wersja elektroniczna - Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego
wersja elektroniczna - Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego
wersja elektroniczna - Muzeum Kultury Ludowej Pogórza Sudeckiego
- No tags were found...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
LITERATURA POGRANICZA<br />
František Pilz<br />
„Babunia” i „Gość”<br />
w kudowskich domach<br />
Od Redakcji<br />
Prezentujemy piękne i bardzo interesujące fragmenty<br />
literatury czeskiej, mającej powiązania<br />
z Polską, z Kudową i jej okolicami. Pisze František<br />
Pilz, czeski nauczyciel, który pracował w Kudowie<br />
zaraz po II wojnie światowej. Dziś mieszka<br />
w Nowym Mieście, kilkanaście kilometrów od<br />
Nachodu. Mówi i pisze po polsku i często oprowadza<br />
i obwozi wycieczki po Polsce.<br />
Francišek Pilz w Teatrze Zdrojowym<br />
w Kudowie-Zdroju w 2008 r.<br />
Od studenckich lat interesowałem<br />
się Polską, jej<br />
historią, literaturą i językiem.<br />
Mile wspominam, jak<br />
przed blisko 60 laty, w Teatrze<br />
Zdrojowym w Kudowie<br />
stałem przed chórem<br />
dziecięcym mojej szkoły,<br />
koncertującym kuracjuszom<br />
i mieszkańcom czeskie<br />
piosenki ludowe, przeplatane<br />
czeską poezją. W roku<br />
2008 w sali Teatru Zdrojowego,<br />
pięknie odnowionej,<br />
przedstawiłem polskiej<br />
społeczności Kudowy czeskich<br />
pisarzy tego pogranicza.<br />
Chciałem podzielić się<br />
z Czytelnikami „Pamiętnika<br />
Kudowskiego”, tym, co<br />
powiedziałem w czasie Sesji<br />
Literackiej w 2008 r., jak<br />
klasycy literatury czeskiej Bożena Nemcowa i Alois Jirasek<br />
pomagali mi poznać Ziemię Kłodzką i Kudowę, jej<br />
przeszłość, walory krajobrazowe, piękno przyrody, Polskę<br />
i Polaków. Dzieła tych pisarzy pomogły mi po przybyciu<br />
do Kudowy w 1948 r. – lepiej zrozumieć przeszłość<br />
i obecne warunki, które istniały po wojnie na<br />
tych terenach, gdzie osiedlili się nowi osadnicy z głębi<br />
Polski. Dla czytelnika dzieł czeskich pisarzy, ten teren<br />
pod Błędnymi Skałami, Szczelińcem i Wzgórzami Lewińskimi<br />
nie jest obcy. Po czesku nazywamy te góry<br />
Bor i Hejśovina. Swoją wiedzę o ziemi kłodzkiej przedstawię<br />
w oparciu o dwa utwory wymienionych pisarzy<br />
czeskich tj. o „Babunię” pióra Bożeny Nemcowej i „Gościa”<br />
Aloisa Jiraska.<br />
Kim byli Bożena Nemcova i Alois Jirasek, i kim są<br />
dzisiaj? Bez przesady chcę powiedzieć, że są drodzy sercu<br />
każdego Czecha, już od prawie półtora stulecia. Od<br />
drugiej połowy XIX wieku oni kształtowali świadomość<br />
narodową Czechów, naszego narodu, który od<br />
XVII wieku, przez ponad trzysta lat cierpiał zabór od<br />
monarchii austriackiej, z powodu germanizacji i rekatolizacji<br />
habsburskiej.<br />
Bożena Nemcova<br />
Urodziła się w 1820 r w Wiedniu. Dzieciństwo spędzała<br />
w Ratiborzicach, położonych w malowniczej dolinie<br />
rzeki Upy, koło miasta Czeska Skalica, niedaleko od<br />
Kudowy. Jej rodzice byli zatrudnieni u księżnej Katarzyny,<br />
córki Piotra Birona z Kurlandii, właścicielki zamków<br />
w Nachodzie, zameczku w Ratiborzicach oraz zamku<br />
w Żaganiu w północno-zachodniej części Dolnego Śląska.<br />
Księżna występuje w powieści jako dobrodziejka<br />
dla poddanego ludu, jako postać sympatyczna. Przebudowała<br />
w sposób zasadniczy zameczek w Ratiborzicach<br />
i prowadziła postępową gospodarkę rolną w swoich dobrach.<br />
Ojciec pisarki był stangretem u księżniczki, pochodził<br />
z Austrii i mówił z rodziną tylko po niemiecku.<br />
Matka była Czeszką i pracowała na zamku jako pokojówka.<br />
Rodzice zapoznali się w Wiedniu. Po urodzeniu<br />
Bożeny, rodzina przeniosła się z Wiednia do Czech, do<br />
Ratiborzic. Powieść „Babunia” to klejnot w czeskiej literaturze<br />
połowy XIX wieku. Pisarka wspomina w niej<br />
swoje dzieciństwo, spędzone w dolinie rzeki Upy, w Ratiborzicach<br />
jako najszczęśliwszy okres życia. Czytelnik<br />
dowiaduje się w książce drobiazgowo, jakie były warunki<br />
życia na pograniczu kłodzkim, które było ściśle<br />
związane ze stosunkami politycznymi drugiej połowy<br />
XVIII wieku oraz na początku XIX wieku, niedługo po<br />
wojnach śląskich. Ziemia Kłodzka przeszła wtedy spod<br />
panowania Austrii pod panowanie pruskie (niemieckie).<br />
Wzajemne stosunki mieszkańców po obydwu stronach<br />
granicy były jednak dalej utrzymywane i kontynuowane.<br />
Ta sytuacja odzwierciedla się też w powieści „Babunia”.<br />
Bohaterką powieści jest babcia Bożeny Nemcowej,<br />
Magdalena Czudowa. Babunia – jak ją znamy z powieści<br />
– urodziła się w 1770 r. w Dobruszce, małym mia-<br />
10