verstedelijking groene Herweijerhoeve sportcampus
Hét Haagse tijdschrift voor natuur en milieu Groene uitjes De ...
Hét Haagse tijdschrift voor natuur en milieu Groene uitjes De ...
- No tags were found...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Hét Haagse tijdschrift voor natuur en milieu<br />
10de jaargang, nummer 3, 1 juli - 30 september 2010<br />
De Vlietzone<br />
Den Haag krijgt een extra aansluiting<br />
aan de oostzijde: de Rotterdamsebaan.<br />
Luidt deze weg door de Vlietzone het<br />
begin van grootschalige <strong>verstedelijking</strong><br />
in, of steekt de Provincie daar een<br />
stokje voor?<br />
Pag. 3<br />
Groene uitjes<br />
Traditiegetrouw vindt u ook in deze<br />
zomer-Branding weer wat tips voor <strong>groene</strong><br />
recreatie dichtbij huis. Dankzij de<br />
nieuwe recreatiekaart voor Den Haag en<br />
omgeving is een route snel gepland!<br />
Pgs. 8 en 9<br />
Het Zuiderpark zindert<br />
Achter stadsboerderij de <strong>Herweijerhoeve</strong><br />
verrijst een duurzaam gebouwd<br />
paviljoen. Op de plek van het oude<br />
ADO-stadion komt een grote <strong>sportcampus</strong>,<br />
waar ook aan duurzaamheid<br />
gedacht is – maar of dat genoeg is?<br />
Pgs. 6, 7 en 20
Inhoud<br />
Inhoud<br />
Van de redactie<br />
Een streep door de Vlietzone<br />
Dag Stef, hallo Kees<br />
Bouwen in de baksteen van Berlage<br />
Groene uitjes<br />
De Haagduinwandeling<br />
Het Knaaghof<br />
Smaakstof; Pètrix’ kookideeën<br />
Korte berichten<br />
De column van Julius Pasgeld<br />
Ben ik wel groen genoeg?<br />
Agenda<br />
Permacultuur in het park<br />
Colofon<br />
2<br />
3<br />
4-5<br />
6-7<br />
8-9<br />
10-11<br />
12-13<br />
14<br />
15<br />
16<br />
17<br />
18-19<br />
20<br />
> Hoofdredactie Bob Molenaar > Bijdragen Bob<br />
Molenaar, Faadumo Ali, Pètrix, Julius Pasgeld > Fotografie<br />
Bob Molenaar (pgs.1,6,7,8,9,10,11) Job Suijker (pag.3)<br />
Sandra Kamphuis (pgs.4,5,12,13,14,15,17), Peter Oosterhout<br />
(pag.17) > Kopij Kopij voor de volgende Branding inleveren<br />
vóór 1 september 2010. Branding wordt met veel zorg<br />
samengesteld. De redactie aanvaardt echter geen enkele<br />
aansprakelijkheid voor eventuele fouten of voor auteursrechten<br />
van ingezonden kopij > Oorspronkelijk ontwerp<br />
Peter Lammertzen, VlamDesign > Opmaak Sandra<br />
Kamphuis > Foto voorpagina Het Hemels Gewelf<br />
tijdens de Haagduinwandeling > Druk Zijlstra Drukwerk,<br />
Rijswijk<br />
> Redactieadres Haags Milieucentrum, Groot Hertoginne<br />
laan 203, 2517 ES Den Haag, t. 070 3050286, www.<br />
haagsmilieucentrum.nl, info@haagsmilieucentrum.nl<br />
> Gironr. 94256 tnv. Haags Milieucentrum<br />
> Niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd en/of<br />
openbaar gemaakt op welke wijze dan ook zonder voorafgaande<br />
schriftelijke toestemming van de uitgever •<br />
Van de redactie<br />
Voor u ligt het zomernummer van Branding. Een luchtig nummer, zoals in dit<br />
jaargetijde gebruikelijk, waarin we u traditiegetrouw enkele tips voor <strong>groene</strong><br />
recreatie dichtbij huis geven. In en om Den Haag is nog genoeg moois te vinden<br />
– al kost het <strong>groene</strong> organisaties soms heel wat moeite om dat zo te houden.<br />
De zomer is bij uitstek een seizoen om in de tuin te werken. Tuinieren is zowel<br />
inspannend als ontspannend en maakt het mogelijk om uw eigen voedsel te verbouwen.<br />
Er zijn nog nooit zoveel groenten aan de vergetelheid ontrukt als het<br />
afgelopen jaar.<br />
Op dit moment wordt op verschillende plekken in Den Haag aan nieuwe tuinen<br />
gewerkt. Op de achterpagina van deze Branding kunt u lezen over het Eetbaar<br />
Park in het Zuiderpark, maar ook elders in Den Haag Zuidwest – op het terrein<br />
van volkstuincomplex Nut en Genoegen – is de stichting Gezonde Gronden<br />
bezig een nieuwe permacultuurtuin aan te leggen. En weer een stukje verder, op<br />
het terrein van de Internationale School, verrijzen zelfs een moestuin, een bloemenheuvel,<br />
een bloemenweide, een ‘secret forest’ en een drijvende kas. Meer<br />
over dit project leest u op de pagina’s 10/11.<br />
Zo kleinschalig als het Eetbaar Park is dat momenteel in het Zuiderpark wordt<br />
aangelegd, zo grootschalig zal het sportcomplex worden dat een paar honderd<br />
meter verderop verrijst. Op pagina 6/7 wordt uitgelegd hoe de ontwerpers het<br />
complex, ondanks de massaliteit ervan, toch in het park proberen te integreren.<br />
En dan van het park even naar het bos: met ingang van dit nummer wordt<br />
Branding gedrukt op FSC-papier, wat wil zeggen dat het papier gegarandeerd<br />
afkomstig is uit verantwoord beheerde bossen. Wilt u hierover meer weten,<br />
neemt u dan gerust contact met de redactie op.<br />
Wij wensen u veel leesplezier!<br />
Haags Klimaatweb<br />
Vindt u ook dat onze wereld nog langer mee moet<br />
dan vandaag? Discussieer dan mee over wat daarvoor<br />
zou moeten gebeuren op het Haags Klimaatweb:<br />
http://haagsklimaatweb.ning.com<br />
De uitgave van Branding<br />
wordt mede mogelijk gemaakt<br />
door steun van de<br />
Nationale Postcode Loterij.<br />
> Stichting Aarde-Werk, Hugo de Grootstr. 8, 2518 ED Den Haag, T. 3457847 > Biesieklette, Heeswijkplein 86-87, 2531 HG Den Haag, T. 3942211<br />
> Stichting Egelopvang Den Haag e.o., Jacob Hopstraat 8, 2582 TV Den Haag, T. 3254045 > Fietsersbond Den Haag, Postbus 11638, 2502 AP<br />
Den Haag, T. 3616822 > Haagse Bond van Amateurtuindersverenigingen Postbus 33914, 2503 BE Den Haag, T. 3298895 > Haagse Dierenbescherming<br />
Frederik Hendriklaan 85 a, 2582 BV Den Haag, T. 3924289 > IVN, Vereniging voor Natuur- en Milieu-educatie Den Haag, Mw. M.<br />
Witte, Strausslaan 331, 2551 NE Den Haag, E. hanneswitte@orange.nl > KMTP/’Groei & Bloei’ Den Haag, Groot Hertoginnelaan 11, 2517 EA Den<br />
Haag, T. 3654445 E. info@denhaag.groei.nl > Kon. Nederlandse Natuurhistorische Vereniging Den Haag, Ruimzicht 104, 2543 RN Den Haag,<br />
inekegilbert@hetnet.nl > Milieudefensie Den Haag, Cannenburglaan 22, 2532 AM Den Haag, T. 3621542 > NIVON Zuid-Holland-West Seinpostduin<br />
98 2586 EC Den Haag T. 3914725 > ROVER, Vereniging Reizigers Openbaar Vervoer Den Haag, Jan van Male, De Savornin Lohmanlaan<br />
479, 2566 AL Den Haag, T. 3236623 > Stichting Stedenband Den Haag-Warschau, Torenstraat 172, 2512 BW Den Haag, T. 3658183 > Haagse<br />
Vogelbescherming, Altingstraat 12, 2593 SX Den Haag, T. 0174 213825 > Wereld Natuur Fonds Den Haag, Wildenberg 3, 2716 ND Zoetermeer,<br />
tel 06 29419577 > De Windvogel, Arnout Verhulst, Molenring 127, 2741 MZ Waddinxveen, T. 0182-614245. > Voor meer informatie: Haags<br />
Milieucentrum, t. 3050286, www.haagsmilieucentrum.nl •<br />
2 branding juli-september
Gezonde Gronden<br />
Een streep door de Vlietzone<br />
De kortste weg tussen twee punten is<br />
een rechte lijn. Als die rechte lijn een weg<br />
is, is die uitvoering ook doorgaans het<br />
goedkoopste. Maar als die rechte lijn een<br />
snelweg is die de Vlietzone doorsnijdt, is<br />
het misschien toch goed om naar andere<br />
alternatieven uit te kijken.<br />
“De weg verscheurt de Vlietzone”,<br />
aldus Mark Frima op de hoorzitting van<br />
17 mei jl. inzake de Provinciale Structuurvisie.<br />
“Rekening houdend met de hindercontouren<br />
van een verkeersriool met<br />
3600 auto’s per uur, blijft er van een groot<br />
stuk van de nu nog <strong>groene</strong> Vlietzone een<br />
onleefbaar gebied over. De weg beschadigt<br />
de landgoederen. De weg doet<br />
afbreuk aan de woonwijk Park Leeuwenbergh<br />
en de Westvlietweg die ernaast<br />
liggen. De locatie van de tunnelmond is<br />
slecht voor de volksgezondheid van de<br />
woonwijken die er vlakbij liggen.”<br />
Frima, actief in de Vereniging Hoornwijck<br />
en de Bewonerskring Park Leeuwenbergh,<br />
is zelf met een alternatief gekomen:<br />
een verlenging van de tunnel tot vlakbij de<br />
A4, met de afwikkeling van het verkeer in<br />
Knooppunt Ypenburg. De weg is dan niet<br />
weg, maar gaat behalve onder de Vliet ook<br />
onder de Vlietzone door. Naar zijn mening<br />
is zijn oplossing niet duurder, en mogelijk<br />
zelfs goedkoper, dan de manier waarop de<br />
Rotterdamsebaan aangelegd lijkt te gaan<br />
worden. Frima: “De oplossing waar de<br />
gemeente Den Haag nu het meest serieus<br />
naar kijkt is kostbaar: in het tracé zit een<br />
lange boortunnel, maar ook vijf kortere<br />
tunnels. Vooral die kortere tunnels maken<br />
de weg nodeloos duur.”<br />
Frima heeft zijn voorstel verscheidene<br />
keren mogen uitleggen aan de ambtenaren.<br />
“Ik kreeg complimenten van de ingenieurs.<br />
Maar er is nooit een inhoudelijke<br />
reactie op gekomen en ik zie er niets over<br />
terug in de Nota van Uitgangspunten.”<br />
Motie<br />
De ‘Frima-variant’, ook wel A4-Direct<br />
genoemd, is door de Klankbordgroep<br />
Rotterdamsebaan in maart 2010 formeel<br />
aangeboden aan het Haagse college. De<br />
aanhangers van een <strong>groene</strong> Vlietzone<br />
wisten de Haagse gemeenteraad te bewegen<br />
een motie aan te nemen om de lange<br />
tunnel te onderzoeken. Maar tot hun verontwaardiging<br />
liet verkeerswethouder<br />
Smit weten geen nader onderzoek te<br />
willen doen naar de ‘Frima-variant’. Zijn<br />
motivatie: “In de MER (milieueffectrapportage,<br />
redactie) van 2008 zijn 13 varianten<br />
onderzocht. Hier is vier jaar aan gewerkt.<br />
Dit is zo uitgebreid onderzocht en dit<br />
heeft zo lang geduurd juist vanwege de<br />
betrokkenheid van de omgeving. Toen is<br />
samen met buurgemeenten en stadsregio<br />
een besluit genomen, mede ook op<br />
advies van de Klankbordgroep, om het<br />
tracé te kiezen dat momenteel wordt uitgewerkt.<br />
Hiervan afwijken is gezien de<br />
besluitvorming in het verleden daarom<br />
niet meer opportuun.”<br />
De Vereniging Houdt Vlietrand Groen<br />
vraagt zich nu hardop af wat de waarde is<br />
van de Haagse motie. En ook van de motie<br />
van de gemeenteraad van Leidschendam-<br />
Voorburg, waarin is uitgesproken dat<br />
Voorburgers de weg niet mogen ruiken,<br />
horen, zien of voelen. Bovendien is in de<br />
MER-procedure onderzoek naar een optimale<br />
locatie van de tunnelmond beloofd.<br />
Het huidige standpunt van de gemeente<br />
is onaanvaardbaar, vindt de vereniging.<br />
Het briefverkeer tussen de buurgemeente<br />
en de Residentie is dus vooralsnog niet<br />
opgedroogd. Ook niet over de verplaatsing<br />
van Golfvereniging Leeuwenbergh.<br />
Die moet namelijk wijken voor de weg,<br />
maar blijkt tot op heden nergens welkom<br />
te zijn. Het ziet er nu naar uit dat elders in<br />
de Vlietzone ruimte kan worden gevonden<br />
ter vervanging van op te heffen holes.<br />
Bouwplannen<br />
De eerdergenoemde Provinciale Structuurvisie<br />
zal trouwens belangrijke opmerkingen<br />
over de Vlietzone gaan bevatten.<br />
Provinciale Staten toonden zich bepaald<br />
niet gecharmeerd van de grootschalige<br />
bouwplannen die de gemeente Den Haag<br />
