7.ULUSLARARASI SPOR BİLİMLERİ KONGRESİ27-29 EKİM 2002KONGRE - PANELLERTarih : 29 10 2002Saat : 15:00Salon : 1Panel Konusu : 2002 dünyaKupasında TürkMilli TakımıModeratör : ġenol GüneĢTarih : 29 10 2002Saat : 11:45Salon : 1Panel Konusu : Kalp ve EgzersizModeratör : Bingür SönmezKORONER BY-PASS AMELİYATLARINDAN SONRA UZUNDÖNEM(FAZ III) KARDĠYAK REHABĠLĠTASYONBingür SönmezĠstanbul Memorial Hastanesi, Kalp Cerrahisi Bölüm BaĢkanı, ĠstanbulGünümüzde kalp hastalıklarının tedavisinde multifaktöriyel ve multidisipliner yaklaĢım tercihedilmektedir (1). Kalp hastalıklarının tedavisinde uygulanan kardiyak rehabilitasyon programları hastayabahsedilen multidisipliner hizmeti sunmaktadır. Tanım olarak kardiyak rehabilitasyon programları; medikaldeğerlendirme, egzersiz tedavisi, kalp hastalığı oluĢumuna yönelik risk faktörlerinin ortadan kaldırılması, eğitimve danıĢmanlık hizmetlerini içeren, nispeten uzun bir zaman aralığı içerisinde gerçekleĢtirilen, geniĢ kapsamlıprogramlardır. Bu programlar ile hastaların yaĢam kalitelerinin yükseltilmesi ve kalp hastalığına bağlı ölümlerinminimal düzeye indirilmesi amaçlanmıĢtır (2) .Kardiyak rehabilitasyon programları 3 faz altında incelenebilir:1-Faz I: Hastanede yatarken uygulanan kardiyak rehabilitasyon programı.2-Faz II: Genellikle hastane ortamında ayaktan yürütülen, sürekli veya aralıklı oolarak EKGmonitörizasyonun yapıldığı kardiyak rehabilitasyon programı.3-Faz III: Uzun dönem idame tedavi programı.Faz II kardiyak rehabilitasyon programını bitiren hastalar doğrudan Faz III programa dahil olurlar.Kardiyak rehabilitasyonun bu safhasında; hasta egzersiz yaparken EKG monitörizasyonun yapılmasına veya bir400
7.ULUSLARARASI SPOR BİLİMLERİ KONGRESİ27-29 EKİM 2002KONGRE - PANELLERklinisyenin gözetimi altında bulunmasına gerek yoktur. Faz III kardiyak rehabilitasyonda hedef, hastada faz IIrehabilitasyon ile sağlanan kondisyonun korunması ve geliĢtirilmesidir. Hasta ailesi de bu programa dahil olursa,hastanın programı benimsemesi kolaylaĢmaktadır. Koroner by-pass ameliyatı olan hastaların belli aralıklarlabiraraya gelmeleri, hastalıkları konusundaki bilgilerini tazelenmelerini sağlamaktadır. Bu sayede kalp hastalığırisk faktörlerinin ortadan kaldırılması hususunda hastalar motive olmaktadır.Hasta seçimiFaz III kardiyak rehabilitasyon programına dahil olacak hastaların kalp atağı geçirme riski düĢük olmalıdır.Faz II kardiyak rehabilitasyon uygulanan hastalarda fonksiyonel kapasite genellikle 55 yaĢından altı hastalarda10 MET, 55 yaĢ üstü hastalarda 8 MET‘e ulaĢmaktadır. Hastaların bu egzersiz düzeyinde hemodinamikcevaplarının normal olması ve egzersizle ortaya çıkacak potansiyel ciddi aritmilerinin bulunmaması gereklidir(3). Koroner by-pass ameliyatı olan hastaların faz III programa dahil edilmeden yapılacak olan efor testlerinde;ölçülen fonksiyonel kapasitesinin 9 MET düzeyinde olması gereklidir (4). Koroner by-pass ameliyatından sonrabu tür bir