Branding
klik hier - Haags Milieucentrum
klik hier - Haags Milieucentrum
- No tags were found...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Hét Haagse tijdschrift voor natuur en milieu<br />
<strong>Branding</strong><br />
5e jaargang, nummer 2, 1 april - 30 juni 2005<br />
Duurzame huurder<br />
De Financierings-Maatschappij voor<br />
Ontwikkelingslanden (FMO) wilde haar<br />
nieuwe kantoor zo duurzaam mogelijk<br />
realiseren. Een flinke opgave, vooral<br />
omdat het niet haar eigendom is. Toch<br />
mag het resultaat er zijn.<br />
Het Groene Assenkruis<br />
Door Den Haag Zuidwest loopt het<br />
Groene Assenkruis, een onderdeel van de<br />
Stedelijke Ecologische Hoofdstructuur. Als<br />
de knelpunten worden opgeheven, kan<br />
het Assenkruis van onschatbare waarde<br />
worden voor de flora en fauna.<br />
Golf op de Amonsvlakte?<br />
Donkere wolken pakken zich samen<br />
boven de Amonsvlakte. Is dit interessante<br />
gebiedje achter Clingendael over<br />
een tijdje alleen nog maar toegankelijk<br />
voor golfers?<br />
Zie pagina 4 en 5 Zie pagina 8 en 9 Zie pagina 10 en 11
Inhoud<br />
De Adviescommissie Duurzaamheid<br />
Duurzaam huren kan ook<br />
Automobielmuseum stap dichter bij<br />
De omsloten tuin gaat publiek<br />
Het Groene Assenkruis<br />
Golfbewegingen rond de Amonsvlakte<br />
Kan Den Haag zonder duinwater?<br />
De Boerenmarkt blij met nieuwe plek<br />
Halsbandpartkieten tellen<br />
Bontebal en Binnenstadsconferentie<br />
Agenda<br />
Wandel mee door het Cityduinpark<br />
3<br />
4<br />
6<br />
7<br />
8<br />
10<br />
12<br />
13<br />
14<br />
16<br />
17<br />
20<br />
Van de redactie<br />
In deze voorjaarseditie van <strong>Branding</strong> weer een mix van ‘grijs’ en groen.<br />
Het groen is onder meer te vinden in besloten tuinen (zie het artikel op<br />
pagina 7), in het Groene Assenkruis (pagina 8/9), op de Amonsvlakte<br />
(pagina 10/11), in het Cityduinpark (pag. 20), en – een gevleugelde variant<br />
– in diverse parken in Den Haag en omgeving (pag. 12 en 13). ‘Grijs’ is Den<br />
Haag op de diverse ‘hotspots’, de plekken waar de streefwaarden op het<br />
gebied van stikstofoxiden en fijn stof worden overschreden. Om te bestuderen<br />
wat hiertegen gedaan kan worden, organiseert het Haags Milieucentrum<br />
(HMC) een binnenstadsconferentie op 1 juni (pag. 16). De locatie staat op<br />
dit moment nog niet vast, maar vindt u tijdig op www.haagsmilieucentrum.<br />
nl. Dit is trouwens ook het adres waar u op de hoogte blijft over de activiteiten<br />
van het HMC, ook die waaraan we in <strong>Branding</strong> helaas geen aandacht<br />
kunnen schenken.<br />
‘Grijs’ is natuurlijk niet alleen verontreinigde lucht, maar ook een algemene<br />
aanduiding voor milieubewustzijn. Een term die zeker van toepassing<br />
is op de Adviescommissie Duurzaamheid en Milieu (pag. 3), de FMO (pag. 4<br />
en 5) en de Boerenmarkt (pag. 13).<br />
We hopen dat u in deze <strong>Branding</strong> veel van uw gading vindt en mocht u<br />
suggesties hebben voor verbeteringen of onderwerpen: mail die s.v.p. naar<br />
info@haagsmilieucentrum.nl!<br />
De redactie<br />
Voor het laatste nieuws en informatie:<br />
website: www.haagsmilieucentrum.nl<br />
email: info@haagsmilieucentrum.nl<br />
Colofon<br />
> Redactie Peter Blair (lay-out en webmaster), Bob<br />
Molenaar (hoofdredacteur), Tom Pitstra, Aletta de Ruiter<br />
en Frans van der Steen > Fotografie Sandra Kamphuis<br />
(pgs. 1,3,10,11,13), Bob Molenaar (pgs. 4,5,8,20), Aletta<br />
de Ruiter (pgs. 6,8,9), Agnes de Bruin (pag. 14) en Peter<br />
Blair (pag. 20) > Kopij Kopij voor de volgende <strong>Branding</strong><br />
inleveren vóór 1 juni 2005. > Disclaimer <strong>Branding</strong><br />
wordt met veel zorg samengesteld. De redactie aanvaardt<br />
echter geen enkele aansprakelijkheid voor eventuele<br />
fouten of voor auteursrechten van ingezonden<br />
kopij > Ontwerp Peter Lammertzen, VlamDesign ><br />
Abonnementen Een jaarabonnement kost 112,50 ><br />
Redactieadres Haags Milieucentrum, Groot Hertoginnelaan<br />
203, 2517 ES Den Haag, T. 070 3050286, f. 070<br />
3050294 > Donaties aan het Haags Milieucentrum zijn<br />
een welkome ondersteuning voor deze non-profitorganisatie.<br />
Gironr. 7228693 tnv. Haags Milieucentrum > Niets<br />
uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd en/of openbaar<br />
gemaakt op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke<br />
toestemming van de uitgever •<br />
Laatste nieuws: sloot wordt hergraven<br />
De illegaal gedempte sloot in Reigersbergen (zie de vorige <strong>Branding</strong>)<br />
wordt hergegraven. Dat heeft duurzaamheidswethouder Ries Smits toegezegd<br />
in een gesprek met raadslid Joris Wijsmuller van de Haagse<br />
Stadspartij. Ecoloog Niek van der Worff, die de kwestie oorspronkelijk heeft<br />
aangekaart, reageert enorm verheugd op het nieuws: “Als de sloot precies<br />
zo hergegraven wordt als die was en wáár die was, ben ik ervan overtuigd<br />
dat de oude situatie kan terugkeren. De afgelopen tijd heeft het Groene<br />
Platform, met veel dank aan het Stadsdeelkantoor Haagse Hout, diverse<br />
ecologische verbeteringen in Reigersbergen kunnen uitvoeren. Er zijn paden<br />
afgesloten en langzaam aflopende slootkanten (lithoralen) gerealiseerd. Bij<br />
een van die sloten, met een lithoraal van 150 meter, heb ik een toename<br />
van de macrofauna met 35 procent geconstateerd. Ik vond er ineens twee<br />
soorten waterplanten, terwijl die er voorheen niet voorkwamen. En dat in<br />
de winter! In combinatie met het herstel van de sloot kan er een ongekende<br />
biodiversiteit ontstaan. Het Groene Platform wil nu de overkant van<br />
de Bezuidenhoutseweg gaan aanpakken, zodat de ecologische verbinding<br />
Mariahoeve inloopt.”<br />
De uitgave van <strong>Branding</strong><br />
wordt mede mogelijk gemaakt<br />
door steun van de<br />
Nationale Postcode Loterij.<br />
> Stichting Aarde-Werk, Hugo de Grootstr. 10, 2518 ED Den Haag, T. 3457847, ma&vr: 9.00 - 13.00 > Biesieklette, Heeswijkplein 86-87, 2531<br />
HG Den Haag, T. 3942211 > Stichting Egelopvang Den Haag e.o., Postbus 82381, 2508 EJ Den Haag, T. 3254045 > Fietsersbond Den Haag,<br />
Postbus 11638, 2502 AP Den Haag, T. 3454395 > IVN, Vereniging voor Natuur- en Milieu-educatie Den Haag, Mw.I. van Wissen, Pelikaanhof<br />
31, 2264 JG Leidschendam, T. 3279321 > St. Kerk en Milieu Den Haag e.o., Mw. J. van Kuijen, Rottermontstr. 20, 2562 NG Den Haag, T. 345<br />
2541 > KMTP/’Groei & Bloei’ Den Haag, Sijzenlaan 98, 2566 WN Den Haag, T. 3233506 > Kon. Nederlandse Natuurhistorische Vereniging<br />
Den Haag, B. van Maanen, Van Halewijnplein 40, 2274 VC Voorburg, T. 386760 > Vereniging Milieudefensie Den Haag, Cannenburglaan<br />
22, 2532 AM Den Haag, T. 3621542 > Werkgroep Milieu van het NIVON, Maarseveenstraat 2, 2574 RW Den Haag, T. 3652052 > ROVER,<br />
Vereniging Reizigers Openbaar Vervoer Den Haag, Jan van Male, De Savornin Lohmanlaan 479-A, 2566 AL Den Haag, T. 3236623 > Stichting<br />
Stedenband Den Haag-Warschau, Torenstraat 172, 2512 BW Den Haag, T. 3658183 > Haagse Vogelbescherming, Van Trigtstraat 43, 2597<br />
VX Den Haag, T. 0174-213825 > Wereld Natuur Fonds, Weimarstr. 138, 2562 HC Den Haag, T. 3451366 > De Windvogel, Arnout Verhulst,<br />
Molenring 127, 2741 MZ Waddinxveen, T. 0182-614245. > Voor meer informatie: Haags Milieucentrum, t. 3050286 •<br />
2 branding april/juni
Duurzaamheidsadviezen: een zaak van lange ADM<br />
Ruim zes jaar geleden trad Alice<br />
Bouman aan als vice-voorzitter van<br />
de Milieu Adviescommissie en op 31<br />
maart jl. trad ze af als voorzitter van<br />
de Adviescommissie Duurzaamheid en<br />
Milieu. In de tussenliggende periode is<br />
niet alleen de náám van de commissie<br />
veranderd.<br />
Toen Bouman tot de commissie toetrad<br />
had deze als doel om het college van<br />
burgemeester en wethouders gevraagd en<br />
ongevraagd te adviseren over milieu-aangelegenheden.<br />
“De commissie was toen<br />
veel meer dan nu gericht op concrete<br />
dingen”, vertelt Bouman, terugblikkend.<br />
“Ze hield zich bezig met milieuzaken die<br />
op dat moment speelden en was niet zo<br />
proactief, eerder reactief.”<br />
Bouman is tijdens haar langdurige verblijven<br />
in den vreemde intensief betrokken<br />
geweest bij organisaties en projecten op<br />
het snijvlak van ontwikkelingssamenwerking<br />
en duurzaamheid. Aan ontwikkelingshulp<br />
bestond in Den Haag minder<br />
behoefte - hoewel zich begin jaren ’80 een<br />
groep mensen had verenigd in de BOH, de<br />
Binnenlandse Ontwikkelingshulp - maar<br />
Bouman vond het een leuke uitdaging om<br />
binnen de Milieu Adviescommissie (MAC)<br />
bij te dragen aan de verbreding van het<br />
werkterrein tot duurzame ontwikkeling.<br />
Wij prikkelen om<br />
niet langs gebaande<br />
paden te denken<br />
“We wilden economische, sociaal-culturele<br />
en ecologische aspecten in hun onderlinge<br />
samenhang gaan afzetten tegen<br />
de behoeften van de huidige generaties,<br />
zónder de behoeftebevrediging van toekomstige<br />
generaties in gevaar te brengen”,<br />
legt Bouman uit. “Die wens bestond niet<br />
alleen bij mij, maar bij méér mensen in<br />
de commissie. En we vonden dat onze<br />
rol belangrijker moest worden. We wilden<br />
niet pas stukken krijgen als de besluitvorming<br />
al bijna gereed was, maar in<br />
een vroegtijdig stadium. Dán pas kunnen<br />
onze adviezen immers in het denkproces<br />
worden meegenomen en invloed hebben.<br />
Uiteraard stuitte dit bij het gemeentelijk<br />
apparaat aanvankelijk wel op weerstand,<br />
maar gaandeweg groeide er het vertrouwen<br />
dat we geen misbruik maken van die<br />
mogelijkheid om beleidsstukken in een<br />
vroeg stadium in te zien. Diensten maken<br />
nu ook veel vaker dan voorheen gebruik<br />
van de mogelijkheid om tijdens een commissievergadering<br />
te komen vertellen waar<br />
ze mee bezig zijn. Ze realiseren zich dat<br />
we hier niet zitten om ambtenaren en<br />
wethouders aan te vallen, maar dat we op<br />
een positief-kritische manier ten dienste<br />
van het besluitvormingsproces staan. We<br />
houden wethouders bij de les.“<br />
Bouman vervolgt: “De adviezen worden<br />
opgesteld op basis van de input van de<br />
commissieleden. De secretaris en ik, als<br />
voorzitter, hebben de taak dit alles tot een<br />
goed geheel te smeden en te vertalen naar<br />
het ambtelijk jargon om de boodschap van<br />
de ADM over te brengen. De commissie<br />
verkeert in de gelukkige omstandigheid<br />
dat we ondersteuning krijgen van een<br />
ambtelijke secretaris. Dat is echt een voorwaarde<br />
om dit werk goed te kunnen doen.<br />
Boze tongen hebben in de beginjaren wel<br />
beweerd dat zo’n ambtelijk secretaris zijn<br />
broodheer, de gemeente, naar de mond<br />
zou kunnen schrijven als hij verslagen<br />
maakt, maar dat gebeurt absoluut niet.<br />
Dat zou de commissie trouwens ook niet<br />
pikken.”<br />
De resultaten<br />
Goed, de Adviescommissie Duurzaamheid<br />
en Milieu (ADM) krijgt ambtelijke<br />
ondersteuning, de gemeente kijkt niet<br />
op een paar centen als er extern advies<br />
ingewonnen moet worden, het is nog<br />
nooit gebeurd dat B&W een kandidaat-lid<br />
hebben afgewezen… maar is het meer dan<br />
alleen een praatclub? Gebéurt er ook iets<br />
met de adviezen van de ADM?<br />
Bouman: “Toen ik er pas bij zat, werd<br />
er wel geklaagd dat je weinig terugzag<br />
van wat je adviseerde. De vraag is op<br />
welke termijn je resultaat mag verwachten.<br />
Ambtenaren zijn vaak heel gespecialiseerd<br />
en dan komen wij met een advies met een<br />
sterk integraal karakter. Onze kracht is<br />
om mensen te prikkelen om niet langs de<br />
gebaande paden te denken en om dwarsverbindingen<br />
te leggen. Dan wordt zo’n<br />
ambtenaar geconfronteerd met dingen<br />
waarover hij of zij misschien nooit heeft<br />
nagedacht. Dat maakten we bijvoorbeeld<br />
vorig jaar mee toen de Nota Toerisme ter<br />
advisering aan ons werd voorgelegd. In<br />
ons advies maakten we ons sterk voor<br />
duurzame recreatie, en volgens mij was<br />
daar nog nooit over nagedacht. Het internaliseren,<br />
het ‘tussen de oren krijgen’ van<br />
duurzaamheid, gaat mensen moeilijk af.<br />
Inderdaad, zo’n integrale visie streeft de<br />
gemeente zelf ook na. Daarvoor bestaan<br />
er een Projectgroep en een Stuurgroep<br />
Duurzaamheid. Maar wat die precies doen<br />
komt niet echt naar buiten. Je hoopt<br />
natuurlijk dat daar wereldschokkende en<br />
vernieuwende dingen gebeuren, die een<br />
fikse impuls geven aan de duurzame<br />
invulling van ontwikkelingen in Den Haag.<br />
Vervolg op pagina 6<br />
De Milieu Advies Commissie ontstond in 1991. In 2003 veranderde ze haar naam<br />
in Adviescommissie Duurzaamheid en Milieu (afgekort ADM, door sommigen afgekort<br />
als ADeM). De commissie vergadert elf maal per jaar. Behalve uit een onafhankelijke<br />
voorzitter en een ambtelijke secretaris bestaat de ADM uit maximaal veertien leden.<br />
Zij zijn afkomstig uit de Haagse bewonersorganisaties, natuurorganisaties, milieuorganisaties<br />
en het Haagse bedrijfsleven. De leden worden benoemd op grond van<br />
hun deskundigheid. Op dit moment is de commissie compleet.<br />
In 2004 heeft de ADM onder meer geadviseerd over de Structuurvisie Den<br />
Haag 2020, over luchtkwaliteit en verkeer, over het in Reigersbergen geplande<br />
Automobielmuseum (de ADM is tegen) en over gescheiden afvalinzameling.<br />
In 2005 en 2006 gaat de commissie zich specifiek richten op de thema’s waterbeheer,<br />
stedelijke vernieuwing, energie, duurzame economische ontwikkeling, mobiliteit,<br />
