Kliek hier vir bladsy 22-27 - Stamboek
Kliek hier vir bladsy 22-27 - Stamboek
Kliek hier vir bladsy 22-27 - Stamboek
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
OP BESOEK ...<br />
Christo sê altyd as hy met ’n sak wol of ’n karkas langs die grootpad<br />
moes staan, hy beslis makliker ’n koper sou kry <strong>vir</strong> die vleis.<br />
Vandaar sy belangstelling in dié dubbeldoel Dormerras.<br />
'n Dormer-man<br />
in murg en been<br />
Deur Heleen van As<br />
Sommige mense hou ’n skaap<br />
aan, en ander bóér met hom.<br />
Christo Groenewald van Riviersonderend<br />
is só ’n man.<br />
Ontmoet die president van<br />
die Dormer Telersgenootskap, bestuurslid<br />
van die Wes-Kaapse Rooivleisprodusenteorganisasie<br />
en gesinsman. SA Stoetteler<br />
het by hom en sy vrou, Beppie, op sy plaas,<br />
Alexanderskloof, digby Rietpoel gaan kuier.<br />
Dit is op die buurplaas, Welgegund,<br />
waar hy as klein seuntjie lief geraak het <strong>vir</strong><br />
boerdery. Na sy twee jaar in die Lugmag<br />
het hy in 1986 saam met sy twee boers,<br />
Willie en Hannes, kom boer na die skielike<br />
afsterwe van hul pa, Boy. “Naas my grond<br />
en eie gesin, is my broers – wat altyd <strong>vir</strong><br />
my instaan as ek op die pad is – my twee<br />
grootste bates,” sê Christo trots.<br />
Die driemanskap het saamgeboer en<br />
grond bygekoop totdat hulle in 1992 verdeel<br />
het. Hulle is steeds buurmanne in die<br />
streek wat alombekend as saai- en skaapwêreld<br />
is.<br />
Bewaringsboerdery<br />
Saaiery maak sowat 50% van Christo se<br />
boerdery uit. Hy is ’n groot voorstander van<br />
bewaringsboerdery en sedert hyself dit<br />
vyf jaar gelede begin toepas het, kan hy<br />
’n duidelike verskil in opbrengste, wateropvangs<br />
en kunsmistoediening sien. “Minimumbewerking<br />
het ’n omwenteling in<br />
die vee- en saaibedryf meegebring. Skielik<br />
Christo Groenewald se gesin is hoog op sy prioriteitslys. Hier is Herman, Chris, Betro, Christo en Beppie.<br />
het ek minder water in my gronddamme<br />
omdat die vog op my lande bewaar word.<br />
Ek sê altyd ’n ou moet saam met die natuur<br />
boer – jy moet dit oppas, want dis al<br />
wat jy het.”<br />
Christo maak op presisie-ontledings<br />
staat om regstellings in die grond te doen.<br />
Verder doen hy ook voortdurend proewe<br />
om seker te maak dat dit wat hy doen, in<br />
sy omstandighede werk. “Aan die einde van<br />
die dag meet jy jou aan jouself. Die grootte<br />
van jou boerdery maak nie saak nie, solank<br />
jy net die beste maak van dit wat jy het!”<br />
Hy gebruik ’n wisselboustelsel van<br />
koring, gars en lupiene. Die medics- en<br />
lusernfases, wat dien as weiding <strong>vir</strong> die<br />
skape, speel ’n kardinale rol in die stelsel<br />
om die saaigrond ’n ruskans te gee. Hy het<br />
onlangs ’n besproeiingsplaas bygekoop<br />
om verder te diversifiseer. “Die beplanning<br />
is om mielies en lusern onder spilpunt te<br />
plant en sodoende méér voer te hê <strong>vir</strong> die<br />
diere. Vervoer van proteïene uit die noorde<br />
is peperduur en onnodig as jy dit self kan<br />
produseer,” sê hy.<br />
Dorwald Dormers<br />
In die streek, wat gemiddeld 450mm<br />
winterreën per jaar kry, probeer hy sy bes<br />
om met natuurlike weidings oor die weg<br />
Issue 35 ▪ July 2013<br />
23
OP BESOEK ...<br />
te kom. Dit is iets waarvoor dié geharde<br />
ras uitgeknip is. “Dormers omskep jou<br />
weidings gou in kontant. Hulle is nie<br />
seisoengebonde nie en paar en lam net<br />
wanneer jy wil.”<br />
Diere op stoppellande kry ’n lekaanvulling,<br />
en vanaf twee weke voor dektyd totdat<br />
die ram weg is, gee hy sowat 300 gram<br />
lupiene per ooi per dag as byvoeding in<br />
droë tye. Hy handhaaf ’n drakrag van twee<br />
ooie per hektaar en tot vyf op ’n hektaar<br />