programa katılmak için geçen süre literatüre göre 6 ay ila 5 yıl arasında değiĢmektedir(5).Hastaların herhangi bir egzersiz programına baĢlamadan önce egzersiz testinden geçirilmeleri faydalıolacaktır. Bu sayede egzersiz programının güvenle uygulanması ve egzersiz reçetesinin çıkarılması mümkünolmaktadır. Egzersiz reçetesini oluĢtururken; kalp hızının belirlenmesinde bazı formüllerden faydalanmak yerine,bireysel olarak hedef kalp hızının belirlenmesi çok daha sağlıklıdır. Egzersiz testinin yapılması ile hastalarınegzersiz kapasitesinin geliĢimin takip edilebilmektedir. Kardiyopulmoner egzersiz testi yaparak; hastalarınanaerobik eĢik (ventilatuar eĢik) nabızları belirlenmesi, hastanın hedef kalp hızını tayin etmek için en idealyöntemdir. Genellikle anaerobik eĢik (AT) seviyesindeki egzersizler hastalar için güvenli ve effektif bir egzersizdüzeyi olmaktadır. Bununla beraber hastada egzersiz esnasında angina veya nefes darlığı oluyorsa ATnabzından 10 nabız aĢağıda egzersiz yaptırılabilir. Özellikle çok düĢkün hastalarda bu seviyede egzersizprogramına baĢlamak uygundur (6).Kardiyak rehabilitasyonun faydalarıKardiyak rehabilitasyonun etkinliğini değerlendirmek üzere birçok araĢtırma yapılmıĢtır. Kanıta dayalı tıpmetodolojisinin en güçlü yöntemi meta analizdir ve bize açık metodlarla yürütülmüĢ, kritik değeri olan ve etkinliğiispatlanmıĢ literatürlerin bir özetini sağlar (7). Kardiyak rehabilitasyon programlarına katılan hastaların kontrolgrupları ile karĢılaĢtırıldığı randomize çalıĢmaların meta analizi sonucunda 3 yıllık takipte kardiyakrehabilitasyon uygulanan hastaların mortalitesinde %25 oranında azalma saptanmıĢtır (8,9,10,11,12,13,14).Yine bu çalıĢmalar uygulanan kardiyak rehabilitasyon programlarının hastalardaki sekonder kazanımları olarak;hastaların total kolesterol, LDL kolesterol, trigliserid ve diyastolik kan basıncı paremetrelerinde iyileĢmesağlandığını göstermektedir (15).Kardiyak rehabilitasyon ile hastalarda elde edilen kazanımlar: Efor kapasitesinde artma, kilo kaybı,hipertansiyonun önlenmesi, kolesterol profilinin iyileĢmesi, diyabet kontrolünün sağlanması, stresten uzaklaĢma,ani ölüm ve tekrar enfaktüs geçirme riskinde azalma Ģeklinde sıralanabilir.Ġlaç tedavisi ile beraber kardiyak rehabilitasyon uygulanılarak; dietin düzenlenmesi, disiplinli Ģekildeuygulanan egzersizler ve sağlanan davranıĢ değiĢiklikleriyle, anjiyografik belirlenmiĢ koroner arter hastalığınındurudurulması veya geriletilmesi mümkün olmaktadır. (16) Bu sayede koroner by-pass ameliyatından sonrahasta tekrar bir giriĢim veya operasyondan korunmakta ve daha ilaç ve doktor visiti gereksinimine ihtiyaçduymaktadır.Kardiyak rehabilitasyon programına baĢlamakla elde edilen kazanımlar eğer programa devam edilmezseorta-uzun dönem içerisinde kaybolmaktadır (17).Bu sebeple uzun dönem rehabilitasyonu tanımlamak için kullanılan Faz III kardiyak rehabilitasyonunhayat boyu sürmesi gereken bir olgudur.401