voor dit gebied in petto heeft. In de volgende<br />
Branding meer hierover.<br />
De Vlietzone<br />
De Vlietzone is het gebied tussen de Vliet<br />
en de A4 en tussen de Hoornbrug en grofweg<br />
het NS-emplacement. Sinds 1 januari<br />
2002 is het overwegend Haags grondgebied,<br />
maar kleine delen zijn nog in bezit<br />
van Leidschendam-Voorburg en van Rijswijk.<br />
Volgens Mark Frima heeft het<br />
gebied wat kwaliteit en ligging betreft<br />
een potentie vergelijkbaar met het Kralingse<br />
Bos in Rotterdam en het Zuiderpark<br />
in Den Haag.<br />
In opdracht van Vereniging Houdt de<br />
Vlietrand Groen heeft landschapsarchitect<br />
Freerk Kiesow een innovatief ontwerp<br />
voor de Vlietzone gemaakt waarbij<br />
deze een overwegend groen-recreatief<br />
karakter krijgt.<br />
juli-september branding 3
De vertrekkende man: Stef de Niet<br />
Stef de Niet trad aan en vertrok als voorzitter van het Haags Milieucentrum<br />
in een roerige tijd. In beide gevallen was er gedoe om de gemeentelijke<br />
subsidie. De Niet, met zijn beminnelijke optreden en goede contacten<br />
ten stadhuize, leek de aangewezen persoon om de belangen van het<br />
centrum te behartigen.<br />
Van deze taak heeft hij zich zeven jaren lang met verve gekweten.<br />
Maar toen hij onlangs met pensioen ging als directeur van Centrum<br />
16.22 achtte hij de tijd aangebroken om ook te gaan snoeien in zijn vrijwilligersactiviteiten.<br />
Hij vertrekt in de wetenschap dat hij ‘een buitengewoon<br />
waardige opvolger’ heeft, die hij veel succes toewenst.<br />
Stefs voorzitterschap was trouwens niet zijn eerste taak bij het HMC.<br />
Dat was zijn optreden als presentator - samen met Hans Pars - van milieucafé<br />
De Derde Dinsdag. Enige eerzucht speelde daarbij zeker een rol, is De<br />
Niet de eerste om toe te geven, maar zeker zo belangrijk was zijn sympathie<br />
voor het HMC en milieuonderwerpen.<br />
Hij is er trots op in de <strong>groene</strong> stad Den Haag te wonen, met zijn duinen<br />
en parken die zó uitnodigen ze te koesteren. Zulke uiteenlopende<br />
groengebieden als Clingendael en het Zuiderpark<br />
zijn hem even lief.<br />
Warme herinneringen koestert hij aan de periode<br />
niet lang na zijn aantreden als voorzitter. Toen sprak de<br />
gemeenteraad desgevraagd uit dat deze belang hechtte<br />
aan een onafhankelijke belangenorganisatie die<br />
gevraagd en ongevraagd adviezen uitbracht. “Een heel<br />
heldere stellingname”, vindt De Niet nu nog.<br />
Minder tevreden is hij erover dat hij er tijdens zijn<br />
voorzitterschap niet in geslaagd is de jeugd voor natuur<br />
en milieu te interesseren. Weliswaar een bekend probleem<br />
in de ‘<strong>groene</strong>’ beweging, maar Stef trekt het<br />
zich persoonlijk aan: “Het zit me ontzettend dwars. Misschien<br />
dat het via de maatschappelijke stages lukt?”<br />
De Niet is er de man niet naar om achter de geraniums<br />
te gaan zitten. Anders dan oorspronkelijk de<br />
bedoeling was, blijft hij aan als mede-presentator van<br />
het Milieucafé. Daarnaast wil hij nóg beter worden op<br />
de tenorsax en zich vooral als dichter en schrijver gaan<br />
manifesteren. Onder de nom de plume Steven Eernisse<br />
(als hommage aan zijn veel te jong overleden moeder)<br />
is hij bezig met twee romans, een kinderboek en een<br />
toneelstuk. Om zichzelf te dwingen in beweging te blijven,<br />
was één van de eerste dingen die hij deed na zijn<br />
pensionering het aanschaffen van een hond.<br />
Een van Stefs favoriete plekken in Den Haag is het<br />
kunstwerk het Hemels Gewelf - waarover meer in het<br />
verslag van de Haagduinwandeling op de pagina’s 10<br />
en 11 - waar je je kunt voorstellen dat de hemel op het<br />
duin rust. Over dit thema schreef hij het onderstaande<br />
gedicht. Stef heeft wel eens gepleit voor meer poëzie in<br />
het Haags Milieucentrum. Of dat gelukt is valt te betwijfelen,<br />
maar hierbij dus wel in Branding.<br />
Zonsondergang<br />
Wij stallen ons uit<br />
op het schaamhaar van een duin<br />
het zand is nog warm gekleurd<br />
en de grijze grijze zee<br />
is futloos<br />
Geen jutweer<br />
We roepen dat we zover zijn<br />
maar niemand haalt het doek op<br />
Heel even, ver weg rechts<br />
een flard roze<br />
En dan<br />
het wordt donker<br />
en dan<br />
alleen wij<br />
alleen jij en ik<br />
alles op de tast<br />
beschut door het heelal.<br />
4 branding juli-september
De komende man: Kees Duijvestein<br />
“Hoe moet ik zo iemand als Stef de Niet opvolgen?”,<br />
verzucht Kees Duijvestein. “Zo’n positief mens, zo’n multitalent?”<br />
Toch is Duijvestein zelf ook niet bepaald van de<br />
straat. Voor zijn inspanningen ten behoeve van de verduurzaming<br />
van de samenleving kreeg hij in september<br />
2008 een ‘Duurzaam lintje’ opgespeld door toenmalig<br />
milieuminister Jacqueline Cramer. Tot aan zijn pensionering<br />
in april 2009 was Duijvestein hoogleraar Milieutechnisch<br />
Ontwerpen aan de Technische Universiteit Delft.<br />
Zijn werk daar draaide om de ruimtelijke kwaliteit van<br />
duurzaam bouwen in relatie tot sociale, economische en<br />
milieu-aspecten.<br />
De emeritus-hoogleraar: “Interdisciplinair werken was<br />
toen de trend. Later is het weer wegbezuinigd, maar ik<br />
ben altijd bezig geweest bruggen te slaan tussen bijvoorbeeld<br />
civiele techniek, architectuur, stedenbouw en biologie.<br />
Ik vind het belangrijk om de verbinding te leggen<br />
tussen zaken als energie, gezondheid en betaalbaarheid.”<br />
Wat hem erg aanspreekt is dat het HMC zo dicht in de buurt van zijn<br />
huis is, want hij vindt dat je nodeloze vervoersbewegingen zo veel mogelijk<br />
moet beperken. De nieuwe voorzitter is sinds kort teruggekeerd in de<br />
Uitvinders- en Ontdekkersbuurt waar hij opgegroeid is.<br />
Duijvestein is in zijn oude/nieuwe buurt ook weer actief geworden,<br />
zoals hij gewend is: “Toen ik in Delft studeerde en in Rijswijk-Zuid woonde<br />
was ik een van de eerste voorzitters van de buurtraad. We hebben daar<br />
een speeltuin, volkstuinen en een kinderboerderij geregeld. De gemeente<br />
plaatste er een Scandinavische blokhut. Heel geestig: die was weliswaar<br />
onverwarmd, maar het was het enige gebouw in de hele omgeving met<br />
dubbel glas!”<br />
Dankzij zijn terugkeer naar Den Haag heeft hij de kust herontdekt.<br />
Duijvestein: “Ik kom graag op het strand ten zuiden van de haven, bij La<br />
Cantina. Dat gebied is in grote lijnen al een paar duizend jaar ongewijzigd.<br />
Dat we een stad aan zee zijn vind ik iets heel bijzonders.”<br />
Naast zijn hoogleraarschap was Duijvestein directeur<br />
van BOOM, Bureau voor Onderzoek en Ontwerp voor het<br />
Milieu. Dit bureau had hij al tijdens zijn bouwkundestudie<br />
opgericht. In 1970 was Duijvestein zijn tijd ver vooruit<br />
met zijn aandacht voor milieuvraagstukken. Daarmee<br />
was hij in aanraking gekomen tijdens zijn stage bij architectenbureau<br />
Skidmore, Owings and Merrill. Duijvestein:<br />
“Dat was toen het grootste architectenbureau ter wereld,<br />
met vestigingen in Londen en Chicago. Ik leerde daar<br />
allerlei dingen kennen die toen in Nederland nog niet<br />
aan de orde waren. Degene bij wie ik de eerste zes<br />
weken zou logeren vroeg mijn aandacht voor ‘pollution’.<br />
Nou, daar had ik nog nóóit van gehoord. Maar ik raakte<br />
erdoor gegrepen. Mijn afstudeerproject, in 1973, was<br />
een ontwerp voor het project Stadslandschap, de bufferzone<br />
tussen Delft en Rijswijk - wat nu het Elsenburger<br />
Bos is. Ik maakte toen een op ecologie gebaseerd plan.<br />
Dat was toen heel erg nieuw, om niet iets te maken, maar<br />
om zodanige omstandigheden te scheppen dat dingen<br />
vanzelf ontstaan.”<br />
“Als je toen, enkele jaren vóór de energiecrisis, over<br />
milieu begon, keken mensen je wazig aan. Na de oliecrisis<br />
kwamen er beleidslijnen met betrekking tot woningisolatie,<br />
en ons bureau was een van de eerste die zich<br />
daarin gingen specialiseren. Eigenlijk stonden wij een<br />
veel bredere benadering voor - niet alleen energie, maar<br />
ook materialen en groen - maar beleidsmakers focussen<br />
altijd heel erg op één ding. Dat was toen zo, en nu nog<br />
steeds. Ik ben nu bezig met een boek waarin ik probeer<br />
People, Planet en Profit aan elkaar te koppelen.”<br />
Behalve het schrijven aan zijn boek en zijn werk voor<br />
BuildDesk - een adviesbureau op het gebied van energie-efficiëntie<br />
en duurzaamheid in gebouwen en de<br />
omgeving - heeft Duijvestein dus nog tijd voor het voorzitterschap<br />
van het Haags Milieucentrum.<br />
juli-september branding 5
Bouwen in de Baksteen<br />
Het is nog steeds niet helemaal gesloopt,<br />
het oude ADO-stadion. Het veld<br />
ligt en de Zuidtribune staat er nog, als stille<br />
herinneringen aan de driekwart eeuw<br />
dat voetbalfans uit de omliggende wijken<br />
naar het Zuiderpark stroomden om hun<br />
club te zien spelen. Omliggende wijken,<br />
overigens, die de laatste jaren op zondagen<br />
onvrijwillig onderdak boden aan talloze<br />
auto’s van voetballiefhebbers en regelmatig<br />
te maken kregen met een cirkelende<br />
politiehelikopter. Sinds 2007 is de rust in<br />
het Zuiderpark en de omliggende straten -<br />
enkele dagen per jaar daargelaten - weergekeerd.<br />
Maar dat gaat veranderen.<br />
In het oostelijke hoek van het park is<br />
een grootschalige Sportcampus gepland,<br />
met een topsporthal met een tribunecapaciteit<br />
van 3500 bezoekers, een beachsporthal<br />
met honderd zitplaatsen en<br />
een turnhal. De Academie van Sportstudies<br />
van de Haagse Hogeschool verhuist<br />
ernaartoe, vanaf haar huidige locatie<br />
aan de Laan van Poot, en ook de ROC<br />
Mondriaan vestigt zich op het nieuwe<br />
complex. Voeg daarbij een kunstgrasveld<br />
en een sporthotel, en het zal duidelijk<br />
zijn dat hier sprake is van een fors<br />
stedenbouwkundig programma - in<br />
totaal 120.000 m 2 bebouwd oppervlak.<br />
Landschapsarchitect Edwin Santhagens<br />
is de eerste om dat te beamen. Zijn<br />
bureau, Buro Sant en Co, sleepte in combinatie<br />
met architectenbureau Studio<br />
Leon Thier de ontwerpopdracht in de<br />
wacht. Thier ontwerpt de gebouwen,<br />
Santhagens tekende voor een parkachtige<br />
opzet waardoor het nieuw te ontwikkelen<br />
terrein beter aansluit bij het <strong>groene</strong><br />
karakter van het Zuiderpark dan in de<br />
huidige situatie het geval is. Santhagens:<br />
“Het moet geen ‘sportindustrieel’ gebied<br />
worden, maar een park.”<br />
De landschapsarchitect beschouwt<br />
het Zuiderpark als het enige echte volkspark<br />
van Nederland. “In onze visie is het<br />
de bedoeling sport en park te integreren.<br />
Het gaat om een werkelijke ontmoeting<br />
tussen parkbezoeker, sporter, topsporter,<br />
amateur, academie en onderzoek.”<br />
Symmetrie<br />
Tegelijkertijd bewijst zijn ontwerp eer<br />
aan het oorspronkelijke parkontwerp.<br />
Kenmerkend voor het Zuiderpark was,<br />
behalve de Engelse landschapsstijl, de<br />