ecologie en groen, duurzaamheid in de eigen omgeving en milieu- en duurzaamheidseducatie.<br />
De ADM speelt zonodig ook in op actuele ontwikkelingen.<br />
april/juni branding 3
Duurzaam huren: dat kan natuurlijk ook<br />
Een minuscuul straaltje water laat deze 1500<br />
kilo zware wereldbol ronddraaien. Erachter:<br />
Tom Pitstra en Eric Kahle (rechts).<br />
Het verstrekken van leningen aan ontwikkelingslanden<br />
is een groeimarkt. De<br />
Nederlandse Financierings-Maatschappij<br />
voor Ontwikkelingslanden N.V. (FMO)<br />
was drie jaar geleden uit z’n jasje<br />
gegroeid en moest dringend op zoek<br />
naar een nieuw onderdak. Twee uitgangspunten<br />
stonden voorop: het moest<br />
een huurpand worden en het moest in<br />
overeenstemming zijn met de identiteit<br />
van de organisatie.<br />
Om met dit laatste te beginnen: wat ís<br />
de FMO eigenlijk? In wezen is het gewoon<br />
een bankinstelling, die zich echter uitsluitend<br />
richt op landen in ontwikkeling. De<br />
Staat der Nederlanden heeft het kleinst<br />
denkbare meerderheidsbelang in de FMO<br />
(51 procent, dus), de grote Nederlandse<br />
banken 42 procent en de rest is verdeeld<br />
over werkgevers- en werknemersorganisaties,<br />
bedrijven en particulieren.<br />
Het grote belang van de Staat en de<br />
deelname van de vakbeweging wijzen er<br />
al op dat het bij FMO niet alleen maar<br />
om winstmaximalisatie gaat. Doel van<br />
de in 1970 opgerichte FMO is dan ook<br />
het stimuleren van groei en welvaart in<br />
ontwikkelingslanden. Niet door geld aan<br />
regeringen weg te geven, maar door te<br />
investeren in kleine en grote ondernemingen<br />
in opkomende markten zodat<br />
die zichzelf kunnen redden. Dat gebeurt<br />
op verschillende manieren, bijvoorbeeld<br />
door participaties, door garanties en door<br />
leningen. In totaal heeft FMO een kleine<br />
twee miljard euro uitstaan.<br />
De 3 P’s<br />
“Maximá heeft de microkredieten nu<br />
dan wel geadopteerd, maar wij verstrekken<br />
die al jaren”, vertelt Eric Kahle, manager<br />
facilitaire dienst bij de FMO. “Zie ons<br />
maar als een bank waar lokale bedrijven<br />
en banken in Afrika, Azië, Latijns-Amerika<br />
of een van de voormalige Oostbloklanden<br />
een beroep op kunnen doen. De kredietaanvragen<br />
worden getoetst aan de<br />
uitgangspunten people, planet en profit.<br />
Uit hun bedrijfsvoering moet blijken<br />
dat ondernemers maatschappelijk verantwoord<br />
werken. En ze moeten winst<br />
maken, want alleen rendabele bedrijven<br />
kunnen ook op lange termijn fungeren als<br />
motor voor groei in hun land.”<br />
“We hebben circa vijftig focuslanden”,<br />
vervolgt Kahle. “Landen waar het investeringsrisico<br />
voor commerciële banken<br />
vaak (nog) te hoog is. Als een land op<br />
een gegeven moment echt in de lift zit,<br />
kunnen commerciële investeerders meer<br />
doen en wordt het tijd voor FMO om zich<br />
terug te trekken. In Argentinië en Turkije<br />
hebben we als gevolg van de economische<br />
crises flinke klappen gehad”, aldus<br />
Kahle. Niettemin zit er groei in de instelling,<br />
vandaar dat er op 1 juni 2003 een<br />
riant pand aan de Anna van Saksenlaan<br />
betrokken werd. Het kantoor ligt op een<br />
steenworp afstand van station Laan van<br />
Nieuw Oost-Indië.<br />
Een comfortabel hoekje voor overleg<br />
met daarachter een stiltecabine.<br />
De Raad van Commissarissen van FMO<br />
wilde per se géén eigen gebouw. “We<br />
gebruiken geld om te investeren in ondernemingen,<br />
niet in vastgoed”, verwoordt<br />
Kahle hun motivatie. “Maar we wilden wèl<br />
een gebouw dat voldeed aan de eisen<br />
waar een stuurgroep drie maanden op had<br />
zitten broeden: flexibiliteit, duurzaamheid,<br />
overeenstemming met onze identiteit<br />
en goed koopmanschap. Alles wordt<br />
aan die beginselen getoetst, ook wat we<br />
nu nog aan het pand doen.”<br />
Toen FMO zijn oog liet vallen op een<br />
kantoor in De Groene Schenk, lag er een<br />
voorlopig ontwerp. Dit week echter op tal<br />
van punten af van de randvoorwaarden<br />
die FMO stelde. Kahle: “De projectontwikkelaar,<br />
Blauwhoed, en bouwer HBG bleken<br />
heel traditioneel te denken. Radiatoren<br />
aan de muur, systeemplafonds en airco’s,<br />
dat soort dingen. Ze zeiden meteen: ‘Je<br />
wilt wat extra’s, dat is lastig’. Ze zagen<br />
het niet als uitdagingen, alleen maar als<br />
belemmeringen. Er waren echt maar heel<br />
weinig mensen binnen die bedrijven die<br />
bereid waren om mee te denken. Eén<br />
iemand hebben we echt heel enthousiast<br />
weten te maken voor duurzaamheidsmaatregelen,<br />
maar die is nu helaas met de vut.<br />
En de onderaannemers wisten niet wat<br />
ze meemaakten. We wilden dat ze niet<br />
domweg het bestek zouden volgen, maar<br />
zelf zouden meedenken, eigen creativiteit<br />
zouden inbrengen. Dat levert soms echte<br />
slimmigheidjes op.”<br />
Operationele kosten<br />
“Een van de problemen is dat een bouwer<br />
alleen oog heeft voor de initiële kosten.<br />
Als facilitair manager ben ik veel meer<br />
geïnteresseerd in de operationele kosten.<br />
We hebben bijvoorbeeld een krachtiger<br />
koelinstallatie geëist dan oorspronkelijk<br />
voorzien. Die is veel energiezuiniger en<br />
verdient zich in drie jaar terug.”<br />
“Niettemin hebben we echt meermalen<br />
met de vuist op tafel moeten slaan<br />
om onze zin te krijgen. Blauwhoed en<br />
HBG hebben het gebouw casco opgeleverd,<br />
voorzien van een computervloer<br />
en klimaatplafonds. De afbouw van het<br />
project hebben we laten coördineren door<br />
Takenaka, een Japanse bouwonderneming<br />
met een vestiging in Nederland, en dat<br />
was een verademing. Die beseffen tenminste<br />
dat ze voor een klant bouwen.”<br />
Is het voor een koper vaak al heel lastig<br />
om duurzaamheidseisen af te dwingen,<br />
een huurder heeft natuurlijk nog minder<br />
in te brengen. Kahle: “We hebben de<br />
huurovereenkomst dan ook pas getekend<br />
nadat we een lijst hadden gemaakt met<br />
alles wat we veranderd wilden hebben.<br />
Gelukkig ziet een ontwikkelaar een huurder<br />
die zulke grote oppervlakten afneemt<br />
niet graag afhaken.”<br />
De duurzaamheidsmaatregelen<br />
En wat zijn die dingen dan wel, waarin<br />
het FMO-kantoor zich onderscheidt van<br />
het leeuwendeel van de Nederlandse kantoorgebouwen?<br />
Voor een deel onttrekken die zich<br />
aan de waarneming. In een groot deel<br />
van het betonskelet is geen grind verwerkt,<br />
maar puingranulaat. In plaats<br />
van Portlandcement is gekozen voor<br />
Hoogovencement, een restproduct. “De<br />
bouwer wilde er eigenlijk niet aan, omdat<br />
4 branding april/juni
de bouwtijd er langer door zou worden”,<br />
vertelt Kahle, “maar voor ons was dit een<br />
cruciaal onderdeel van het programma<br />
van eisen. Het is heel veel duurder en je<br />
ziet er niks van, maar het is ons er niet om<br />
te doen alleen maar goede sier te maken<br />
naar buiten toe.”<br />
Flexibiliteit<br />
Overal in het gebouw zit verlichting<br />
met aanwezigheidsdetectie en een daglichtschakeling.<br />
Hoe meer daglicht er<br />
binnentreedt, hoe minder fel de buitenste<br />
lampen in een ruimte branden. Als er<br />
niemand meer in het vertrek is, wordt de<br />
verlichting automatisch uitgeschakeld. Het<br />
systeem verdient zichzelf in maximaal vijf<br />
jaar terug. Dat daglicht treedt binnen via<br />
ruiten van HR++glas (de best isolerende<br />
ramen die er momenteel zijn), verwarming<br />
is afkomstig van de stadsverwarming. De<br />
thermostaten geven geen gradenschaal<br />
aan, maar alleen ‘plus twee en min twee’.<br />
De reden: sommige mensen zien op de<br />
thermostaat dat het twintig graden of<br />
minder is en concluderen dan dat ze het<br />
koud hebben.<br />
In het grootste deel van het gebouw zal<br />
men vergeefs naar radiatoren zoeken: die<br />
zijn er niet, omdat de (klimaat)plafonds het<br />
werk doen. Door de dubbellaags plafonds<br />
lopen buisjes met heet en koud water. Alle<br />
computerleidingen liggen onder de vloer,<br />
wat grote flexibiliteit mogelijk maakt.<br />
Kahle: “We kunnen een kamer in slechts<br />
twee uur tijd helemaal ombouwen.”<br />
Flexibiliteit is een van de kernwoorden<br />
binnen FMO. Tachtig procent van de<br />
werkplekken is multi-inzetbaar en alle<br />
Een tweetal geparkeerde trolleys.<br />
medewerkers hebben een trolley met hun<br />
benodigdheden, die ze op iedere gewenste<br />
plek kunnen neerzetten. Werkplekken<br />
worden veelal van elkaar gescheiden<br />
door geluidswerende kastenwanden. “Van<br />
onze werknemers vragen we een flexibele<br />
instelling”, vertelt Kahle. “We willen<br />
het pand zo efficiënt mogelijk kunnen<br />
gebruiken om geen ruimte te verspillen.<br />
We hoeven geen muren te slopen als de<br />
omstandigheden veranderen. En voor wie<br />
zich eens moet afzonderen, als er bijvoorbeeld<br />
opperste concentratie vereist is, zijn<br />
er afgeschermde stiltecabines.”<br />
Duurzaamheid valt vaak niet op, maar<br />
kan voor degene die er prijs op stelt een<br />
halszaak zijn. Kahle: ”We wilden per se<br />
parket van hout uit duurzaam beheerde<br />
bossen, en als je eens wist wat een<br />
moeite ons dat gekost heeft…” Verder ligt<br />
in het gebouw vloerbedekking, die ook<br />
een geheim in zich draagt. De tapijttegels<br />
zijn volledig van gerecyclede materialen<br />
gemaakt: afvalgarens op een onderlaag<br />
van gegranuleerde autobanden. En om<br />
het gebruik van de lift te ontmoedigen<br />
liggen de trappen uitstekend in het zicht<br />
en zijn zelfs de noodtrappenhuizen volledig<br />
gestoffeerd. Ondanks de veelheid aan<br />
duurzaamheidsmaatregelen wist FMO tien<br />
procent onder het budget te blijven.<br />
De meanderende galerijen vormen een boeiend<br />
contrast met de strakke, anonieme gevel.<br />
In het energiezuinig maken van het<br />
gebouw is FMO goed geslaagd. Dat ligt<br />
wat anders met de vele vliegreizen die<br />
de medewerkers noodgedwongen maken.<br />
Reden voor FMO om alle CO2 emissies – of<br />
die nu het gevolg zijn van het gebouw,<br />
woon-werkverkeer of vliegreizen – te<br />
compenseren door de aankoop van gecertificeerde<br />
emissierechten. FMO zou geen<br />
handelsinstelling zijn als ze zich ook daar<br />
geen goed koopman toonde: de instelling<br />
maakt enthousiast gebruik van de<br />
mogelijkheid om bij de financiering van<br />
een duurzaam energieproject het recht op<br />
aankoop van de zogenaamde ‘carbon credits’<br />
meteen vast te leggen. “Lastig, maar<br />
het lukt heel aardig,” aldus Kahle.<br />
GreenCalc<br />
Voor de experts: op basis van de<br />
gezaghebbende GreenCalc-methodiek<br />
scoort het FMO-gebouw zo’n 30% beter<br />
dan een referentiegebouw uit 1990 en<br />
zo’n 11% beter dan een gemiddeld rijksgebouw.<br />
Kahle maakt wel een kanttekening<br />
bij de betekenis van de GreenCalcmethode<br />
zoals die nu wordt toegepast:<br />
“Overigens hebben we ook een aantal<br />
keuzes gemaakt die niet direct bijdroegen<br />
aan een betere score. Zo vonden wij het<br />
erg belangrijk om het gebruik van grind<br />
in beton zo veel mogelijk te beperken,<br />
omdat grindwinning het landschap aantast.<br />
Het gebruikte alternatief - puingranulaat<br />
- scoort in de GreenCalc-berekening<br />
zelfs iets slechter, maar maakt wel gebruik<br />
van gerecycled materiaal. Aan de meetlat<br />
voor maatschappelijk verantwoord ondernemen<br />
waar we onze investeringen langs<br />
leggen, willen we zelf ook voldoen!”<br />
Bob Molenaar<br />
Tom Pitstra<br />
april/juni branding 5
B&W herschrijven regels om automuseum mogelijk te maken<br />
Als deze <strong>Branding</strong> verschijnt, zal<br />
de gemeenteraad zich al voor of tegen<br />
de komst van het Automobielmuseum<br />
in Reigersbergen hebben uitgesproken.<br />
Wat de uitkomst ook moge zijn, duidelijk<br />
is dat het college van B&W alles op alles<br />
heeft gezet om het museum hier mogelijk<br />
te maken.<br />
Hoe is het bijvoorbeeld mogelijk dat de<br />
Welstandscommissie het bouwplan in de<br />
tweede beoordeling toeliet, na een faliekante<br />
afwijzing in eerste instantie? Hier<br />
gold het credo: Manipulare necesse est .<br />
“Plan automuseum crasht”, kopte de<br />
Haagsche Courant op 2 februari jl. De vier<br />
leden van de Welstandscommissie hadden<br />
die middag unaniem besloten dat het<br />
geplande gebouw veel te groot was voor<br />
de plek waarin het zou worden gesitueerd.<br />
“Dit gebouw past beter in een stedelijke<br />
omgeving dan in zo’n kwetsbaar gebied<br />
als landgoed Reigersbergen”, was de letterlijke<br />
uitspraak van de commissieleden.<br />
De architect zat er wat ontgoocheld bij.<br />
Je zag hem denken: “Dit was toch goed<br />
voorbereid door B&W, hoe kan het dan<br />
gebeuren dat het plan door de Welstand<br />
wordt afgeserveerd?” Zijn gedachten liepen<br />
vooruit op de werkelijkheid.<br />
In het schriftelijke verslag van diezelfde<br />
vergadering was al niets meer terug<br />
te vinden van de mondelinge uitspraken.<br />
Het verslag was zoals gebruikelijk een<br />
professionele interpretatie met veel architectonisch<br />
jargon, maar er werd met geen<br />
woord gerept over afwijzing in verband<br />
met de maatvoering. Het HMC vroeg in een<br />
brief om een toelichting en Hans Creman<br />
(vertegenwoordiger van de samenwerkende<br />
belangengroepen Reigersbergen-<br />
Marlot) bracht het punt naar voren in<br />
zijn inspraakreactie op de tweede zitting<br />
van de Welstandscommissie. Maar<br />
wat gevreesd werd, gebeurde ook. Het<br />