medics- of lusernweiding.<br />
Hoewel die ras dubbeldoelig is, erken<br />
Christo dat daar ’n groot verlies in terme<br />
van opbrengs en gehalte van die wol is.<br />
“Dit is egter nie <strong>vir</strong> my so belangrik nie.<br />
Tog dek my woltjek al die insetkoste wat<br />
dosering, enting, veeartsenykunde en<br />
skandering aanbetref,” verduidelik hy.<br />
Wanneer hy in Februarie en Augustus<br />
skeer, haal hy gemiddeld 2,5kg wol met ‘n<br />
mikron van <strong>27</strong> per ooi af. Die sponsagtige<br />
wol skep ook nie probleme met uitwendige<br />
parasiete nie. “Met uitsondering kry<br />
ons een keer in vyf jaar klam, warm weer<br />
en sukkel ons met wurms. Maar dit is nie<br />
algemeen <strong>vir</strong> waar ons woon nie,” sê hy.<br />
Die Dormerras, hoewel nie onbekend<br />
nie, is steeds besig om teen ’n vinnige<br />
tempo te groei. Sedert Christo in 2007 as<br />
president van die genootskap oorgevat<br />
het, het die aantal telers van 75 tot 119<br />
gestyg. Hoewel die Vrystaat die hoogste<br />
aantal telers het (58), word sowat 6 457<br />
van die 19 471 geregistreerde diere deur<br />
die 18 Wes-Kaapse telers besit. Christo<br />
self hou wag oor 1 0<strong>22</strong> van <strong>hier</strong>die diere.<br />
Teling en seleksie<br />
Buiten rasstandaarde klas Christo streng<br />
volgens vrugbaarheid en moedereienskappe.<br />
“ ’n Funksioneel doeltreffende ooi<br />
is die heel belangrikste – sy moet ’n lam<br />
kan grootmaak. Een ooi kan nie byvoorbeeld<br />
na vyf lamseisoene <strong>vir</strong> my twaalf<br />
lammers grootmaak en ’n ander net sewe<br />
nie, hulle vreet tog dieselfde kos. Daarom<br />
is ek streng op skandering en die uitklas<br />
van nie-dragtige diere – hulle ry lorrie.”<br />
Christo gebruik ’n twaalf-maande ekstensiewe<br />
lamstelsel en het twee groepe<br />
wat onderskeidelik in Maart en Augustus<br />
lam. Jong ooitjies kom die eerste keer op<br />
elf maande by die ram. “Ek glo maar nog<br />
Buiten <strong>vir</strong> die Dormers is die pragtige trop Nguni-beeste een van Christo se ander<br />
gunsteling boerdery-vertakkings. Hulle is as’t ware die stofsuiers op sy plaas wat<br />
die laer potensiaal gronde benut en die bulle met lang horings is ook uitstekende<br />
skaapwagters.<br />
in mannetjies en wyfies. Met kunsmatige<br />
inseminasie vorder jy geneties baie vinnig,<br />
maar maak ook maklik ’n fout.”<br />
Hoewel die aantal lammers gebore uit<br />
’n agt-maande stelsel hoër is, het hy gevind<br />
dat sy speengewig (52,98kg) laer is as<br />
op ’n twaalf-maande stelsel (62,82kg). Sy<br />
gevolgtrekking is dat ooie nie die lammers<br />
volhoubaar grootmaak nie. Hy het ook probeer<br />
om lammers op die agt-maande stelsel<br />
na speen te voer, maar geleer dat dit<br />
die beste is om ooie self as “voerkraal” <strong>vir</strong><br />
die lammers te gebruik.<br />
Op 100 dae word sowat 40% van die<br />
lammers direk van die ma’s gespeen en<br />
bemark. Teen <strong>hier</strong>die tyd word die ooie se<br />
uiers weer deurgevoel en dié wat droog is<br />
uitgeklas en verkoop. “Aan die begin het<br />
die hoë seleksiedruk my ooigetalle taamlik<br />
laat sak, totdat die ding begin loop het.<br />
Nou is ’n speenpersentasie van tot 156%<br />
<strong>vir</strong> my niks. Wanneer ek ’n skaap sou koop,<br />
is die melkfaktor <strong>vir</strong> my belangriker as die<br />
meerlingstatus van die ram.”<br />
Die teler is die bemarker<br />
Eerlike en betroubare rekordhouding<br />
van sy kudde is een van sy belangrikste<br />
bemarkingshulpmiddels. Rekenaars en<br />
programmatuur van SA <strong>Stamboek</strong> maak<br />
dit baie eenvoudig om altyd op datum<br />
te bly. Lammers word binne drie dae van<br />
geboorte gemerk en in al sy jare het daar<br />
dalk tien deurgeglip wat hyself nie gemerk<br />
het nie. “Dit is my behoud om dit<br />
