnej.<br />
................................................................................................................................<br />
Nagrody za poprawne odpowiedzi z numeru marcowego otrzymują: Aleksandra Stachowiak,<br />
Śrem; Aneta Tkacz, Kielce; Kamila Zając, Myślachowice.<br />
Imię i nazwisko ......................................................................................<br />
Nazwa i adres apteki .............................................................................<br />
.............................................................................................................<br />
Tel. kontaktowy ......................................................................................<br />
Kupon numer 6 z odpowiedziami prosimy przesyłać na adres:<br />
„Farmacja i ja” ul. Niedźwiedzia 12a, 02-737 Warszawa. Wyrażam zgodę<br />
na przetwarzanie moich danych osobowych przez US Pharmacia sp. z o.o.,<br />
ul. Ziębicka 40, 50-507 Wrocław, do celów marketingowych. Jednocześnie<br />
oświadczam, że swoje dane osobowe podałam/em dobrowolnie, zostałam/em<br />
zapoznana/y z prawem dostępu do treści moich danych, prawem<br />
do ich poprawiania oraz wyrażania sprzeciwu co do ich przetwarzania.<br />
Data ............................................................................................<br />
Czytelny podpis .............................................................................<br />
Na pierwszych 4 autorów poprawnych odpowiedzi czekają publikacje<br />
książkowe: „Farmacja praktyczna” oraz „Fitoterapia i leki roślinne”.<br />
Nagrody ufundowało Wydawnictwo Lekarskie PZWL.<br />
www.pzwl.pl, infolinia 0 801 142 080
PO GODZINACH<br />
humor<br />
Przychodzi mężczyzna do apteki:<br />
– Proszę arszenik.<br />
– Arszenik tylko na receptę.<br />
– A zdjęcie teściowej nie wystarczy?<br />
W aptece:<br />
– Nie rozumiem, dlaczego pan<br />
znowu kupuje środki nasenne.<br />
Przecież pół nocy przesiaduje pan<br />
w barze...<br />
– Panie magistrze, to nie dla mnie, to<br />
dla żony.<br />
REDAKCJA<br />
ul. Niedźwiedzia 12a<br />
02-737 Warszawa<br />
tel./faks: 0 22 853 73 72; 853 76 77;<br />
853 07 68; 853 79 71; 853 79 72<br />
e-mail: farmacjaija@medi-press.pl<br />
REDAKTOR NACZELNA<br />
lek. med. Agnieszka Szumska-Olczak<br />
Przychodzi pacjent do apteki i prosi<br />
o krople:<br />
– Ale jakie? – pyta magister.<br />
– Do nosa. Tylko żeby były<br />
w dezodorancie.<br />
Profesor na wykładzie z przedmiotu chemia<br />
farmaceutyczna:<br />
– Tak, tak. Studiowanie to poezja<br />
życia, a życie to proza.<br />
Na to student z sali:<br />
– A chemia leków dramatem.<br />
Przychodzi pacjent do apteki<br />
z przeterminowaną o dwa dni receptą na<br />
antybiotyk. Aptekarz tłumaczy mu w czym<br />
rzecz, a on na to:<br />
– Proszę pana, ale ja nie mogłem<br />
przyjść wcześniej, bo byłem chory.<br />
Lekarz neurolog tłumaczy koledze:<br />
– Wszystko to z nerwów. I dom,<br />
i mercedes, i basen...<br />
Przychodzi pacjentka do lekarza:<br />
– Panie doktorze, źle się czuję.<br />
Lekarz ją zbadał:<br />
– Niech pani codziennie rano<br />
na czczo wypija jedno jajko.<br />
– Panie doktorze, ale ja nie znoszę jajek!<br />
– A kto je pani każe znosić?<br />
PRODUCT MANAGER<br />
Iwona Rubin<br />
REDAKTOR PROWADZĄCA<br />
Inga Kazana<br />
ZESPÓŁ REDAKCYJNY<br />
dr n. med. Krzysztof Wojciechowski<br />
dr n. farm. Katarzyna Żurowska<br />
lek. med. Anna Kamińska<br />
lek. med. Paweł Kańka<br />
Artur Adamski<br />
Magdalena Adamska<br />
Tomasz Barałkiewicz<br />
Wojciech Mikoliński<br />
Anna Niewiadomska<br />
Małgorzata Puchalska<br />
Sylwia Skorstad<br />
Izabela Zdolińska<br />
REDAKTORZY WYDANIA<br />
Maja Denisiuk<br />
Kazimierz Kozub<br />
STUDIO DTP I GRAFIKA<br />
Mariusz Sibilski<br />
Agata Ostrowska, Jolanta Olszowa<br />
(fotoedycja)<br />
WYDAWNICTWO<br />
Medi Press sp. z o.o.<br />
Zarząd:<br />
Andrzej Horoszczak (prezes)<br />
Arkadiusz Wyszyński<br />
(dyrektor wydawniczy)<br />
OGŁOSZENIA DROBNE<br />
Na przystanku autobusowym<br />
w Budapeszcie stoi dwóch studentów<br />
farmacji. Czytają rozkład jazdy. Jeden pyta<br />
drugiego:<br />
– Ty znasz to?<br />
– Nie.<br />
– No to zakuwamy!<br />
Przygotowała Tamara Klupińska<br />
Ogłoszenia przyjmuje Anna Harazińska, tel. 0 22 853 73 72, 853 76 77, 853 07 68 w. 203<br />
lub 0 694 986 909; e-mail: anh@medi-press.pl<br />
NA ZLECENIE<br />
Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych,<br />
zastrzega sobie prawo redagowania<br />
zamówionych tekstów, nie odpowiada za<br />
treść zamieszczonych reklam i ogłoszeń.<br />
Magazyn „Farmacja i ja” nie zastępuje<br />
porady lekarskiej, może jedynie stanowić<br />
źródło informacji. Bezumowna dystrybucja<br />
lub sprzedaż magazynu jest nielegalna.<br />
Przedruk materiałów bez zgody wydawcy<br />
jest zabroniony.<br />
Rys. Maciej Trzepałka<br />
58 Farmacja i ja Czerwiec 2008
VIGOR – Marka Godna Zaufania!<br />
Państwa Pacjenci obdarzyli VIGOR największym zaufaniem, ceniąc go za jakość<br />
i znajomość potrzeb, dzięki czemu po raz kolejny VIGOR to witaminy nr 1 w Polsce.<br />
Suplement diety USPharmacia. *PharmaExpert. Wartościowe udziały<br />
marki Vigor w rynku preparatów multiwitaminowych w 2007roku.