ontwerp werd deze keer doorgelaten en<br />
kreeg, na enkele kleine opmerkingen, de<br />
zegen van het zittende presidium. Geen<br />
woord meer over maatvoering en kwetsbare<br />
context. Wat was hier aan de hand?<br />
Eigenlijk is het heel simpel. Het komt<br />
erop neer dat de Welstandscommissie in<br />
de eerste zitting haar boekje te buiten<br />
was gegaan, omdat B&W dat boekje<br />
(het ‘Welstandskader’) kort ervoor herschreven<br />
had. Het toetsingskader voor<br />
Reigersbergen was dat van een groengebied,<br />
en een bouwvolume van 120.000 m 3<br />
zou daar natuurlijk onmogelijk in passen.<br />
Initiatiefnemer Louwman wil het museum<br />
echter daar en nergens anders, dus werd<br />
eenvoudigweg het toetsingskader aangepast.<br />
De groenbestemming van de locatie<br />
werd omgezet in een museumbestemming.<br />
De maatvoering van het gebouw in<br />
verhouding tot zijn context mocht voor de<br />
Welstandscommissie opeens geen rol meer<br />
spelen. De omstandigheden zijn dezelfde<br />
gebleven, maar B&W droeg een ander uitgangspunt<br />
aan en praatte daarmee recht<br />
wat krom is. De Welstandscommissie<br />
kon weinig anders doen dan een oordeel<br />
over het gebouw vellen op grond van het<br />
nieuwe toetsingskader.<br />
Alle regelgeving die in het verleden<br />
is opgesteld ter bescherming van het<br />
groengebied Reigersbergen en omgeving<br />
is hiermee als onbelangrijk afgedaan, en<br />
de bouw van een immense steenmassa en<br />
een drukbezochte attractie werd een stap<br />
dichterbij gebracht.<br />
De samenwerkende belangengroepen<br />
Reigersbergen-Marlot zullen zich er sterk<br />
voor maken dat de gemeenteraad zich niet<br />
in de luren laat leggen als ze moet oordelen<br />
over de wijziging van het bestemmingsplan.<br />
Een wijziging die nodig is om<br />
de bouw van het museum mogelijk te<br />
maken. Hetzelfde geldt voor Provinciale<br />
Staten als de wijziging van het Streekplan<br />
aan de orde komt.<br />
Aletta de Ruiter,<br />
Haags Milieucentrum<br />
vervolg: Duurzaamheidsadviezen: een zaak van lange ADM<br />
Tot mijn spijt moet ik zeggen, dat mij<br />
daarvan nog niet gebleken is. Maar hoop<br />
doet leven.”<br />
Ambtelijke molens<br />
Dat ambtelijke molens traag malen is<br />
bekend, maar reacties op adviezen van de<br />
ADM - toch mensen die, zeer gemotiveerd<br />
en in hun vrije tijd, hun deskundigheid<br />
beschikbaar stellen - blijven soms wel<br />
héél lang uit. Frustreert het Bouman niet<br />
als op een advies pas na anderhalf jaar<br />
gereageerd wordt?<br />
“Wethouder Smits heeft afgelopen<br />
december toegezegd hier actief achteraan<br />
te zullen gaan. Maar ook als er niets met<br />
een advies wordt gedaan of kan worden<br />
gedaan, hoop ik toch wel dat dat aan ons<br />
wordt meegedeeld, mét een motivatie.<br />
Wat mij betreft zou een reactie ook kunnen<br />
zijn: Bedankt, daar hadden we nog<br />
niet over nagedacht. Dan beschouw ik ons<br />
advies meer als een klein steentje in de<br />
rivier dat op den lange duur de loop van<br />
het water zal veranderen.”<br />
”Voor dit werk heb je een lange adem<br />
nodig. Politici kijken niet zo ver vooruit,<br />
hun verlangen of noodzaak om te scoren<br />
is niet altijd goed voor duurzaamheid. In<br />
de praktijk zie je vaak dat men als eerste<br />
begint met het schrijven van de zoveelste<br />
nota, het oprichten van het zoveelste<br />
instituut. Dat is op papier een tastbaar<br />
resultaat. Maar daarmee is de nota nog<br />
niet in de praktijk gebracht en wat gaat<br />
zo’n instituut precies doen? Uit de Peer<br />
Review van twee jaar geleden bleek niet<br />
voor niets dat het Haagse duurzaamheidsbeleid<br />
er op papier prima uitziet, maar<br />
dat in de praktijk veel beleidsmaatregelen<br />
blijven steken in de fase van pilots, die<br />
niet de kans krijgen uit te groeien tot iets<br />
blijvends. Ik heb dan liever een intentieverklaring<br />
van een politicus dat hij/zij<br />
over langere tijd iets met een duurzaamheidsonderwerp<br />
gaat doen.”<br />
“Helaas merk ik dat ik vanwege mijn<br />
drukke werkzaamheden als Algemeen<br />
Secretaris bij de Nederlandse Vrouwen<br />
Raad niet voldoende tijd meer heb om mijn<br />
rol als voorzitter van de Adviescommissie<br />
naar behoren te vervullen. De club is nu<br />
compleet en wordt serieus genomen, dus<br />
ik denk dat iemand anders, met een frisse<br />
aanpak, de voorzittershamer zonder veel<br />
problemen kan overnemen. De commissie<br />
is zó inspirerend dat de nieuwe voorzitter<br />
er als het ware door gedragen zal<br />
worden.”<br />
Bob Molenaar<br />
6 branding april/juni
De omsloten tuin gaat publiek<br />
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt<br />
dat de moderne mens niet gespeend is<br />
van allerlei oerdriften. Een van die aangeboren<br />
menselijke instincten is de neiging<br />
om een verdekte plek in het groen<br />
te zoeken en van daaruit de omgeving<br />
te bespieden.<br />
‘Zien maar niet gezien worden’, noemde<br />
de omgevingspsychologe Agnes van<br />
den Berg dit op donderdag 17 maart jl.<br />
in een lezing in Zcala, het voormalige<br />
Volksbuurtmuseum. Mevrouw Van den<br />
Berg sprak in het museum op uitnodiging<br />
van de Berlage Stichting. Deze stichting<br />
heeft een prijsvraag uitgeschreven over<br />
het verborgen groen in Den Haag. De<br />
winnaar van deze prijsvraag krijgt de<br />
Berlagevlag 2005 uitgereikt.<br />
In haar lezing gaf Agnes van den Berg<br />
onder meer een historisch overzicht van<br />
de omsloten tuin. Van de kloostertuinen<br />
in de Middeleeuwen tot de hofjes in latere<br />
perioden. Het gemeenschappelijk groen<br />
van deze hofjes - denkt u bijvoorbeeld<br />
aan het Hofje van Nieuwkoop aan de<br />
Prinsegracht - zien we later weer terug<br />
in de gemeenschappelijke tuinen in de<br />
nieuwbouwwijken in Den Haag Zuidwest.<br />
Steeds speelde daarbij de overweging dat<br />
groen goed is voor de mens. Groen bevordert<br />
de gezondheid, de saamhorigheid en<br />
de veiligheid. Wetenschappelijk onderzoek<br />
in de twintigste eeuw heeft aangetoond<br />
dat de meeste mensen natuurlijker plekken<br />
aangenamer vinden dan bebouwde<br />
plekken. “Maar publiek omsloten tuinen<br />
worden niet alleen zo mooi gevonden<br />
omdat ze groen zijn”, aldus Van den Berg.<br />
“Er is meer aan de hand. En dat ‘meer’ zit<br />
‘m waarschijnlijk in de unieke combinatie<br />
van geborgenheid en mysterie. Het omsloten<br />
karakter maakt de tuin tegelijkertijd<br />
overzichtelijk en spannend, een beschutte<br />
plek waar van alles te ontdekken valt<br />
maar je nooit zult verdwalen. Onderzoek<br />
naar landschapsbeleving heeft aangetoond<br />
dat natuurlijke plekken die voldoen<br />
aan deze combinatie van eigenschappen<br />
over het algemeen het hoogst gewaardeerd<br />
worden.”<br />
De Wageningse psychologe wees in<br />
haar lezing nog op recent onderzoek van<br />
de Gezondheidsraad over de gezondheidsbevorderende<br />
effecten van natuur. Uit een<br />
ander onderzoek, van Alterra met Hueber<br />
Consultancy, komt naar voren dat de<br />
meeste mensen de gemeenschappelijke of<br />
collectieve tuin als goed voor de sociale<br />
contacten beschouwen. Maar omdat niet<br />
iedereen in deze tijd van individualisme<br />
geïnteresseerd is in een praatje met de<br />
overburen, werd dit tevens als een nadeel<br />
gezien. Van den Berg sloot haar lezing af<br />
met enkele conclusies, waaronder deze:<br />
“Mits een goede balans tussen privé<br />
en algemeen wordt gevonden, kunnen<br />
publiek omsloten tuinen een belangrijke<br />
bijdrage leveren aan het bestrijden van de<br />
belangrijkste problemen van het moderne<br />
stadsleven: verloedering, ongezondheid,<br />
eenzaamheid en onveiligheid.”<br />
Sunny Court als voorbeeld<br />
Na de lezing volgde een forum over<br />
de publiek omsloten tuin. Hieraan namen<br />
deel Agnes van den Berg, Hans Lijmbach<br />
(projectmanager van Ceres, de ontwikkelingsmaatschappij<br />
van Vestia) en de<br />
publicist Steven van Schuppen. Tijdens<br />
het forumgesprek werd tegen de achterwand<br />
van het theater een foto van<br />
park Sorghvliet geprojecteerd, voor vele<br />
Hagenaars hét symbool van de publiek<br />
omsloten tuin. Toch ging de forumdiscussie<br />
vooral over de collectieve tuin zoals<br />
we die in Den Haag Zuidwest veelvuldig<br />
aantreffen. Passen dergelijke gemeenschappelijke<br />
(binnen)tuinen nog wel bij<br />
deze individualistische tijd?<br />
Volgens Hans Lijmbach is er ook in de<br />
21ste eeuw nog wel degelijk plaats voor<br />
zulke tuinen. Mischien op een andere<br />
manier dan in de wederopbouwperiode<br />
na de Tweede Wereldoorlog, maar de<br />
corporaties hebben de collectieve tuin<br />
zeker nog niet afgeschreven. Collectieve<br />
tuinen vervullen ook een functie als<br />
voorbeeldtuin voor particulieren. Steven<br />
van Schuppen hekelde in dit verband de<br />
‘tegelziekte’ die tegenwoordig in veel burgertuinen<br />
waarneembaar is. Te veel groen<br />
verdwijnt onder de grindtegels. Groen is<br />
blijkbaar mooi als kijkgroen maar niet in<br />
de eigen achter- of voortuin.<br />
Naar aanleiding van de grindziekte<br />
kwam de vraag naar voren of de burger<br />
niet moest worden opgevoed om z’n<br />
eigen tuin op een fatsoenlijke manier te<br />
onderhouden. In het verleden werd dit<br />
onderhoud gestimuleerd met tuinwedstrijden.<br />
Forumvoorzitter Hans Pars wees<br />
op de positieve ervaring die men bij de<br />
volkstuinen heeft met gemeenschappelijk<br />
onderhoud van publiek omsloten tuinen.<br />
Uit de zaal werd hierbij Sunny Court<br />
genoemd (achter de Obrechtstraat) dat<br />
vanuit een initiatief van de omwonenden<br />
tot een prachtige publiek omsloten tuin is<br />
omgetoverd.<br />
In de woorden van de Berlage Stichting<br />
wordt de waarde van dergelijke tuinen<br />
als volgt omschreven: “Het zijn verborgen<br />
stukjes groen, vaak oases van rust,<br />
die een wijk voor de bewoners leefbaar<br />
maken. Ouderen kunnen op een bankje<br />
in de zon de krant lezen, zonder er eerst<br />
met auto of fiets op uit te hoeven. Ouders<br />
met kleine kinderen kunnen er naar toe<br />
lopen om even een half uurtje te spelen,<br />
al nodigt het ene stukje groen daar wel<br />
meer toe uit dan het andere. En jongeren<br />
kunnen er soms lekker hangen of een balletje<br />
trappen.”<br />
Zet de tuin op de kaart<br />
Als afsluiting van de bijeenkomst in<br />
Zcala gaf Steven van Schuppen een toelichting<br />
op de Berlagevlag-prijsvraag<br />
over de Hortus Conclusus Publicus, de<br />
publiek omsloten tuin. Van de inzenders<br />
wordt een verbeteringsvoorstel voor een<br />
bestaande publiek omsloten tuin verwacht.<br />
De inzendtermijn sluit op 17 juni<br />
a.s. De prijsuitreiking is op 17 september<br />
en de winnaar ontvangt 1500 euro.<br />
Om het denkwerk over deze tuinen te<br />
bevorderen heeft de stichting een boekje<br />
gemaakt met daarin 38 voorbeelden van<br />
verborgen groen in Den Haag. De voorbeelden<br />
variëren van diverse hofjes in<br />
de binnenstad tot begraafplaatsen, de<br />
Papaverhof, het Hof van Heden in Spoorwijk<br />
en het Romehof in Wateringseveld. Het<br />
boekje, getiteld Verborgen groen op de<br />
kaart, is gratis verkrijgbaar bij de Berlage<br />
Stichting, Sint Jacobsstraat 133, 2512 AN<br />
Den Haag. In het boekje zijn ook nadere<br />
voorwaarden opgenomen over de prijsvraag.<br />
Inlichtingen over de prijsvraag bij<br />
Steven van Schuppen (06-22693341) of<br />
Ger Janne Beumer (070-3604146)<br />
Hans Pars<br />
april/juni branding 7
Knelpunten in het Groene Assenkruis van Den Haag Zuidwest<br />
Verschillende diersoorten vragen om<br />
verschillende verbindingswegen. Grofweg<br />
zijn er daarom drie soorten groenverbindingen<br />
nodig om die diersoorten te<br />
laten migreren. Naast waterverbindingen<br />
zijn ruige grasbermen en bos/struweelbanen<br />
belangrijk, plus de mogelijkheid<br />
van uitwisseling tussen die drie. Als er<br />
ergens een flinke onderbreking in die<br />
zones zit, kunnen die kevers, muizen en<br />
andere beestjes niet verder. Ze zitten dan<br />
opgesloten in een klein leefgebied en zullen<br />
binnen niet al te lange tijd uitsterven<br />
wegens inteelt. Vanwege de snelle voortplantingscyclus<br />
van deze dieren gaat dat<br />
proces van inteelt betrekkelijk snel.<br />
Het Groene Assenkruis wordt gevormd<br />
door de Uithof en het Zuiderpark en de<br />
lange, groene lijnen die deze gebieden<br />
met elkaar verbinden. Die lijnen lopen<br />
langs de Escamplaan, de Meppelweg,<br />
de Hengelolaan, de Melis Stokelaan en<br />
de Erasmuszone (de groenrand langs de<br />
Erasmusweg).<br />
Het Assenkruis staat symbool voor de<br />
groene verbindingen binnen het Haagse<br />
stedelijk gebied. De gemeente heeft op<br />
verschillende plaatsen in deze groene<br />
zone natuurvriendelijke oevers aangelegd.<br />
Dat geeft een verbetering van de<br />
natuurwaarde binnen de stad. Het is een<br />
stap in de goede richting van een grotere<br />
biodiversiteit. Maar om die soortenrijkdom<br />
ook daadwerkelijk aan te trekken,<br />
vragen de groene verbindingen binnen<br />
de provinciale en stedelijke ecologische<br />
hoofdstructuur om extra aandacht.<br />
Om natuur de stad in te krijgen, is het<br />
niet voldoende om op uitsluitend een paar<br />
plekken mooie natuurlijke omstandigheden<br />
te creëren. Natuur doet het pas goed<br />
als er veel planten en diersoorten aanwezig<br />
zijn die in een biologische leefgemeenschap<br />
thuishoren. De biodiversiteit is dan<br />
in evenwicht. Om tot zo’n evenwichtssituatie<br />
