Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>EXEMPLA</strong> <strong>MUSICA</strong> <strong>ZELANDICA</strong><br />
GENERAL EDITOR: ALBERT CLEMENT<br />
KONINKLIJK ZEEUWSCH GENOOTSCHAP DER WETENSCHAPPEN
<strong>EXEMPLA</strong> <strong>MUSICA</strong> <strong>ZELANDICA</strong><br />
VIII<br />
JACOB CATS<br />
'KLAGENDE MAEGHDEN'<br />
MOURNING MAIDENS AND OTHER SONGS<br />
AN ANTHOLOGY<br />
EDITED BY<br />
LOUIS PETER GRIJP<br />
KONINKLIJK ZEEUWSCH GENOOTSCHAP DER WETENSCHAPPEN<br />
MIDDELBURG 2008
Michiel van Mierevelt, Portrait of Jacob Cats (1639), Rijksmuseum, Amsterdam.<br />
© KONINKLIJK ZEEUWSCH GENOOTSCHAP DER WETENSCHAPPEN<br />
KOUSTEENSEDIJK 7<br />
4331 JE MIDDELBURG, THE NETHERLANDS<br />
Email: kzgw@zeeuwsebibliotheek.nl<br />
ISBN 978-90-70534-49-3<br />
THIS EDITION WAS PUBLISHED WITH FINANCIAL SUPPORT OF<br />
STICHTING NIEUWZOUT<br />
VAN DE VELDE PUBLICATIEFONDS<br />
STICHTING G.H.G. VON BRUCKEN FOCK FONDS
CONTENTS<br />
Note by the editor<br />
Introduction<br />
vi<br />
Vll<br />
COURTSHIPS<br />
1. Schoon bloem-gewas, en edel kruyt / Beautiful blossoms and fine herbs<br />
2. Samen-sang tusschen Damon en Floride / Dialogue between Damon and Florida<br />
3. Samen-sang tusschen Hylas Wey-man, en Dorille Wout-nymphe /<br />
Dialogue between Hylas the Hunter and Dorille the Wood nymph<br />
4. Mey-liedt / May Song<br />
5. Tegenlied op het voorgaande meilied / Counter-song<br />
6. Liedt van een trouw-hatende Vryster / Song of a marriage-hating Girl<br />
7. Tegen-liedt van een trouwen-gesinde Vryster / Counter-song of a marriage-minded Girl<br />
2<br />
5<br />
8<br />
12<br />
14<br />
16<br />
20<br />
MOURNING MAIDENS<br />
8. De Maeght in de Borst getroffen, klaegt / The Maiden shot in the breast laments<br />
9. De Vryster met de Pyl in 't oir, singt (a, b) / The Girl with the arrow in her ear sings (a, b)<br />
10. Klaegh-liedt van Thamar / Lament of Tamar<br />
11. Klaegh-liedt van Dina / Lament of Dinah<br />
12. Klachte van de dochter Jephte / Lament of Jephthah 's daughter<br />
13. Klaegh-liedt van een Jonge dochter (a, b) / Lament of a young daughter (a, b)<br />
14. Klachte van Abisagh van Sunem / Lament of Abishag the Shunamite<br />
15. Klachte van de Vyf Dwase Maegden / Lament of the Five Foolish Virgins<br />
24<br />
26<br />
29<br />
32<br />
35<br />
39<br />
43<br />
48<br />
RELIGIOUS SONGS<br />
16. Gesangh uit den 42 Psalm / Hymn based on Psalm 42<br />
17. Samen-spraeck tusschen den Geestelijcken Bruydegom, en des selfs Bruydt /<br />
Dialogue between the Spiritual Bridegroom and his Bride<br />
18. Gesang voor een Krijgsman op Schiltwagt staende / Song for a soldier standing watch<br />
19. Ziel-sucht, gepast op het hoogen en vallen van de Musicq / Passions of the Soul,<br />
set to the rising and falling of the music<br />
20. Vierde Nieuw-jaers Liedt / Fourth New Year's Song<br />
54<br />
56<br />
59<br />
61<br />
63<br />
ApPENDIX: SETTINGS IN FOUR PARTS<br />
(3) Samen-sang tusschen Hylas Wey-man, en Dorille Wout-nymphe /<br />
Dialogue between Hylas the Hunter and Dorille the Wood nymph<br />
(10) Klaegh-liedt van Thamar / Lament of Tamar<br />
(14) Klachte van Abisagh van Sunem / Lament of Abishag the Shunamite<br />
(15) Klachte van de Vyf Dwase Maegden / Lament of the Five Foolish Virgins<br />
(16) Gesangh uit den 42 Psalm / Hymn based on Psalm 42<br />
(20) Vierde Nieuw-jaers Liedt / Fourth New Year's Song<br />
66<br />
67<br />
68<br />
69<br />
70<br />
71<br />
v
NOTE BY THE EDITOR<br />
Much of this edition is based on Martha van Seters' doctoral<br />
dissertation Alle de liederen van Jacob Cats (The<br />
Complete Songs of Jacob Cats, Utrecht 1990). I have chosen<br />
20 of the 65 songs that she assembled. I looked for<br />
songs whose text and melody were both attractive, avoiding<br />
multiple texts to the same melody (with the exception<br />
of a few 'counter-songs'), and I strived for a certain thematic<br />
variety. I also thought that the songs which were the<br />
most popular in his time must certainly also be included<br />
in this anthology - and those often turn out to be the most<br />
attractive songs as well. This selection is mostly very<br />
close to that of the CD Kiagende Maeghden. Liederen van<br />
Jacob Cats (Mourning Maidens: Songs by Jacob Cats) by<br />
Camerata Trajectina (Globe 2008).<br />
For this edition it is crucial to match Cats' tune-indications<br />
with melodies for which music notation has survived.<br />
Van Seters had already done much useful work for<br />
this. For songs for which Cats gave no tune-indications,<br />
melodies were found by using the Dutch Song Database<br />
of the Meertens Institute: melodies whose metrical structure<br />
and musical character match to such an extent that<br />
they can be taken as indicative of Cats' intentions.<br />
Goy ofthe Bibliotheque Nationale was so<br />
kind as to send several melodies and settings from Paris.<br />
The short editorial commentaries following the music of<br />
each song provide with the sources of the texts and<br />
melodies, together with an overview of their spread and<br />
popularity. More details about the sources, editions, contrafacta,<br />
and variants of all the texts and melodies can be<br />
found at www.liederenbank.nl.<br />
The texts are taken from the edition Aile de wercken<br />
van den Heere Jacob Cats (The Complete Works of Mr<br />
Jacob Cats) by Jan van Heekeren et ai. (Amsterdam<br />
1712). The melodies are taken from the sources listed for<br />
each song. I have added a figured bass to each melody for<br />
the use of instrumentalists who wish to accompany the<br />
songs. Sometimes this bass is taken from settings by the<br />
composer, or distilled from lute settings of the time (in<br />
which case this is listed); in other cases I wrote the bass<br />
myself. Finally I added six settings in four parts, in some<br />
cases also written by myself, and to be found in the<br />
Appendix.<br />
The thoughtful English translations in this volume<br />
are by Ruth van Baak Griffioen. The professional engraving<br />
of all music examples was taken care of by Norbert<br />
Bartelsman.<br />
Louis Peter Grijp<br />
Jacob Cats, Klagende Maeghden. Title engraving of the pirate edition Dordrecht 1633/1634 (University Library Leiden).<br />
VI
INTRODUCTION<br />
Jacob Cats (1577-1660) was one of the most widely read<br />
writers in Dutch literary history, a real peoples' writer.<br />
Dutch people often had two hefty tomes on the bookshelf:<br />
a Bible, and right next to it, the collected works of Jacob<br />
Cats. His work offered practical morality attractively<br />
packaged. When in his poetry Cats warned against the<br />
sins of the flesh, he knew what he was talking about. In<br />
his autobiography Twee-en-tachtigjarig leven (Eightytwo<br />
years of Life), he is remarkably forthcoming about<br />
his own sex life, which began already at the tender age of<br />
eleven when he was sent from his hometown of<br />
Brouwershaven in the province of Zeeland to nearby<br />
Zierikzee to go to private school. Along with Latin he<br />
learned love too, thanks to his landlady's lusty servingmaid.<br />
During his university years in Leiden, Cats ran into<br />
another maid who furnished him with a fair amount of<br />
frolicking. But the young Jacob had a dreadful shock<br />
when he was threatened with being saddled with a baby.<br />
It turned out to be a false alarm, but he had learned his<br />
lesson. And yet as a student in Orleans, and later as a<br />
lawyer in Middelburg, he was still continually mixed up<br />
with women. Only when he got married, in 1605, did he<br />
settle down. It was his beloved Elisabeth who put Jacob<br />
on the straight and narrow, and for good.<br />
Success for Cats was a breeze. As a newly minted<br />
lawyer he won an important trial for a woman accused of<br />
witchcraft - the sole accomplishment that feminists can<br />
thank him for. He earned good money from the affairs of<br />
privateers who seized Spanish ships with the approval of<br />
Zeeland's government. During the Twelve Years' Truce,<br />
when the pirate trade stood still, Cats quickly found<br />
another lucrative source of income: the draining and<br />
development of new land reclaimed from the sea. When<br />
the Truce ended he began a career as an administrator,<br />
first as a Pensionary (City Attorney) of Middelburg, then<br />
in Dordrecht (1623-1636), and finally in The Hague as<br />
Grand Pensionary (Attorney General) of the Province of<br />
Holland. This made Jacob Cats one of the most influential<br />
men in the Dutch Republic.<br />
Meanwhile he also made a name for himself as a<br />
poet. Although in his youth he had written this and that,<br />
he really only made his poetic debut after the age of forty.<br />
Two emblem-volumes of his were published in 1618,<br />
containing fine engravings which he furnished with<br />
moralistic and religious explanations. His later works<br />
were also richly illustrated, which contributed to their<br />
success. Cats' most important works, such as Houwelijck<br />
(Marriage, 1625) and Trou-ringh (Wedding Ring, 1637),<br />
deal with the morals of courtship and marriage. In these,<br />
man's superiority is God-given, although mutual love and<br />
respect form the basis of marriage<br />
Spouses must be faithful and loving, 'a man of discipline<br />
who takes care / that to his family he's no lion or<br />
bear'. The wife's task is housekeeping and childrearing.<br />
As a maiden she must be modest and shy; her honor is her<br />
most precious possession. In courtship the young man<br />
takes the initiative. Parental advice is of great importance<br />
in the choice of the right marriage partner. Parents, after<br />
all, have more insight and experience in such matters, and<br />
lovers do stupid things. The most important thing, of<br />
course, is that the girl remains a virgin until she marries.<br />
In addition, marriages between rich and poor or young<br />
and old are unacceptable; they always cause trouble.<br />
These morals were not new, but the message had<br />