ringvormige Henriëtte Roland Holstweg<br />
en de symmetrische as. Die ringstructuur<br />
is echter aangetast door het ADOstadion,<br />
en de symmetrie-as is verstoord.<br />
In het ontwerp van Santhagens worden<br />
deze aantastingen tenietgedaan. Het ‘ontbrekende’<br />
stuk van de Henriëtte Roland<br />
Holstweg wordt alsnog aangelegd. “We<br />
hebben het zelfs vloeiender weten te krijgen<br />
dan op de tekening te zien is”, zegt<br />
ontwerper Stephen Tas, onder verwijzing<br />
naar de afbeelding hieronder. “Daar moet<br />
je lekker kunnen fietsen en skaten”, vult<br />
Santhagens aan.<br />
Deze weg scheidt in zijn ontwerp<br />
de tien sportvelden van de gebouwen.<br />
Santhagens en Thier hebben er bewust<br />
voor gekozen om niet allemaal losse<br />
gebouwtjes te ontwerpen, maar de functies<br />
- met in totaal een kleine 50.000 m 2<br />
6 branding juli-september
van Berlage<br />
aan vloeroppervlak - onder te brengen<br />
in één bouwvolume. Dit plaatste Santhagens<br />
echter wel voor een dilemma. Het<br />
gebouw ligt binnen de ring, “en zo’n<br />
groot bouwvolume midden in het park<br />
moet je eigenlijk niet willen.”<br />
Parkheuvel<br />
Het gebouwde gedeelte van de opgave<br />
wordt daarom vormgegeven als parkheuvel,<br />
een klim- en klauterberg met een<br />
uitzichtplateau. Centraal in het complex,<br />
met aan één zijde de sportacademie, aan<br />
de andere kant uiteenlopende functies,<br />
ligt een grote canyon-achtige ruimte. Dit<br />
wordt de centrale ontmoetingsruimte,<br />
vergelijkbaar met het Atrium in het Haagse<br />
stadhuis. Het gebouw opent zich naar<br />
de Moerweg toe, terwijl parkbezoekers<br />
een heuvel met terrassen zien. Dat <strong>groene</strong><br />
dak, hoewel kostbaar, is voor Santhagens<br />
een essentieel deel van het ontwerp. Het<br />
zou een mooie vestigingslocatie voor een<br />
restaurant kunnen worden.<br />
Wie de heuvel beklimt kijkt in eerste<br />
instantie uit over de negen sportvelden<br />
naar nieuw ontwerp, die daar ‘schots en<br />
scheef’ omgeven door water liggen. Ze<br />
worden van elkaar gescheiden door dijkjes,<br />
die meteen tribunes vormen. De velden<br />
liggen op de plek van de oorspronkelijke<br />
‘Baksteen van Berlage’, een rechthoekig<br />
blok van negen sportvelden dat compleet<br />
detoneerde met de landschappelijke<br />
stijl van de rest van het Zuiderpark.<br />
Toegankelijkheid<br />
Omdat het park, inclusief het sportcomplex,<br />
in de visie van Buro Sant en Co<br />
uitdrukkelijk voor het volk bedoeld is,<br />
bevat het ontwerp diverse toegangen in<br />
de vorm van bruggetjes. Ontwerper<br />
Tas hoopt van harte dat dit idee uitgevoerd<br />
kan worden. De spelers van<br />
ADO hebben te kennen gegeven liever<br />
hier te trainen dan in hun nieuwe<br />
stadion bij het Prins Clausplein. Of ze<br />
daar wel nieuwsgierige ogen bij kunnen<br />
gebruiken?<br />
Met alleen bruggetjes ben je er<br />
natuurlijk niet, want veel bezoekers<br />
zullen met de auto komen -<br />
óók sportlieden. Voor Santhagens is<br />
ondergronds parkeren een belangrijk<br />
issue. De centrale entree van het park<br />
vanaf de Melis Stokelaan zou dan grotendeels<br />
autovrij gemaakt kunnen worden en<br />
voorzien van een statige bomenlaan. De<br />
huidige parkeerdriehoek nabij het zwembad,<br />
die bij de jongste reconstructie in het<br />
park verscheen, vindt hij geen aanwinst.<br />
Zijn voorkeur zou uitgaan naar een parkeerkelder<br />
onder de atletiekbaan, maar<br />
dat is een dure oplossing en betekent dat<br />
de baan langere tijd buiten gebruik moet<br />
worden gesteld.<br />
Ónder de parkeerdriehoek zou een<br />
alternatief kunnen zijn, maar voor meer<br />
dan 450 auto’s is daar geen ruimte. En,<br />
zoals Tas aanvoert, die driehoek staat nu<br />
al vaak vol. Als die auto’s ook ondergronds<br />
moeten, is de ruimte al goeddeels gevuld.<br />
Knopen doorhakken<br />
Het bureau heeft nog tot eind van de<br />
zomer om hierover knopen door te hakken,<br />
want dan wil het zijn Masterplan<br />
Park presenteren. Het is de bedoeling dat<br />
de bouw eind 2011 start en er eind 2013<br />
opgeleverd wordt.<br />
De modeltreintjes van Stoomgroep<br />
West en de skatevoorziening kunnen in<br />
het ontwerp van Buro Sant en Co blijven,<br />
wat waarschijnlijk heeft bijgedragen tot<br />
het winnen van de ontwerpwedstrijd. “Je<br />
moet de weerstand niet willen organiseren”,<br />
zegt Santhagens hierover, “en we<br />
zullen er alles aan doen om de spoorders<br />
en de skaters een mooie ruimte te bieden.”<br />
En wat vindt de buurt? De Stichting<br />
Wijkorganisatie Moerwijk (WOM) staat<br />
positief tegenover de ontwikkelingen,<br />
zolang het Zuiderpark niet wordt aangetast<br />
in zijn huidige recreatieve functie. De<br />
WOM verwacht zelfs positieve arbeidsmarkteffecten,<br />
instroom van studenten<br />
in de wijk en meer klandizie voor wijkwinkels<br />
en horeca.<br />
Aan de andere kant van het park, in<br />
Leyenburg, wordt er op vergelijkbare<br />
manieren gedacht. “Naar onze mening<br />
zouden ook bewoners van de omringende<br />
wijken van de voorzieningen gebruik<br />
moeten kunnen maken”, vindt de heer<br />
Leo Hermkes, die vanuit het Wijkberaad<br />
Leyenburg in het Platform Zuiderpark zit.<br />
“En het zou goed zijn als sporters die daar<br />
opgeleid zijn een rol in die wijken gaan<br />
spelen.”<br />
Die sporters mogen dan welkom zijn,<br />
voor hun auto’s ziet Hermkes buiten het<br />
park geen plaats weggelegd. “Daar is<br />
het al vol. Ik hoop dat er in het park een<br />
ondergrondse parkeergarage kan komen,<br />
maar dat is natuurlijk een dure kwestie.”<br />
Hans Kuiper weg als hoofd stedenbouw Den Haag<br />
Hans Kuiper, geportretteerd in Branding van januari-maart jl., is alweer weg als hoofd stedenbouw<br />
bij de gemeente Den Haag. Tegenover Architectenweb.nl verklaarde Kuiper<br />
dat hij niet genoeg macht had om echt iets te bewerkstelligen. Zo was hij het liefst<br />
gestopt met het ‘megalomane’ masterplan Binckhorst, “maar omdat het nu eenmaal in<br />
het programma van de procesmanagers zit, moet het plan geremd uitgevoerd worden.”<br />
Daarnaast verweet Kuiper de gemeente Den Haag te weinig oog te hebben voor transitie,<br />
de geleidelijke omvorming van bestaande stedelijke structuren. “We hebben de<br />
komende jaren geen grote programma’s meer om uit te voeren en ik vind transitie een<br />
interessante ontwikkeling.”<br />
Kuiper keert terug bij KOW stedenbouw en architectuur, het bureau dat hij mede-opgericht<br />
heeft. Hij gaat daar aan de slag als adviseur duurzame stedelijke ontwikkeling. De<br />
gemeente Den Haag heeft een vacature uitgeschreven voor een nieuw hoofd stedenbouw.<br />
juli-september branding 7
Groene uitjes<br />
Traditiegetrouw geeft het zomernummer van Branding u tips voor <strong>groene</strong> uitjes op<br />
fietsafstand van huis. Dankzij de nieuwe recreatiekaart met fietsknooppunten is het<br />
uitstippelen van een route nu wel héél eenvoudig geworden.<br />
Op Hodenpijl<br />
In een eerdere aflevering van Zomeruitjes<br />
hebben we al eens melding gemaakt<br />
van Op Hodenpijl – de oude kerk van<br />
Schipluiden, die prachtig gerenoveerd is<br />
en nu onderdak biedt aan een expositieruimte<br />
annex concertzaal, een centrum<br />
voor spirituele cursussen en workshops<br />
en een biologisch restaurant.<br />
De gele kerk met de karakteristieke<br />
koepel halverwege de dorpen Den Hoorn<br />
en Schipluiden is al van verre herkenbaar.<br />
Maar het gebouw ertegenover, aan<br />
de andere kant van de weg, is niet minder<br />
bijzonder. Het wit gepleisterde dubbele<br />
pand, in de volksmond ‘De Plaats’<br />
genaamd, heeft een historie die teruggaat<br />
naar de zestiende eeuw.<br />
De oorspronkelijke boerderij heeft<br />
lange tijd gediend als buitenhuis van<br />
Haagse notabelen. Die kwamen hier om<br />
de drukte van de stad te ontvluchten. De<br />
ligging van het buiten aan het water en<br />
nabij een rijweg, niet ver van Den Haag,<br />
was aantrekkelijk. Ook niet onvermeld<br />
mag blijven dat het gebouw in de tweede<br />
helft van de 19e eeuw enkele decennia als<br />
gemeentehuis van Schipluiden gefunctioneerd<br />
heeft. De raad vergaderde in de<br />
ruime opkamer.<br />
Dat het boerderijgedeelte op het erf<br />
van Hodenpijl tot enkele jaren geleden<br />
in bedrijf is geweest, is heel bijzonder. Tot<br />
enkele jaren na de millenniumwisseling<br />
stonden hier ’s winters nog koeien.<br />
Momenteel getuigt het pittoresk vervallen<br />
complex nog van zowel het agrarische<br />
als het recreatieve verleden. Het<br />
boerderijelement wordt vertegenwoordigd<br />
door het achterhuis, de stal en de<br />
wagenschuur. Stedelijke kenmerken zijn<br />
de twee pakhuizen, de brede vijver naast<br />
het hoofdgebouw en het hoogopgaande<br />
geboomte aan de noordzijde, waar zich de<br />
‘tuinkamer’ bevindt. Tussen de kade van<br />
de Gaag en het voorplein ligt een goed<br />
onderhouden boomgaard. Enkele resten<br />
van windsingels en een tuinmuur uit<br />
de eerste helft van de negentiende eeuw<br />
completeren het buitenplaatsterrein.<br />
Enkele jaren geleden is de voormalige<br />
buitenplaats Hodenpijl officieel als rijksmonument<br />
aangewezen. Het is de bedoeling<br />
om het voormalige boerderijgedeelte<br />
in te richten als informatiecentrum voor<br />
Midden-Delfland.<br />
Vers van de overkant<br />
Sinds begin dit jaar heeft de overbuurman<br />
Buitenplaats Op Hodenpijl in<br />
gebruik. De stallen worden bewoond<br />
door geiten en varkens, er zijn hokken<br />
met konijnen en er lopen kippen rond.<br />
De geiten leveren melk, de kippen eieren<br />
en de varkens zichzelf. Tussen de boerderij<br />
en het naastgelegen golfterrein is een<br />
grote moestuin aangelegd die het restaurant<br />
dagelijks van verse groenten voorziet.<br />
Tuinman Ton van Ginkel weet haast<br />
niet waar hij moet beginnen met het<br />
opsommen van hij er allemaal oogst: sla,<br />
paksoi, koolrabi, tuinbonen, knolvenkel,<br />
bietjes, truffelaardappelen en ga zo maar<br />
door. Een persoonlijke hobby van Van<br />
Ginkel is het telen van vergeten groenten<br />
en ook voor kruiden heeft hij een zwak.<br />
Daarnaast levert de tuin vruchten in de<br />
vorm van bramen, loganfruit en japanse<br />
wijnbes. Van Ginkel is maar wát trots op<br />
zijn tuin en u bent van harte welkom om<br />
er een kijkje te nemen.<br />
Op Hodenpijl ligt op fietsafstand van<br />
Den Haag. We beschrijven hier de route<br />
vanaf station Delft. Fiets onder het tunneltje<br />
door naar de achterkant van het<br />
station en sla daar rechtsaf. Zoals u ziet,<br />
wordt er druk gewerkt aan de aanleg van<br />
de spoortunnel die het viaduct zal vervangen.<br />
Vervolgens linksaf de Buitenwatersloot<br />
op, een pittoresk grachtje met<br />
helaas een enorme verkeersdrempeldichtheid.<br />
De Buitenwatersloot gaat over<br />
in de Hoornseweg. Voor fietsers is het veiliger<br />
om aan de andere kant van het water<br />