te komen is het noodzakelijk dat<br />
dieren zich over grotere afstanden kunnen<br />
verplaatsen. Dat kan door een netwerk<br />
van verbindingen, dat zowel over ruige<br />
bermen als watergangen moet lopen.<br />
Het Haags Milieucentrum heeft in afgelopen<br />
zomer geïnventariseerd hoe het<br />
gesteld is met die verbindingszones. Daar<br />
bleken nog heel wat, voor kleine dieren,<br />
onoverbrugbare knelpunten in te zitten.<br />
In totaal inventariseerden we 29 situaties<br />
waar de stedelijke infrastructuur een grote<br />
barrière vormt voor de groene verbindingen<br />
in Den Haag Zuidwest. Knelpunten<br />
die in de meeste gevallen overigens wel<br />
oplosbaar zijn, soms zelfs met relatief<br />
kleine ingrepen.<br />
De resultaten van de inventarisatie<br />
zijn samengebracht in het boekwerkje<br />
Het Groene Assenkruis, Knelpunten en<br />
kansen dat binnenkort het daglicht zal<br />
aanschouwen.<br />
Aletta de Ruiter<br />
Enkele knelpunten en mogelijke oplossingen<br />
Het gat van de Meppelweg<br />
Langs de Meppelweg liggen ecologisch beheerde grasstroken,<br />
maar tussen de Zichtenburglaan en de Vossenrade bevindt zich<br />
een gat van bijna tweehonderd meter. De enige ‘stapsteen’ hiertussen<br />
is het korte gras van de trambaan in de middenberm.<br />
Het benzinestation brengt veertig meter verharding en bebouwing<br />
met zich mee: een onneembare hindernis.<br />
Richting de Lozerlaan wordt het gras langs de water gang ecologisch<br />
gemaaid. Samen met het struweel aan de Zichtenburgzijde<br />
van het water is deze groene zone wèl als een goede verbinding<br />
te karakteriseren. Jammer dat ze vanwege dat gat van tweehonderd<br />
meter niet aansluit op het Groene Assenkruis.<br />
Aanbeveling<br />
Een droge duiker onder het benzinestation door lijkt niet haalbaar.<br />
Misschien kunnen de zeer cultuurlijk onderhouden bosschages<br />
aan de kop van de flats tussen de Vossenrade en de Bouwlustlaan<br />
worden vervangen door een (semi)ecologisch beheerde grasstrook.<br />
In elk geval zou het gras van de trambaan ecologisch beheerd<br />
moeten worden, zeker tussen de twee tramsporen.<br />
8 branding april/juni
Sportpark Escamp II<br />
Achter de Dedemsvaartweg ligt, in het verlengde van de<br />
Steenwijklaan, sportpark Escamp II. De doorsteek is enkele jaren<br />
geleden geheel heringericht en in de eerste zomer ingezaaid<br />
met een fantastisch woest-bloeiende zandvegetatie. Het ziet er<br />
prachtig uit, maar niet voor lang. Deze vegetatie hoort niet in een<br />
zeekleigebied en zal, als er niet jaarlijks wordt bijgezaaid, snel<br />
terugvallen. Leg dat maar eens uit aan teleurgestelde bewoners.<br />
Het nieuwe fiets- en voetpad kan een ernstige barrière vormen<br />
voor jonge amfibieën, die gedurende de seizoensmigratie massaal<br />
langstrekken. En van de fijne rode kleurstof die voor het<br />
fietspad is gebruikt, kunnen kikkers huidproblemen krijgen.<br />
Aanbeveling<br />
Een mengsel dat bij de grondsoort past - denk aan een<br />
Glanshaver-verbond (veel vlinderbloemigen) van de rivierduinen<br />
- bloeit niet minder mooi en is veel duurzamer. Ter<br />
opheffing van de barrièrewerking kan een faunapassage<br />
worden ingefreesd.<br />
Plas-dras langs de Melis Stokelaan<br />
Langs de Melis Stokelaan ligt, bij het Revalidatiecentrum,<br />
een brede plas-draszone. Maar om echt plas-draskwaliteit<br />
te hebben zou het afwisselend vochtig en nat moeten zijn<br />
met een variërend waterpeil, en dat is hier niet het geval.<br />
Voor die plas-draszone ligt een harde beschoeiing onder<br />
het wateroppervlak, met onder water een verharde bodem.<br />
Deze constructie maakt voor planten en dieren een vrije<br />
uitwisseling tussen water en oever mogelijk. Alleen in de<br />
buitenbocht is de hoge harde beschoeiing gehandhaafd.<br />
Aanbeveling<br />
Het project dat hier is uitgevoerd zou perfect kunnen<br />
worden afgesloten door in die buitenbocht een “omgevallen”<br />
boom neer te leggen: dat geeft schuil-, nestel- en overwinteringsmogelijkheden,<br />
en de takken die net over de beschoeiing<br />
in het water hangen geven de mogelijkheid om uit het<br />
water te klimmen.<br />
De Melis Stokelaan als barrière<br />
Er is geen enkele verbinding tussen de groenzones aan weerszijden<br />
van de Melis Stokelaan. Dieren die deze brede weg<br />
willen oversteken (bijvoorbeeld bij de Steenhouwersgaarde,<br />
om naar Escamp II te gaan) riskeren hun leven. Een buis<br />
of een duiker onder de weg door ontbreekt. Verder is het<br />
water op deze plek van matige kwaliteit. Er moet dringend<br />
gebaggerd worden. De waterkwaliteit zou ook kunnen<br />
worden verbeterd door het afvlakken van de oevers.<br />
Aanbeveling<br />
Na het baggeren zou de sloot tussen sportveld en<br />
Steenhouwersgaarde ondieper gemaakt kunnen worden. Zo<br />
creëer je subtiele verschillen in stroming en temperatuur en<br />
schuilmogelijkheden voor kleine waterdieren. Aan de overkant<br />
van de sloot langs de Melis Stokelaan zou een helofytenfilter<br />
moeten worden aangeplant om het water helder te houden.<br />
april/juni branding 9
Golfbewegingen rond de Amonsvlakte<br />
Het natuurgebiedje achter het landgoed<br />
Clingendael dat met de naam<br />
Amonsvlakte wordt aangeduid staat dezer<br />
dagen weer sterk in de belangstelling.<br />
Dick Ooms, AVN-lid en voorzitter van het<br />
Samenwerkingsverband Amonsvlakte,<br />
schetst de stand van zaken.<br />
De gemeente Wassenaar heeft de<br />
Amonsvlakte jaren geleden beloofd aan<br />
de aanpalende golfclub, Stichting Golf<br />
Duinzicht, om er de golfbaan mee te<br />
kunnen vergroten. Het verzet daartegen<br />
door ‘groene organisaties’ - AVN, KNNV,<br />
IVN, Stichting Duinbehoud - dateert ook<br />
al van jaren geleden. Al in 1996 stonden<br />
de partijen tegenover elkaar bij de<br />
arrondissementsrechtbank van Den Haag.<br />
Toen werd een poging van de gemeente<br />
Wassenaar om de aanleg van golflinks in<br />
het gebied mogelijk te maken, met een<br />
procedure op grond van artikel 19 van<br />
de Wet op de Ruimtelijke Ordening, succesvol<br />
tegengegaan. De rechter verwees<br />
in zijn vonnis naar de natuurwaarden van<br />
het gebied en noemde zelfs de bijzondere<br />
plantensoorten die er voorkomen<br />
bij naam, zoals de Viltige Ganzerik en<br />
de Breedbladige Wespenorchis. Ook verwees<br />
de rechter naar de recreatieve en<br />
landschappelijke waarden van het gebied<br />
en constateerde hij dat de plannen controversieel<br />
zijn, getuige de veelheid van<br />
ingekomen bezwaren en de verdeeldheid<br />
in de Wassenaarse gemeenteraad.<br />
Herhaling van zetten?<br />
Het vonnis zou ook in 2005 geschreven<br />
kunnen worden. Want noch de uitspraak<br />
van de rechter, noch de aanhoudende<br />
kritiek door de groene verenigingen en<br />
vanuit de Wassenaarse bevolking lijkt<br />
B&W van Wassenaar op andere gedachten<br />
te kunnen brengen. De gewraakte gecombineerde<br />
bestemming ‘natuur en golf’<br />
verscheen in 2001 in het Voorontwerp<br />
Bestemmingsplan Landelijk Gebied, wat<br />
weer veel kritiek opleverde. En nu het<br />
Ontwerp Bestemmingsplan ongewijzigd<br />
de inspraakprocedure doorloopt worden<br />
dezelfde argumenten gewisseld. Een herhaling<br />
van zetten van 1996 dus?<br />
Niet helemaal, want de groep van<br />
georganiseerde tegenstanders, inmiddels<br />
verenigd in het Samenwerkingsverband<br />
Amonsvlakte, is uitgebreid met de buurtvereniging<br />
Wassenaar Duyndigt en de<br />
bewonersvereniging Uitzicht op Duindigteen<br />
teken dat het verzet tegen de plannen<br />
steeds breder lijkt te worden. Uit de<br />
buurtvereniging horen we dat zelfs onder<br />
golfers de steun voor de golfplannen<br />
afbrokkelt. Naast de verwachte aantasting<br />
van de natuurwaarden speelt daarbij<br />
een grote rol dat het gebiedje ook erg<br />
wordt gewaardeerd door buurtbewoners<br />
als ‘gebruiksnatuur’, een aantrekkelijk<br />
wild stukje land om doorheen te lopen of<br />
te fietsen, met of zonder hond. Die vorm<br />
van groene recreatie vlak om de hoek zal<br />
verdwijnen als de golfplannen doorgaan,<br />
want dan wordt het gebied met een hek<br />
hermetisch afgesloten voor niet-golfers.<br />
Op zich logisch: met de aanleg zal veel<br />
geld zijn gemoeid, en de vlakgeschoren<br />
greens zijn kwetsbaar.<br />
Overleg of overeenstemming?<br />
De combinatie van golfsport en natuur<br />
is in principe niet per se onmogelijk, iets<br />
waar de gemeente Wassenaar steeds weer<br />
op wijst. Dat mag dan soms waar zijn in<br />
grote gebieden, maar de Amonsvlakte<br />
is er met zijn amper drie hectare veel<br />
te klein en te kwetsbaar voor. We zijn<br />
voor die conclusie niet over één nacht<br />
ijs gegaan en hebben er diverse malen<br />
uitgebreid met de golfclub over gesproken.<br />
Juist de kleinschaligheid en de grote<br />
variëteit aan begroeiing op een kleine<br />
oppervlakte maken het gebied interessant<br />
voor planten en insecten en maken<br />
het tegelijkertijd ongeschikt om er een<br />
golfbaan op aan te leggen. We hebben<br />
na een serie gesprekken met de golfclub<br />
uiteindelijk met hen geconcludeerd dat we<br />
agree to disagree, en dat we dus eerst de<br />
uitkomst van de ruimtelijke-ordeningsprocedures<br />
afwachten. Mocht er onverhoopt<br />
toch toestemming voor de aanleg van een<br />
golfbaan komen, dan zullen we opnieuw<br />
met de golfclub in overleg treden om de<br />
schade aan de natuur zoveel mogelijk te<br />
beperken.<br />
Zelfs onder golfers<br />
brokkelt de steun voor<br />
de golfplannen af<br />
Merkwaardig genoeg lijkt dit overleg<br />
met de golfclub nu door de gemeente te<br />
worden gebruikt als een soort beleidslegitimatie.<br />
De wethouder verwijt ons dat we<br />
het overleg niet hebben genoemd in ons<br />
commentaar op het bestemmingsplan, en<br />
van diverse gemeenteraadsleden hoorden<br />
we dat de Raad de indruk had dat er<br />
vruchtbaar overleg was geweest: “Jullie<br />
waren er toch uit gekomen met de golfclub?”<br />
Op grond van die veronderstelling<br />
zou de Raad het vervolg van de artikel<br />
19-procedure in september jl. aan B&W<br />
gemandateerd hebben. Het lijkt er dus op<br />
dat B&W bewust een verkeerde indruk<br />
wekken - overleg is immers iets anders<br />
dan overeenstemming.<br />
Spontane natuur<br />
Wat maakt de Amonsvlakte nu zo bijzonder?<br />
Dat is de manier waarop het gebied<br />
is ontstaan. Liggend op een oude strandwal,<br />
zo’n 5000 jaar geleden ontstaan,<br />
raakte het gebied na de Middeleeuwen<br />
begroeid met bos, aansluitend op het<br />
Duinbos van Clingendael. Het bos werd<br />
in de oorlog door de Duitsers gekapt (vrij<br />
schootsveld achter de tankgracht), het<br />
zand werd afgegraven (voor bunkerbouw)<br />
en de oorspronkelijke Amonshoogte werd<br />
10 branding april/juni
daarmee Amonsvlakte. Na de oorlog lag<br />
er ter plaatse van de strandwal dus een<br />
open, zanderig gebied. Dat is een unieke<br />
situatie: we kijken in feite zo’n vijfduizend<br />
jaar terug, toen de strandwal als een open<br />
zandrug ontstond.<br />
Begin jaren ’70 kwam het gebied en de<br />
omgeving in het bezit van de gemeente<br />
Den Haag. Er omheen werden sportvelden<br />
aangelegd, maar de Amonsvlakte veranderde<br />
pas begin jaren ’80. Toen besloot<br />
de gemeente om er een doorwandelbaar<br />
en doorfietsbaar bos aan te leggen. De<br />
bodem werd verrijkt met bladafval van<br />
de gemeentereiniging, en in de winter van<br />
’81-’82 werd het gebied ingeplant. Daarna<br />
is er niet veel meer aan gedaan, en krijgt<br />
de natuur alle kans om zich spontaan<br />
te ontwikkelen. Er ontstaat al snel een<br />
zeer gevarieerd terrein, waarin rijkere<br />
gronden met bosjes worden afgewisseld<br />
door open stukjes schraal duingrasland<br />
waar pioniersoorten worden aangetroffen.<br />
Speciaal de mantelvegetatie rond de<br />
bosjes is erg waardevol voor vlinders en<br />
andere insecten, en de verscheidenheid<br />
van bodem en begroeiing levert een breed<br />
scala aan paddestoelen op – de jaarlijkse<br />
paddestoelexcursies van de IVN in het<br />
gebied zijn vermaard. In 2002 werd er o.a.<br />
de zeer zeldzame zwartschubbige ridderzwam<br />
aangetroffen.<br />
De augustus 2003- editie van De Ratelaar<br />
- het kwartaalblad van AVN, KNNV en IVN<br />
- was een special over de Amonsvlakte en<br />
bevatte boeiende beschrijvingen van de<br />
planten- en insectenwereld in het gebied<br />
door deskundigen van de KNNV en IVN. Na<br />
het lezen bekijk je het gebied met andere<br />
ogen. Opmerkingen over het gebied als<br />
‘een rommeltje’ en ‘verwaarloosd’, die<br />
we vaak horen van de gemeente, zeggen<br />
dan ook meer over degene die ze maakt<br />
dan over het gebied zelf. Voor wie er oog<br />
voor heeft is het gebied een paradijsje,<br />
een snipper wilde, ongeregelde natuur die<br />
contrasteert met de statige landgoederen<br />
eromheen, een gebied waar je graag doorheen<br />
loopt en waar je steeds iets nieuws<br />
ontdekt. En als de gemeente Wassenaar<br />
het gebied zo’n rommeltje vindt, waarom<br />
heeft ze de eigenaar, de gemeente Den<br />
Haag, daar dan nooit op aangesproken?<br />
Het antwoord is bekend: ook Den Haag<br />
ziet graag dat het gebied wordt overgenomen<br />
door de golfclub, heeft het in<br />
een raadscommissievergadering zelfs al<br />
aan de club toegezegd, en doet daarom<br />
al jaren niets meer aan het gebied. Zo<br />
worden bewust condities geschapen die<br />
vervolgens als argument worden gehanteerd.<br />
Spontane balans<br />
Maar het leuke van de Amonsvlakte is<br />
juist ook dat die verwaarlozing door de<br />