never been so attractively presented. Cats was a born storyteller,<br />
who illustrated his sharp psychological and social<br />
insights as easily with examples from mythology or the<br />
Bible as from daily life in the Golden Age. Cats' predilection<br />
for proverbs also helps get his message across. He<br />
collected these in his Spiegel van den ouden ende nieuwen<br />
tijdt (Mirror of Old and Modem Times, 1632) and was<br />
also quick to offer his own wisdom in that form. 'A ripe<br />
pear you ought to pluck / ere things go badly with her<br />
luck' is an example. It sounds like an ancient adage coming<br />
from the mouth of a girl who thinks she's been waiting<br />
quite long enough for her mother's permission to<br />
marry. Her lover has hung around her door for a year and<br />
now she wants to be 'plucked'. Or, 'A horse whose hair is<br />
all gone gray / Is in no danger of running away'. This is<br />
one of the arguments that an old man brings up when he<br />
tries to convince a young bride: she does not have to<br />
worry that he will do anything rash. But the counterarguments<br />
sound like proverbs too: 'He who pisses on his<br />
boots / is past his time for primping looks'; in other<br />
words, once you're incontinent it is time to stop flirting.<br />
No matter how popular Cats was as a poet, he was<br />
savaged by critics in the nineteenth century such as<br />
Busket Huet, who wanted nothing to do with his bourgeois<br />
morality and his poetic style. This literary curse<br />
might have worked itself out by now, were it not that<br />
Cats' morals nowadays seem at the very least to strengthen<br />
gender stereotyping, not to mention that they come off<br />
as downright misogynist. But Cats can in fact be appreciated<br />
by the reader aware of cultural history who is willing<br />
to see him as a man of his time and can value him for the<br />
clever and often witty packaging of a message that few<br />
people still find relevant.<br />
In addition to prose and poems, Cats also wrote<br />
about 65 songs, spread throughout his works. Several of<br />
the songs were popular in his time. 'Floride, soo het<br />
wesen mag' (Florida, if you allow me - Song 2) was a top<br />
hit, used as a tune-indication for dozens of songs by others.<br />
'Schoon bloemgewas' (Beautiful blossoms - Song 1)<br />
was equally well loved, judging by its frequent use as a<br />
tune-indication elsewhere. Other songs we see here and<br />
there in songbooks, either the text itself, or referred to as<br />
a tune-indication, are the songs of the Marriage-Hating<br />
Girl (Song 7) and the Laments of Dinah (Song 12) and of<br />
Jephthah's daughter (Song 13). Those Laments come<br />
from Cats' Klagende Maeghden en Raet voor de selve<br />
(Mourning Maidens, with Advice for the Same, 1633), a<br />
poetry volume also containing many songs.<br />
vii
Owing to his busy life, the attorney must have entrusted<br />
the editing of the collection to his household servant<br />
Matthias Havius, who in the preface explains his master's<br />
intentions: to show from examples in times past the stupidity<br />
of young people in marriage matters, so as to help<br />
them avoid such mistakes in the future. Cats himself<br />
wrote an introductory poem in which Reason explains<br />
how much suffering could have been avoided if the youth<br />
had listened to understanding rather than their erotic<br />
impulses. On the title page we see a print showing maidens<br />
and youths kneeling before the throne of Reason.<br />
They are shot through with Cupid's arrows, whether in<br />
their eyes, their hearts, or their virginal wreaths. In the<br />
songs they tell of their misfortunes. In the Bible Cats<br />
found more mourning maidens: in addition to Dinah and<br />
Jephthah's daughter among others, he writes about<br />
Tamar, Susanah, Abishag the Shunammite, and the Five<br />
Foolish Virgins from the Parable of the Ten Virgins<br />
(Matthew 25, in which the five foolish virgins have insufficient<br />
oil for their lamps). Dinah and Tamar are raped,<br />
Susanah is falsely accused, Jephthah's daughter is literally<br />
sacrificed, Abisagh is forced to marry an impotent<br />
king, and the foolish virgins miss the wedding feast. And<br />
all this maidenly misery turns out in retrospect to have<br />
been unnecessary!<br />
With his Mourning Maidens Cats fulfilled a request<br />
from several young ladies from The Hague who wanted<br />
to sing the latest French airs but took offense at their sensual<br />
texts. They asked Cats to write 'good stuff' for these<br />
melodies. This he found in the biblical maidens, whose<br />
histories he retells in great detail, sometimes with more<br />
than twenty or thirty stanzas per song. You do not have to<br />
sing them; you can just read them, the book adds.<br />
Cats did not compose any melodies himself, but<br />
rather set his texts to melodies that were already available;<br />
in other words, his songs are contrafacta. These preexisting<br />
melodies were in some cases very popular, but<br />
Cats also chose melodies that nobody else in the Republic<br />
chose, such as 'Les mariniers n'adorent qu'un beau jour' ,<br />
'C'est un amant, ouvre la porte' and 'Jamais une Dame si<br />
belle'. The melodies 'Puisque de vivre sans aimer' and '0<br />
faux amant! 0 langue menteuresse' occur elsewhere only<br />
in the works of Cats' fellow-citizen from his Dordrecht<br />
days, the doctor Daniel Jonctys, who published love<br />
songs under the title Roselijns oochies, ontleedt<br />
(Rosalind's Eyes, Analyzed, 1639). Several of the French<br />
melodies Cats used quite a number of times, such as '0<br />
nuict, jalouse nuict', 'Puisque de vivre sans aimer', 'Fautil<br />
qu'une beaute mortelle' and '0 faux amant!' - evidently<br />
favorites of his. Cats also did use melodies from elsewhere,<br />
but far and away it is French music that he chose.<br />
As mentioned, Cats' work found an eager audience.<br />
The collection Mourning Maidens went through sixteen<br />
editions, in Dordrecht (where Cats lived when it first<br />
came out in 1633), Utrecht, and Amsterdam. The last<br />
known printing is from 1781. One might well ask whether<br />
the songs were still sung then, because after a century and<br />
a half, the melodies may well have fallen into disuse. On<br />
the other hand, in the songbook Apollo's Vastenavond-<br />
Gift (Apollo's Shrovetide Gift) of around 1750, we find<br />
the texts of various Cats songs still listed as tune-indications.<br />
That suggests that those melodies were in fact still<br />
fairly well known at that time. In fact, following the publication<br />
of Apollo's Vastenavond-Gift, Cats' songs seem<br />
actually to have risen in popularity. One song, 'Dinah's<br />
Lament', became so ingrained in the popular mind that it<br />
was thought to be an anonymous folksong. And so, scholars<br />
such as Willems, Van Vloten, and Van Duyse included<br />
it in their famous collections of old songs without realizing<br />
that they were dealing with a text by Cats.<br />
References:<br />
Berge, Domien ten, De hooggeleerde en zoetvloeiende dichter Jacob<br />
Cats (The Hague 1979).<br />
Brouwer, Wietske, 'Quinckjens en quackjens uyt te slaen, en plach<br />
geen vryster wei te staen '. De tekst-beeldrelatie in de verschillende<br />
edities van Cats' Klagende Maeghden (1633-1781) (BA thesis Art<br />
History, Amsterdam University 2007).<br />
Cats, Jacob. Aile de wercken van den Heere Jacob Cats: de laatste<br />
druk; waar in het Twee-en-tachtig jaarig leeven des dichters beneffens<br />
desselfs Slaapeloose nachten, met printverbeeldingen sijn verrijkt:<br />
nooit voor deesen soo gedrukt (Utrecht 1976; Facsimile of the edition<br />
by Jan van Heekeren [etc.], 1712).<br />
Seters, Martha van, Aile de liederen van Jacob Cats (MA thesis<br />
Musicology, Utrecht University 1990).<br />
www.liederenbank.nl<br />
View of Jacob Cat's native town<br />
Brouwershaven, c1600.<br />
Engraving 'Broversavia', coloured.<br />
Collection Zelandia Illustrata II, 1683.
Courtships
1. Schoon bloem-gewas, en edel kruyt<br />
Beautiful blossoms and fine herbs<br />
Schoon bloem - ge - was, en e - del_ kruyt Van's he - mels dau ge - voet, En<br />
6 6<br />
5<br />
wat uyt 'er aer - dell- spruyt, Gy wort van my ge - groet. Ick<br />
6 6<br />
9<br />
hier aen der hey - den_ gaen, Daer soeck ick mlJn ver - maeck, Ick<br />
6<br />
13<br />
ga op u mlJn 00 - gen slaen, En't schijnt dat ick ont - waeck.<br />
6 6<br />
Beautiful blossoms and fine herbs<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 2, p. 142. From Het Spaens Heydinnetje, a story from part 3 of's Werelts begin, midden,<br />
eynde, besloten in den trouringh met den proef-steen van den selven, 1637. Probably based on the tale of La<br />
Gitanilla from Cervantes' Novelas exemplares (according to Smilde 1938, p. 232).<br />
Melody: Oude en nieuwe Hollantse Boeren Lieties en Contredansen 2 (Amsterdam c1700), nr. 89 ('Bouree'), notated<br />
in D. Bass line added.<br />
'Schoon bloemgewas' was used as a tune-indication for a dozen other texts, printed in songbooks from 1643 to 1794.<br />
Some 18th-century fiddlers' manuscripts contain a 'Bourree schoon bloemgewas' , the melody of which matches that in<br />
the Boerenlieties. The origin of this bourree is unknown; one can assume that it comes from France.<br />
2
The naive gypsy-girl Pretiose from Cats' story Het Spaensch Heydinnetje (,The Little Spanish Heathen', from the book<br />
Den Trouringh [The Wedding Ring]), greets the flowers and plants in the woods where she lives. She feels connected to<br />
them, and wonders when her blossom will be plucked. While singing she is being watched by the noble Don Jan, who<br />
gives her an answer from within the shrubbery. A fine love will flow from this meeting, but for the moment, Pretiose is<br />
still very suspicious.<br />
Schoon bloem-gewas, en edel kruyt<br />
Van's hemels dau gevoet,<br />
En al wat uyt' er aerden spruyt,<br />
Gy wort van my gegroet.<br />
Ick koom hier aen der hey den gaen,<br />
