wersja elektroniczna - Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego
wersja elektroniczna - Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego
wersja elektroniczna - Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego
- No tags were found...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
miosła, techniki i sztuki zarazem. Wojna spowodowała,<br />
że musiał tę naukę odłożyć o parę lat i intensywniej<br />
uczyć się życia, zwłaszcza, że mogło być bardzo krótkie.<br />
Okupacja niemiecka dotknęła całą rodzinę, nie tylko ludzi,<br />
ale nawet rzeczy, dom i pole. W 1940 r., jako siedemnastolatka<br />
zabrano na roboty do Niemiec (przypominam<br />
w tym miejscu, że zaraz po wojnie pisaliśmy<br />
w szkole nazwę tego kraju z małej litery). Niedawny<br />
uczeń fotografiki miał teraz pracować w oborze u bauera.<br />
Taki miał być los pokonanych dzieci. To i tak jeszcze<br />
nie było najgorzej. Zawieźli go więc jako robotnika<br />
przymusowego do Mokszeszowa koło Świdnicy. Tymczasem,<br />
w jego domu w Białej Dolnej także pojawili się<br />
Niemcy. Było to nowe przekleństwo. Otóż, ci przybysze,<br />
to byli osadnicy niemieccy z ...Besarabii. Rodzinę Gałeckich<br />
(matka, ojciec i czworo dzieci – bo Zygmunt<br />
wprawdzie piąty, ale był daleko) po prostu okupant wyrzucił<br />
z domu, zabrano pole dla nowych niemieckich<br />
osadników, a Gałeckich bezceremonialnie dokwaterowano<br />
do innego biednego domu polskiego (teraz ci niemieccy<br />
osadnicy z Besarabii uważają się w Niemczech<br />
za ...wypędzonych ze swojej niemieckiej własności jak<br />
w Białej Dolnej koło Częstochowy, jak również ze wsi<br />
Zamojszczyzny itp.). Najmłodsze z dzieci Gałeckich<br />
miało wtedy cztery lata. I w takiej sytuacji, w 1942 r.,<br />
umiera ich matka. Ojciec, zaharowany, zagłodzony<br />
i schorowany dożył do 1947 r. i zmarł na gruźlicę.<br />
W MOKSZESZOWIE NA DOLNYM ŚLĄSKU<br />
Ale powróćmy do Zygmunta. W Mokszeszowie było<br />
więcej takich młodych przymusowych. W innym gospodarstwie<br />
pracowała Anna Stuła. Przywieziono ją tu<br />
w 1942 r., jako 15-letnią dziewczynę. Źle trafiła, jej bauerzy<br />
nie byli dobrymi ludźmi. Mimo wszystko bauerzy<br />
Zygmunta byli bardziej ludzcy. Niedola zbliża ludzi,<br />
a jeszcze żywiej serca biją, gdy są młode i jest jakaś<br />
nadzieja. Zygmunt zaczął opiekować się po trochu koleżanką<br />
wspólnej niedoli. Amory przyszły potem, po<br />
wyzwoleniu. A na razie zbliżał się front. Zygmunt podsłuchiwał,<br />
co mówili z niepokojem Niemcy i na ukrytej<br />
za szafą mapie przesuwał linię frontu w swoją stronę.<br />
Anna, mimo swoich nastu lat (urodziła się w 1927 r.)<br />
była dziewczyną, która wiele już w życiu widziała. Była<br />
nawet dojrzalsza od swojego kolegi. Pochodziła ze wsi<br />
o egzotycznej nazwie Taszłyk. Prawie, jak gdzieś u Tatarów.<br />
Była to miejscowość na dawnych kresach stepowych<br />
Rzeczpospolitej szlacheckiej. Przed 1772 r. było tu<br />
polskie województwo bracławskie. Po 1918 r. teren ten<br />
został włączony do ZSRR (obecnie jest to Ukraina, województwo<br />
Winnica). Rodzina Anny znalazła się więc<br />
po 1918 r., w ZSRR, ze wszystkimi tego skutkami. Teren<br />
ten dotknęła straszliwa katastrofa tzw. wielkiego głodu<br />
w latach 1931-1932, spowodowanego celową polityką<br />
Zygmunt i Anna Gałeccy, 1974 r.<br />
Stalina i bolszewików – skolektywizowania rolnictwa<br />
i wyniszczenia Ukrainy. Co ta rodzina i to kilkuletnie<br />
dziecko przeżyli – to jest nie do opisania. Anna to<br />
wszystko, tą całą gehennę dokładnie pamięta. Ma dzisiaj<br />
81 lat, i na nieszczęście ma dobrą pamięć.<br />
Nie tak łatwo jest przeżyć życie! Nie powtórzę tu jej relacji,<br />
by nie przygnębiać Czytelników, a i sama Anna<br />
prosiła, by tego nie robić. A skąd ten Taszłyk? A, stąd że<br />
„taszłyk” to po tatarsku „wodopój”. Tamtędy więc gnały<br />
tabuny stepowe chanów krymskich, koniki popijały wodę,<br />
a wojownicy skośnoocy nie próżnowali, tylko brali<br />
w jasyr, co się dało. Jak się która białogłowa uchowała,<br />
to teraz jej prawnuczęta lądowały w Mokszeszowie. Tak<br />
to było mieszkać na kresach, sama radość. Coś o tym<br />
wiem, bo sam z kresów pochodzę.<br />
NADCHODZĄ TIURMIEŃCZYKI<br />
Tymczasem, nasi przymusowi z Mokszeszowa doczekali<br />
radośniejszej chwili. Ich niemieccy bauerzy siadali na<br />
furmanki i uciekali przed frontem w stronę Wałbrzycha.<br />
Byle szybciej, byle dalej, byle uciec do Niemiec. Nareszcie<br />
wszystko się odwróciło. Anna pamięta drogi<br />
zatłoczone od uciekających Niemców. Za niektórymi<br />
bauerami przymusowi robotnicy musieli pędzić ich<br />
bydło. Na drogach koło Mokrzeszowa było tak tłoczno,<br />
że bauerzy Zygmunta i Anny pozostawili ich z krowami<br />
i z całym dobytkiem. Któregoś kwietniowego dnia<br />
1945 r. nadeszli Rosjanie. Najpierw kilku żołnierzy zwiadowców.<br />
Nasi mieli szczęście: to byli starsi wiekiem<br />
żołnierze, a nie jakieś frontowe żółtodzioby, szukający<br />
przygód i łatwej zemsty. Żołnierze wypytywali, jak ich<br />
Niemcy traktowali. Potem, stary ruski sołdat doradził<br />
Annie (18-letniej już pannie), że lepiej będzie jeśli dobrze<br />
się ukryje, bo zaraz nadejdą oddziały pierwszej linii,<br />
czyli „tiurmieńczyki” (to znaczy „więziennicy” z karnych<br />
kompanii). Mogą zgwałcić, a taki nie dość że<br />
zgwałci, to może i udusić. Oboje byli przerażeni. Trzeba<br />
przeczekać, aż przejdą – dodał stary żołnierz. Zygmunt<br />
zaczął pilnie przygotowywać dobrą kryjówkę dla Anny.<br />
Bronisław MJ Kamiński<br />
c.d.n. – w nr 2<br />
24