gemeente het gebied nauwelijks lijkt te<br />
deren. Vergelijking van recente inventarisaties<br />
met die uit medio jaren ’90 toont<br />
dat aan. Natuurlijk zou extensief beheer<br />
door de gemeente het gebied ten goede<br />
komen, en daar horen ook toegangsbepalingen<br />
en handhaving bij, zoals in<br />
elk natuurgebied. Maar het gebied moet<br />
vooral ook betreden worden, het moet<br />
De Amonsvlakte is veel<br />
te klein om golf en<br />
natuur te combineren<br />
halfopen blijven. De ontwikkeling van de<br />
natuur moet er dynamisch blijven, en daar<br />
horen open stukken met zand bij.<br />
Zo snijdt het mes aan twee kanten: een<br />
aantrekkelijk gebiedje voor buurtbewoners<br />
en natuurliefhebbers, vrij toegankelijk<br />
en volop in gebruik. Dat is dus precies<br />
het tegenovergestelde van de situatie die<br />
ontstaat na de aanleg van een golfbaan:<br />
een niet toegankelijk gebied, waarvan de<br />
natuurlijke situatie als het ware bevroren<br />
is in de door de golfclub gewenste vorm.<br />
Einde van de spontane dynamiek, de duinen<br />
eigen, die het gebied heeft gemaakt<br />
tot wat het nu is.<br />
We hopen daarom - misschien tegen<br />
beter weten in - dat B&W van Wassenaar<br />
zal luisteren naar de vele stemmen van<br />
natuurliefhebbers, buurtbewoners en<br />
recreanten en de bestemming ‘natuur’ zal<br />
handhaven voor dit waardevolle gebied.<br />
En de golfers dan? Ach, met straks drie<br />
golfbanen pal naast elkaar vlak bij de<br />
Amonsvlakte moet daarvoor toch een<br />
oplossing kunnen worden gevonden....<br />
Dick Ooms<br />
april/juni branding 11
Kan Den Haag zonder duinwater?<br />
Mag het ietsje minder?<br />
Alles goed en wel, maar zou DZH<br />
niet wat minder prominent in die duinen<br />
aanwezig kunnen zijn, is de vraag<br />
die gespreksleider Stef de Niet aan het<br />
Doorenbos-panel voorlegt.<br />
Frits Prillevitz, voorzitter van de AVN,<br />
denkt van wel. In 2008 wordt de Tweede<br />
Kaderrichtlijn Water van kracht. Als het<br />
oppervlaktewater zo schoon is dat het<br />
aan de nieuwe normen voldoet, is zuivering<br />
van het drinkwater misschien helemaal<br />
niet meer nodig, hoopt Prillevitz.<br />
Dan kan de natuur haar gang weer gaan<br />
in de duinen. Volgens Jonker is het echter<br />
een illusie dat we ooit ‘uit de rivieren kunnen<br />
drinken’. Het oppervlaktewater voldoet<br />
al niet eens aan de normen van de<br />
Vierde Nota Waterhuishouding uit 1998,<br />
laat staan dat de strengere normen van<br />
de Kaderrichtlijn Water binnen afzienbare<br />
tijd gehaald zullen worden. Daarbij komt<br />
dat die richtlijn geen grenswaarden bevat<br />
voor virussen en bacteriën. Zuivering van<br />
drinkwater zal altijd nodig blijven.<br />
De naar Simon Doorenbos vernoemde heuvel in het Zuiderpark op 2 maart 2005.<br />
Het Haagse drinkwater staat zeer<br />
hoog aangeschreven. Het smaakt goed<br />
en valt sinds enkele jaren in de laagste<br />
hardheidscategorie, met als voordeel dat<br />
je minder waspoeder nodig hebt. Beter<br />
voor het milieu, dus. Maar kan dat drinkwaterbedrijf<br />
niet weg uit onze duinen?<br />
De mogelijkheden om in de directe<br />
omgeving van Den Haag van de natuur<br />
te genieten zijn beperkt. Naar het oosten<br />
toe breidt Den Haag steeds verder uit,<br />
naar het zuiden toe ligt de ‘glazen stad’<br />
van het Westland. Er bestaan dan wel<br />
mogelijkheden om tussen de kassen door<br />
te kanoën, maar dat is toch niet wat de<br />
meeste mensen onder ‘natuurlijke recreatie’<br />
verstaan. Des te jammerder dan ook,<br />
dat zulke grote delen van de duinen tot<br />
waterwingebied zijn verklaard en niet<br />
toegankelijk zijn. Hekken en prikkeldraad<br />
versperren de recreant de doorgang.<br />
Volgens Piet Jonker, directeur van het<br />
Duinwaterbedrijf Zuid-Holland (DZH), valt<br />
het met die ontoegankelijkheid best mee.<br />
Eenderde van het gebied dat DZH beheert<br />
is wél openbaar toegankelijk en nog eens<br />
eenderde staat open voor kaarthouders.<br />
Om voor een kaart in aanmerking te<br />
komen moet men donateur zijn van de<br />
Stichting Het Zuidhollands Landschap.<br />
Het spanningsveld tussen waterwinning<br />
enerzijds, natuur en natuurlijke recreatie<br />
anderzijds, was het onderwerp van de<br />
Doorenboslezing, die DZH-directeur Jonker<br />
op 18 januari jl. hield in de aula van de<br />
Haagse Hogeschool. Circa 170 aanwezigen<br />
luisterden geboeid naar zijn betoog.<br />
Van oppompen naar infiltreren<br />
Ondanks dat de naam Duinwaterbedrijf<br />
anders doet vermoeden, stroomt er eigenlijk<br />
Maaswater uit de Haagse kranen.<br />
Nadat het duinwater steeds brakker was<br />
geworden, werd er een leiding tussen de<br />
Maas bij Bergambacht en duinen aangelegd.<br />
Rivierwater wordt in de duinen<br />
geïnfiltreerd. Natuurliefhebbers staan hier<br />
sceptisch tegenover. Door de gekozen<br />
vorm, oppervlakkige infiltratie, zijn in de<br />
duinen grote plassen met gebiedsvreemd<br />
water ontstaan.<br />
Als gevolg van de waterwinning zijn<br />
sommige delen van de duinen te droog<br />
en andere weer te nat. DZH heeft diverse<br />
maatregelen genomen om daar iets aan<br />
te doen. Door plaatselijk (in Berkheide<br />
en Meijendel) enkele infiltratieplassen op<br />
te heffen en winningen te slopen, worden<br />
natuurlijke natte duinvalleien in ere<br />
hersteld. Slibmateriaal wordt opgeruimd<br />
en de grondwaterstand wordt aangepast.<br />
Zeldzame en waardevolle plantensoorten<br />
krijgen zo weer een kans. Ter compensatie<br />
wordt de wincapaciteit in Monster vergroot<br />
van 5 naar 8 miljoen m 3 per jaar.<br />
Maar die regeneratie wordt het<br />
Duinwaterbedrijf niet door iedereen in<br />
dank afgenomen, benadrukt Jonker in zijn<br />
lezing. Veel wandelaars in het duingebied<br />
zijn gehecht geraakt aan de naaldbomen<br />
die daar helemaal niet thuishoren en<br />
protesteerden hevig tegen het kappen<br />
hiervan. “We hebben het natuurbeheer te<br />
technocratisch aangepakt”, aldus Jonker,<br />
“waardoor mensen zich niet welkom meer<br />
voelen. Daar gaan we iets aan doen.”<br />
De hoop dat dit – bijvoorbeeld in de<br />
Harnaschpolder - zal kunnen gebeuren<br />
door middel van moderne technieken als<br />
membraamtechnologie, zoals uit de zaal<br />
geopperd wordt, slaat Jonker eveneens<br />
de bodem in. “Op oorlogsschepen kunnen<br />
ze uit zeewater drinkwater maken, maar<br />
vraag niet tegen welke kosten”, merkt hij<br />
op. En de aanleg van grijswatersystemen<br />
– waardoor voor het doorspoelen van<br />
het toilet en het doen van de was geen<br />
drinkwater meer hoeft te worden verspild<br />
– is sinds een desastreus experiment<br />
in de Utrechtse vinexwijk Leidsche Rijn<br />
verboden.<br />
Maar gesteld dàt DZH een deel van de<br />
duinen ontruimt, wat zal daarmee dan<br />
gebeuren? Daarover maakt Jonker zich<br />
weinig illusies. Het gebied zal steeds<br />
meer worden verstedelijkt. Nu al dreigt er<br />
steeds aan geknabbeld te worden. Zoals<br />
ongeveer een jaar geleden met het plan<br />
voor een helikopterplatform ten behoeve<br />
van het Internationaal Strafhof. Dat plan<br />
is gelukkig ingetrokken, maar waakzaamheid<br />
blijft geboden. Flats rukken op als<br />
kruiende ijsschotsen.”<br />
AVN-voorzitter Prillevitz verwacht niet<br />
dat vrijkomende duinen aan woningbouw<br />
opgeofferd zullen worden, maar prominent<br />
AVN-lid en natuurfilmer Jan van den<br />
Ende denkt daar heel anders over. Als<br />
de duinen eenmaal ‘leeg’ zijn, worden ze<br />
ontegenzeggelijk volgebouwd. Hij vindt<br />
het dan ook van groot belang om sterke<br />
natuur- en milieuverenigingen te hebben.<br />
Het ziet er vooralsnog naar uit dat we<br />
met de aanwezigheid van DZH in de duinen<br />
moeten leren leven. De maatregelen<br />
die het bedrijf neemt om natuurminnende<br />
recreanten meer mogelijkheden te geven<br />
dan ze nu hebben, zullen dat een stuk<br />
makkelijker maken.<br />
Bob Molenaar<br />
12 branding april/juni
Boerenmarkt is nu blij met nieuwe plek<br />
Hongerige Hofplaats-skaters die<br />
hun favoriete voedsel tot zich willen<br />
nemen, passeren tegenwoordig iedere<br />
woensdag op weg naar de Burger King<br />
de Boerenmarkt. Op het moment dat<br />
<strong>Branding</strong> de Hofplaats bezoekt, is het<br />
precies een jaar geleden dat deze biologische<br />
markt zich hier vestigde. Haar<br />
vaste stek naast de Grote Kerk moest ze<br />
opgeven vanwege de herinrichting van<br />
dat gebied. Een mooi moment voor een<br />
evaluatie en een blik in de toekomst.<br />
“Onze vaste klanten weten ons nu weer<br />
te vinden. We zitten nu weer ongeveer<br />
op het oude niveau”, vertelt biologische<br />
kaasboer Huug Haagoort, die de markt<br />
zo’n beetje coördineert. “We hadden met<br />
flink wat aanloopmoeilijkheden te kampen<br />
en we konden hier zelfs een paar keer<br />
niet terecht.”<br />
“We stonden dan weer hier, dan weer<br />
daar, tot zelfs voor het station. Dat gebrek<br />
aan continuïteit heeft de markt geen<br />
goed gedaan”, vult Joost van de Wiel van<br />
Zonnemaire Bakkerij aan. De status van<br />
internationale stad van recht en vrede<br />
met tal van koninklijke momenten maakt<br />
dat Den Haag van de standhouders veel<br />
improvisatievermogen eiste.<br />
“Ik werd een keer door een collega<br />
gebeld”, vertelt Haagoort, “die was bij de<br />
markt aangekomen en zag dat alles met<br />
hekken was afgezet. Er stonden radiowagens<br />
en wat al niet. De Dienst Marktwezen<br />
wist nergens van. Dat neem ik ze overigens<br />
niet kwalijk, die doen méér dan hun<br />
best. Maar wij moesten op zoek naar een<br />
vervangende locatie.”<br />
“Bij de begrafenis van Prinses Juliana<br />
konden we helemaal nergens terecht, herinnert<br />
Van de Wiel zich. “Dat kan gebeuren,<br />
maar als je zoiets pas hoort nadat je<br />
al ingekocht hebt ga je wel voor gaas.<br />
Maar nu weten we tenminste waar we<br />
aan toe zijn. We staan in principe hier, en<br />
als dat een keer niet mogelijk is staan we<br />
op Het Plein.”<br />
De huidige locatie van de boerenmarkt<br />
heeft de vorm van een grote driehoek. Zo<br />
sfeervol als de voormalige plek onder de<br />
monumentale bomen en rond de dorpspomp<br />
is het niet, maar de standhouders<br />
zijn tevreden. Van de Wiel: “We zitten hier<br />
veel meer in de loop dan voorheen. Er<br />
komt vaak winkelend publiek kijken wat<br />
dit hier is. De tram stopt pal naast ons,<br />
wat ook heel gunstig is. En het is ruim,<br />
zodat we nog meer kramen erbij zouden<br />
kunnen zetten.” ”De dagelijkse benodigdheden<br />
zijn hier goed vertegenwoordigd”,<br />
vult Haagoort aan, “maar we willen er<br />
een stuk of drie, vier wat meer gespecialiseerde<br />
kramen bij hebben.” “Er heeft<br />
al iemand belangstelling getoond om<br />
koffie en thee te gaan verkopen”, weet<br />
Van de Wiel. “Die zou ’s zomers in het<br />
midden van de markt een terrasje kunnen<br />
neerzetten. Wat vlaggen zouden ook leuk<br />
kunnen zijn.”<br />
Om leden van de Tweede Kamer op<br />
de markt te attenderen zijn dergelijke<br />
kunstgrepen niet nodig. De Boerenmarkt<br />
bevindt zich pal voor het kamergebouw en<br />
naast het Binnenhof. “Dat leidde wel tot<br />
bepaalde veiligheidseisen”, legt Haagoort<br />
uit. “De kramen moesten van doorzichtige<br />
zeilen worden voorzien. En onze bussen<br />
mogen er niet achter geparkeerd worden.<br />
Kamerleden? Neenee, die komen hier<br />
niet.” “Af en toe, van GroenLinks of de<br />
SP”, corrigeert Van de Wiel. “Maar het personeel<br />
is hier goed vertegenwoordigd.”<br />
Op het moment dat <strong>Branding</strong> de markt<br />
bezoekt, vertoont deze het oude vertrouwde<br />
beeld. Veel mensen die met de<br />
fiets komen en hun fietstassen volladen.<br />
Bij een van de groentenhandelaren, bijvoorbeeld,<br />
of bij een van de zuivelkramen.<br />
Bij de handelaar in droogwaren. Bij Van de<br />
Wiel, natuurlijk, waar Hagenaars één keer<br />
in de week hun dagelijks brood kunnen<br />
aanschaffen. Of bij de biologische slager,<br />
die goede zaken doet. En dat past dan<br />
weer prima in de tendens dat de omzet in<br />
de biologische sector vooral groeit in de<br />
categorie dooie beesten.<br />
In de sector non-food biedt de biologische<br />
markt een kraam met stenen,<br />
mineralen en drogisterij-artikelen, een<br />
kraam met ecokleding en een bloemenkraam.<br />
Die, behalve ecobollen, planten en<br />
bloemen, ook vogelkastjes verkoopt die<br />
er alleszins gerieflijk uitzien.<br />
“Hé, wat vond je van die croissant?<br />
Lekker hè?”, roept Van de Wiel plotseling<br />
naar een passerende politieagente. “Hij<br />
was ànders”, luidt het antwoord. “Maar<br />
lekker.”<br />
Bob Molenaar<br />
april/juni branding 13
Halsbandparkieten stellen tellers voor raadsels<br />
We kijken er al niet meer van op: grote<br />
groepen groene, tropische vogels die luid<br />
krijsend overvliegen. Het lijkt wel of het<br />
er steeds meer worden. Maar is dat ook<br />
zo? De Vereniging voor Vogelonderzoek<br />
SOVON was benieuwd of er inderdaad<br />
steeds meer Halsbandparkieten in Nederland<br />
voorkomen en riep 12 november<br />
2004 uit tot dag van de landelijke slaapplaatstelling.<br />
Tom Loorij van de Haagse<br />
Vogelbescherming deed mee en vertelt<br />
hieronder hoe hij zich bijna had verteld.<br />
Waarom worden nu juist de slaapplaatsen<br />
geteld? Omdat de halsbandjes<br />
er in de herfst en de winter gezamenlijke<br />
slaapplaatsen op na houden, waar alle<br />
vogels uit de verre omgeving de nacht<br />
doorbrengen.<br />
De tellingen in Den Haag en omgeving<br />