Daer soeck ick mijn vermaeck,<br />
Ick ga op u mijn oogen slaen,<br />
En 't schijnt dat ick ontwaeck.<br />
Ick sie mijn beeW in uwe jeugt,<br />
Dat my eerst heden blijckt.<br />
Ick schep mijn lust uyt uwe vreugt,<br />
Vermidts gy my gelijckt.<br />
Uw schoone verw 2 en frissche glans<br />
Verciert het gansche velt:<br />
En, naer het seggen van de mans,3<br />
Ben ick oock soo gestelt.<br />
Maer daer is noch een ander stuck,<br />
Dat med' ons beyde raeckt;<br />
Dat is, dat ramp en ongeluck<br />
Gansch licht tot ons genaeckt.<br />
Besiet hoe ras een Bloempje sterft,<br />
En plat ter aerden sijgt:<br />
Besiet hoe licht sijn glans verderft,<br />
En dorre plecken krijgt.<br />
Besiet hoe dat een frissche roos,<br />
(Ick meyn een jonge Maegt)<br />
Een die men onder duysent koos,<br />
En al de jeugt behaegt,<br />
Besiet hoe licht een schoone blom<br />
Verliest haer eersten glans;<br />
Schoon sy was lief en wellekom<br />
By aIle jonge mans.<br />
WeI roosjens, ciersels van het velt,<br />
Kan dit alsoo geschien?<br />
En is 't met u alsoo gestelt,<br />
Soo dient'er in versien. 4<br />
Maer segh, wat kan u beter zijn<br />
Als datje wort gepluckt?<br />
Niet door een bock of gortig swijn<br />
Om soo te zijn verdruckt,<br />
Maer om te zijn een hupsche kroon,<br />
Ter eeren van de jeugt;<br />
Uw plucker tot een soete loon,<br />
Beautiful blossoms and fine herbs,<br />
Fed by heaven's dew,<br />
And all that springs from the earth,<br />
I greet you.<br />
I come here to the heath<br />
To seek my pleasure,<br />
To gaze at you,<br />
And it feels as if I'm waking up.<br />
I see my reflection in your youth,<br />
I've just realized this now;<br />
I find pleasure in your joy,<br />
Because you look like me.<br />
Your lovely colors and fresh gleam<br />
Adorn the whole field<br />
And, men say,<br />
So do 1.<br />
But there is something else<br />
That touches on both of us,<br />
Which is that disaster and misfortune<br />
So easily beset us.<br />
See how swiftly a blossom dies<br />
And sinks down flat to earth:<br />
See how easily its gleam fades<br />
And withered spots appear.<br />
See how a fresh rose,<br />
(By that I mean a young maiden)<br />
Who was chosen one out of a thousand<br />
And all the young men liked,<br />
See how easily a lovely blossom<br />
Loses her first gleam<br />
No matter how lovely and welcome<br />
She was among all the young men.<br />
Well, roses, you ornaments of the field,<br />
Can it happen that way?<br />
And if it can,<br />
Then one must try to prevent it.<br />
But what better thing can happen to you<br />
Than to be plucked?<br />
Rather than be trampled<br />
By a buck or a greedy swine.<br />
But to be a beautiful crown<br />
In honor of youth<br />
Is a sweet reward for your plucker<br />
1 spiegelbeeld<br />
2 Ideur<br />
3 mannen<br />
4 dan moet je er voor zorgen dat dat niet gebeurt<br />
3
En tot een stage vreugt.<br />
En of uw tijdt is wonder kort,<br />
Maeckt daerom geen getreur;<br />
Want schoon een frissche roos verdort,<br />
Sy houd een soeten geur.<br />
WeI nu, wy staen in eenen graet,5<br />
a ciersel van het wout!<br />
Koom, geef my doch van uwen raet<br />
Die gy voor sekerst' houd.<br />
Moet oock mijn bloempje t'sijner tijt<br />
Van iemant zijn gepluckt?<br />
Don:<br />
Ja, vrijster, sooj' 'et waerdigh zijt,<br />
En soo het u geluckt.<br />
Daer zijnder niet dan al te veel<br />
Die staegh ten toone staen,<br />
Sy bieden ons een groene steel<br />
Maer niemant wilder aen.<br />
Daer sweeft haer blat dan met den wint,<br />
Als stof gemeenlick doet:<br />
Ach 't bloempje dat geen plucker vint,<br />
Dar treet men met den voet.<br />
Pretiose:<br />
WeI hoe! wat koomt hier voor geluyt<br />
Geresen uyt het wout?<br />
My dunckt hier sit een slimme guyt<br />
Gedoken in het hout.<br />
Het mocht weI zijn de bocks-voet Pan,6<br />
Die woont hier in het groen:<br />
Dat is van outs de rechte man<br />
am vrijsters leet te doen.<br />
WeI 1incker, 7 wie gy wesen meugt,<br />
Ick bid u: weest gerust, 8<br />
Mijn bloem, mijn roem, mijn teere jeugt<br />
Is niet voor uwen lust.<br />
Ick wachte voor mijn beste pant,<br />
Tot troost van mijn verdriet,<br />
Ick wachte vry een waarder hant 9 ;<br />
Maer u en wacht ick niet.<br />
And an abiding joy.<br />
And though your time is very short,<br />
Don't grieve over this,<br />
Because even when a fresh rose fades,<br />
It holds a sweet scent.<br />
Well, we're in the same boat,<br />
You adornments of the forest!<br />
Come, give me the advice,<br />
The best that you have.<br />
Must my blosson also in its time<br />
Be plucked by someone?<br />
Don:<br />
Yes, my lovely, if you are worthy of it,<br />
And if it should happen to you.<br />
There are too many<br />
That show for very long,<br />
They offer us a green stalk<br />
But nobody wants it.<br />
Her blossom blows away with the wind,<br />
The way dust does:<br />
Oh, the blossom that find none to pluck it<br />
Is trodden underfoot.<br />
Pretiose:<br />
Well now, what sound is this<br />
That arises out of the woods?<br />
I think that some clever knave<br />
Is sitting hidden here in the forest.<br />
That must be the goat-footed Pan,<br />
Who lives here in the greenery:<br />
He's always been the one<br />
To bring harm to lovers.<br />
Well, old deceiver, no matter what you must be,<br />
I'll tell you, keep quiet;<br />
My blossom, my reputation, my tender youth<br />
And not for your enjoyment.<br />
I'm waiting for my most precious treasure<br />
To comfort my sorrow,<br />
I'm waiting for a worthier hand,<br />
But I am not waiting for you.<br />
5 wij zitten in hetzelfde schuitje<br />
6 de bosgod Pan, met bokkepoten<br />
7 bedrieger<br />
8 houd je koest<br />
9 een waardiger hand (om mij te plukken)<br />
4
2. Samen-sang tusschen Damon en Floride<br />
Dialogue between Damon and Florida<br />
n de, soo het we - sen mag, Ik koom u doen een droef ge -<br />
4<br />
klag Van mijn ver - drie - tig mm nen,<br />
Ick heb 'et u, 0 fie - re<br />
6<br />
8<br />
maegt, Vry meer als eens ge - vraegt, Maer noyt iet<br />
kon - nen wm nen.<br />
6<br />
t'Samen-sang tusschen Damon en Floride.<br />
Stemme: Ne vois tu pas, chere Phyllis?<br />
Dialogue between Damon and Florida<br />
Text: Aile de wercken 1712, vol. 1, p. 440. Appeared earlier in Klagende Maeghden 1633/34, vol 3 (By-voughsel), p.<br />
12. Cats' song text also occurs in about a dozen other songbooks, printed between 1642 and c1790.<br />
Melody (Ne vois tu pas, chere Phyllis): Den Singende Swaen (Antwerp 1664), p. 7. Bass added.<br />
This was by far Cats' most successful song. 'Floride soo het wesen mach' was used as a tune-indication for at least 60<br />
songs by others in songbooks printed from 1641 to 1762. The French melody Cats names, 'Ne vois tu pas, chere<br />
Phyllis?' is known to us only from Dutch songbooks.<br />
5
The shepherd Damon tries to seduce Florida, but she brushes him off. She has promised herself to Thyrsis. When<br />
Damon persists, she indignantly sets him straight: her 'flesh' is already sold, and he simply has to search elsewhere.<br />
Damon:<br />
Floride, soo het wesen mag, lO<br />
Ik koom u doen een droef geklag<br />
Van mijn verdrietig minnen,<br />
Ick heb' et u, 6 fiere maegt,<br />
Vry meer als eens gevraegt,<br />
Maer noyt iet konnen winnen.<br />
Floride:<br />
Wat koomt van klagen als verdriet?<br />
Uw klagen, Damon, gelt'er niet,<br />
Noch al uw listigh quelen.<br />
'k En ben niet die ick eertijts was<br />
Toen ick in 't groene gras<br />
Ging onbekommert spelen.<br />
Damon:<br />
Floride, wat is dit geseyt?<br />
Is my soo grooten druck bereyt,<br />
Dat my dit sal gebeuren?<br />
Ach! ach! toen ick eerst Thyrsis sag,<br />
Daer hy ontrent my lag,<br />
Mogt ick met reden treuren.<br />
Flo ride:<br />
J a Thyrsis, vrient, dat is de man<br />
Die my aIleen vernoegen kan,<br />
Hy is myn eygen leven.<br />
Ick hebbe laetst mijn regter-hant<br />
Hem tot een eeuwig pant,<br />
Met vrienden raet, gegeven.<br />
Damon:<br />
Ach! ach! wat voor een swaren druck,<br />
Ach! ach! wat voor een ongeluck<br />
Koomt op my neder storten!<br />
Och! och! of nu een snelle doot<br />
In desen hoogen noot<br />
Mijn leven wou verkorten!<br />
Flo ride:<br />
Ey Damon, weest soo treurig niet;<br />
Dat u gebeurt is meer geschiet,<br />
U w druck sal haest versoeten<br />
So gy maer eens een nieuwe maegt,<br />
Die uwe ziel behaegt,<br />
Uyt liefde gaet begroeten.<br />
Damon:<br />
Maer t'wijl dit alsoo is geschiedt,<br />
En weert daerom ons herders niet,<br />
Maer hoor ons liever spreken:<br />
Misschien sal u een rustig quantI I<br />
Oock met een soeten brant<br />
Een liever vier ontsteken.<br />
Damon:<br />
Florida, if you allow me,<br />
I come to you with the sorry tale<br />
Of my sad wooing;<br />
o proud maiden, I have asked you,<br />
And more than once,<br />
But I have won nothing.<br />
Florida:<br />
What else comes from sad tales but sorrow?<br />
Your complaints, Damon, count for nothing,<br />
Nor any of your crafty warbling.<br />
I'm not the same girl I was<br />
Back when I played care-free<br />
In the green grass.<br />
Damon:<br />
Florida, why do you say that?<br />
Is so much grief awaiting me,<br />
That this should happen to me?<br />
Ah! ah! when I saw Thyrsis lately,<br />
When he was near me<br />
Then I had reason to mourn.<br />
Florida:<br />
Yes, Thyrsis, friend, that is the man<br />
Who alone can make me happy,<br />
He is my life to me.<br />
I have lately given my right hand<br />
To him as eternal troth,<br />
Following good advice.<br />
Damon:<br />
Ah! ah! what a heavy blow,<br />
What misfortune<br />
Crashes down on me!<br />
Oh, now if only a quick death<br />
In this time of great need<br />
Would come and shorten my life!<br />
Florida:<br />
Oh Damon, don't be so sad,<br />
What's happening to you has happened before,<br />
Your pain shall soon be sweetened<br />
As soon as you find a new girl<br />
Who pleases you<br />
And you greet her out of love.<br />
Damon:<br />
But while this is happening<br />
Don't reject us shepherds,<br />
But listen to us speak:<br />