te gaan rijden, over de Hoornsekade.<br />
Steek vervolgens weer over bij de kerk en<br />
volg de richtingborden door het nieuwbouwwijkje.<br />
Dit brengt u op de Tramkade,<br />
waar ooit de Westlandse Stoomtram<br />
(WSM) reed. U vindt de Buitenplaats aan<br />
uw linkerhand, recht tegenover de kerk<br />
Op Hodenpijl.<br />
Of, om in termen van fietsknooppunten<br />
te spreken: vanaf knooppunt 53 een<br />
flink eind in de richting van nummer 56.<br />
Een uitgebreide geschiedschrijving van<br />
de Buitenplaats vindt u op<br />
http://cultuur.middendelfland.net.<br />
Meer informatie over Op Hodenpijl staat<br />
op www.ophodenpijl.nl.<br />
Op Hodenpijl<br />
Rijksstraatweg 20-22, Schipluiden<br />
8 branding juli-september
Hoeve Biesland<br />
bied van de (niet uitgeveende) Bovenpolder<br />
en broeden in de (wel uitgeveende)<br />
Benedenpolder, waar ze dankzij mozaiekbeheer<br />
altijd wel ergens beschutting kunnen<br />
vinden. Dit jaar wordt hun territorium<br />
verder uitgebreid door de aanleg van<br />
natuurvriendelijke oevers en moerasstroken.<br />
Speciaal voor lepelaars is een fourageergebied<br />
aangelegd.<br />
Hoeve Biesland is een populaire<br />
bestemming voor schoolklassen, bedrijven,<br />
instellingen, families en andere groepen.<br />
Hiervoor worden speciale programma’s<br />
aangeboden. Diverse keren per jaar<br />
is er op de boerderij voor iedereen iets<br />
te beleven, bijvoorbeeld tijdens de Biesland<br />
Dagen. Er is dan een heel weekend<br />
van alles op de boerderij te beleven en te<br />
ervaren. Dit jaar is de vijfde editie van de<br />
Dagen, die plaatsvinden op zaterdag 4 en<br />
zondag 5 september. Zie voor meer informatie<br />
www.hoevebiesland.nl.<br />
Halverwege de Grote Plas in de Delftse<br />
Hout en de Dobbeplas, die beide op<br />
zomerse dagen enorme aantallen recreanten<br />
trekken, ligt een gebied waar stilteminnaars<br />
zich veel beter thuis zullen<br />
voelen: Hoeve Biesland. Deze biologische<br />
boerderij (sinds 1 januari van dit jaar<br />
ook biologisch-dynamisch gecertificeerd)<br />
neemt deel aan het project Boeren voor<br />
Natuur en dat is te merken. Diverse soorten<br />
broedvogels weten het gebied ieder<br />
jaar weer te vinden. Ook dit jaar broedden<br />
er weer Canadese en grauwe ganzen,<br />
grutto’s, kieviten, scholeksters, slobeenden,<br />
tureluurs en andere vogels.<br />
Ze fourageren veelal in het plasdrasge-<br />
U kunt voor driekwart om het land van<br />
Hoeve Biesland heenfietsen en krijgt dan<br />
een goed beeld van de omvang. Maar<br />
zeker zo leuk als een ritje eromheen is<br />
een wandeling ernaartoe door de Bovenpolder.<br />
U kunt bijvoorbeeld uw fietsen bij<br />
educatief centrum De Papaver zetten en<br />
door de wei lopen. Er loopt een pad parallel<br />
aan de Korftlaan.<br />
Bij Buitengoed De Uylenburg aan de<br />
Noordeindseweg 70 in Delfgauw kunt<br />
u terecht om de inwendige mens te versterken.<br />
Bij het lunchen onder de platanen<br />
op het erf – toepasselijk Café du Midi<br />
genoemd – kunt u zich in Franse sferen<br />
wanen.<br />
De leukste fietsroute vanuit Den Haag<br />
naar Hoeve Biesland loopt langs de Vliet.<br />
Op de Stadrecreatiekaart, waarover hieronder<br />
meer, vindt u de bestemming als<br />
knooppunt nummer 3.<br />
Stadrecreatiekaart Den Haag en omstreken<br />
Een handig hulpmiddel bij het plannen van een fietstocht is<br />
de Recreatiekaart die de gemeente Den Haag, stadsgewest Haaglanden<br />
en de provincie Zuid-Holland dit jaar het licht deden zien.<br />
Doel van de kaart is ‘<strong>groene</strong> recreatie dichtbij huis te stimuleren<br />
en het landelijk gebied vanuit de stad beter bereikbaar te maken.’<br />
Het concept doet daarmee veel denken aan de Groene Speurkaart<br />
die het Haags Milieucentrum en bureau Lopende Zaken<br />
zeven jaar geleden uitbrachten, maar de ontwikkelingen stonden<br />
sindsdien niet stil: een waardevolle pré van de Stadrecreatiekaart<br />
is dat deze een overzicht geeft van de fietsknooppunten. Of u nu<br />
binnen de stad een fietstocht wilt maken of een trip naar Katwijk,<br />
Zoetermeer, Rotterdam of Hoek van Holland wilt ondernemen: u<br />
hoeft alleen nog maar de toepasselijke knooppunten bij elkaar te<br />
sprokkelen.<br />
Het Stadsgewest Haaglanden wil ervoor zorgen dat in 2020<br />
iedere fietsende Haaglander in maximaal tien minuten via een<br />
aantrekkelijke route in een rustig buitengebied kan zitten.<br />
De kaart is echter zeker niet alleen voor fietsers bestemd. Ook<br />
wandel- en kanoroutes staan erop, en zelfs skaters en skeeleraars<br />
worden niet vergeten. De achterzijde<br />
van de kaart bevat een<br />
overzicht van bezienswaardigheden<br />
en attracties.<br />
De Stadsrecreatiekaart Den<br />
Haag en omgeving is verkrijgbaar<br />
bij het Stadsgewest Haaglanden,<br />
Grote Marktstraat 43 in<br />
Den Haag. Het Haags Milieucentrum,<br />
Groot Hertoginnelaan 203,<br />
beschikt ook over een voorraadje.<br />
Voor een digitale versie kunt<br />
u terecht op de website van een<br />
buurgemeente, www.pijnackernootdorp.nl.<br />
U vindt hem het<br />
snelst door in het zoekvenster<br />
‘Stadrecreatiekaart’ in te tikken.<br />
juli-september branding 9
Geslaagde Haagduinwa<br />
De vijver tussen de Puinduinen en ISH<br />
De dag van de Haagduinwandeling had niet beter uitgekozen kunnen zijn. Niet<br />
alleen was het die 23 e mei prachtig wandelweer, ook liet de flora zich van zijn mooiste<br />
kant zien. Door het koude voorjaar waren de wilde hyacinten wat later dan gebruikelijk,<br />
zodat hun bloei nu samenviel met die van de rhododendrons.<br />
Bezoekers van Ockenburg kwamen<br />
ogen tekort om de enorme aantallen hyacinten<br />
en varens in zich op te nemen.“Ik<br />
wist dat het Hyacintenbos bestond, maar<br />
niet dat het zó mooi was”, verzuchtte een<br />
deelnemer.<br />
In de wandeling die het Haags Milieucentrum<br />
jaarlijks organiseert stonden ditmaal<br />
de Kijkduinse kuststrook, de Puinduinen<br />
en Ockenburg centraal. In dit gebied<br />
staan ingrijpende ontwikkelingen op stapel,<br />
wat voor veel van de circa zevenhonderd<br />
wandelaars volkomen nieuw was.<br />
Eén ontwikkeling is zojuist afgerond: twee<br />
dagen na de wandeling verrichtte minister<br />
Eurlings de officiële oplevering van<br />
de kustversterking van Kijkduin. De wandelaars<br />
hadden, al ploeterend door het<br />
zand, al kunnen zien dat het strand tot<br />
tweehonderd meter verbreed was. Volgend<br />
jaar moet de versterking van de rest<br />
van de vijftien kilometer kust tussen Hoek<br />
van Holland en de haven van Scheveningen<br />
klaar zijn. Bij het gebouw van het<br />
Hoogheemraadschap van Delfland stond<br />
een gids die hen uitlegde waarom deze<br />
kustversterking noodzakelijk is. Het antwoord<br />
op de eerste vraag van de kinderopdrachten<br />
in het routeboekje moest hij<br />
helaas schuldig blijven: de blauwe schaal<br />
met witte cijfers waarmee het Hoogheemraadschap<br />
de waterstanden meet<br />
heet een peilschaal. Sorry, kinderen!<br />
De Haagse Beek: de ‘making of’<br />
Tussen het strand en de Puinduinen<br />
loopt de Haagse Beek, die iets voorbij het<br />
gelijknamige restaurant haar zogenaamde<br />
oorsprong heeft. Bij dit vijvertje stond<br />
IVN-gids Mieke Witte om het ware verhaal<br />
van de Beek uit de doeken te doen.<br />
De beek ontstaat uit water dat op verschillende<br />
plaatsen onder de duinen door<br />
omhoogsijpelt. Floris V liet de beek rond<br />
het jaar 1260 graven om schoon drinkwater<br />
te kunnen leveren aan het dorp Die<br />
Haghe, dat zich rondom de Ridderzaal en<br />
het Binnenhof had gevormd. Via kanalen<br />
die nu deels ondergronds liggen komt het<br />
water uiteindelijk terecht in de Hofvijver.<br />
In de loop der eeuwen is de loop van de<br />
Haagse Beek wel eens veranderd.<br />
Witte: “Aan de hand van een kaart liet<br />
ik de waterstroom van de Haagse Beek<br />
zien. Veel wandelaars realiseerden zich<br />
ineens dat ze er dicht in de buurt woonden<br />
en daar geen flauw idee van hadden.<br />
Vooral bij kinderen ging het lampje branden<br />
als ik op het kinderziekenhuis en het<br />
Omniversum wees.”<br />
Sinds een jaar of twintig heeft de Haagse<br />
Beek weer natuurlijke oevers gekregen,<br />
waardoor het een waardevolle ecologische<br />
verbindingszone is geworden.<br />
Dat de duinen aan de andere kant<br />
van de Machiel Vrijenhoeklaan kunstmatig<br />
zijn opgeworpen met als basis oorlogspuin<br />
van Haagse gebouwen, was<br />
voor vele wandelaars een eye-opener. Op<br />
deze Puinduinen konden zij een bezoekje<br />
brengen aan het Hemels Gewelf, een<br />
schepping van de Amerikaanse kunstenaar<br />
James Turrell. Men kan op de steen<br />
gaan liggen om te ervaren hoe het heelal<br />
op de duinrand rust - zoals gidsen van<br />
kunst- en architectuurcentrum Stroom<br />
toelichtten - maar ook om even uit te rusten<br />
van het beklimmen van de trap van 88<br />
treden. Die klim viel niet bij iedereen in de<br />
smaak, en ook voor de metafysische ervaring<br />
van het Hemels Gewelf stond niet<br />
iedereen open. Maar gezellig was het er<br />
zeker.<br />
Greenspace<br />
Na het afdalen van de Puinduinen en<br />
het doorkruisen van het Moerasje van<br />
Ockenburg konden de wandelaars het<br />
terrein van de Internationale School (ISH)<br />
oversteken. Voor de meeste mensen was<br />
10 branding juli-september
deling<br />
dit de eerste keer dat ze daar kwamen,<br />
hoewel op de wandeling ook flink wat<br />
expats afgekomen waren die er juist via<br />
de ISH van gehoord hadden. Community<br />
director Rick van Vliet fungeerde er als<br />
gids, die trots vertelde over het Greenspace-project<br />
dat zijn school uitvoert.<br />
Tegenover het restant van het Moerasje<br />
van Ockenburgh ligt op het schoolterrein<br />
een circa 2000 m 2 groot, verwilderd en<br />
ongebruikt stuk groen. Door de bouw van<br />
de school en wat daar verder bij kwam kijken<br />
is het aantal vogelsoorten in het Moerasje<br />
(een vogelrustgebied) afgenomen.<br />
De school probeert nu de natuurwaarden<br />
van het stuk op haar terrein zo goed<br />
mogelijk te herstellen.<br />
Greenspace bestaat uit twee deelprojecten:<br />
een natuurbeleeftuin en een<br />
drijvende kas. Die worden aangelegd in<br />
samenwerking tussen docenten en leerlingen,<br />
waarbij ook het Wellantcollege<br />
(zie ook pagina 12) betrokken is. De aanleg<br />
is een beleef- en leertraject op zichzelf.<br />
Ze past in het streven van de school<br />
haar leerlingen bij te brengen om actief<br />
bij te dragen aan een milieu- en natuurvriendelijke<br />
ontwikkeling van de aarde.<br />
Vandaar het ambitieuze duurzaamheidsprogramma<br />
Greening the ISH.<br />
Met de aanleg van de natuurbeleeftuin<br />
is dit jaar begonnen. Deze zal uit verschillende<br />
sferen en begroeiingstypen<br />
bestaan, waaronder een moestuin, een<br />
natuurvriendelijke oever, een moerasje,<br />
een bloemenheuvel met inheemse kruiden<br />