zouden een cruciale rol spelen, gezien<br />
de grote aantallen die hier voorkomen.<br />
De veruit belangrijkste slaapplaats in<br />
de regio, in Park ’t Loo in Voorburg, is<br />
waarschijnlijk ontstaan rond 1996 en telde<br />
toen ca. 300 slapende vogels. Daarna<br />
groeide hun aantal hard en omstreeks de<br />
eeuwwisseling zaten er ca. 1.000 exemplaren.<br />
Slaapplaatsen elders in Den Haag<br />
waren echter niet bekend. Uit waarnemingen<br />
van anderen was gebleken dat de<br />
parkieten die overdag Delft en Zoetermeer<br />
bevolken, tegen de avond naar Voorburg<br />
vliegen. Waarschijnlijk geldt dit ook voor<br />
het leeuwendeel van alle parkieten in Den<br />
Haag, Rijswijk, Voorburg, Leidschendam<br />
en Wassenaar.<br />
Het is niet uitgesloten dat er ook nog<br />
andere slaapplaatsen in de Haagse regio<br />
zijn. Wat te denken van het Zuiderpark,<br />
Clingendael en het Rijkswijkse Te Werve?<br />
Alle vogelwachters van de Haagse<br />
Vogelbescherming en tal van andere actieve<br />
leden werden opgeroepen om op de<br />
teldag overal rond te kijken of ze ergens<br />
slaapplaatsen konden ontdekken. Ook<br />
in Leiden en Zoetermeer werden tellers<br />
gecharterd. Aan het verzoek werd op grote<br />
schaal gevolg gegeven, maar nergens kon<br />
met zekerheid een slaapplaats geïdentificeerd<br />
worden. Alleen in de omgeving<br />
van Clingendael en aan de Neuhuyskade<br />
werden met zekerheid in totaal drie kleine<br />
slaapplaatsen vastgesteld, van enkele<br />
tientallen exemplaren elk.<br />
Een paar populaire platanen<br />
Bleef dus over de telling in Voorburg.<br />
En dat tellen is zeker niet eenvoudig. De<br />
Halsbandparkieten hadden, wist ik, twee<br />
platanen die zij meestal als slaapbomen<br />
gebruikten. Pas een minuut of twintig<br />
voordat het donker wordt, komen de<br />
eerste vogels aan. Al heel snel komen<br />
dan van alle kanten groepjes van tien<br />
tot vijftig exemplaren aanscheren, soms<br />
laag over de grond. Ze gaan dan, luid<br />
kwetterend, eerst met z’n allen in een<br />
paar bomen in de buurt van de echte<br />
slaapbomen zitten, de zogenaamde voorverzamelbomen.<br />
En dan, opeens, als het<br />
al aardig schemerig begint te worden,<br />
geeft er kennelijk één een seintje en dan<br />
begint het. Achter elkaar vliegt de ene<br />
groep na de andere van de voorverzamelbomen<br />
naar de slaapbomen. Soms een<br />
groepje van tien, dan weer een enkeling,<br />
dan weer vijftig of meer tegelijk. En dan<br />
is het de clou om als een razende al die<br />
groepjes achter elkaar te tellen. Dat gaat<br />
dan ongeveer zo: je schat eerst hoe groot<br />
een groepje van tien is; een ander groepje<br />
is ongeveer drie keer zo groot, dus dat<br />
zijn er dertig, enzovoort. En het gaat<br />
razendsnel. Je komt ogen tekort. Want<br />
ze komen van links en van rechts, van<br />
onderen en van boven, van achter je rug<br />
om en van voor je uit de boom in. Binnen<br />
tien tot twaalf minuten zijn ze allemaal<br />
overgevlogen en zitten ze bij voorkeur zo<br />
hoog mogelijk in de boom. Al met al een<br />
spectaculair gezicht. Intussen is het dan<br />
al aardig donker geworden en wordt het<br />
langzamerhand stiller en stiller… Na een<br />
half uurtje hoor je niets meer. De kale<br />
boom lijkt weer groene blaadjes te hebben<br />
gekregen.<br />
Verwarring alom<br />
Bij een proeftelling, een paar dagen<br />
voor de echte teldag, kwam ik uit op 1500<br />
tot 1800 exemplaren, dus al veel meer<br />
dan enkele jaren geleden. Op 12 november<br />
telde ik samen met een andere enthousiaste<br />
vogelaar, Martin van der Reep. Wie<br />
schetst onze verbazing dat de teller toen<br />
uiteindelijk bleef steken op maar liefst<br />
3475 stuks! Veel en veel meer dan we<br />
gedacht hadden. Op zulke aantallen waren<br />
we helemaal niet voorbereid. Drie- of zelfs<br />
twaalfhonderd vogels tellen in een kleine<br />
twaalf minuten is nog goed te doen, maar<br />
bijna 3500 is andere koek! Hadden we<br />
ons vergist? Martin telde er systematisch<br />
steeds wat meer dan ik. We besloten het<br />
zondag de 14e nog eens over te doen.<br />
Martin kwam toen op 2970 uit en nu had<br />
ik de meeste: bijna 3200! Martin had ditmaal<br />
wat voorzichtiger geteld en ik wat<br />
ruimer. We besloten uiteindelijk 3200 aan<br />
SOVON als gemiddelde door te geven.<br />
Maar daarmee is het telavontuur in<br />
Voorburg nog lang niet uit. De dag na de<br />
teldag, bij opnieuw een telling, kwam ik<br />
tot ‘maar’ 2700 stuks. Hadden Martin en<br />
ik ons in de euforie van het enorme aantal<br />
laten meeslepen? Ik vroeg daarom de<br />
zeer ervaren teller Eduard Opperman om<br />
op maandag 15 november samen met mij<br />
ook een telling te verrichten. Hij kwam die<br />
avond tot slechts 2300 exemplaren, ik tot<br />
2100. Waar was de rest?<br />
Vogels tellen als media-event<br />
Woensdag 17 november moesten Martin<br />
en ik weer aan de slag, nu voor<br />
Radio West. Dat werd een hele happe-<br />
De Halsbandparkiet (Psittacula krameri)<br />
Halsbandparkieten komen van oorsprong voor in India,<br />
Pakistan en Oost-Afrika. Ze nestelen in natuurlijke nestholten,<br />
maar ook in holten in gebouwen. Hun naam danken ze aan de<br />
halsband, die overigens alleen de mannetjes hebben. Vrouwtjes<br />
en jonge vogels missen de halsband. Sommige vogels zijn knalgeel<br />
of blauw.<br />
De Halsbandparkiet is al heel lang een kooivogel en wordt<br />
ook in Europa op grote schaal gekweekt. De vogels die nu<br />
in Nederland rondvliegen zijn afkomstig van ontsnapte of<br />
losgelaten kooivogels. In de Haagse regio werden de eerste<br />
vogels eind jaren zestig van de vorige eeuw gesignaleerd in<br />
park Ockenburgh, De Voorden (Rijswijk) en Vreugd en Rust<br />
(Voorburg). De populatie groeide aanvankelijk langzaam. De<br />
vogels gaan namelijk pas in het derde levensjaar broeden en<br />
nauwelijks meer dan één jong per paar brengt het tot volwassen<br />
vogel. Wel kunnen ze heel oud worden.<br />
Pas vanaf eind jaren tachtig zit de groei er flink in. Behalve<br />
rond Den Haag bevinden zich populaties in Amsterdam (de<br />
grootste populatie), Rotterdam, Leiden en Haarlem.<br />
De vogels leven vrijwel uitsluitend van plantaardige kost,<br />
zoals vruchten, bessen, bloemknoppen en zaden. In de winter<br />
komen ze, net als mezen, af op de vetbollen en pindasnoeren.<br />
Halsbandparkieten kunnen heel goed tegen de kou; oorspronkelijk<br />
komen ze voor tot aan de voet van het Himalayagebergte,<br />
waar de nachten en de winter ook erg koud zijn.<br />
14 branding april/juni
ning. Uiteindelijk bleef de teller steken op<br />
maar liefst 3470 exemplaren: een absoluut<br />
record en vergelijkbaar met de aantallen<br />
van vrijdag de 12e. Maar nog was het niet<br />
voorbij: de volgende dag wilde TV West het<br />
hele gebeuren filmen, dus toog ik voor de<br />
zesde keer naar de beroemde platanen.<br />
Vanwege het slechte weer viel er echter<br />
niet te filmen en ook kwamen er zeker niet<br />
meer dan tweeduizend slapers opdagen.<br />
De climax van het verhaal kwam echter<br />
op 28 november. Ook de Haagsche Courant<br />
wilde het spektakel wel eens meemaken.<br />
Dus wederom (op zondag nota bene!) op<br />
naar Park ’t Loo. Maar een kwartier voor<br />
het donker werd, was er in de normale<br />
voorverzamelbomen geen parkiet te bekennen.<br />
Ik vreesde al dat ze verkast waren,<br />
zoals al eens eerder was gebeurd. Maar<br />
gelukkig zag ik plotseling in een ooghoek<br />
een grote groep vliegen. Ze begonnen zich<br />
met z’n allen te verzamelen in één enkele<br />
slaapboom in de brede berm van de Prins<br />
Bernhardlaan, een drukke, fel verlichte<br />
weg langs het park. Overigens was ook<br />
deze slaapplek niet nieuw, want ze zaten<br />
daar gedurende langere of kortere tijd wel<br />
vaker. Wellicht omdat ze het niet zo prettig<br />
meer vinden om in die volgepoepte platanen<br />
te slapen.<br />
In de loop van de avond werd ik echter<br />
nieuwsgierig of ze daar nu echt de nacht<br />
zouden doorbrengen. Of zouden ze misschien<br />
in het donker toch weer stiekem<br />
terugkeren naar de bomen waarin ze tijdens<br />
de officiële telling ook sliepen?<br />
Geen van beide, zo bleek. Ik vond ze<br />
precies twee bomen verderop in de berm<br />
van de Prins Bernhardlaan, vlakbij het verkeerslicht<br />
op de hoek van de Spinozalaan.<br />
Overigens hebben zij ook daar wel vaker<br />
zitten slapen, soms weken achter elkaar.<br />
Haagse regio op nummer één!<br />
De landelijke score op 12 november<br />
bedroeg minimaal 5400 Halsbandparkieten,<br />
waarvan dus op z’n minst 60% in<br />
twee bomen in een Voorburgs park zou<br />
overnachten. Een bijzondere constatering.<br />
Vergeleken met de schatting voor 2000<br />
(ca. 1500 exemplaren) betekent dit landelijk<br />
een enorme toename. Ook het aantal<br />
broedende paartjes is de laatste jaren<br />
waarschijnlijk snel toegenomen. Werd het<br />
aantal broedparen rond 2000 op 220<br />
geschat, waarvan de helft in Den Haag<br />
en omgeving, SOVON schat voor 2005<br />
dat voor heel Nederland wellicht de vijfhonderd<br />
wordt bereikt. Op grond van de<br />
laatste telresultaten zouden dat er best<br />
wel eens nog wat meer kunnen zijn.<br />
De populatie zal de komende jaren<br />
zeker nog sterk zal groeien, maar de<br />
grens van wat er nu nog in die paar<br />
bomen in Voorburg kan slapen lijkt bijna<br />
bereikt. Ze zullen zich dus over meer<br />
bomen moeten verdelen of zelfs een heel<br />
andere slaapplaats moeten zoeken. Ook<br />
het aantal broedparen in Den Haag en<br />
randgemeenten zal zich vroeg of laat wel<br />
stabiliseren. De Halsbandparkieten zullen<br />
zich dan langzaam maar zeker verder over<br />
Nederland verspreiden. Het zijn uitstekende<br />
vliegers die gemakkelijk open ruimtes<br />
kunnen overbruggen. Het aandeel van de<br />
Haagse parkieten in het landelijk totaal zal<br />
dan ook langzaam afnemen.<br />
De vraag waar de parkieten blijven<br />
die op sommige avonden niet naar de<br />
Voorburgse slaapplaats komen, is nog<br />
onbeantwoord. Zijn er dan toch andere,<br />
Exoten<br />
Halsbandparkieten zijn exoten: de soort<br />
komt niet van nature in Nederland voor en<br />
heeft ons land ook niet op eigen kracht<br />
kunnen bereiken. Exoten hebben zelden<br />
natuurlijke vijanden en kunnen schadelijk<br />
zijn. In principe huldigt de Haagse<br />
Vogelbescherming het standpunt: wie zijn<br />
wij om vogels die in de natuur leven, te<br />
elimineren. Ongeacht waar ze vandaan<br />
komen en wat ze doen om in leven te<br />
blijven. In India richten Halsbandparkieten<br />
economische schade aan de fruitoogst<br />
aan, maar daar gaat het om aantallen die<br />
vele malen hoger zijn dan in ons land.<br />
Het meest serieuze probleem is natuurlijk<br />
- ook vanuit vogelbeschermingsstandpunt<br />
- of er een negatieve invloed is op<br />
de plaatselijke fauna. Denk aan concurrentie<br />
met andere holenbroeders als de<br />
Grote Bonte Specht en de Boomklever.<br />
Bij spechten speelt dit waarschijnlijk niet,<br />
incidentele slaapplaatsen elders in Den<br />
Haag? En welke vogels blijven daar dan<br />
slapen? Zijn dat de vogels die van ver<br />
moeten komen?<br />
En welke eisen stellen ze eigenlijk<br />
aan de slaapplaats? Het lijkt erop dat ze<br />
slaapbomen uitkiezen die een vrij uitzicht<br />
bieden en van alle kanten aangevlogen<br />
kunnen worden. Maar wat bezielt ze soms<br />
speciaal bomen op niet bepaald verkeersluwe<br />
punten in het volle licht van straatlantaarns<br />
uit te zoeken?<br />
En hoe is de bezetting van de slaapplaatsen<br />
in de loop van het seizoen? Het<br />
is bekend dat ze in het voorjaar en de<br />
zomer ’s nachts in de omgeving van hun<br />
broedterritorium blijven. Maar wanneer<br />
wordt de top bereikt? Wat is de functie<br />
van die voorverzamelbomen? En maken ze<br />
ook nog slaapvluchten als het helemaal<br />
donker is?<br />
Eén heel belangrijke vraag kunt u in<br />
ieder geval helpen te beantwoorden: waar<br />
zijn er elders in Den Haag en omgeving nog<br />
slaapplaatsen? Om die te kunnen lokaliseren<br />
is het kennelijk nodig om in ieder geval<br />
vaker dan één keer verdachte plekken in<br />
de gaten te houden. In dit artikel heeft u<br />
kunnen lezen waar u op bedacht moet zijn.<br />
Wie denkt zo’n slaapplaats met zekerheid<br />
te hebben vastgesteld, laat het mij<br />
weten en probeer te tellen hoeveel er<br />
ongeveer slapen. Alvast bedankt!<br />
Tom Loorij<br />
tloorij@xs4all.nl<br />
Rozentuin 31, 2272 XA Voorburg<br />
omdat spechten ieder jaar een nieuw hol<br />
uithakken en de Halsbandparkiet alleen<br />
oude nestholten gebruikt. De Boomklever<br />
wordt misschien wel concurrentie aangedaan,<br />
omdat die ook oude spechtenholen<br />
gebruikt. Er zijn aanwijzingen dat in<br />
groengebieden met heel hoge dichtheden<br />
aan parkieten een negatief effect merkbaar<br />
is. Maar pas op veel langere termijn<br />
kan beoordeeld worden waar dit toe leidt.<br />
Daar is wel meer onderzoek voor nodig.<br />
Het lijkt in elk geval wel zeker dat de<br />
aanwezigheid van voldoende nestholten<br />
de beperkende factor gaat worden voor<br />
uitbreiding van de Halsbandparkiet.<br />
Veel mensen beleven veel plezier aan<br />
de groene, kwetterende vogels. Ze zijn<br />
onderdeel van de stadsnatuur geworden.<br />
Wie zijn wij mensen om uit te maken<br />
of daarin nu meer Boomklevers of meer<br />
Halsbandparkieten moeten voorkomen?<br />
april/juni branding 15
Column<br />
door Adriaan Bontebal<br />
DE DESKUNDIGEN<br />
‘Sophie, Gerrit, Smilla, Droppey,<br />