There may be a quiet swain<br />
That will you, with a sweet flame,<br />
Set alight into a lovely fire.<br />
10 als je het goedvindt<br />
11 jongeman<br />
6
Floride:<br />
Neen, dat en waer voor my geen eer;<br />
Een bruyt en is geen vryster meer,<br />
Sy mag geen minnaers spreken;<br />
Als eens het ja-woort is geseyt,<br />
Dan is de knoop geleyt<br />
Die noyt en is te breken.<br />
Damon:<br />
Maer of'12 er nu een schoonder quam,<br />
Of rijcker, of van hooger starn,<br />
Soud gy hem niet ontfangen?<br />
Floride:<br />
Ey swijg, ik heb mijns hertsen wensch<br />
En my en sal geen mensch<br />
N aer beter doen verlangen.<br />
Hem die ick eens mijn trouwe gaf,<br />
Dien blijf ick trouw tot aen het graf;<br />
Dus stremt uw loose treken. 13<br />
Mijn oog en sal noyt elders gaen,<br />
En ick en wil voortaen<br />
Geen linckers 14 hOOfen spreken.<br />
Damon:<br />
Zijn wy nu linckers, soete maegt?<br />
Ons praet heeft u weI eer behaegt,<br />
Waerom soo fits15 gesproken?<br />
Een woort noch eer my 't herte sluyt.<br />
Floride:<br />
Neen, neen, ick ben de bruyt;<br />
Uw praet dient afgebroken.<br />
Wanneer de liefd' eens is geset,<br />
En treet tot in het echte bedt,<br />
Mag 't oog niet elders sweven.<br />
De trou dat is een reyn verbont,<br />
Hy staet in my gegront<br />
Voor al mijn gantsche leven.<br />
En schoonder iemant anders koemt<br />
Die al de werelt schoonder noemt,<br />
Of anders wort gepresen,<br />
De ware liefd' is elders blint,<br />
Dewijl sy maer en mint<br />
Haer eerst verkoren wesen.<br />
Om my en dient niet meer gedogt,<br />
't Vleys datje siet dat is verkogt,<br />
't En kan u niet gewerden.<br />
Gy voegt u daer men vryen mag<br />
En soekt daer uw bejag;16<br />
Voor my, ick sal volherden.<br />
Florida:<br />
No, not on my honor;<br />
A bride is no longer a flirt<br />
She may not listen to lovers.<br />
Once she's given her word<br />
Then the knot is tied<br />
And may never be broken.<br />
Damon:<br />
But if one came along more handsome,<br />
Or richer, or of nobler birth,<br />
Shouldn't you then receive him?<br />
Florida:<br />
Oh hush, I have my heart's desire<br />
And nobody will ever let me want for more<br />
Would ever want for more.<br />
Him to whom I gave my word<br />
I will remain true to the grave;<br />
So cease your cunning wiles.<br />
My eye will not stray elsewhere,<br />
And from now on<br />
I will not listen to any deceivers.<br />
Damon:<br />
Are we now deceivers, sweet lass?<br />
Our talk once pleased you well--<br />
Why such a sharp answer?<br />
Let me still speak one word before my heart is shut.<br />
Florida:<br />
No, no, I am the bride.<br />
Stop talking to me.<br />
Once love is established<br />
And enters the marriage-bed,<br />
The eye may no longer rove elsewhere.<br />
Troth is a pure covenant,<br />
He can be sure of me<br />
For my entire life.<br />
Should a more handsome man come along,<br />
One whom all the world calls fairer,<br />
Or is praised in any other way,<br />
True love is blind to all others,<br />
For she loves only<br />
The one she first chose.<br />
You must no longer think of me.<br />
The flesh you see here is already sold<br />
And can never be yours.<br />
Go somewhere where your courting is welcomed<br />
And seek your prey there.<br />
For my part, I will stand fast.<br />
12 als<br />
13 listen<br />
14 bedriegers<br />
15 vinnig, bits<br />
16 ga daar maar op jacht<br />
7
3. Samen-sang tusschen Hylas Wey-man, en Dorille Wout-nymphe<br />
Dialogue between Hylas the Hunter and Dorille the Wood-nymph<br />
Zijt gy soo staeg ge - ne - gen om te Ja - gen, Soo IS 'et goet dat gy ge - dul - dig<br />
6 6 5 6<br />
4<br />
zijt. Vrient, gy en hebt geen re - den am te kia gen, Want een die<br />
6 6 5<br />
7<br />
niet al Ie tijt: Al maeckt de jagt een wey - man dick - wils<br />
6<br />
4<br />
3<br />
10<br />
Noch heeft hy vee! van SIJn ge - due - ng sweet Maer en - ckel her - ten - leet.<br />
6<br />
l' Samen-sang tusschen Hylas Wey-man, en Dorille Wout-nymphe.<br />
Stemme: Ha! que Ie ciel est contraire a ma vie.<br />
Dialogue between Hylas the Hunter and Dorille the Wood-nymph<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 1, p. 441. Appeared earlier in Klagende Maeghden 1633/34, vol. 3 (By-voughseI), p.<br />
40.<br />
Melody (Ha! que Ie ciel est contraire a ma vie) and bass: Fran90is, Sieur de Chancy, after the four-voiced setting in Airs<br />
de cour a quatre parties (Paris 1635). The melody 'Ha que Ie ciel', also known as 'Cette cruelle', was very popular in<br />
the Dutch Republic, from the end of the l630s to the end of the 18th century. Cats used the melody for three songs.<br />
8
The mythological hunter Hylas courts the wood-nymph Dorille. He lauds the hunter as husband: healthy, strong, and<br />
virile. But Dorille wonders whether all that running around is good for a man, and moreover, if he comes home worn<br />
out from hunting, he surely won't have any interest left over for his family. And worst of all: hunters take their filthy<br />
dogs with them to bed. That won't happen any more once I am married, assures Hylas. If Hylas promises to keep his<br />
hunting in bounds, then Dorille will give the matter some thought.<br />
Hylas Weyman:17<br />
WeI soete maegt, sal ick geen troost genieten?<br />
Ick heb u schier alreets een jaer gevrijt,<br />
En wie'er jaegt, of wilt bestaet 18 te schieten,<br />
Is sonder vang geprickelt van de spijt.<br />
Ick gae bynaest geduerig op de jagt,<br />
Maer als geen wilt my t'huys en werdt gebragt,<br />
My dunckt dat ick versmagt.<br />
Dorille Wout-nymphe:<br />
Zijt gy soo staeg genegen om te jagen,<br />
Soo is'et goet dat gy geduldig zijt.<br />
Vrient, gy en hebt geen reden om te klagen,<br />
Want een die jaegt en vangt niet alle tijt:<br />
Al maeckt de jagt een wey-man dickwils heet,<br />
Noch heeft hy veel van sijn geduerig sweet<br />
Maer enckel herten-Ieet.<br />
Hylas:<br />
Maer die u lieft als met geheele sinnen,<br />
En naer u jaegt met al sijn gansche kragt,<br />
Doe dien behulp en laet hem troost gewinnen,<br />
En toon dat gy een trouwen jager acht.<br />
a soo gy wist al wat een wey-man doet,<br />
Hoe vroeg hy rijst 19 en sijn beminde groet,<br />
Gy naemt een ander voet. 20<br />
Dorille:<br />
Bef niet soo hoog den lof van uwe jagers,<br />
Want na my dunckt en is 't 'er niet soo breet: 21<br />
Men houd dat volek voor regte vrouweplagers,<br />
En voor een huys maer enckel herten-Ieet;22<br />
aock voor den dag soo loopt men naer het velt,<br />
En al het huys dat wort in roer gestelt,<br />
Dat meest de vrouwen quelt.<br />
Hylas:<br />
a nymph, en laet u dat geen hinder schijnen,<br />
Maer slaet het oog op menig edel beest,<br />
Patrijs, faysant, met has en en konijnen,<br />
Die maken ons gelijck een stage feest.<br />
Wat iemant oit in velt of bosschen schiet,<br />
Wat voor een brack 23 of voor de winden 24 vliet<br />
Dat is dat ick geniet.<br />
Hylas the Hunter:<br />
Well, sweet lass, will you offer me no comfort?<br />
I've courted you for nearly a year,<br />
And he who wishes to hunt or to shoot game<br />
Is riddled with regret without a catch.<br />
I am nearly always on the hunt,<br />
But if I don't bring home game<br />
I think that I will waste away.<br />
Dorille the Wood-nymph:<br />
If you are inclined to hunt so constantly<br />
It's a good thing that you're patient,<br />
Friend, you have no reason to complain.<br />
Because one who hunts does not always catch:<br />
Even though the hunt often makes a hunter hot,<br />
Yet he does not get much from his constant sweat<br />
Besides some heartache.<br />
Hylas:<br />
But he who loves you with all his mind,<br />
And hunts you with all his might,<br />
Help him, and let him win some comfort,<br />
And show that you honor your faithful hunter.<br />
ah, if you knew what a hunter does,<br />
How early he rises and greets his beloved,<br />
You'd sing another tune.<br />
Dorille:<br />
Don't raise the praises of you hunters so high,<br />
I think it's not so great;<br />
People call hunters a true plague on women<br />
And only heartache for a house.<br />
They run to the fields before the day's begun<br />
And all the house is thrown into commotion,<br />
Which bothers women most of all.<br />
Hylas:<br />
a nymph, don't let that seem to be a hindrance to you,<br />
But rather look at many a noble beast,<br />
Partridge, pheasant, hares and rabbits,<br />
Anyone of them would make us a steady feast.<br />
What anyone shoots in the field or woods,<br />
Whatever flees from the dog and hounds<br />
That is what I enjoy.<br />
17 jager<br />
18 wil gaan<br />
19 opstaat<br />
20 dan zou je anders spreken<br />
21 zo mooi is het niet<br />
22 het brengt aIleen maar ellende in huis<br />
23 jachthond, drijfuond<br />
24 windhonden<br />
9
Dorille:<br />
Wat moogje doch in bosch of velden loopen,<br />
Tot u de ziel en al het lijf beswijckt?<br />
't Wilt datje vangt dat mogtje nutter koopen.<br />
Waer heeft de jagt een wey man oit verrijckt?<br />
T'wijl Esau gaet of in de bosschen rijt,<br />
En op de jagt verquist sijn nutten tijt,<br />
Is hy den segen quijt. 25<br />
Hylas:<br />
Maer loop en jagt die oeffent ons de leden,<br />
En doet meer nuts als eenig heylsaem kruyt;<br />
Het roert het bloet van boven tot beneden,<br />
En drijft met kragt de quade dampen uyt.<br />
Nu weetje dat een fris en wacker lijf<br />
Is wonder nut voor 't bou 26 en huys-bedrijf,<br />
En maeckt een vrugtbaer wijf.<br />
Dorille:<br />
Al wie'er jaegt en kan sich niet bedwingen,<br />
Als hy het wilt siet draven op het velt:<br />
Hy breeckt sijn jeugt met loopen, rennen, springen,<br />
Dat hem van sweet het gansche lichaem smelt;<br />
Dan komt hy t'huys vermoeyt en ongesint;27<br />
Het is hem dwars 28 al wat een ander mint,<br />
Ja wijf en echte kint.<br />
Hylas:<br />
Ey toef dog wat en laet den wey-man rusten,<br />
't Is door den slaep dat aIle leet verdwijnt:<br />
Flucx met den dag soo krijgt hy nieuwe lusten,<br />
Juyst als de Son die na de regen schijnt.<br />
Daer is geen lust in al te stagen soet;<br />
Weet dat' et al sijn beurten hebben moet<br />
Al wat de mensche doet.<br />