en grassen, een bloemenweide en<br />
een ‘secret forest’ met bomen, klimplanten<br />
en struiken. Het is de bedoeling om<br />
condities te creëren die een grote diversiteit<br />
aan planten- en diersoorten mogelijk<br />
maken.<br />
Maar ook de menselijke zintuigen<br />
moeten geprikkeld worden, door middel<br />
van verschillen in geuren, kleuren, reliëf,<br />
verschijningsvormen van planten, vruchten<br />
en zaden enzovoort. Om de tuin tot<br />
een werkelijke natuurbeleeftuin te maken<br />
wordt er gedacht aan een blotevoetenpad,<br />
een windorgel, een stilteplek en<br />
een vlonder voor het bestuderen van het<br />
waterleven. De voltooiing is in 2013 voorzien.<br />
De drijvende kas wordt tegelijkertijd<br />
kunstobject met als thema licht en<br />
reflectie, weerstation en (dankzij de geïntegreerde<br />
zonnepanelen) zonne-energieproject.<br />
Zowel de kas als de tuin kan<br />
worden gebruikt in het onderwijs en bij<br />
naschoolse activiteiten van de school en<br />
haar omgeving. De school hoopt dat de<br />
voltooide tuin een rol als <strong>groene</strong> parel<br />
voor buurtbewoners gaat spelen. De<br />
ISH streeft er immers naar midden in de<br />
samenleving te staan. Maar, aldus van<br />
Vliet, dat gaat niet zo ver dat de bomen<br />
rond het plein gekapt moeten worden<br />
om van het voorterrein van de school een<br />
openbaar, groen plein te maken dat doorloopt<br />
tot aan de Laan van Meerdervoort.<br />
Dit voornemen staat in het het Masterplan<br />
Kijkduin beschreven, maar de bomen<br />
moeten wat de school betreft blijven.<br />
Ockenburg<br />
Via de Wijndaelerweg - het saaiste stuk<br />
in de route, waar kinderen mee konden<br />
doen aan een behendigheidsspel onder<br />
leiding van Milieucentrum-vrijwilligster<br />
Bojana - bereikten de wandelaars vervolgens<br />
Ockenburg. Het park liet zich van<br />
zijn mooiste kant zien. Bij de toegang tot<br />
het drukbezochte Hyacintenbos wist IVNgids<br />
Johan Apeldoorn zich regelmatig<br />
omringd door aandachtig luisterende toehoorders.<br />
Een eindje verderop, bij het karakteristieke<br />
witte landhuis, vertelde Milieucentrummedewerker<br />
Tom Pitstra over de<br />
bouwplannen die voor het gebied<br />
bestaan. De plannen die de gemeente<br />
voor het gebied ontwikkelt kunnen voor<br />
een deel op instemming van de natuuren<br />
milieu-organisaties rekenen, voor een<br />
ander deel echter niet. Uit een bliksemenquête<br />
die het Haags Milieucentrum<br />
onder de wandelaars uitvoerde bleek een<br />
grote meerderheid het HMC-standpunt te<br />
onderschrijven dat het Zeehospitiumterrein<br />
aan de duinen moet worden teruggegeven<br />
- al zouden bankdirecteuren ongetwijfeld<br />
heel prettig kunnen wonen in de<br />
huizen die de gemeente er wil realiseren.<br />
Veel van de wandelaars zullen het<br />
gebied waar ze doorheen gelopen zijn<br />
voortaan ongetwijfeld met andere ogen<br />
bekijken. Een expat was er zo van onder<br />
de indruk dat hij of zij schreef: “Hope they<br />
leave this area just as it is! It’s beautiful.”<br />
Greenspace<br />
juli-september branding 11
Zonder hoknijd het<br />
Zó word je het huis uit gezet, zó vind<br />
je de vrouw van je leven. Het overkwam<br />
Tobias, die van blijdschap begon te springen<br />
toen hij voor het eerst Lotje ontmoette.<br />
Plaats van handeling: Het Knaaghof, de<br />
splinternieuwe opvang voor knaagdieren<br />
en konijnen aan de Rijswijkse Huis te Landelaan.<br />
Konijnen en de meeste knaagdieren<br />
zijn sociale wezens, vandaar dat de medewerkers<br />
van Het Knaaghof hun best doen<br />
dieren te ‘matchen’. Mensen zijn soms<br />
wat minder sociale wezens, vandaar dat<br />
een centrum zoals Het Knaaghof nodig<br />
is. Het vangt konijnen en knaagdieren op<br />
die door baasjes gedumpt of afgestaan<br />
worden. Dat het centrum in een behoefte<br />
voorziet, blijkt duidelijk tijdens de officiële<br />
opening op 3 juni. De knaagdierenopvang<br />
is dan amper twee maanden in<br />
bedrijf en zit al voor driekwart vol. En dat<br />
terwijl die ándere opvang - het Knagertje<br />
- ook nog volop actief is.<br />
“Voor de vierde knaagdierenopvang<br />
van de Dierenbescherming in het land<br />
Knaaghof zoekt vrijwilligers<br />
Het Knaaghof is op zoek naar gemotiveerde<br />
mensen die minstens eens per twee<br />
weken vier uur willen helpen met schoonmaken,<br />
voederen en aandacht geven. Kijk<br />
voor meer informatie op www.hetknaaghof.nl<br />
hebben we lang in Den Haag gezocht,<br />
maar konden daar geen geschikte ruimte<br />
vinden”, vertelt Mirke Beckers, voorzitster<br />
van de Haagse afdeling van de Dierenbescherming,<br />
tijdens de opening. “Maar met<br />
de naam Knaaghof hebben we er toch<br />
een Haags tintje aan gegeven. En het centrum<br />
heeft een Binnenhof en het buitenverblijf<br />
wat nog gebouwd moet worden<br />
zal het Buitenhof heten.”<br />
De opvang was van harte welkom op<br />
het terrein van het Wellant College Rijswijk,<br />
de MBO-opleiding in de ‘<strong>groene</strong>’ studierichtingen.<br />
Een leegstaand schoolgebouw<br />
werd omgebouwd tot een hypermodern<br />
asiel waar dieren de zorg kunnen<br />
krijgen die nodig is. De school is er heel<br />
blij mee, al was het maar omdat leerlingen<br />
van de richtingen Dierverzorging en<br />
Diermanagement praktijkervaring kunnen<br />
opdoen bij het erkende leerbedrijf<br />
Het Knaaghof.<br />
Ravotten<br />
Al is de opvang bedoeld voor tijdelijk<br />
verblijf, alles is erop gericht dit zo gerieflijk<br />
mogelijk te maken. Tussen elke twee<br />
rijen met konijnenhokken in bevindt zich<br />
een grote speelruimte. Via een opening<br />
aan de achterzijde van hun hok kunnen<br />
de dieren hierin, als de schuif tenminste<br />
geopend wordt. Dagelijks krijgt een<br />
konijn een uur de gelegenheid om hier de<br />
poten te strekken en lekker in dozen, stro<br />
of buizen te gaan ravotten. Het is wel zaak<br />
goed te kijken welke konijnen tegelijkertijd<br />
in de speelruimte mogen, want - aldus<br />
een vrijwilligster - “sommige meppen<br />
elkaar de tent uit”. Anderzijds ontstaan<br />
hier ook romances, vertelt Marleen Welbergen,<br />
samen met Vera Lipman beheerster<br />
van de Knaaghof. “Ons streven is om<br />
stelletjes te laten ontstaan. En die blijven<br />
dan ook bij elkaar. We geven niet de helft<br />
van een stel mee aan mensen die hier een<br />
konijn komen uitzoeken.”<br />
Om te voorkomen dat er in een mum<br />
van tijd nog drie Knaaghoven bij moeten<br />
komen, worden de mannetjes na binnenkomst<br />
meteen tot jeweetwelknagers<br />
omgebouwd. Maar ze raken niet alleen<br />
iets kwijt. Evenals de vrouwtjes krijgen ze<br />
een naam toebedeeld - het voorrecht van<br />
de Knaaghof-medewerker! “Sommige dieren<br />
worden afgestaan, en daarvan weten<br />
we wel de naam”, vertelt Marleen. “Maar<br />
dat zijn vaak namen zoals Pluis, en daar<br />
krijg je er dan een heleboel van. Wij zoeken<br />
‘gewone’ namen voor ze uit.”<br />
Impulsaankopen<br />
De dieren krijgen niet alleen een naam<br />
en lichamelijke medische zorg, ook hun<br />
geestelijk welbevinden krijgt aandacht.<br />
Marleen, Vera en hun vrijwilligsters doen<br />
hun best het geschokte vertrouwen in<br />
12 branding juli-september
Knaaghof uit<br />
De ene knager is de andere niet<br />
Zijn karakteristieke tanden doen anders vermoeden, maar een konijn<br />
is geen knaagdier.<br />
Konijnen behoren samen met hazen tot de haasachtigen. Het verschil<br />
zit in de extra stifttanden achter de bovensnijtanden waarover haasachtigen<br />
beschikken, en de manier van eten. Knaagdieren bewegen<br />
hun onderkaak van voren naar achteren, terwijl haasachtigen cirkelvormige<br />
bewegingen maken. Daarbij houdt een knaagdier zijn voer<br />
vast met zijn voorpoten, een haasachtige niet.<br />
De konijnen en cavia’s zitten in hokken gemaakt van roestvrij staal en plexiglas.<br />
Zolang er voldoende ruimte is heeft een konijn twee aangrenzende hokken tot z’n<br />
beschikking, of drie hokken voor een stelletje. De hokken kunnen met een transparante<br />
plaat van elkaar gescheiden worden. Plexiglas heeft voordelen boven tralies, bijvoorbeeld<br />
dat mensen hun vingers er niet doorheen kunnen steken. Voor de ratten zijn er<br />
kooien, want die houden van klauteren.<br />
de mensheid te herstellen. Een heuse training is er voor dieren met ‘hoknijd’,<br />
een zodanige vorm van territoriumdrift dat het soms nauwelijks lukt<br />
om eten in het hok te zetten. Dergelijke dieren krijgen van Marleen target<br />
training, wat erop neerkomt dat ze door conditionering het ongewenste<br />
gedrag afleren. “Konijnen pikken dat snel op, want het zijn intelligente<br />
dieren”, aldus Marleen. “Je kunt ze zelfs leren om te high-fiven.”<br />
Met target training heeft Marleen ruime ervaring. Voordat ze bij het<br />
Knaaghof terechtkwam werkte ze in Blijdorp, waar ze in het Oceaneum<br />
dergelijke trainingen aan haaien gaf. Maar high-fiven heeft ze die nooit<br />
kunnen bijbrengen.<br />
Ondanks de terechte trots op haar nieuwe opvang zou de Dierenbescherming<br />
liever zien dat deze niet nodig was. Voorzitster Beckers: “Konijnen<br />
en knaagdieren worden vaak in een impuls gekocht en gedumpt als<br />
blijkt dat ze meer zorg nodig hebben dan aanvankelijk gedacht wordt. We<br />
willen dierenwinkels en tuincentra gaan vragen om mensen<br />
die een konijn of knaagdier zoeken naar ons door te<br />
verwijzen. In ruil willen wij dan reclame voor die winkel<br />
als leverancier van diervoeder en dergelijke maken.”<br />
Het Knaaghof, Huis te Landelaan 2,<br />
2283 SG Rijswijk<br />
T 070-3945523<br />
info@hetknaaghof.nl<br />
www.hetknaaghof.nl<br />
juli-september branding 13
Mijn ecologische<br />
voetafdruk schiet omhoog!<br />
Al meer dan twintig jaar probeer ik milieuvriendelijk<br />
te leven.<br />
Nog net geen achttien ging ik op kamers wonen.<br />
Het afvalscheiden, papier en glas apart, nam ik als vanzelfsprekend<br />
van mijn ouders over. Niet lang daarna<br />
begon ik na te denken over de bio-industrie. Hoe ze<br />
met die beesten omgingen kon toch echt niet vond ik.<br />
En het meeste vlees vond ik eigenlijk helemaal niet zo<br />
lekker. Ik at het vooral uit gewoonte. Een revolutionair<br />
besluit volgde: “Ik eet alleen nog maar vlees dat ik echt<br />
lekker vind!” Dat bleek niet zo veel te zijn en elke dag<br />
biefstuk kon ik niet betalen. De vissers zelf hebben<br />
ervoor gezorgd dat ik ook stopte met het eten van vis.<br />
De zeeën leegvissen en tegelijk klagen dat de vangstquota<br />
strenger werden vond ik zo hypocriet. Zo werd<br />
ik langzaamaan vegetariër.<br />
Daar liet ik het niet bij. In de keuken kwamen steeds meer<br />
biologische producten. Mijn meubelen kwamen van de straat<br />
en de kachel stookte ik met afvalhout. Het vliegtuig ben ik nauwelijks<br />
in geweest en autorijden is om spullen te vervoeren,<br />
vind ik. Als ik het met de fiets of het openbaar vervoer kan doen,<br />
dan doe ik dat.<br />