self te doen. Ek is haastig om die inligting<br />
in te tik, die indekse te kry en te kyk hoe<br />
ek geteel het. Ek het ’n passie <strong>hier</strong>voor,”<br />
sê hy.<br />
Al sy ramme is geregistreer en ondergaan<br />
’n volledige prestasietoets voordat<br />
hulle op veiling aangebied word. Naas die<br />
nasionale veiling in Bloemfontein, neem<br />
hy ook deel aan die Oos-Kaapse bul- en<br />
ramveiling in Humansdorp, die Suid-Kaap<br />
produksieveiling in Bredasdorp en die<br />
gesamentlike plaaslike veiling met Blydskap<br />
Dohne’s in Februarie, wat <strong>vir</strong> hom ’n<br />
persoonlike hoogtepunt is.<br />
Sy teenwoordigheid by boeredae,<br />
inligtingsdae en kursusse, saam met<br />
puik naverkoopdiens, is <strong>vir</strong> hom ’n puik<br />
bemarkingsgeleentheid van sy boerdery.<br />
Hy het al ’n paar skaapkursusse aangebied<br />
en is die eerste Dormer-teler wat skape<br />
uitgevoer het na Namibië. “Ons het al<br />
twee keer daar gaan kuier om seker te<br />
maak dat die diere aangepas het. Ek wil<br />
weet waar al die diere wat ek verkoop het<br />
is en hoe dit met hulle gaan. My vrou,<br />
wat onder andere ’n junior keurder is,<br />
help ook graag om ooie te klas.” SB<br />
Issue 35 ▪ July 2013<br />
25
Inspiration for the game industry<br />
By Du Preez de Villiers<br />
“I came to a crossroad when my husband died in 2007. I<br />
had to decide within a very short time whether I wanted<br />
to continue with the hunting and wildlife ranching enterprise<br />
that we had built up over so many years. I opted<br />
to take control and pick up the reins as I didn’t want to<br />
lose any momentum. Today I am very glad that I have made this<br />
exciting choice,” is Tania Kaiser’s inspiring words.<br />
The news of Christo’s death spread like a veld fire through<br />
hunting and game circles across the world. Tania had to send<br />
out a statement to visiting hunters who were to arrive the next<br />
morning, to assure them that they were still welcome on the<br />
farm.<br />
Since then most of her clients from the USA and Spain have<br />
returned every year to experience another exceptional Unico<br />
hunting experience.<br />
Versatile and full of plans<br />
Tania farms outside Ellisras (Lephalale) on the farm Grootfontein,<br />
under the name Unico Safaris. She completed her professional<br />
hunter’s course within five weeks of Christo’s death, because<br />
she wanted to become a qualified hunting entrepreneur<br />
and the person responsible for the enterprise as soon as possible.<br />
On the farm she breeds, amongst others, with buffalo, sables,<br />
golden wildebeest and nyala. She applies a strong ecotourism<br />
approach throughout. She also runs a film studio which is managed<br />
by Johan Wiid. Johan can accompany a hunter or hunting<br />
party to capture the hunt on film and make a DVD of it. There<br />
is also a small gift shop and salon at the lodge for her clients.<br />
Tania is a strong supporter of exposing women and children<br />
to hunting. She started a youth hunting club two years ago with<br />
the aim of promoting a hunting culture among children.<br />
She has also been the vice-chairperson of the Wildlife Ranching<br />
(WRSA) Lephalale Business Chamber for two years, is a motivational<br />
speaker and serves on the governing body of the local<br />
primary school. Her three daughters are all in local schools and<br />
although she is involved with many activities, she always makes<br />
time to be an unconditional mother and parent to them.<br />
Diversify from the start<br />
“When we arrived in the Bushveld from Gauteng, Christo was adamant<br />
that one has to spread risk in business. He consequently<br />
purchased some more farms and shares in other game farms,”<br />
says Tania.<br />
During that time there was a huge demand for buffalo and<br />