Dorille:<br />
Noch doe je wat daer van de vrouwen klagen:<br />
Gy neemt een hont des avonts in het bedt,<br />
Die leydt en woelt en schijnt oock dan te jagen,<br />
En brengt sijn stanck en ongedierte met.<br />
Dit vind' ick vreemt en dient te zijn geschouwt,29<br />
Want honts te zijn wanneer men is getrouwt<br />
Heeft menig man berout.<br />
Dorille:<br />
So what if you run in the woods and fields<br />
Until your soul and all your body faints?<br />
You could better have bought whatever game you catch.<br />
Where has hunting ever made a man rich?<br />
While Esau went riding in the woods<br />
And wasted his precious time,<br />
He lost his blessing. l<br />
Hylas:<br />
But running and hunting exercises our limbs<br />
And does more good than any healthy herb;<br />
It stirs the blood from head to toe,<br />
And forcefully drives the evil humors out.<br />
Now you know that a fresh and lively body<br />
Is of great use in the building and care of a house,<br />
And makes for a fruitful wife.<br />
Dorille:<br />
Anyone who hunts cannot control himself<br />
Whenever he sees wildlife trotting in the field,<br />
He wrecks his youth running, sprinting, jumping,<br />
So that his entire body melts from sweat,<br />
Then he comes home worn out and unhappy;<br />
He's cross with those that anyone else would love-<br />
Yes, his wife and child.<br />
Hylas:<br />
Hey, wait up a bit and let the hunter rest,<br />
It is through sleep that all sorrows flee:<br />
Right with the new day he gets new energy,<br />
Just as the sun shines after the rain.<br />
There's no pleasure in overly-steady sweetness;<br />
Everything takes its tum<br />
In everything a man does.<br />
Dorille:<br />
And another thing you do that women complain about:<br />
You take your dog to bed at night,<br />
Which tosses and turns as if it's still hunting,<br />
And brings its dirt and vermin with it.<br />
I find it odd, and it ought to be avoided,<br />
Because to behave like a dog once a man is married<br />
Is something many a man has regretted.<br />
25 Genesis 25:29-34. Esau, vermoeid van de jacht, verkoopt zijn<br />
eerstgeboorterecht aan zijn tweelingbroer Jakob voor een bord<br />
linzensoep.<br />
26 landbouw<br />
27 ontevreden, neerslachtig<br />
28 tot last<br />
29 vermeden<br />
Genesis 25:29-34. Esau, exhausted from the hunt, sold his<br />
birthright to his twin brother Jacob for 'a mess of pottage'.<br />
10
Hylas:<br />
Eer dat mijn hert tot minnen was genegen,<br />
Toen was mijn hont mijn alderliefste pant,<br />
Toen heeft het beest in mijnen schoot gelegen,<br />
Mits ick in 't bedt geen liever lief en vant:<br />
Maer soo mijn Godt eens gunt een echte wijf,<br />
Dan sal mijn bedt, huys, ziel, en gansche lijf<br />
Haer zijn tot tijt-verdrijf.<br />
Dorille:<br />
Woud gy alleen maer naer de reden jagen,<br />
En geensins doen gelijck de domme jeugt,<br />
Ick sou misschien u liefde konnen dragen,<br />
'k En wil geen man ontnemen sijne vreugt.<br />
WeI tot besluyt ick weet u goeden raet,<br />
Indien gy jaegt soo doet' et in de maet,<br />
En acht op uwen staet.<br />
Hylas:<br />
Before my heart inclined to love,<br />
My dog was my dearest treasure,<br />
Back then the beast lay in my lap,<br />
Because I found no better love in my bed:<br />
But as soon as my God grants me a wedded wife,<br />
Then my bed, house, soul, and whole body<br />
Will be hers at her pleasure.<br />
Dorille:<br />
If you would only hunt after reason<br />
And never behave like a silly youth,<br />
I might perhaps be able to love you,<br />
I don't want to deprive any man of his joy.<br />
In sum, I know some good advice for you,<br />
If you go hunting, then do it in moderation,<br />
And keep an eye on your state of mind.<br />
11
4. Mey-liedt<br />
May Song<br />
o schoon - ste_ die men Yin - den mag, 0 glans van on - se Lan - den, Al<br />
5<br />
ben koel - der als ick plag, Gy doeL mijn her - te bran - den. AI_<br />
4 3<br />
9<br />
IS de wm ter son - der kruyt, NocL schiet' er weI een bloem - pjen uyt.<br />
Mey-liedt,<br />
Voyse: Puis que de vivre sans aimer.<br />
May Song<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 2, p. 203. From Oude mans vryagie, from's Werelts begin, midden, eynde, besloten in<br />
den trouringh met den proef-steen van den selven, 1637.<br />
Melody (Puisque de vivre sans aimer): 't Amsteldams Minne-beeckie (Amsterdam 1645). Cats used this melody for at<br />
least five song texts. 'Puisque de vivre sans aimer' was elsewhere known only as the melody of the song 'Myn Roselijn<br />
ging op een dag' by Cats's fellow Dordrechter Daniel Jonctys (1639).<br />
12
In the story about the beautiful Rodophe from Dude mans vryagie ('Old Man's Courting', from Den Trouringh [The<br />
Wedding Ring]), Cupid accidentally hits the geezer Cassander with a love-arrow. The old man falls in love on the spot<br />
with Rodophe and organizes for her a May-festival full of singing. One of the singers presents a comic song in which<br />
an old man is encouraged to take a young lover. The singer tallies up the advantages of an older spouse: he's loving,<br />
attentive, and generous, he doesn't do anything crazy, and you're not pregnant all the time.<br />
o schoonste die men vinden mag,<br />
o glans van onse Landen,<br />
Al ben ick koelder als ick plag,<br />
Gy doet mijn herte branden.<br />
Al is de winter sonder kruyt,<br />
Noch schiet' er weI een bloempjen uyt.<br />
't Is waer, gy zijt in volle jeugt,<br />
En ick van oude jaren;<br />
Maer noyt en is men sonder vreugt,<br />
Daer twee gelieven paren.<br />
Twee herten eens in rechte min,<br />
Dat brengt gewisse vrientschap in.<br />
Wat vrijsters zijnder beter aen<br />
Als die een out man trouwen?<br />
Haer sin die wort in all's gedaen,<br />
En 't zijn de liefste vrouwen.<br />
Waer jeugt en wijsheyt t'samenpaert,<br />
Daer heeft de trou haer rechten aert.<br />
Een jongeling is bijster wilt,<br />
Hy kan schier nimmer rusten:<br />
Sijn weelig hert is noyt gestilt,<br />
En helt tot nieuwe lusten.<br />
't Is seldsaem wat een grillig bloet<br />
In jong en domme sinnen doet;<br />
Maer die sijn rijpe jaren heeft,<br />
En gaet niet elders mallen:<br />
De liefste krijgt al wat hy heeft,<br />
Hy doet haer wel-gevallen.<br />
Een paert dat nu is grijs van hayr,<br />
En heeft van hollen geen gevaer.<br />
Gebreeckt' er aen een out man iet,<br />
Vermits sijn swacke leden,<br />
Hy schenckt, hy koopt, hy 100ft, hy biet,<br />
Hy voegt hem na de reden;<br />
De liefd' heeft staeg een open hant,3D<br />
Dat is den aert van reynen brant.<br />
Gy dan, 0 schoonste die men vint,<br />
Veracht geen oude jaren;<br />
Al draegje niet geduerig kint,<br />
Gy sult te beter varen. 31<br />
Het lant by wijlen eens gebraeckt,<br />
Wort by den lant-man niet gelaeckt. 32<br />
o you most beautiful one might find,<br />
o glory of our lands,<br />
Although I am cooler than I once was,<br />
You make my heart bum<br />
And although there's no foliage in winter,<br />
Still, a flower can shoot up.<br />
It is true, you are in the fullness of youth,<br />
And I am old in years,<br />
But there's no dearth of joy<br />
When two lovers are together.<br />
Two hearts united in true love,<br />
That brings true friendship.<br />
What is better for girls<br />
Than to marry an old man?<br />
They get their way in everything<br />
And these are the sweetest-women.<br />
Where youth and wisdom are paired together,<br />
There faithfulness has her proper place.<br />
A young man is rather wild,<br />
He can hardly ever rest:<br />
His yearning heart is never satisfied,<br />
And rushes off to new pleasures.<br />
It's amazing what fitful blood<br />
Can do to young and stupid senses.<br />
But he who is ripe in years<br />
Never goes running after others:<br />
His beloved gets everything he has,<br />
He makes her happy.<br />
A horse with gray hair<br />
Is in no danger of running bolting.<br />
If there is anything lacking in an old man<br />
Because of his weak limbs,<br />
He gives gifts, he buys things, he praises you, he bargains,<br />
He listens to reason,<br />
Love always holds an open hand,<br />
That is the nature of love's pure burning.<br />
You then, oh most beautiful that one can find,<br />
Don't mistrust the elder years;<br />
When you're not constantly with child,<br />
You'll get along better anyway.<br />
The land that lies fallow once in a while<br />
Is all the more prized by the farmer.<br />
30 milde hand<br />
31 des te beter gaat het met je<br />
32 de boer prijst het bouwland dat zo nu en dan braak blijft liggen<br />
13
5. Tegenlied op het voorgaande meilied<br />
Counter-song in answer to the previous May Song<br />
Wat mach dell- dro - gert 0 - ver- gaen? Wat maelt hem m de sm - nen? Sijn<br />
5<br />
jeugt ell- vreugt die heeft ge - daen, En noch_ soo wil hy mm nen. Vrient,<br />
4 3<br />
9<br />
daer sich toont een grij - sen baert, EtL- heeft het vry - en gee - nen aert.<br />
Counter-song<br />
Text: Aile de wercken 1712, vol. 2, p. 203. From Oude mans vryagie, from's Werelts begin, midden, eynde, besloten<br />
in den trouringh met den proef-steen van den selven, 1637.<br />
Melody: as in the previous song.<br />
14
Cnemon hears the song about the geezer in love, and indignantly writes a mocking counter-song in which he calls the<br />
old man crazy. Here too the proverbs fly.<br />
Wat mach den drogert over-gaen?33<br />
Wat maelt hem in de sinnen?<br />
Sijn jeugt en vreugt die heeft gedaen,34<br />
En noch soo wil hy minnen.<br />
Vrient, daer sich toont een grijsen baert,<br />
En heeft het vryen geenen aert.<br />
Een vonckje levens, sonder meer,<br />
Dat speelt u in de leden;<br />
Ick weet, uw kracht is wonder teer,<br />
Ey, stelt u doch te vreden.<br />
Een kaers die in de pijpe brant<br />
En was noyt aerdig minne-pant.<br />
Om 't weynig koren dat u rest,<br />
Wilt gy een meulen bouwen;<br />
Blijft dieje zijt, 't is alderbest,<br />
En laet de jonckheyt trouwen.<br />
Geen mens dient out wanneer hy vrijt,<br />
Dat spel vereyscht een soeter tijt.<br />
Het minnen is maer voor de jeugt,<br />
Die past het geestig mallen;<br />