Wausje, Pluk, Skitty: de blikopener is<br />
weer thuis.’ Als ik in een uitbundige<br />
bui ben - het komt voor - begroet ik op<br />
deze manier mijn katten. Het zijn er maar<br />
zeven, het moet tenslotte niet te gek worden.<br />
Of het hele stel ook thuis is, is maar<br />
de vraag: het keukenraam staat altijd op<br />
een kier en de beesten struinen door het<br />
hele hofje. En verder. Alleen Sophie redt<br />
het niet meer. Ze mist net als ik een achterpoot<br />
en nu, op haar achttiende, lukt<br />
het haar niet meer om via het aanrecht en<br />
de vensterbank het keukenraam te bereiken.<br />
Soms laat ik haar door de voordeur<br />
naar buiten, maar met een minuut of vijf<br />
heeft ze het wel weer gezien en mekkert<br />
ze: laat mij erin.<br />
Ondanks dat Soof en ik dezelfde<br />
handicap hebben, kom ik nog overal. (Hoe<br />
zij die poot is kwijt geraakt weet ik niet,<br />
bij mij was het een motorongeluk - in lollige<br />
buien vertel ik dat ik in Cambodja bij<br />
de mijnopruimingsdienst heb gezeten.) Ik<br />
geef toe: ik probeer nooit via het aanrecht<br />
naar buiten te komen. In tegenstelling tot<br />
mij spurt ze nog steeds wel de trap op en<br />
af. Als ik aan de tafel zit, klimt ze op een<br />
stoel en van de stoel op de tafel om zo<br />
van de tafel op mijn schoot te springen.<br />
Een beetje omslachtig, maar het werkt.<br />
Zit ik in mijn luie stoel, met een krant of<br />
boek op schoot, wil zij er altijd bij, maar<br />
dat lukt haar dan net weer niet: dan moet<br />
ik haar optillen.<br />
Gerrit is soms een paar dagen weg.<br />
Hij is ‘geholpen’, dus het is niet zo dat<br />
hij achter de vrouwen aan gaat. Dacht ik.<br />
Maar laatst ben ik erachter gekomen dat<br />
hij tijdens zijn afwezigheid bivakkeert bij<br />
een buurvrouw, een dame die zelf helemaal<br />
geen katten heeft, maar tijdens de<br />
logeerpartijen speciaal iets voor hem in<br />
huis haalt. Dierenliefhebber als ik ben<br />
heb ik Gerrit aangeboden: ‘Als mijn kop<br />
je weer even tegenstaat, blijf jij dan lekker<br />
hier, dan ga ik wel zolang naar de<br />
buurvrouw.’ We zijn er nog niet uit en de<br />
buurvrouw is nog niet gehoord.<br />
Wat ik wil zeggen: net als mensen<br />
zijn mijn katten individuen. Ze zijn<br />
allemaal verschillend, hebben elk hun<br />
eigen eigenaardigheden. Als ik probeer te<br />
slapen, hoor ik, met de ogen dicht, wie<br />
er naast mijn hoofdkussen komt liggen.<br />
Zelfs van grote afstand zie ik ook uiterlijk<br />
het verschil - ik heb een goede bril. Is het<br />
Wausje of Smilla, beiden lapjes? Is het<br />
Gerrit, Drop of Pluk, alledrie zwart-wit?<br />
En dan zijn er mensen die het<br />
verschil niet zien tussen een iep en een<br />
beuk. Tussen een vink en een koolmeesje.<br />
Tussen een inkt- en een parasolzwam.<br />
Mensen die niet echt dom zijn, maar die<br />
abstracter hebben doorgeleerd en zich<br />
interesseren voor andere zaken. Zij kennen<br />
het verschil tussen een Hummer en<br />
een Cherokee. Tussen Versaci en Fong<br />
Leng. Dat zijn de mensen die de beslissingen<br />
nemen, de ingrijpende beslissingen<br />
nemen. De mensen die een lief parkje<br />
willen slopen om er een toeristische<br />
attractie neer te zetten. Laat dat toch aan<br />
de experts over. Laat ons, liefhebbers en<br />
kenners, daar over beslissen!<br />
Overigens: wist je dat Reigersbergen<br />
ook een elzenbroek heeft? Langs de beeldenpartij<br />
en dan rechtsachter in de hoek.<br />
Adriaan Bontebal<br />
bontebal@bart.nl<br />
Binnenstadsconferentie op 1 juni 2005<br />
Een stad als Den Haag is als geheel<br />
gebaat bij een vitale lokale economie.<br />
Daarbij hoort een gezond winkelbedrijf<br />
in een goed bereikbare binnenstad. Voor<br />
de bewoners en het winkelende publiek<br />
in de binnenstad zijn gezonde lucht,<br />
een goed milieu, een prettig winkelklimaat<br />
en verkeersveiligheid minstens zo<br />
belangrijk.<br />
Het valt niet te ontkennen dat door de<br />
soms slechte bereikbaarheid er winkels<br />
in de binnenstad zijn die het hoofd maar<br />
met moeite boven water weten te houden.<br />
Maar er zijn ook bewoners die datzelfde<br />
gevoel hebben wat betreft hun leefomgeving<br />
en gezondheid. Het valt namelijk<br />
evenmin te ontkennen dat de binnenstad<br />
op het gebied van gezondheid en milieu<br />
de nodige problemen kent. En vrijwel<br />
iedereen maakt zich inmiddels zorgen<br />
over de binnenstedelijke luchtkwaliteit.<br />
Onlangs werden de Haagse Veerkades in<br />
het televisieprogramma Zembla publiekelijk<br />
uitgeroepen tot de vieste straten<br />
van Nederland. Deze conclusie komt<br />
onder meer voort uit de eigen Haagse<br />
Rapportage Luchtkwaliteit 2003 en uit<br />
RIVM-metingen. In het Plan van aanpak<br />
Luchtkwaliteit 2004-2010 is een halfslachtige<br />
poging gedaan deze snelgroeiende<br />
problematiek aan te pakken.<br />
De verschillende belanghebbenden<br />
staan over het algemeen lijnrecht tegenover<br />
elkaar. Het Haags Milieucentrum<br />
(HMC) heeft het initiatief genomen om<br />
een binnenstadsconferentie te organiseren.<br />
Deze conferentie, getiteld Binnenstad<br />
Buitengewoon Beleefbaar, moet eraan<br />
bijdragen dat de belanghebbende partijen<br />
de problemen in Den Haag zelf met elkaar<br />
bespreken en zo wellicht bijdragen aan<br />
een oplossing met een breed draagvlak.<br />
De conferentie wordt georganiseerd in<br />
samenwerking met het bedrijfsleven in<br />
de binnenstad (verenigd in de BOF, de<br />
Binnenstad Ondernemers Federatie), de<br />
Kamer van Koophandel en diverse bewonersorganisaties.<br />
Het HMC nodigt de gemeente, het<br />
bedrijfsleven, de bewoners en milieuorganisaties<br />
uit om met elkaar van gedachten<br />
te wisselen over de vraag of het mogelijk<br />
is om een buitengewone bereikbaarheid<br />
van de binnenstad te laten samengaan<br />
met een buitengewone leefbaarheid.<br />
Wethouder Bruins opent de conferentie<br />
met een speech over dit onderwerp.<br />
16 branding april/juni
Agenda<br />
editie april / mei / juni 2005<br />
iedere 2e vrijdag van de maand<br />
> Wandelcafe Leiden<br />
aanvang: 20.00 uur<br />
plaats: Middelstegracht 85,<br />
Leiden<br />
informatie: 071 5227079<br />
organisatie: NIVON<br />
iedere zaterdag<br />
> Onderhoud Vogelreservaat<br />
Ackerdijk<br />
aanvang: 13.15 uur<br />
verzamelplaats: beheerboerderij<br />
reservaat<br />
informatie: 015 3697180<br />
organisatie: Ver. voor Natuuren<br />
Milieubescherming Pijnacker<br />
tot 16 juni<br />
> Tentoonstelling Poepgoed!<br />
open: ma-vr 9.00-16.30 uur<br />
plaats: Paviljoensgracht 3<br />
informatie: 070 3536999<br />
organisatie: Milieu Informatie<br />
Centrum, www.denhaag.nl/mic<br />
donderdagen 7, 14, 21, 28 april<br />
> Vogelzang Westduinpark<br />
verzamelen: 06.30u duinopgang<br />
Laan van Poot/Fuutlaan<br />
informatie: 070 365 28 89<br />
organisatie: KNNV<br />
zaterdag 9 april<br />
> Wandeling Te Werve<br />
aanvang: 10.00 uur<br />
verzamelplaats: ingang Van<br />
Vredenburchweg Rijswijk<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
> Workshop: ‘Stuken met<br />
leem’<br />
aanvang: 10.00 uur<br />
plaats: Ecotoon, Witte de<br />
Withstraat 43<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
> Wandeling De Horsten<br />
aanvang: 11.00 uur<br />
verzamelplaats: ingang<br />
Horstlaan, Wassenaar<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
> Meditatief ligconcert<br />
aanvang: 20.30 uur<br />
plaats: Hugo de Grootstraat 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: Stichting Aarde-<br />
Werk<br />
zondag 10 april<br />
> Excursie Madestein<br />
aanvang: 8.30 uur<br />
verzamelplaats: Ministerie<br />
van Landbouw<br />
informatie en opgave voor<br />
6 april: 070 3556283/06<br />
18436925<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
> Wandeling De Uithof<br />
aanvang: 14.00 uur<br />
verzamelplaats: Meppelweg<br />
bij eindpunt van tram 6<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
woensdag 13 april<br />
> Cursus ‘Het Keltische<br />
Bomenorakel’<br />
aanvang: 20.00 uur<br />
plaats: Hugo de Grootstr. 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
vrijdag 15 april<br />
> Shambala maaltijd<br />
aanvang: 18.00 uur<br />
plaats: Geverstraat 48,<br />
Oegstgeest<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
zaterdag 16 april<br />
> Excursie Vliegveld<br />
Valkenburg<br />
aanvang: 8.30 uur<br />
verzamelplaats: Ministerie<br />
van Landbouw<br />
info en opgave (voor 12/4):<br />
070 3556283/06 18436925<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
> Fietstocht Krimpenerwaard<br />
informatie: 070 4442881<br />
organisatie: NIVON<br />
> Groenochtend met plantenruilbeurs:<br />
voorjaarssnoei<br />
heesters<br />
aanvang: 10.00 uur<br />
plaats: Stadskwekerij,<br />
Kwekerijweg 8a (toegang via<br />
Badhuisweg)<br />
informatie: 070 3233506<br />
organisatie: KMTP/Groei &<br />
Bloei<br />
> Voorjaarswandeling door<br />
Leidschendam<br />
aanvang: 13.30 uur<br />
verzamelplaats: parkeerplaats<br />
Veursestraatweg 102A,<br />
Leidschendam, bus 45<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zondag 17 april<br />
> Wandeling Westduinen de<br />
natte pan<br />
aanvang: 10.00 uur<br />
verzamelplaats: eind De<br />
Savornin Lohmanlaan - hoek<br />
Laan van Poot<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
> Wandeling Pan van Persijn<br />
aanvang: 12.00 uur<br />
verzamelplaats: t.o. Pannenkoekenhuis<br />
Wassenaarseweg<br />
tussen Wassenaar en Katwijk,<br />
bus 90<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
dinsdag 19 april<br />
> Milieucafé De Derde Dinsdag<br />
aanvang: 17.00 uur<br />
plaats: Café De Ooievaar in<br />
Het Atrium, Spui 70<br />
informatie: 070 3050286<br />
organisatie: Haags<br />
Milieucentrum<br />
zaterdag 23 april<br />
> Excursie Tiengemeten<br />
aanvang: 8.00 uur<br />
verzamelplaats: Ministerie<br />
van Landbouw<br />
info en opgave (voor 19/4):<br />
070 3556283/06 18436925<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
> Wandelexcursie Zoetermeer<br />
verzamelen: 09.05u hal Den<br />
Haag Centraal Station bij Bruna<br />
informatie: 070 320 14 85<br />
organisatie: KNNV<br />
> Wandeling Madestein<br />
aanvang: 10.00 uur<br />
verzamelplaats:<br />
Pannenkoekenhuis Hans &<br />
Grietje<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
> Wandeling De Uithof<br />
aanvang: 14.00 uur<br />
verzamelplaats: Hengelolaan<br />
eindpunt bus 14 en bus 25<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zondag 24 april<br />
> City-Duin-wandeling<br />
aanvang: 13.00 uur<br />
verzamelplaats: De Bataaf in<br />
de Scheveningse Bosjes<br />
informatie: 070 3050286<br />
organisatie: Haags<br />
Milieucentrum<br />
april/juni branding 17
Wandeling Scheveningenhaven:<br />
basaltdijk<br />
aanvang: 10.00 uur<br />
verzamelplaats: vuurtoren<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
> Wandeling Vlietland<br />
Bloeiende bomen<br />
aanvang: 14.00 uur<br />
verzamelplaats: uitkijktoren<br />
Kniplaan, Leidschendam-<br />
Stompwijk<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
woensdag 27 april<br />
> Wandeling Sorghvliet<br />
Blauwe bloemetjes<br />
aanvang: 10.30 uur<br />
verzamelplaats: ingang<br />
Scheveningseweg hoek<br />
Adriaan Goekooplaan<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
> Wandeling Heimanshof<br />
aanvang: 19.00 uur<br />
verzamelplaats: stadsboerderij<br />
Zuiderpark, ingang<br />
Vreeswijkstraat<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
> Cursus ‘Het Keltische<br />
Bomenorakel’<br />
aanvang: 20.00 uur<br />
plaats: Hugo de Grootstr. 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
vrijdag 29 april t/m zondag 1 mei<br />
> Introductieweekend:<br />
Sjamanisme<br />
plaats: Hugo de Grootstraat 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
zaterdag 30 april<br />
> Auto-excursie<br />
Krimpenerwaard<br />
informatie: 070 366 36 95<br />
organisatie: KNNV<br />
> Geraniummarkt<br />
tijd: 8.00-17.30 uur<br />
plaats: Lange Voorhout<br />
informatie: 070 3233506<br />
organisatie: KMTP/Groei &<br />
Bloei<br />
zondag 1 mei<br />
> Nachtegalentocht Meijendel<br />
aanvang: 04.30 uur<br />
verzamelplaats: parkeerplaats<br />
bij boerderij Meijendel<br />
info en opgave (voor 27/4):<br />
070 3556283/06 18436925<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
> Wandeling Ockenburg<br />
aanvang: 11.00 uur<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zondag 1 mei-vrijdag 6 mei<br />
> Excursie Berlijn<br />
informatie: 070 4442881<br />
organisatie: NIVON<br />
woensdag 4 mei<br />
> Wandeling Clingendael<br />
Sporen uit de 2e Wereldoorlog<br />
aanvang: 14.00 uur<br />
verzamelplaats: hoofdingang<br />
Wassenaarseweg<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
donderdag 5 mei<br />
> Wandeling Waalsdorpervlakte<br />
aanvang: 19.00 uur<br />
verzamelplaats: parkeerplaats<br />
einde Oude Waalsdorperweg<br />
bij infobord<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
donderdag 5 - zondag 8 mei<br />
> Vogels kijken op<br />
Schiermonnikoog<br />
informatie: 0344 641788<br />
organisatie: NIVON<br />
zaterdag 7 mei<br />
> Auto-excursie Stompwijk<br />
verzamelen: 09.00 uur bij<br />
Ministerie van Landbouw<br />
informatie: 070 365 28 89<br />
organisatie: KNNV<br />
> Open dag egelopvang<br />
tijd: 14.00-16.00 u<br />
verzamelplaats: volg v.a. hoek<br />
De Savornin Lohmanlaan -<br />
Laan van Poot bordjes<br />
Egelopvang de duinen in<br />
informatie: 070 3254045<br />
organisatie: St. Egelopvang<br />
> Wandeling Westduinen tgv<br />
Open Dag Egelopvang<br />
aanvang: 14.30 uur<br />