Verder heb ik zowel privé als zakelijk een composthoop,<br />
woon ik in een milieuvriendelijk wooncomplex met o.a. regenwater<br />
dat de wc doorspoelt en koop ik zo duurzaam mogelijk in.<br />
Toen ik ‘s-Peer catering veertien jaar geleden begon was<br />
het vanzelfsprekend dat het een biologisch en vegetarisch<br />
cateringbedrijf werd. Ook al moest ik opboksen tegen de vooroordelen<br />
over de vegetarische keuken en telkens weer uitleggen<br />
wat dat dan was: biologisch. Pas toen mijn bedrijfje niet<br />
meer zonder kon kocht ik een auto.<br />
Natuurlijk kan het altijd beter maar alles bij elkaar lijd ik een<br />
behoorlijk milieuvriendelijk en duurzaam leven.<br />
Pètrix’<br />
kook-ideeën<br />
Smaakstof<br />
En dat heb ik nu verpest. Al het goede werk heb ik tenietgedaan.<br />
Voor de tweede keer heb ik het meest milieuonvriendelijke gedaan<br />
wat in mijn mogelijkheden ligt. Samen met mijn vriendin heb ik<br />
voor de tweede keer een kind op de wereld gezet. Een prachtig,<br />
mooi, klein, teder, kwetsbaar, lief meisje.<br />
En onmiddellijk is mijn ecologische voetprint een stuk groter.<br />
De waterkraan staat vaker open, de wasmachine maakt overuren,<br />
ik scheer me vaker en in ons huis branden er lampen op tijden waar<br />
ik voorheen sliep. En dan heb ik het nog niet over de stapel luiers<br />
en poetsdoekjes. Laat staan over al de milieuonvriendelijke dingen<br />
die zij later gaat doen. Misschien gaat ze wel vlees eten, brommer<br />
rijden of elk jaar met het vliegtuig naar Salou. En het ergste? Misschien<br />
kiest ze later ook wel voor kinderen, met alle gevolgen voor<br />
het milieu van dien.<br />
Oh ja, een recept? Ik maak vandaag een ovenschotel. Aardappelen<br />
met gegrilde aubergine, paprika en courgette. Walnootje<br />
erdoor en wat kaas eroverheen. Lekker en niet te moeilijk. Ik heb nu<br />
wel wat anders te doen… ze doet net haar oogjes weer open!<br />
Stoere vrouwen en <strong>groene</strong> gewetens<br />
“Schop de mensen tot zij een geweten<br />
krijgen”, schreef Louis Paul Boon in zijn<br />
Mijn Kleine Oorlog. Dan pakken de Stoere-<br />
Vrouwen het toch heel wat subtieler aan.<br />
StoereVrouwen genieten van het leven<br />
maar houden ook rekening met mens,<br />
dier en natuur. Behalve dat ze wereldverbeterend<br />
winkelen organiseren ze<br />
ook regelmatig acties. Zoals op 18 mei jl.<br />
de Dark Dinner Date: 26 gasten werden<br />
gematched met een al dan niet onbekende<br />
tafelgenoot en aten in het donker<br />
een heerlijke vegetarische maaltijd. Dat<br />
de date zo’n donker karakter droeg had te<br />
maken met het thema energiebesparing.<br />
Pètrix<br />
Hans Paalvast, vrijwilliger bij het Haags<br />
Milieucentrum, verstrekte tips om energiezuiniger<br />
te leven. Om de noodzaak<br />
van klimaatmaatregelen te benadrukken<br />
citeerde hij Wubbo Ockels, hoogleraar<br />
Duurzame Technologie aan de TU Delft:<br />
onze atmosfeer is net zo belangrijk voor<br />
ons overleven als de romp van een schip<br />
voor de opvarenden. Als iemand daar uit<br />
onwetendheid een gat in maakte, zouden<br />
we hem dan tegenhouden?<br />
Na de maaltijd was de duurzame veiling<br />
aan de beurt, waarbij deelnemers<br />
zich in een speelse setting vastlegden<br />
op besparingsbeloften. Zo beloofde één<br />
deelnemer om maar liefst tien ramen<br />
van dubbel glas te voorzien, een ander<br />
gaat vijf maanden veganistisch eten,<br />
een derde legde zich erop vast anderhalf<br />
jaar niet te vliegen en weer een<br />
ander zal never nooit een rijbewijs halen.<br />
Vrijblijvend zijn deze beloftes niet, daar<br />
zorgen de ‘gewetens’ voor; vrienden van<br />
de ambitieuze jongeren die hen goed in<br />
de gaten houden. De regimentsleidster<br />
van StoereVrouwen Den Haag, Rieneke<br />
Oudesluijs, heeft de gewetens alvast per<br />
mail aan hun schone taak herinnerd.<br />
Meer informatie over de StoereVrouwen<br />
vindt u op www.stoerevrouwen.nl.<br />
14 branding juli-september
Korte berichten<br />
Een windmolen naast de windhaan?<br />
Kerkelijke gemeenten binnen de Protestantse Kerk<br />
Nederland (PKN) bezitten meer dan tienduizend hectare<br />
aan grond. Het PKN-onderdeel ‘Kerk in Actie’ is nu<br />
aan het onderzoeken of op enkele percelen hiervan<br />
windturbines kunnen worden gebouwd. De kerken<br />
geven hiermee invulling aan het goede rentmeesterschap<br />
over de aarde en de extra inkomsten uit de<br />
grondexploitatie kunnen goed van pas komen bij hun<br />
pastorale en diaconale activiteiten.<br />
Kerk in Actie wordt hierin bijgestaan door De Windvogel.<br />
De coöperatieve vereniging biedt zich nadrukkelijk<br />
aan als partner voor de realisatie en exploitatie van<br />
de turbines.<br />
Het is de bedoeling dat dit project tot vijf initiatieven<br />
tot het plaatsen van windmolens leidt. Daarnaast wil<br />
Kerk in Actie een landelijk symposium en enkele regionale<br />
conferenties organiseren. Deze moeten met<br />
name kerkrentmeesters helpen zich te oriënteren op<br />
de mogelijk- en onmogelijkheden van windenergie op<br />
kerkelijke grond.<br />
Inmiddels hebben ook andere christelijke kerken met<br />
grondbezit, zoals de Rooms-katholieke Kerk, interesse<br />
getoond voor het project.<br />
Kent u een diaconie of een kerkbestuur met grondbezit,<br />
waarvan een deel mogelijk geschikt is voor het<br />
plaatsen van windturbines, geef dit dan s.v.p. door via<br />
k.tinga@kerkinactie.nl of info@windvogel.nl.<br />
Milieuhulp<br />
Hoe is het gesteld met de luchtkwaliteit?<br />
Waar kan ik protest aantekenen<br />
tegen de kap van bomen in mijn<br />
straat? Hoe kunnen wij in onze wijk<br />
openbaar groen in eigen beheer<br />
nemen? Het antwoord op vragen over<br />
uw leefomgeving vindt u op www.<br />
milieuhulp.nl. Milieuhulp sluit aan bij<br />
het populaire Wikipedia. De site kent<br />
een publiekswiki, waar (geregistreerde)<br />
burgers, experts en beheerders<br />
gezamenlijk op de wikimanier aan<br />
het beste antwoord op leefomgevingsvragen<br />
schrijven.<br />
Handig is ook het overzicht van wetten,<br />
verordeningen, regelingen, richtlijnen,<br />
convenanten, actief beleid,<br />
beleidsplannen e.d.<br />
Een dubbeltariefmeter: altijd voordeliger?<br />
Sommige elektriciteitsgebruikers zweren bij een dubbeltariefmeter. Wie klussen<br />
die veel energie vragen in de nachtelijke uren of in weekends weet te doen,<br />
is met zo’n meter al snel goedkoper uit. Het standaard-kilowattuurtarief voor<br />
de goedkope uren ligt bij bijvoorbeeld Eneco (inclusief belastingen) op € 0,1951,<br />
terwijl het normale tarief € 0,2183 bedraagt. Maar vergis u niet: tijdens ‘normale’<br />
perioden bent u met een dubbeltariefmeter juist iets duurder uit: € 0,2337 per<br />
kWh.<br />
Wanneer u er gunstig uitspringt is helaas moeilijk te berekenen. U kunt kiezen<br />
uit verschillende leveranciers, die verschillende tarieven hanteren die ook nog<br />
eens regelmatig veranderen. Wanneer de goedkope uren van kracht zijn, onttrekt<br />
zich aan uw invloed. Dat is in Den Haag (en veel andere gemeenten) al<br />
heel lang van 23.00 tot 7.00 uur en gedurende zaterdagen, zondagen en feestdagen.<br />
Misschien dat individuele keuzes mogelijk worden als de ‘slimme’ meter<br />
wordt ingevoerd. Als u om 11 uur ’s avonds een was gaat draaien, zal niet iedere<br />
buurman of buurvrouw u dat in dank afnemen.<br />
Louis Kanneworff van EDOadvies raadt dit aan: “Mensen die willen uitzoeken of<br />
een dubbeltariefmeter voordelig is moeten op basis van hun verbruik een<br />
schatting maken over de verdeling en daarmee gaan shoppen op vergelijkingsites.<br />
Ook moeten ze kijken wat de netbeheerder - in Den Haag is dat Stedin - in<br />
rekening brengt voor het vervangen en plaatsen van een dubbeltariefmeter.<br />
Het is niet anders, de vrije energiemarkt maakt het leven een stuk gecompliceerder<br />
met Frans Bauer er gratis bij.”<br />
Langs bijen en vlinders<br />
De gemeente Den Haag heeft de <strong>groene</strong> verenigingen verzocht<br />
iets te organiseren in het kader van het Jaar van de<br />
Biodiversiteit. In reactie hierop bieden IVN Den Haag en de<br />
imkervereniging in Reigersbergen een wandeling in Reigersbergen<br />
aan. Deze vindt twee keer plaats en bestaat uit een<br />
bezoek aan de imkervereniging en aan de vlindertuin.<br />
U kunt aan de wandeling deelnemen op zondag 25 juli om<br />
14.00 uur en op donderdag 26 augustus om 19.00 uur. Verzamelen<br />
op de hoek Bezuidenhoutseweg/Reigersbergenweg.<br />
Beter sproeien<br />
Jaarlijks wordt in Nederlandse tuinen gemiddeld zo’n 2.200 liter drinkwater<br />
gebruikt voor planten en gazon. Daar kan een hoop bespaard<br />
worden. Ten eerste door regenwater (uit de ton) te gebruiken. En verder<br />
hoef je niet iedere dag water te geven, maar door bijvoorbeeld<br />
eenmaal per week een flinke hoeveelheid, ontwikkelen de planten langere<br />
wortels en vinden ze ook dieper in de bodem water. Geef planten<br />
rondom de wortels water - liefst zo gericht mogelijk - met een gieter.<br />
De sproeier kan worden gebruikt voor het gazon. En sproei bij voorkeur<br />
’s morgens.<br />
Meer tips hierover vindt u op www.milieucentraal.nl<br />
juli-september branding 15
Column<br />
door: Julius Pasgeld<br />
Slakkensex<br />
Onlangs zag ik tijdens een bijeenkomst van het Haags<br />
Milieucentrum een filmpje waarin slakken vleselijk tot elkander<br />
ingingen. Het was een kort filmpje van ongeveer tien minuten<br />
maar het maakte een onvergetelijke indruk op me. De beide<br />
slakken waren ongeveer honderd keer uitvergroot en wiegden<br />
onder begeleiding van de magistrale muziek van Bizet als balletdansers<br />
om elkaar heen. Langzaam, zoals we van slakken gewend<br />
zijn, geraakten zij in een staat van opwinding en kwamen tot één<br />
vlees. Op elkaar. In elkaar. Erg duidelijk was het niet. Geen harde<br />
porno dus. Maar een beetje David Hamiltonachtig. Wazig inzoomen,<br />
suggestieve motoriek en aanstekelijke ritmiek. U kent dat<br />
wel. En daar bleef het zo’n beetje bij.<br />
Aan het eind van de film werd ik bekropen door een gevoel dat<br />
ik bij de neus was genomen. Neuken slakken eigenlijk wel, dacht<br />
ik. Een rare vraag trouwens. Gedurende mijn hele leven had ik daar<br />
nooit bij stilgestaan. Steeds had ik tot dan toe geleefd met het<br />
idee dat slakken eieren leggen of er andere, weinig opwindende<br />
gewoonten op na hielden om hun onreine begeerten uit te leven.<br />
Op internet zocht ik het uit. Onder het lemma ‘neukende slakken’<br />
vond ik maar liefst 106 resultaten! 106! Alleen al over slakken!<br />
En dan hebben we het nog niet eens over neukende vogelbekdieren<br />
(54 resultaten), neukende wallabies (10), neukende pissebedden<br />
(10), neukende blauwbilgorgels (9) en neukende mieren<br />
(3160). Want reken maar dat de zucht naar vleselijk genot ook<br />
onder het andere gedierte groot is en dat je dat ook allemaal kan<br />
googelen.<br />
Maar we hadden het over slakken. En wat blijkt het geval? Het<br />