Gy, laet de jonckheyt hare vreugt,<br />
Van u en wil 't niet vallen.<br />
Het Hof en Raets-huys, lieve vrient,<br />
Is recht dat oude lieden dient.<br />
Een oudt soldaet en voegt niet weI,<br />
Hy mocht al beter rusten;<br />
En min so dient gerimpelt vel<br />
Voor groene maegde-Iusten.<br />
De Minne-god gelijckt een kint,<br />
Het dient ook jonck al wat' er mint.<br />
Een dorre steel heeft niet gemeens<br />
Met versch ontloken roosen;<br />
Al schijnt de son des winters eens,<br />
't En zijn maer korte poosen.<br />
Als iemant op sijn laersen pist,<br />
't Is tijt dat hy sijn beeltjen mist. 35<br />
What is that old bag talking about?<br />
What's gotten into his head?<br />
His youth and pleasure are over and done with<br />
And yet he stills wants to court.<br />
Friend, once you sport a grey beard,<br />
You have no business flirting.<br />
A little spark of life, nothing more,<br />
That's all your limbs have left;<br />
I know your powers are mighty weak<br />
Please, be satisfied;<br />
A candle guttering down into its holder<br />
Was never a nice love-token.<br />
For the few kernels you have left<br />
You want to build a windmill;<br />
Stick to who you are, that's for the best,<br />
And let the young do the marrying.<br />
No man should be old when he courts;<br />
That game demands a sweeter age.<br />
Loving is only for the young,<br />
Frolicsome fun befits them;<br />
You, go let the youth have their fun,<br />
It doesn't suit you.<br />
The palace and the city hall, dear friend,<br />
Those are the places the old folks belong.<br />
A soldier shouldn't be old.<br />
He's better off resting;<br />
Likewise wrinkled skin does not fit<br />
With lewd lusting after girls.<br />
The god of love looks like a child,<br />
Those who love should likewise be young.<br />
A faded stem cannot align<br />
With freshly-opened roses;<br />
And though the winter sun does shine<br />
It's only for brief poses.<br />
If you're so old your pants are pissed,<br />
It's time you gave up getting kissed.<br />
33 wat bezielt de impotente man?<br />
34 zijn voorbij<br />
35 dat hij geen liefje meer heeft<br />
15
6. Liedt van een trouw-hatende Vryster<br />
Song of a marriage-hating Girl<br />
Ons ge - speul wil en - ekel trou - wen, Wat magh't meys - Jen 0 - ver - gaen?<br />
9<br />
Sy en wil het niet ver staen Dat' et haar sou mo - gen rou - wen;<br />
17<br />
en IS geen sehroom, t'Is al bo ter tot den boom.<br />
Liedt van een trouw-hatende Vryster, het houwelijken afradende.<br />
Song of a marriage-hating Girl<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 1, p. 439. First published in Maeghden-Plicht (1618).<br />
Melody: Cats gave no tune-indication, but judging from the strophic form, he was using the extremely popular melody<br />
'Si c'est pour mon pucelage'. The version used here is from Adriaen Valerius, Nederlandtsche Gedenck-clanck<br />
(Haarlem 1626), p. 84. Bass added. Cats used the melody for four songs in all, always without a tune-indication.<br />
Cats' song text about the marriage-hating girl does not occur elsewhere, but is used several times as a tune-indication:<br />
in the Zeeusche Nachtegael (1623) by A. van der Venne for the Boertich-Liedt van Hollandts-Trijntje en Zeeuwse<br />
Leunis, twice by the Brussels poet G. van der Borcht (1641) and once in Apollo's Vastenavond-GiJt (cl750).<br />
16
A girl is annoyed that her girlfriend wants to get married, and summarizes all the disadvantages of marriage. In so doing,<br />
she directs herself primarily to men, who in any case should take the initiative in courtship. Women always cause problems,<br />
they can get all bossy on you, especially if you married for money, and think for a minute about how much money<br />
all those kids are going to cost you.<br />
Qui non litigat, coelebs est 36<br />
Ons gespeuP7 wil enckel trouwen,<br />
Wat magh 't meysjen overgaen?38<br />
Sy en wil het niet verstaen<br />
Dat' et haar sou mogen rouwen;<br />
N een, by haer en is geen schroom,<br />
't Is al boter tot den boom. 39<br />
Wat is doch het Venus-jancken?40<br />
Suchten, duchten, nacht en dagh,<br />
Geen vermaeck, als met geklagh,<br />
Hopen, vreesen, duysent rancken,41<br />
Al des liefdes pijlen zijn<br />
Drie van vreugden, ses van pijn.<br />
Jongmans, laat u niet verb linden,<br />
't Bruilofs-bed is niet soo soet<br />
Als men u gelooven doet;<br />
Gy suIt met' er daet bevinden<br />
Dat noyt man soo weI en trout<br />
Dien het niet by wijlen rout.<br />
Sooje niet en hebt ten besten,<br />
En gy neemt een kale Griet,<br />
Ach! twee naeckte dienen niet,<br />
Hoe kan hier de liefde vesten?<br />
Slappe beurse, weeken moet;<br />
Wie kan minnen sonder goet?<br />
Wilje gelt en goet bejagen,<br />
Als gy selfs niet rijck en zijt:<br />
Kleyne liefde, groot verwijt.<br />
Vrient, gy sult'et moeten dragen<br />
Dat's u op den necke trapt,42<br />
't Is haar schijve die der klapt. 43<br />
Zijt gy rijck van gelt en landen,<br />
En verkiesje dan een lief<br />
Slechs alleen tot uw gerief,<br />
Noch en zijn 't geen vaste banden,<br />
Want soo haast sy is de vrou,<br />
Springt het gekjen uyt de mou. 44<br />
Qui non litigat, coelebs est 2<br />
Our girlfriend wants to get married,<br />
What has come over that girl?<br />
She refuses to understand<br />
That she's going to regret it.<br />
No, she has no hesitations,<br />
She sees only solid butter to the bottom of the barrel.<br />
What is this chasing after women anyway?<br />
Sighing, dreading, night and day,<br />
No pleasure without misery,<br />
Hoping, fearing, a thousand pretenses,<br />
All of love's arrows come<br />
Three for joy, six for pain.<br />
Youth, don't be blinded,<br />
The bridal bed is not as sweet<br />
As people would have you think;<br />
You'll find out<br />
That no man, no matter how well he is married,<br />
Will not at some point come to grief.<br />
If you're not the mostwell off<br />
And you marry Griet the poor girl,<br />
Ah! two people both with nothing make no good pair,<br />
How can love be established then?<br />
Empty purse, listless heart;<br />
Who can love without any money?<br />
If you want money and riches<br />
If you yourself are not rich:<br />
[You'll get] small love and great reproach.<br />
Friend, you'll just have to put up with it<br />
She's got you by the collar,<br />
She's the one counting the coins.<br />
If you're rich in money and lands<br />
And then choose a sweetheart<br />
Just for your own pleasure,<br />
Still there's no guarantee,<br />
Because no sooner is she your wife<br />
Than she'll show her true colors.<br />
36 'Wie niet bekvecht is niet getrouwd.' Latijns spreekwoord, onder<br />
meer opgetekend in Erasmus, Adagia 3135 = ry.2.35.<br />
37 speelgenoot, vriendin<br />
38 wat bezielt haar?<br />
39 het (huwelijk) lijkt haar een gelukzalige toestand<br />
40 achter de vrouwen aanjagen<br />
41 kuren, aanstellerij<br />
42 op je kop geeft<br />
43 zij heeft het geld en dus de macht (schijf=geldstuk, klappen is het<br />
geluid van het neertellen van muntstukken)<br />
44 komt de aap uit de mouw, toont ze haar ware aard<br />
2 Anyone who does not argue is not married. Erasmus, Adagia<br />
3135 = ry.2.35.<br />
17
Krijgj' een schoone, duysent plagen,<br />
Duysent vreesen, alle daegh,<br />
Y der isser even graegh,<br />
Y der schijnt' et haar te vragen;<br />
Is het niet een vaste peyl:45<br />
Schoone vrouwen, trots of geyl?<br />
Komj' een leelijck wijf te trouwen,<br />
Dat is leet en anders niet,<br />
Dat is eeuwigh huys-verdriet;<br />
Maar het sal u meest berouwen,<br />
Alsje treurigh staet en kijckt,<br />
Dat uw kint de moer gelijckt.<br />
Heeft uw vrouw wat hooger sinnen<br />
Als haar spinrock of haar doeck,<br />
Straks soo grijptse na de broeck;46<br />
Dies en moogje niet beginnen,47<br />
Niet besluyten met' er daet,<br />
Of het is met haren raet.<br />
Sooj' aen eene komt te raken<br />
Niet te vroet, of niet te sneegh,48<br />
Noch en isset niet ter deegh;49<br />
Want dat maakt uw gansche saken<br />
Sonder aensien, sonder eer;<br />
Sy is maar een kint te meer.<br />
Soo uw wijf geduerigh kindert,<br />
Wat een moeyte komt'er van!<br />
Wat een hooftsweer voor de man!<br />
Y der kraam uw goetjen mindert:<br />
Kleyne kinders, noyt verlost,<br />
Groote kinders, groote kost.<br />
Gaatse langer sonder baren,<br />
Noch is 't niet, gelijck het sou,<br />
Noch is 't niet, gelijckse wou,<br />
Want gewis in korte jaren,<br />
Sal in stadt de mare staan.<br />
Dat uw dingen qualick staan.<br />
Kan uw vrouwe deftigh 50 spreken,<br />
Brengtse goede reden voort,<br />
Straks soo voertse 't hoogste woort;<br />
Kyck, wat geeftse drooge steken!<br />
't Wyf, dat kunstigh spreken kan,<br />
Is een plage voor den man.<br />
Pick a beauty--a thousand torments,<br />
A thousand fears, every day.<br />
Everybody loves her,<br />
Everybody wants something from her.<br />
Isn't it the rule:<br />
Beautiful women are either proud or lewd?<br />
If you marry an ugly woman,<br />
That is sorrow and nothing else,<br />
That makes for endless unhappiness at home,<br />
But you'll regret it the most<br />
As you sadly stand and see<br />
That your child looks like its mother.<br />
If your wife has higher aims<br />
Than her spinning wheel or her linens,<br />
Soon she'll try to wear the pants in the family;<br />
Then you can undertake nothing<br />
And you'll never be able to decide anything<br />
Without her approval.<br />
And if you come across one<br />
Who's not too wise or very smart,<br />
Then things are not right,<br />
For all your affairs will be<br />
Without prestige or honor,<br />
She's like having another child.<br />
And if your wife constantly bears children<br />
What difficulty that brings!<br />
What a headache for the husband!<br />
Every birth shrinks your fortune:<br />
Little children, work never done,<br />
Grown children, always hungry.<br />
If she goes a long time between births<br />
That's not so great either,<br />
Because it's not the way she wants it,<br />
Because within a few short years<br />
The rumors will be all over town<br />
That you're not up to the job.<br />
If your wife is an excellent speaker<br />