verzamelplaats: zie hierboven<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zondag 8 mei<br />
> Excursie Flevopolder<br />
aanvang: 8.00 uur<br />
verzamelplaats: Ministerie<br />
van Landbouw<br />
info en opgave (voor 4/5):<br />
070 3556283/06 18436925<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
woensdag 11 mei<br />
> Cursus ‘Het Keltische<br />
Bomenorakel’<br />
aanvang: 20.00 uur<br />
plaats: Hugo de Grootstraat 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
donderdag 12 mei<br />
> Open introductieavond<br />
Bergwerk<br />
aanvang: 19.30 uur<br />
plaats: Hugo de Grootstraat 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
zaterdag 14 mei<br />
> Bezoek Volkstuincomplex<br />
Nut en Genoegen<br />
plaats: Meppelweg 882, hoek<br />
Dedemsvaartweg<br />
aanvang: 9.30 uur<br />
informatie: 070 3233506<br />
organisatie: KMTP/Groei &<br />
Bloei<br />
> Workshop: ‘Het labyrint,<br />
een inwijdingsweg’<br />
aanvang: 10.00 uur<br />
plaats: Hugo de Grootstraat 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
> Wandeling De Horsten<br />
aanvang: 11.00 uur<br />
verzamelplaats: ingang<br />
Papeweg Wassenaar<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zondag 15 mei<br />
> Gezinswandeling Meijendel<br />
+ Opening strandvondstenmuseum<br />
aanvang: 11.00 uur<br />
verzamelplaats: bezoekerscentrum<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
dinsdag 17 mei<br />
> Milieucafé De Derde Dinsdag<br />
aanvang: 17.00 uur<br />
plaats: Café De Ooievaar in<br />
het Atrium, Spui 70<br />
informatie: 070 3050286<br />
organisatie: Haags<br />
Milieucentrum<br />
donderdag 19 mei<br />
> Tibetaanse boeddhistische<br />
maaltijd<br />
aanvang: 18.00 uur<br />
plaats: Hugo de Grootstraat 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
zaterdag 21 mei<br />
> Excursie Bommelerwaard<br />
aanvang: 8.00 uur<br />
verzamelplaats: Ministerie<br />
van Landbouw<br />
infoen opgave (voor 17/5):<br />
070 3556283/06 18436925<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
> Excursie Scheveningen<br />
verzamelen: 09.00u aan<br />
begin Noorderhavenhoofd<br />
informatie: 070 365 28 89<br />
organisatie: KNNV<br />
> Groenochtend met plantenruilbeurs:<br />
éénjarigen, bloembakken<br />
vullen en verzorgen<br />
aanvang: 10.00 uur<br />
plaats: Stadskwekerij, Kwekerijweg<br />
8a (toegang via<br />
Badhuisweg)<br />
informatie: 070 3233506<br />
organisatie: KMTP/Groei &<br />
Bloei<br />
> Workshop: ‘Ko(s)misch<br />
timemanagement’<br />
aanvang: 14.00 uur<br />
plaats: Hugo de Grootstraat 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
18 branding april/juni
zondag 22 mei<br />
> Strandexcursie Kijkduin<br />
ivm Week van de Zee<br />
aanvang: 10.30 uur<br />
verzamelplaats: muziekkiosk<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
Gezinsexcursie Vlietland<br />
water-slootjes<br />
aanvang: 14.00 uur<br />
verzamelplaats: uitkijktoren<br />
Kniplaan, Leidschendam -<br />
Stompwijk<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
vrijdag 27 mei<br />
> Druidenlezing<br />
aanvang: 20.00 uur<br />
plaats: Hugo de Grootstraat 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
27, 28, 29 en 30 mei<br />
> Trekkershuttenweekend<br />
Limburg<br />
informatie: 070 3556283/06<br />
18436925<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
zaterdag 28 mei<br />
> Wandeling Heempark<br />
H.J.Bos Thema: zand ivm de<br />
Week van de Zee<br />
aanvang: 14.00 uur<br />
verzamelplaats: kinderboerderij<br />
Madestein, ingang<br />
Monsterseweg<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
> Muziekworkshop: ‘Zicht op<br />
je eigen patronen’<br />
aanvang: 19.30 uur<br />
plaats: Hugo de Grootstraat 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
> Meditatief ligconcert<br />
aanvang: 20.30 uur<br />
plaats: Hugo de Grootstraat 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
zondag 29 mei<br />
> Wandeling<br />
Wassenaarseslag<br />
aanvang: 14.00 uur<br />
verzamelplaats: opgang<br />
strand<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
> Wandeling Scheveningenhaven:<br />
zeereep ivm de Week<br />
van de Zee<br />
aanvang: 15.00 uur<br />
verzamelplaats: windmolen<br />
informatie: 070-3681400 of<br />
070-3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zaterdag 4 juni<br />
> Excursie Ilperveld<br />
aanvang: 8.00 uur<br />
verzamelplaats: Ministerie<br />
van Landbouw<br />
informatie en opgave voor<br />
1 juni: 070 3556283/06<br />
18436925<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
zaterdag 11 juni<br />
> Boerenburendag<br />
aanvang: 9.30 - 20.30 uur<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: Petrix (’s Peer<br />
catering)en Stichting Aarde-<br />
Werk<br />
> Boliviaanse maaltijd<br />
aanvang: 18.00 uur<br />
verzamelplaats: buurtcentrum<br />
de Heldenhoek aan de<br />
Elandstraat<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
zaterdag 18 juni<br />
> Groenochtend met plantenruilbeurs:<br />
water in de tuin<br />
aanvang: 10 uur<br />
plaats: Stadskwekerij,<br />
Kwekerijweg 8a (toegang via<br />
Badhuisweg)<br />
informatie: 070 3233506<br />
organisatie: KMTP/Groei &<br />
Bloei<br />
zondag 19 juni<br />
> Midzomerzonnewenderitueel<br />
aanvang: 14.00 uur<br />
verzamelplaats: Hugo de<br />
Grootstraat 8<br />
informatie: 070 345 78 47<br />
organisatie: St. Aarde-Werk<br />
dinsdag 21 juni<br />
> Milieucafé De Derde<br />
Dinsdag<br />
aanvang: 17.00 uur<br />
verzamelplaats: Café De<br />
Ooievaar in het Atrium van<br />
het stadhuis.<br />
informatie: 070 3050286<br />
organisatie: Haags<br />
Milieucentrum<br />
Voor de meest actuele informatie: kijk op www.haagsmilieucentrum.nl onder het kopje ‘Agenda’<br />
KORT NIEUWS<br />
De Week van de Zee<br />
Van 21 tot en met 29 mei vindt voor de<br />
vierde keer de Week van de Zee plaats,<br />
ditmaal met als thema Een zee van zand.<br />
Speciale aandacht zal uitgaan naar het<br />
zand, als basis van onze kust. Er worden<br />
activiteiten georganiseerd zoals wedstrijden<br />
zand-sculpturen bouwen, nagespeelde<br />
dijkdoorbraken en excursies naar normaal<br />
voor publiek afgesloten stuifvalleien. Verder<br />
vinden discussies plaats over de vraag of<br />
zandsuppleties alleen nodig zijn voor de<br />
kustveiligheid, of kunnen ze ook worden<br />
ingezet voor recreatie en natuur?<br />
Op 21 mei wordt de Week spectaculair<br />
geopend met een rainbow-show<br />
van een sleephopperzuiger, waarbij<br />
zand voor de kust wordt opgespoten.<br />
De Week eindigt op 29 mei in de<br />
Scheveningse duinen met C’est ou la Mer?,<br />
een muziekstuk met theatrale elementen.<br />
Meer informatie en een actueel overzicht<br />
van activiteiten in onze regio vindt u op<br />
www.weekvandezee.nl.<br />
Stadse beesten<br />
De dieren die in de stad leven (zoals<br />
Halsbandparkieten, zie het artikel op pags.<br />
14 en 15) vormen het onderwerp van<br />
een tentoonstelling in het Amsterdams<br />
Historisch Museum, die loopt tot en<br />
met 4 september a.s. Bij de tentoonstelling<br />
verschijnt het rijk geïllustreerde<br />
boek Stadse Beesten, geschreven door de<br />
Amsterdamse stadsbioloog Remco Daalder.<br />
Zie voor meer informatie over de tentoonstelling<br />
www.ahm.nl, over het boek<br />
www.lubberhuizen.nl.<br />
‘Luchtalarm’ in actie<br />
Genoeg gepraat over vuile lucht,<br />
er moet eindelijk eens iets gebeuren!<br />
Dat vindt het onlangs opgerichte<br />
Actiecomité Haags Luchtalarm, dat een<br />
aantal acties in petto heeft op de<br />
Haagse hotspots – de punten in de<br />
stad waar de grenswaarden voor stikstofoxiden<br />
en fijn stof overschreden<br />
worden.<br />
Op www.haagsluchtalarm.nl leest u<br />
er meer over.<br />
Den Haag krijgt er een windmolen bij<br />
Den Haag is op dit moment twee stedelijke windturbines rijk: er staat een Windwall op het<br />
dak van HTM Infra aan de Maanweg en een Turby op het dak van het stadhuis. Waarschijnlijk eind<br />
april komt er een derde bij: op het dak van het Siemens-hoofdkantoor aan de Prinses Beatrixlaan.<br />
Op een symposium over Duurzame Technologie, op 24 mei, gaan deskundigen praten<br />
over onder meer de perspectieven van windenergie in een stedelijke omgeving.<br />
Wij houden u op de hoogte, via <strong>Branding</strong> en via www.haagsmilieucentrum.nl.<br />
april/juni branding 19
Wandel mee door het Cityduinpark!<br />
Op 24 april a.s. organiseert het<br />
Haags Milieucentrum voor de tweede<br />
keer de Cityduinwandeling. Een leuke<br />
en leerzame wandeling door het groen<br />
in het noordoosten van Den Haag. Vanaf<br />
het startpunt De Bataaf volgt u een<br />
route van circa acht kilometer, die desgewenst<br />
ingekort kan worden.<br />
De volledige route voert door de<br />
Scheveningse Bosjes, langs park Sorghvliet<br />
naar de Joodse begraafplaats. Via de Ary<br />
van der Spuyweg – de voormalige rand<br />
van de stad – komen we bij de architectonisch<br />
zeer fraaie Rooms-Katholieke<br />
begraafplaats. Daarna voert de route<br />
recht over de algemene gemeentelijke<br />
begraafplaats, die uitgebreid bezichtigd<br />
kan worden. Deze begraafplaatsen zijn<br />
cultuurhistorische monumenten die al<br />
sinds het midden van de negentiende<br />
eeuw bestaan. Het zijn tevens waardevolle,<br />
groene locaties binnen de drukte<br />
van de grote stad.<br />
Van deze stilte naar grote drukte.<br />
Even verderop ligt het Hubertusviaduct.<br />
Aan de voet van het Hubertusduin wordt<br />
gewerkt aan de autotunnel die onder het<br />
Hubertusduin door zal gaan lopen met de<br />
bedoeling om het verkeer efficiënter om<br />
de stad heen te leiden.<br />
Bomenkap en badcultuur<br />
Waar gehakt wordt, vallen spaanders,<br />
luidt het spreekwoord. En waar gegraven<br />
wordt, is dat eveneens het geval. Voor<br />
de aanleg van de tunnelingang moesten<br />
heel wat bomen wijken. Deskundigen uit<br />
de Haagse groene verenigingen zien erop<br />
toe dat dit zorgvuldig gebeurt en dat het<br />
Hubertuspark - het volgende punt op<br />
de route van de Cityduinwandeling - de<br />
natuurwaarden terugkrijgt die het voorheen<br />
had.<br />
De route voert verder door het Hubertuspark<br />
via de St. Hubertusweg en het<br />
wandelpad om de sportvelden van Klein<br />
Zwitserland Klaarovers staan heen. paraat Voor wie om u deze veilig route te<br />
lang naar de vindt, overkant bestaat te brengen. hier de mogelijkheid<br />
De route voert langs fraaie voorbeelden van badplaatsarchitectuur,<br />
zoals hier aan de Van Lennepweg.<br />
Zwitserland. Voor wie deze route te lang<br />
vindt, bestaat hier de mogelijkheid van<br />
een doorsteek. Vandaar gaat het verder<br />
door straten met bijzondere architectuur:<br />
neo-renaissance, Jugendstil, art déco en<br />
de organische bouwstijl geven een goed<br />
beeld van de oude badplaatscultuur uit<br />
het begin van de vorige eeuw.<br />
Op het kruispunt van de parken steken<br />
we het oude kanaal naar Scheveningen<br />
over. Een halve eeuw geleden voeren<br />
hier nog passagiersboten, tegenwoordig<br />
varen de rondvaartboten van De Ooievaart<br />
erdoorheen. Via de Ver Huellweg lopen<br />
we vervolgens, langs de Waterpartij, terug<br />
naar het vertrekpunt bij De Bataaf. Daar<br />
vindt u een informatiemarkt waar tal van<br />
Haagse natuur- en milieuorganisaties u<br />
informeren over hun activiteiten.<br />
Speciaal voor jeugdige deelnemers is er<br />
een wandelboekje met leuke opdrachten<br />
samengesteld en is een gratis kompasje<br />
beschikbaar. Voor wie meer wandelmogelijkheden<br />
binnen het Haagse Cityduinpark<br />
zoekt is de gratis Cityduinkrant ter plaatse<br />
beschikbaar. Ook van te voren op te<br />
vragen bij het Haags Milieucentrum (zie<br />
colofon voor adres).<br />
Het Cityduinpark<br />
De wandeling voert u door een deel<br />
van de mooiste stukken van groen Den<br />
Haag. De Haagse groengebieden liggen<br />
hier, slechts onderbroken door enkele<br />
wegen en woonbuurtjes, in een segment<br />
rond het Noodwesten van de stad.<br />
Tezamen vormen ze het Cityduinpark, het<br />
grootste Europese stadspark. Dat aaneengesloten<br />
groen is belangrijk voor de<br />
natuurwaarde van de stad. Daarom vindt<br />
het Haags Milieucentrum dat er aandacht<br />
moet zijn voor het behoud van ecologische<br />
verbindingen tussen die verschillende<br />
parken, zodat niet alleen de mens,<br />
maar ook de dieren zich ongehinderd<br />
kunnen verplaatsen.<br />
De deelname aan de Cityduinwandeling<br />
is gratis en voor iedereen toegankelijk.<br />
Langs de route staan gidsen die u vertellen<br />
over verschillende bijzonderheden die<br />
ter plaatse te zien zijn.<br />
20 branding april/juni
X<br />
X<br />
X<br />
april/juni branding 21
1 regel hoog<br />
2 regels hoog<br />
Onderschriften LINKS de pagina aflopend<br />
Onderschriften RECHTS de pagina aflopend<br />
Onderschriften midden<br />
><br />
Artikel scheidingslijn.<br />
Let op: lijn begint en eindigd op de Guides, dus begint op 12mm en eindigd op 201 mm!!!<br />
Citaat kader.<br />
NB. Hier zitten de Text Wraps al bij!<br />
‘...Dit gaat meestal<br />
gepaard met het sneuvelen<br />
van een aantal citaten...’<br />
Kaders.<br />
Let bij Kaders op dat de Character Styles<br />
al gedefineerd zijn. Dit Kader is zo gemaakt<br />
dat de bovenkant altijd lijnt met het basislijnstramien.<br />
De onderkant is net als bij de onderschriften<br />
zo gemaakt dat deze 4pts eindigd<br />
boven de eerstvolgende basislijn!!!<br />
X<br />
X
3 regels hoog<br />
4 regels hoog en MEER!!!<br />
Bij meerdere regels kunnen deze kaders<br />
gewoon naar beneden getrokken worden.<br />
Let op: de onderzijde eindigt 4pts<br />
boven de eerstvolgende basislijn!!!