liefdeleven van de mens, compleet met alle aberraties die je daarbij<br />
maar bedenken kan, zinkt in het niet vergeleken bij dat van<br />
de slak. Zo zijn bijvoorbeeld moerasslakken en zoetwaterslakken<br />
ovovivipaar. Ovovivipaar? Wat is dat nou weer? Dat betekent,<br />
dat slakken in het lichaam hun bevruchte eieren uitbroeden. Dus<br />
voordat de eieren worden gelegd zijn die door het inwilligen van<br />
de begeerten van het vlees al uitgebroed. En wat voor begeerten!<br />
De meeste slakken zijn hermafrodiet. Ze zijn dus allemaal uitgerust<br />
met de slakkenequivalenten van wat je een leuter en een<br />
gleuf zou kunnen noemen.<br />
Als slakken hun schaamte ontbloten teneinde elkander te<br />
bekennen zou je aldus in zekere zin kunnen spreken van gelijktijdig<br />
geslachtsverkeer in beide richtingen. Zeg nou zelf: daar<br />
steekt ons menselijk eenrichtingverkeer toch buitengewoon<br />
schraal bij af.<br />
En denk eens aan alle andere pluspunten: geen vooroordelen<br />
meer jegens de homofiele naasten. Geen onbegrip meer over de<br />
mysterieuze werking van elkanders pielemuis of flamoes. Geen<br />
overtrokken machogedoe of feminisme. Maar er is meer! Zo blijkt<br />
dat slakken elkander, voordat ze zich overgeven aan de betovering<br />
der lusten, beschieten met een soort kalkpijltjes. Waar ze die<br />
zo gauw vandaan halen heb ik niet kunnen achterhalen maar er<br />
schijnt een bijzonder stimulerende werking van uit te gaan. Dat<br />
is uit het oogpunt van een zinnig denkend mens misschien wat<br />
eigenaardig. Maar als je bedenkt, dat het elkaar zachtjes in de<br />
oorlel bijten vanuit het oogpunt van de slak misschien ook weer<br />
heel idioot is, valt er misschien voor beide specimen nog heel wat<br />
te leren.<br />
Nu moet ik eerlijk zeggen, dat ik nog niet heel duidelijk voor<br />
ogen heb hoe mevrouw Pasgeld en ik elkaar in spannend ondergoed,<br />
voorafgaande aan de overgave aan de begeerten van het<br />
vlees, vanachter de weerszijden van onze lits-jumeaux met pijl en<br />
boog bestoken. Aan de andere kant doen mensen wel gekkere<br />
dingen om hun onreine begeerten en onterende hartstochten<br />
tot een bevredigend eind te brengen.<br />
Maar dan. Stel je even voor. Je bent een slak. En je hebt je zojuist<br />
bekend aan een ontzettend lieve andere slak (m+v). Het is mooi<br />
geweest. En je vleit je, al dan niet onder begeleiding van prachtige<br />
muziek van Bizet nog even lekker tegen elkaar aan om daarna,<br />
zacht van binnen en vol zoete nawee, in slaap te sukkelen. Nee<br />
hoor. Niks daarvan. Eerst zal je nog een godsonmogelijk eind met je<br />
bevruchte ei naar ik weet niet waar moeten sjouwen. En die andere<br />
lieve slak ook. Elk een andere kant op. Eenzaam en alleen. Om de<br />
kans op overleving van de soort zo groot mogelijk te maken.<br />
En zie elkaar dan nog maar eens terug te vinden in het hoge gras.<br />
Stimuleer de aanleg van ‘illegaal’ groen<br />
Gemeenten moeten de hulp van ‘guerilla<br />
gardeners’ koesteren. Het plotseling aangelegde<br />
groen in de openbare ruimte<br />
moet alleen niet tot een jungle gaan leiden.<br />
Dit adviseert de Vereniging van Neder-<br />
landse Gemeenten (VNG) aan gemeenten<br />
die te maken hebben met ‘guerilla gardeners’:<br />
mensen die een tuin aanleggen op<br />
een plek waar dat eigenlijk niet mag,<br />
zoals een braakliggend terrein. De VNG<br />
vindt dat gemeenten burgers meer bij het<br />
beleid moeten betrekken en dat dit soort<br />
<strong>groene</strong> acties moet worden gestimuleerd.<br />
In diverse gemeenten is GroenLinks de<br />
drijvende kracht achter het ‘guerille gardening’.<br />
(bron: www.gemeente.nu)<br />
16 branding juli-september
Ben ik wel groen genoeg?<br />
Als u dit leest, is de kans niet denkbeeldig<br />
dat u de afgelopen maanden Faadumo<br />
Ali aan de telefoon hebt gehad. Deze<br />
20-jarige marketingstudente liep stage bij<br />
het Haags Milieucentrum en deed onder<br />
meer onderzoek naar de waardering van<br />
dit blad. Vergeleken met haar medestudenten<br />
was ze al bijzonder milieubewust,<br />
maar tijdens haar stage kwam ze toch veel<br />
tegen waar ze nog niet bij had stilgestaan.<br />
Hierbij haar verhaal.<br />
Ben ik nu milieubewust bezig of niet? Is<br />
het feit dat ik geen vlees eet genoeg om<br />
mijn CO 2 -uitstoot met zelfs maar 1% te<br />
verlagen? Ik scheid wel glas en gft, maar ik<br />
douche ook dertig minuten. Levert de bijdrage<br />
die ik zo graag wil leveren eigenlijk<br />
wat op? Of zorgen al mijn tekortkomingen<br />
ervoor dat alles wat ik goed doe niet eens<br />
meer meetelt?<br />
Vlees eten of niet?<br />
Als twaalfjarige wilde ik al vegetariër<br />
worden, maar jammer genoeg was<br />
mijn moeder het daar niet mee eens. Zij<br />
besloot dat ik pas vegetariër mocht worden<br />
als ik voor mezelf leerde koken. Ze<br />
had geen zin om elke dag maaltijden<br />
apart voor mij te moeten bereiden. Ik<br />
was lui en liet zelfs thee aanbranden, dus<br />
koken was geen optie voor mij. Een jaar<br />
geleden leerde ik eindelijk hoe het moest<br />
en werd ik pescovegetariër: ik eet geen<br />
vlees meer, maar nog wel vis.<br />
Ik ben altijd al een dierenliefhebber<br />
geweest. Ik was dus (kennelijk) tot vorig<br />
jaar iemand die alleen van dieren hield<br />
die ik niet zelf at. Een van de redenen om<br />
pescovegetariër te worden was het traumatiserende<br />
filmpje Meat your meat van<br />
Peta, over het proces van het slachten van<br />
dieren. De gruwelijke details zal ik maar<br />
niet vertellen. Dat we in een wereld leven<br />
waar dieren zo behandeld worden vind ik<br />
te triest voor woorden. Wij als mensen in<br />
een rijk land hoeven geen vlees te eten<br />
om te kunnen overleven. Tegenwoordig<br />
hebben we genoeg vleesvervangers en<br />
andere mogelijkheden.<br />
Donderdags wordt op het Haags Milieucentrum<br />
gezamenlijk geluncht, met vooral<br />
seizoensproducten zoveel mogelijk uit<br />
de buurt. Die zijn beter voor het milieu,<br />
omdat er minder transport voor nodig is.<br />
Ik deed vaak de boodschappen voor<br />
deze lunch, bij de Natuurwinkel. Als ik nu<br />
voor mezelf boodschappen doe let ik daar<br />
ook op. Soms eet ik biologisch, al is het<br />
meestal wel wat duurder.<br />
Brood neem ik niet meer mee in plastic<br />
zakjes, maar in een lunchtrommel. Daar<br />
kan ook meer in, zoals gesneden fruit of<br />
een salade.<br />
Ook ik eet nu duurzame vis, omdat<br />
die op milieuvriendelijke manieren wordt<br />
gevangen. De gangbare visserij gaat<br />
gepaard met veel bijvangsten en soms<br />
ook beschadiging van de zeebodem.<br />
Ik heb bij de gemeente een gft-emmer<br />
aangevraagd. Ik moet er wel op letten<br />
dat mijn huisgenoten er geen restafval in<br />
gooien.<br />
Water en licht<br />
Ik dacht altijd dat ik goed met energie<br />
omging: ik doe lampen en apparaten uit<br />
als ik ze niet gebruik, maar ik gebruik geen<br />
spaar- en ledlampen. Zuinig omgaan met<br />
energie hoeft niet moeilijk te zijn. Iedereen<br />
kan het, alleen weten veel mensen<br />
niet precies hoe. Wat ik bijvoorbeeld niet<br />
wist: als iedereen in Europa de thermostaat<br />
één graad lager zet, stoot de hele<br />
Europese Unie vijf procent minder broeikasgassen<br />
uit.<br />
Ik snap niet hoe sommige mensen vijf<br />
of tien minuten kunnen douchen. Zodra<br />
ik in de douche stap wil ik niet meer weg.<br />
Daar denk ik nooit aan de tijd; als ik het<br />
gevoel heb dat ik vijf minuten douche zijn<br />
er al twintig voorbij.<br />
Meestal douche<br />
ik een halfuur en kom ik er pas uit als<br />
mijn benen moe worden. Als ik denk aan<br />
arme landen waar mensen geen schoon<br />
water hebben, voel ik me altijd schuldig.<br />
Het kwam nooit bij me op om op de<br />
fiets naar school te gaan, hoewel mijn<br />
scholen nooit ver van mijn huis waren. Ik<br />
ging altijd met het openbaar vervoer. Nu<br />
pak ik de fiets. Als iedereen om je heen<br />
met de fiets naar het werk komt, is het<br />
makkelijk aanpassen. Als je fietst bepaal<br />
je je eigen tijden. Ik hoef niet meer tien<br />
minuten te vroeg of vijf minuten te laat<br />
aan te komen. En het is goed voor mijn<br />
gezondheid.<br />
Tijdens mijn stageperiode heb ik veel<br />
geleerd over de manier waarop ik leef en<br />
wat ik kan verbeteren. Voornamelijk dat je<br />
niet alleen geld in het milieu kan investeren,<br />
maar dat je echt actief mee moet doen.<br />
De milieugevolgen van ons handelen<br />
worden steeds groter. De meeste Europese<br />
landen zullen misschien niet overstromen,<br />
maar de consequenties van onze<br />
manier van leven voor mensen en dieren<br />
in arme landen kunnen heel groot zijn. Ik<br />
kan in m’n eentje natuurlijk nooit genoeg<br />
doen om een impact te hebben op het<br />
milieu, maar weet dit voor 100% zeker: als<br />
meer mensen het doen creëren we zeker<br />
een veel beter leven voor de toekomstige<br />
inwoners van de aarde.<br />
juli-september branding 17
Agenda<br />
editie juli augustus september 2010<br />
diverse data<br />
Publieksactiviteiten Haagse<br />
Stadsboerderijen<br />
Kijk voor data en onderwerpen<br />
op www.denhaag.nl/stadsboerderijen<br />
iedere 1e zaterdag van de<br />
maand<br />
Open middag Egelasiel<br />
tijd: 14.00 tot 16.00 uur<br />
waar: vanaf hoek De Savornin<br />
Lohmanlaan - Laan van Poot,<br />
bordjes Egelopvang volgen de<br />
duinen in<br />
informatie: 070 3254045<br />
organisatie: Stichting<br />
Egelopvang<br />
iedere 1e zondag van de maand<br />
Open middag Vogelasiel<br />
De Wulp<br />
tijd: 13.00-16.00 uur<br />
waar: Heliotrooplaan 15<br />
informatie: 070 3231568<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
zaterdag 3 juli<br />
Excursie Kop van Goeree<br />
Zuid-Holland<br />
tijd: 8.30 uur<br />
waar: parkeerplaats station<br />
Mariahoeve, zijde Voorburg<br />
informatie en opgave:<br />
070 3548974<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
Excursie Harstenhoek:<br />
bruikbare eetbare planten in<br />
de duinen<br />
tijd: 10.15 uur<br />
waar: koffiehuisje op de hoek<br />
van de Pompstationsweg en<br />
de Van Alkemadelaan<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zondag 4 juli<br />
Zwerfvuil verwijderen in<br />
verschillende gebieden<br />
http://www.vuilraaptroep.nl/<br />
informatie en aanmelden:<br />
070-3649576 070-3107883<br />
vuilraaptroep@hccnet.nl<br />
organisatie: Raaptroep Licht<br />
op groen en geel<br />
Excursie Vlietland<br />
tijd: 14.00 uur<br />
waar: Blauwe brug, Frans<br />
Halsplantsoen in Voorschoten<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zaterdag 10 juli<br />
Ranger-Tijgerdag<br />
waar: Omniversum, Den Haag<br />
informatie: haaglanden@wnfregioteam.nl,<br />
www.wnf.nl/nl/<br />
regioteams/haaglanden/<br />
organisatie: WNF-Regioteam<br />
Haaglanden<br />
zondag 11 juli<br />
Dag van de Roos Rosarium<br />
Westbroekpark<br />
Plantenruilbeurs, rondleidingen,<br />
demo’s<br />
tijd 10.00-16.00 uur<br />
waar: rosarium Westbroekpark<br />
informatie: 070-3233506<br />