And converses logically<br />
Soon she'll take the upper hand,<br />
Watch her dish out the tongue-lashings!<br />
A wife who can speak fluently<br />
Is a torment to her husband.<br />
45 een regel, vaste prik<br />
46 wordt zij de baas<br />
47 niets ondememen<br />
48 niet te intelligent of bijdehand<br />
49 in orde<br />
50 voortreffelijk<br />
18
Is uw liefste sacht van wesen,<br />
Spreektse woorden honing-soet,<br />
Laffe spijs is niemant goet;<br />
Kost die bijt is meer gepresen;<br />
Is het schaepje goet van staan<br />
Y der komt' er suygen aan.<br />
Wegh dan met de minnen treken,sl<br />
Spreeckt my doch van trouwen niet,<br />
't Is al onrust wat men siet:<br />
Waarom voegt men twee gebreecken?<br />
Y der mensche, wijs of geck,<br />
Heeft genoeg aan sijn gebreck.<br />
If your beloved has a sweet character<br />
If she speaks honey-sweet words,<br />
Bland food is good for nothing,<br />
Hearty food is better for you,<br />
But if the sheep can stand up well<br />
Then everybody wants a suck.<br />
So, away with love's tricks,<br />
Don't talk to me about marriage,<br />
All you see in it is restlessness:<br />
Why put two flaws together?<br />
Every man, wise or foolish,<br />
Has enough just with his own faults.<br />
51 liefdeslisten<br />
19
7. Tegen-liedt van een trouwen-gesinde Vryster<br />
Counter-song of a marriage-minded Girl<br />
mag ons ge - spee1 be - we - gen My het trou - wen af te raen?<br />
9<br />
Neen, ick kan het niet ver staen, Want't en komt my niet ge - Ie - gen<br />
17<br />
ten mlJ - ne jeugt Son - cler vrugt_ en son - cler vreugt.<br />
Tegen-liedt van een trouwen-gesinde Vryster, het houwelijken aenradende.<br />
Counter-song of a marriage-minded Girl<br />
Text: Aile de wercken 1712, vol. 1, p. 440. Counterpart to song 6, and also first published in Maeghden-Plicht (1618).<br />
Melody: as in the previous song.<br />
Her girlfriend answers all her objections in a counter-song. If you have married a rich woman, you have a life of leisure;<br />
children are the goal of life, etc. You can be happy even with an ugly woman, because first of all in the dark you can't<br />
see that she is ugly, and moreover you won't have any trouble with rivals.<br />
Following seventeenth-century practice, the stanzas of the song and the counter-song may be sung alternately.<br />
Moriar, nisi nubere dulce est. 52<br />
Wat mag ons gespeel bewegen<br />
My het trouwen af te raen?<br />
Neen, ick kan het niet verstaen,<br />
Want 't en komt my niet gelegen<br />
Af te sly ten mijne jeugt<br />
Sonder vrugt en sonder vreugt.<br />
Moriar, nisi nubere dulce est. 3<br />
What is my girlfriend thinking<br />
To advise me against getting married?<br />
No, I just can't understand it,<br />
Because it doesn't make sense to me<br />
To waste my youth<br />
Without joy or fruitfulness.<br />
52 Seneca sr., Controversiae VI. 8,1. 'Ik mag doodvallen als<br />
trouwen niet iets heerlijks is.' Gezegd door een Vestaalse maagd<br />
die celibatair moet blijven.<br />
3 Let me die, if marriage is not sweet. Seneca sr., Controversiae<br />
VI. 8,1.<br />
20
Lieve-kosen, kinders telen,<br />
Met een onverdeylden vrient,<br />
Die ons tot een steunsel dient;<br />
Met sijn eygen maecksel spelen,<br />
En te wassen tot een stadt,53<br />
Denckt eens wat een vreugt is dat!<br />
Nu dan, stelt U 54 om te trouwen,<br />
Wie daer zijt een rap gesel,55<br />
Waerom vreesje voor gequel?<br />
Daer en is geen aert van vrouwen<br />
Die niet haer vermaeck en heeft<br />
Als men reden plaetse geefe 6<br />
Soo misschien een goet geselle,<br />
Die 't niet al te breet en gaet,<br />
Neemt een wijf naer sijnen staet,<br />
Dat hy sich te vreden stelle,<br />
Wat geeft kloekheyt om het goet?<br />
t'Samen winnen is soo soet.<br />
Soo een kalis 57 trout een rijcke,<br />
't Jan! die isser dan weI aen: 58<br />
Hy mag ledig spelen gaen,<br />
Vry wat meer als sijns gelijcke;<br />
Goet verovert met de min<br />
Is voor al een soet gewin.<br />
Soo daer een uyt reyne minne<br />
Neemt sijn minder by der hant,<br />
Dat is ja een rustig quant;59<br />
Want hy kiest sich een vriendinne<br />
Die in vrientschap overs tort,<br />
Wats' in rijckdom quam te kort.<br />
Gaet' er iemant sich verbinden<br />
Met een schoon en geestig Dier,60<br />
Is dat niet een heme1 schier?<br />
Daer en is dog niet te vinden<br />
Daer 's mans oog so lief op speelt<br />
Als op een schoon vrouwen beelt.<br />
Heeft uw lief mismaeckte leden,<br />
Waarom is u liefde flauw?<br />
's Nagts zijn alle katten grauw;<br />
Misschien heeftse beter seden,<br />
Doch is dat al mede neen<br />
Sy is dan voor u alleen.<br />
Caress one other, bear children,<br />
With an undivided friend<br />
Who serves as our support,<br />
Playing with his own creations,<br />
And growing up into a family,<br />
Think what a joy that is!<br />
Now then, get ready to marry,<br />
When there's a fine fellow.<br />
Why would your worry about troubles?<br />
There's no sort of woman<br />
Who doesn't have her pleasures<br />
If one thinks reasonably.<br />
So if perhaps a good young man<br />
Who's not especially rich<br />
Takes a wife of the same sort,<br />
Then let him be content.<br />
What does wisdom care for money?<br />
To work together for your money is sweet indeed.<br />
And if a poor man marries a rich woman,<br />
Well, then he's landed quite a catch,<br />
He can be idle and go play<br />
Quite a bit more than his equals;<br />
To win riches with love<br />
Is a gain for everyone.<br />
And if someone out of true love<br />
Takes an inferior by the hand<br />
Well, that's a generous fellow,<br />
Because he chooses in his beloved<br />
One whose friendship's bounty<br />
Makes up for what she lacks in riches.<br />
And if someone joins himself<br />
To a lovely, pleasant creature,<br />
Isn't that close to heaven?<br />
You can't find anything<br />
That a man's eye so loves to see<br />
Than the beautiful figure of a woman.<br />
Does your love have mismatched limbs?<br />
Why then is your love deflated?<br />
By night all cats look gray.<br />
Maybe she has better manners<br />
But even if she doesn't<br />
She's all yours.<br />
53 groeien tot een huisgezin<br />
54 maakje klaar<br />
55 flinke vent<br />
56 verstandig nadenkt<br />
57 onberniddeld iemand<br />
58 die heeft het goed getroffen<br />
59 vrijgevige kerel<br />
60 meisje<br />
21
Sooj' aen eene kunt geraecken<br />
Die haer saken weI verstaet,<br />
Dat is vry geen kleyne baet;<br />
Want dat stijft uw gansche saken:<br />
't Wijf dat hare pligten kan,<br />
Is een steunsel voor den man.<br />
Is uw lief niet seer geslepen,<br />
Of van sinnen wat te swack,<br />
Noch al heeft'et sijn gemack;<br />
Waerom hier doch slimme grepen?<br />
By een duyfjen sonder gal<br />
Is men meester over al.<br />
Is u wijf soo oudt van jaren<br />
Datse niet en kindert meer,<br />
En bedroeft u niet te seer;<br />
Siet! nu meugje spelen varen,<br />
t'Huys en laetje geenen last,<br />
Sonder kinders liever gast.<br />
Wort u menig Kint geboren,<br />
Daerom is' et dat men trout,<br />
En den echten acker bout,61<br />
Sonder dat is 't landt verloren;<br />
Wie geen lieve kinders heeft<br />
Weet niet waerom dat hy leeft.<br />
Is uw lief niet weI ter talen,<br />
Valt haer tonge somtijts krom,<br />
Vrient, en haetse daer niet om,<br />
't Sal haer aen geen spreken falen,<br />
Wie doch heeft' er ongemack<br />
Dat sijn wijf te weynig sprack?<br />
Isse krepel, uw beminde,<br />
Reken dat voor geen belet,<br />
Veel die prijsen 't in het bed;<br />
't Is uw by-slaep, niet uw winde,62<br />
Gy en hebtse niet getrout,<br />
Dat je met haer jagen sout.<br />
Is uw wijf van die manieren,<br />
Datse spreeckt met nors gedruys,63<br />
Siet! nu leerje binnens huys<br />
Ander lieden feylen vieren!<br />
't Is u nut dat ghy die deugt<br />
Sonder kost soo leeren meugt.<br />
Liefde weet' et al te voegen,<br />
Liefde neemt' et al voor goet,<br />
Liefde maeckt het bitter soet,<br />
Liefde doet het hert vemoegen,<br />
Liefde vint in als gerief,64<br />
Noyt en vont men leelick lief.<br />
And if you should get someone<br />
Who has a good grasp of her affairs,<br />
That is no small advantage;<br />
That'll improve all your dealings:<br />
A wife that can manage all her duties<br />
Is a support for her husband.<br />
Is your beloved not too bright,<br />
Or a little weak in the head?<br />
That too has its pleasures<br />
Why still make mean jokes about this?<br />
With a dove without gall<br />
Man is master over all.<br />
Is your wife so advanced in years<br />
That she can no longer have children?<br />
Don't be too sad about that,<br />
Look! now you can go sailing<br />
And not worry about your house,<br />
And without children you can entertain more.<br />
And if you should have many children<br />
Well, that's why people get married,<br />
And plant their marriage-field full,<br />
Otherwise the land lies fallow;<br />
He who has no loving children<br />
Does not know the purpose of life.<br />
Is your beloved slow of language,<br />
Does she sometimes get tongue-tied?<br />
Friend, don't despise her for this,<br />
She'll surely talk enough<br />
Whoever heard of someone unhappy<br />
Because his wife spoke too little?<br />
Is she crippled, your beloved<br />
Don't count that as a hindrance,<br />
That often works well in bed;<br />
She's your sleeping-companion, not your greyhound,<br />
You didn't marry her<br />
So that you could take her hunting.<br />
Is your wife the kind<br />
That speaks with a gruff voice?<br />
Look! now you'll learn at home<br />
To celebrate other peoples' faults!<br />
It's handy getting to learn that<br />
Without having to pay tuition.<br />
Love knows how to compromise<br />
Love accepts everything<br />
Love makes the bitter sweet,<br />
Love gives the heart courage,<br />
Love finds pleasure in everything,<br />
Nobody ever thought his beloved was ugly.<br />
61 daarom verbouw je gewassen op de akker van het huwelijk<br />
62 windhond<br />
63 roddelt (?)<br />
64 als je verliefd bent is alles fijn<br />
)1>
Mourning Maidens
8. De Maeght in de Borst getroffen, klaegt<br />