Christo decided to also invest in the breed. In 2005 he bought<br />
20 “clean” buffalo as part of a partnership from a breeding project<br />
in the Lowveld. The growth in the breeding project was excellent<br />
and they also traded some of the animals to establish<br />
Tania and her three daughters,<br />
Lane ,Talya and Christi.<br />
an excellent herd. Later on they divided the extended breeding<br />
group. Nowadays Tania farms the buffaloes together with her<br />
neighbours, Frik and Yvette Malan.<br />
She also farms with golden wildebeest, of which two outstanding<br />
bulls were born on the farm in the time when the golden<br />
wildebeest market was exploding and bulls were trading for<br />
R800 000.<br />
“Four years ago I added sables, probably one of the most<br />
beautiful animals, to my breeding programme in partnership<br />
with Johan Slabbert. I am also thankful to Piet Warren, a leading<br />
sable breeder, who shared his knowledge with me on how to<br />
breed top quality sables. Our bulls are of pure Zambian descent,”<br />
says Tania.<br />
Game farmer of the year<br />
Tania was crowned as the game farmer of the year for 2012<br />
at this year’s WRSA congress in April. “The selection process<br />
was very strict, and WRSA investigated and judged every facet<br />
of my business. My prospects for economical sustainability are<br />
excellent. I ensured that my investments deliver above average<br />
growth with my hand-picked breeding animals, precise feeding,<br />
recordkeeping and management,” she says.<br />
26
AT HOME WITH ...<br />
Inside Johan Wiid’s studio, where films of the safaris are compiled. Here are<br />
Kobie Kitching (Tania’s personal assistant who makes sure that the administration<br />
is in place), Tania and Johan.<br />
Tania at the giraffes’ elevated trough. In the background is a viewpoint for<br />
bow hunters. In front of the shelter is a watering hole which is accessible for all<br />
animals, even tortoises.<br />
Kabelo is one of Unico’s beautiful golden wildebeest bulls.<br />
Parasite analysis<br />
Tania recently purchased a Zeiss microscope for the game ranch.<br />
This allows her to personally monitor her animals’ parasite counts.<br />
“Dr Louis Greeff, our local veterinarian in Thabazimbi, and his<br />
laboratory staff, recently presented a lecture at one of our WRSA<br />
business chamber gatherings in Lephalale. They gave us practical<br />
training on how to do parasite analysis with our microscopes.<br />
Although it is really not a nice thing to see, it is definitely worthwhile<br />
to do your own analysis and to be hands-on about it. This is<br />
of course a brand new but very exciting field,” she says excitedly.<br />
Tania and Jan Warren, the farm manager, at Unico’s very clean slaughtering<br />
room.<br />
Tania implemented a precision operational management plan<br />
for the farm to support the veld management. She feels it is of<br />
great importance to determine a farm’s carrying capacity in respect<br />
of different feeding groups and game breeds, especially<br />
with the unpredictable rainfall that characterises the Bushveld.<br />
Hunting is essential<br />
“Many organisations are positively influenced by trophy hunters<br />
from overseas. In addition, the amount of job opportunities that<br />
are created means a lot for the country’s economy. It is also of<br />
crucial importance that we have to start marketing South African<br />
game meat to consumers because it is a truly healthy foodstuff,”<br />
she says.<br />
“I am very excited about wildlife ranching in South Africa, and<br />
I am really glad that I did not sell the farm and retired in my sea<br />
cottage years ago. I succeeded because of the grace of God and a<br />
passion for what I am doing,” says Tania.<br />
SB<br />
Issue 35 ▪ July 2013<br />
<strong>27</strong>