organisatie: KMTP/ Groei &<br />
Bloei<br />
zondag 18 juli<br />
Excursie Horsten: insecten<br />
en andere kriebelaars<br />
tijd: 10.00 uur<br />
waar: hoofdingang aan de<br />
Papeweg<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zondag 18 juli<br />
Excursie Hubertusduin:<br />
Insecten<br />
tijd: 14.00 uur<br />
waar: standbeeld van Plesman<br />
aan de Hubertusweg<br />
informatie en aanmelden:<br />
070 3465388<br />
organisatie: KNNV<br />
dinsdag 20 juli<br />
Excursie Pan van Persijn<br />
tijd: 20.00 uur<br />
waar: t.o. Pannenkoekenhuis<br />
bij voormalig vliegveld<br />
Valkenburg (tussen Wassenaar<br />
en Katwijk)<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
woensdag 21 juli<br />
Excursie Park Rozenrust<br />
tijd: 14.00 uur<br />
waar: Veursestraatweg 102 A,<br />
Leidschendam<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zaterdag 24 juli<br />
Verrassingstocht op de fiets<br />
tijd: 8.00 uur<br />
waar: parkeerplaats station<br />
Mariahoeve, zijde Voorburg<br />
informatie en opgave:<br />
070 3548974<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
Excursie Woudenberg<br />
tijd: 8.20 uur<br />
waar: Den Haag CS bij Bruna<br />
informatie en aanmelden:<br />
070 3238629 of 015 2571535<br />
organisatie: KNNV<br />
zaterdag 31 juli<br />
Excursie Scheveningen-<br />
Haven: Spuikom en voorhaven<br />
tijd: 10.00 uur<br />
waar: voormalig Zeebiologisch<br />
Museum, Dr. Lelykade 39<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zondag 1 augustus<br />
Excursie Staelduinse Bos bij<br />
Hoek van Holland<br />
tijd: 8.00 uur<br />
waar: parkeerplaats station<br />
Mariahoeve, zijde Voorburg<br />
informatie en opgave:<br />
070 3548974<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
Zwerfvuil verwijderen in<br />
verschillende gebieden<br />
http://www.vuilraaptroep.nl/<br />
informatie en aanmelden:<br />
070-3649576 070-3107883<br />
vuilraaptroep@hccnet.nl<br />
organisatie: Raaptroep Licht<br />
op groen en geel<br />
zaterdag 7 augustus<br />
Excursie Kwade Hoek bij<br />
Goedereede<br />
tijd: 9.00 uur<br />
waar: Ministerie van<br />
Landbouw<br />
informatie en aanmelden:<br />
070-2118254 of<br />
inekegilbert@ziggo.nl<br />
organisatie: KNNV<br />
zondag 15 augustus<br />
Excursie Plateaux Hageven,<br />
België<br />
tijd: 8.00 uur<br />
kosten €27,50 voor 15 juli zie<br />
www.haagsevogels.nl<br />
waar: parkeerplaats station<br />
Mariahoeve, zijde Voorburg<br />
informatie en opgave:<br />
070 3548974<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
dinsdag 17 augustus<br />
Excursie Madestein, heemtuin<br />
tijd: 10.00 uur<br />
waar: tegenover witte brug<br />
van Ockenburgh<br />
informatie en aanmelden:<br />
070 3238629 of 015 2571535<br />
organisatie: KNNV<br />
18 branding juli-september
woensdag 18 augustus<br />
Excursie Park Rozenrust<br />
tijd: 19.00 uur<br />
waar: Veursestraatweg 102 A,<br />
Leidschendam<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zaterdag 21 augustus<br />
Excursie Koningshof en<br />
Middenduin<br />
tijd: 9.00 uur<br />
waar: Den Haag CS bij Bruna<br />
informatie en aanmelden:<br />
070 3867630<br />
organisatie: KNNV<br />
Ranger-Tijgerdag<br />
waar: Omniversum, Den Haag<br />
informatie: haaglanden@wnfregioteam.nl,<br />
www.wnf.nl/nl/<br />
regioteams/haaglanden/<br />
organisatie: WNF-Regioteam<br />
Haaglanden<br />
Groenochtend met plantenruilbeurs<br />
- Bodemleven en<br />
bemesting<br />
tijd: 10.00-11.30 uur<br />
waar: Stadskwekerij<br />
informatie: 070-3233506<br />
organisatie: KMTP/ Groei &<br />
Bloei<br />
Excursie Berkheide: nieuwe<br />
stuifduinen<br />
tijd: 14.00 uur<br />
waar: restaurant Duinoord,<br />
Wassenaarseslag 26,<br />
Wassenaar<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zondag 22 augustus<br />
Excursie Vlietland: Vlinders<br />
tijd: 14.00 uur<br />
waar: parkeerplaats aan de<br />
Kniplaan (Stompwijk) bij de<br />
brug over de A4<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
vrijdag 27 augustus<br />
Excursie Clingendael/<br />
Oosterbeek<br />
tijd: 14.00 uur<br />
waar: hoek van Thérèse<br />
Schwartzestraat en<br />
Wassenaarseweg bij de kazerne<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zaterdag 28 augustus<br />
Excursie Kijfhoek/Bierlap<br />
tijd: 11.00 uur<br />
waar: Meijendelseweg parkeerplaats<br />
Kievitstop, Wassenaar<br />
informatie en opgave: di t/m<br />
vrij 10.00 -16.00 u. 070 5117276<br />
organisatie: IVN<br />
Excursie Heemtuin H.J. Bos<br />
tijd: 14.00 uur<br />
waar: ingang van het<br />
Heempark achter Loosduinse<br />
Hoofdstraat 1184<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zondag 29 augustus<br />
Excursie De Horsten: vruchten<br />
en zaden<br />
tijd: 10.00 uur<br />
waar: hoofdingang aan de<br />
Papeweg<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
Excursie Haagse Beek<br />
tijd: 10.00 uur<br />
waar: hoek van de<br />
Fahrenheitstraat/Segbroeklaan<br />
informatie: 070 3681400 of<br />
070 3858676<br />
organisatie: IVN<br />
zaterdag 4 september<br />
Excursie Hellegatsplein<br />
tijd: 8.00 uur<br />
waar: parkeerplaats station<br />
Mariahoeve, zijde Voorburg<br />
informatie en opgave:<br />
070 3548974<br />
organisatie: Haagse<br />
Vogelbescherming<br />
zondag 5 september<br />
Zwerfvuil verwijderen in<br />
verschillende gebieden<br />
informatie en aanmelden:<br />
070-3649576 070-3107883<br />
vuilraaptroep@hccnet.nl<br />
organisatie: Raaptroep Licht<br />
op groen en geel<br />
Wilt u op de hoogte gehouden worden van excursies,<br />
cursussen, lezingen e.d.? Neem dan een gratis abonnement op<br />
de elektronische nieuwsbrief Milieumail via<br />
info@haagsmilieucentrum.nl!<br />
woensdag 15 september<br />
Het Milieucafé<br />
tijd: 17.00 uur<br />
waar: Het Nutshuis,<br />
Riviervismarkt 5<br />
informatie: 070 3050286<br />
organisatie: Haags<br />
Milieucentrum<br />
zaterdag 18 september<br />
Groenochtend met plantenruilbeurs<br />
– Scheuren van<br />
vaste planten<br />
tijd: 10.00-11.30 uur<br />
waar: Stadskwekerij<br />
informatie: 070-3233506<br />
organisatie: KMTP/ Groei &<br />
Bloei<br />
Extra open middag Egelasiel<br />
(in verband met het landelijke<br />
Egelweekend)<br />
tijd: 14.00 tot 16.00 uur<br />
waar: vanaf hoek De Savornin<br />
Lohmanlaan - Laan van Poot,<br />
bordjes Egelopvang volgen de<br />
duinen in<br />
informatie: 070 3254045 organisatie:<br />
Stichting Egelopvang<br />
zondag 3 oktober<br />
Zwerfvuil verwijderen in<br />
verschillende gebieden<br />
informatie en aanmelden:<br />
070-3649576 070-3107883<br />
vuilraaptroep@hccnet.nl<br />
organisatie: Raaptroep Licht<br />
op groen en geel<br />
Zwemmen onder zonneboilers<br />
Zwemmen is gezond, en in zwembad Overbosch ook<br />
nog eens minder milieubelastend. Sinds kort wordt het<br />
bad verwarmd met behulp van een nieuw type zonneboiler,<br />
de grootste van Nederland van dit soort. Op<br />
het dak van het zwembad liggen 720 m 2 vacuümbuiscollectoren.<br />
Hiermee wordt in 22 à 24% van de warmtebehoefte<br />
van het zwembad voorzien, waarmee zo’n<br />
170.000 kg CO 2 -uitstoot wordt bespaard.<br />
De boiler werkt niet alleen op warmte en zonlicht,<br />
maar ook op infraroodlicht. Op een zwaar bewolkte dag<br />
kan de temperatuur oplopen tot 55 graden. De kosten<br />
worden in circa 17 jaar terugverdiend.<br />
juli-september branding 19
Permacultuur in het park<br />
Waar afgedankte fietspadtegels al niet<br />
goed voor zijn. Je kunt ze bijvoorbeeld als<br />
fundament van een duurzaam gebouwd<br />
paviljoen gebruiken. Maar liefst 2700<br />
tegels in zestien lagen dragen het gebouwtje<br />
in het Eetbaar Park in het Zuiderpark.<br />
‘Koninklijke tegels’, schertst Johan van<br />
Gemert van Stroom Den Haag, onder verwijzing<br />
naar het feit dat ze van een fietspad<br />
nabij Huis ten Bosch afkomstig zijn.<br />
Johan begeleidt de bouw, waar deskundigen,<br />
en soms vrijwilligers, zich mee<br />
bezighouden. Eerst is een cirkel van zeven<br />
meter doorsnee gegraven, die daarna met<br />
tegels gevuld is. Na een paar dagen stapelen<br />
is op de tegels een ladderbaan van<br />
hout aangelegd, die dient om vocht tegen<br />
te houden. Dáárop kwamen weer strobalen.<br />
Om deze muur te verduurzamen worden<br />
de strobalen van drie lagen leemstuc<br />
voorzien. Het geheel wordt bekroond met<br />
een sedumdak op een basis van palen en<br />
stro. Er zijn zoveel mogelijk gerecyclede<br />
materialen uit de buurt gebruikt, dus een<br />
planning was moeilijk te maken en improviseren<br />
was nogal eens geboden – maar<br />
kán het duurzamer?<br />
Als alles volgens plan verloopt zou het<br />
paviljoen zo ongeveer klaar moeten zijn<br />
tegen de tijd dat deze Branding verschijnt.<br />
Na voltooiing zal het gedurende vijf jaar<br />
dienen als informatiepunt over permacultuur<br />
in het algemeen en over het Eetbaar<br />
Park waar het middenin ligt in het<br />
bijzonder. Inclusief het paviljoen is het<br />
Park 40 bij 20 meter groot. Er zijn paden<br />
en perken aangelegd, bomen en struiken<br />
geplant, een houtwal opgeworpen en<br />
groentes en steunplanten ingezaaid. “Zes<br />
groepen van zes leerlingen van het Varias<br />
College doen hier hun maatschappelijke<br />
stage”, vertelt Menno Swaak van Gezonde<br />
Gronden G’Aarde. “Ze zijn hier een dagdeel<br />
per week om onkruid te wieden, te<br />
zaaien, houtsnippers op paden te strooien<br />
en dergelijke dingen meer.”<br />
De Engelse kunstenaar Nils Norman<br />
heeft het initiatief tot het Eetbare Park<br />
voor Stroom genomen en daar Gezonde<br />
Gronden G’Aarde bij betrokken, de organisatie<br />
die al eerder een vergelijkbare tuin<br />
in Madestein had aangelegd – een van<br />
de beste voorbeeldtuinen van Nederland.<br />
Die draait nu goed, al is het jammer<br />
dat de vrijwillige beheerder onlangs naar<br />
het hoge noorden geëmigreerd is. Swaak<br />
hoopt dat met de enthousiaste opvolgers<br />
de tuin weer tot bloei komt. Het is<br />
de bedoeling van de organisatie om al<br />
haar tuinen op vastgestelde tijden open<br />
te stellen voor publiek. Voor de tuinen op<br />
het complex van volkstuinvereniging Nut<br />
en Genoegen is dat donderdag, voor het<br />
Zuiderpark zaterdag en voor Madestein<br />
zondag, alle van circa 11.00-15.00 uur.<br />
Stadslandbouw<br />
Als het dak eenmaal op het paviljoen<br />
zit, dient zich de volgende klus alweer<br />
aan: de aanleg van een permacultuurtuin<br />
op het terrein van Nut en Genoegen.<br />
Links van de ingang aan de Meppelweg<br />
ligt een braakliggend stuk grond waar<br />
Gezonde Gronden haar gang kan gaan.<br />
Die tuin wordt samen met de buurt ontwikkeld.<br />
Dan begint het ideaalbeeld van<br />
de organisatie – stadslandbouw – serieuze<br />
vormen aan te nemen.<br />
Meer informatie: www.gezondegronden.nl.<br />
Meer over de noodzaak van stadslandbouw<br />
leest u in het rapport Sluit de voedselkringloop!,<br />
dat te vinden is op www.<br />
haagsmilieucentrum.nl onder Publicaties.<br />
20<br />
branding ng<br />
juli-september