The Maiden shot in the breast laments<br />
WeI hoe! moet ick noch Ian - ger veyn - sen?<br />
En moet het<br />
6<br />
6<br />
5<br />
al ZIJn be - deckt Waer toe mlJn jon ge Zle - Ie streckt? _ Neen<br />
6 6 5<br />
4 q<br />
6 4 5 6<br />
10<br />
en ang - stig peyn - sen, Dient een - mael uyt te ZIJn ge-<br />
4 3<br />
6 6<br />
15<br />
11. 112.<br />
seyt, Wat my III<br />
de<br />
sen boe - sem leyt. Dient boe - sem leyt.<br />
6<br />
7<br />
q<br />
4 4<br />
De Maeght in de Borst getroffen, klaegt.<br />
Stemme: Faut i1 qu'une beaute mortelle.<br />
The Maiden shot in the breast laments<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 1, p. 447. Published earlier as the opening song of Klagende maeghden (Dordrecht<br />
1633/34), part 1, fol. C2.<br />
Melody (Faut i1 qu'une beaute mortelle) and accompaniment: A. de Boesset, Airs de cours avec la tablature de luth.<br />
Quinziesme livre (Paris 1632), fol. 12. Cats is just about the only Dutch poet who used this melody, and three times at<br />
that. Otherwise the melody is found only in Apollo's Vastenavond-GiJt (Dordrecht c 1750).<br />
The series of mourning maidens opens with a maiden whom Cupid has shot with an arrow to her breast: she is in love.<br />
For a year, a nice young man has courted her, but her mother thinks it's not her time yet. Now she has pretended long<br />
enough that she is not interested. A ripe pear must be plucked before it's too late, mother.<br />
24
WeI hoe! moet ick noch langer veynsen?<br />
En moet het noch al zijn bedeckt<br />
Waer toe mijn jonge ziele streckt?<br />
Neen, neen;<br />
en angstig peynsen,<br />
Dient eenmael uyt te zijn geseyt,66<br />
Wat my in desen boesem leyt.<br />
En waerom sou ick langer hijgen?<br />
En waerom knagen mijn gemoet<br />
Tot aen mijn innig herten-bloed?<br />
Neen, neen, 'k en wil niet langer swijgen;<br />
't En is geen schande, dat men mint,<br />
Wanneer de soete jeugt begint.<br />
Waer ick tot dertel spel genegen,<br />
Soo diend' ick des te zijn beschaemt,<br />
Vermits geen lust een maegt betaemt;<br />
Maer nu ick gae door reyne wegen,<br />
Soo mag ick seggen daer het dient,<br />
Dat ick behoef een echten vrient.<br />
God heeft in ouden tijt gesproken,<br />
De mensch en moet niet eensaam zijn, 67<br />
Neen, dat is al te grooten pijn,<br />
Als ons de jonckheyt komt bestoken.<br />
Gewis haer dient een rustig man<br />
Die hare jeugt niet temmen kan.<br />
En schoon Gods Soon is afgekomen,<br />
Sijn Leer en heeft het echte bed'<br />
Niet ingebonden, niet belet:<br />
Men heeft dit woord oock doen vernomen:<br />
Wie in sich voelt een heeten brant,<br />
Die kome tot den echten bant. 68<br />
WeI aen, ick worde met verlangen<br />
Versogt van seker jong-gesel,<br />
En siet! ick weet hy meynt het weI;<br />
Hy is door heete min bevangen,<br />
En ick (al schijn ick wonder koel)<br />
Weet oock wat ick in my gevoel.<br />
Het is nu ruym een jaer geleden,<br />
Dat hy tot my hier eerstmael quam,<br />
Dat hy tot my zijn toevlugt nam;<br />
Ick ben gevleyt, gestreelt, gebeden;<br />
't Is seker lang genoeg getoeft<br />
Voor eene die een man behoeft.<br />
WeI, moeder, let op dese saken,<br />
En dient u van den nutten tijdt,<br />
My dunckt het is genoeg gevrijt;<br />
Dus wilt doch eens een eynde maken:<br />
Een rijpe peere dient gepluckt,<br />
Eer dat het met haer qualick luckt.<br />
Well now, how long do I have to pretend?<br />
And how long do I have to keep secret<br />
What my young soul is striving for?<br />
No, no, after thinking long and hard,<br />
It needs to be said once and for all<br />
What's on my mind.<br />
And why should I keep gasping?<br />
And why should I gnaw my heart<br />
To its very depths?<br />
No, no, I will not be quiet any longer,<br />
It is no shame that people love<br />
As soon as sweet youth begins.<br />
If I were inclined to wenching,<br />
Then I would deserve to be ashamed,<br />
Since no desire suits a maiden;<br />
But I am walking on pure paths,<br />
So I may say in all decency<br />
That I need a true friend.<br />
Long ago God spoke<br />
It is not good for man to be alone,<br />
No, that is too great a pain,<br />
When youth starts to shake us up.<br />
A stable man is a good thing<br />
For a woman who can't tame her youth.<br />
And although God's Son came,<br />
His teaching did not limit or hinder<br />
Pure marriage,<br />
Yet this teaching was also given to us:<br />
He whose heart burns within him<br />
Should enter into the married state.<br />
Well then, I am being courted<br />
With longing by a certain young man,<br />
And look! I know he means well,<br />
He is enthralled by fiery love,<br />
And I (although I pretend to be very cool)<br />
Know what I feel inside too.<br />
It's been about a year now<br />
Since he first came to me,<br />
Since he sought refuge with me;<br />
I've been coaxed, flattered, urged;<br />
For someone who is in need of a man,<br />
I've certainly waited long enough.<br />
So, mother, pay attention to these things,<br />
And make use of time wisely,<br />
I think the courtship has gone on long enough,<br />
So please put an end to this:<br />
A ripe pear should be plucked<br />
Before it's too late.<br />
65 na<br />
66 uitgesproken<br />
67 Genesis 2:18.<br />
68 1 Korinthiers 7:9.<br />
25
9. De Vryster met de Pyl in 't oir, singt (a)<br />
The Girl with the arrow in her ear sings<br />
+ +<br />
Ie die hier_ tot de Re - den Met be<br />
naut -<br />
heyt<br />
6<br />
4<br />
+<br />
+<br />
ge - tre -den,_ Maeck - je weg,_ Wle_ dat - Je zijt; Want ick ben op<br />
6 6<br />
4<br />
8<br />
+<br />
ter_<br />
gron<br />
den<br />
AeIL-<br />
eeIL-<br />
6 4<br />
6<br />
11<br />
+<br />
+<br />
e - del_ hert ge - bon - den Als<br />
on sen tijt.<br />
6 7 6<br />
De Vryster met de Pyl in 't oir, singt:<br />
Stemme: Jean de Nivelle, &c.<br />
6<br />
I><br />
4<br />
The Girl with the arrow in her ear sings<br />
Text: Aile de wercken 1712, vol. 1, p. 447. Published earlier in Klagende maeghden (Dordrecht 1633/34), fol. C6.<br />
Melody: the tune-indication (Jean de Nivelle) leads to several different melodies that Cats may have known. Melody (a)<br />
is found in Oude en nieuwe Hollantse Boeren Lieties en Contredansen 12 (Amsterdam c1716), fif. 923 (key: G). This<br />
is the earliest Dutch notation of this popular French melody, referred to in tune-indications by others starting in 1639<br />
(Cats' fellow Dordrecht citizen Daniel Jonctys was the first). Cats was, thus, the first Dutch poet who used this melody.<br />
In a few French instrumental sources from the middle of the 17th century (keyboard mss. F-Psg Ms. 2350 and 2357 -<br />
1640-1650; lute ms. Mus. Ms. 21646 D-Mbs - 1620-1655), we find another melody (b), which also fits Cats' song text.<br />
This melody is given here as an alternative, from La clef des chansonniers, ou recueil des vaudevilles depuis 100 ans et<br />
plus 1 (Paris 1717), p. 140, in which it appears as 'l'air, Qu'en di-tu, Jean de Nivelle?' in C. (With thanks to Fran
9. De Vryster met de Pyl in 't oir, singt (b)<br />
The Girl with the arrow in her ear sings<br />
+ +<br />
AI-Ie die hier tot de Re - den Met be - naut - heyt komt ge - tre - den, Maeck - Je<br />
5<br />
+ +<br />
weg, wle dat zijt; Want ick ben op be - ter gron - den Aen een<br />
6 6<br />
16<br />
+<br />
e - del hert ge - bon - den Als mant van on sen tijt.<br />
6<br />
A girl falls in love with Alexis, not because he looks handsome or that he's rich, but because he can tell stories in such<br />
a good and lively way. She had never wanted to believe this, but it can really happen: Cupid shot an arrow into her ear.<br />
The maidens with arrows in the eye and in the heart who have come to Reason to lament their unlucky loves (see the<br />
title print) can just pack it up and leave: she's blissfully happy with that arrow in her ear.<br />
Alle die hier tot de Reden<br />
Met benautheyt komt getreden,<br />
Maeckje weg,69 wie datje zijt;<br />
Want ick ben op beter gronden<br />
Aen een edel hert gebonden<br />
Als iemant van onsen tijt.<br />
Groote schat, en frissche leden,<br />
En wat een mensch hier beneden,<br />
Immer schoon of aerdig vont,<br />
't Zijn alle maer beusel-saken,<br />
Sy en mogen niet genaken,70<br />
Daer men hoort een soeten mont.<br />
Een die geestig weet te spreken,<br />
Heeft al verr' de beste streken,<br />
Daer men mede vrijsters wint;<br />
Want een mont vol soete woorden<br />
Heeft in hem gewissen koorden,<br />
Daer mede men herten bint.<br />
Of Ulysses 7 ! schoon voor desen,<br />
Van geen vrou en is gepresen,<br />
All of you who approach Reason<br />
With anxiety,<br />
Go away, whoever you are,<br />
Because I'm on more secure footing<br />
Bound to a noble heart<br />
Than anyone from our time.<br />
A large fortune and a fine figure,<br />
And what people here below<br />
Always find beautiful and lovely;<br />
Those are all just trifles,<br />
They don't even come close<br />
Once you hear a sweet mouth.<br />
Someone who's a lively speaker<br />
Has far and away the best tricks,<br />
With which men win their lovers;<br />
For a mouth full of sweet words<br />
Certainly contains the cords<br />
With which one binds the heart.<br />
Although in olden times Ulysses<br />
Was not praised by any woman<br />
69 ga weg<br />
70 die dingen kunnen niet tippen aan<br />
71 Odysseus, de schrandere koning uit Homerus' epen.
Dat men schoonheyt in hem vont,<br />
Noch wist hy met geestig minnen<br />
Al de Nimphen haest te winnen,<br />
Alleen door een soeten mont.<br />
Al de blancke Zee-godinnen<br />
Quamen als met gantsche sinnen,<br />
Voegden haer benevens hem,<br />
Wie maer by den helt mogt wesen,<br />
Die hielt haer als voor genesen<br />
Om de lust van sijne stem.<br />
Als ick dit eerst hoorde seggen,<br />
Soo woud ick het wederleggen,<br />
lek en hielder geensins van;<br />
Want ick meyn dat schoone leden<br />
Sijn vry weerder aengebeden<br />
Als eene die spreken kan.72<br />
En nu siet! ick ben gevangen<br />
Niet uyt lust van roode wangen,<br />
Maer weI door een heuschen mont,<br />
Dien heb ick eens lest genoten<br />
En ben door het oir geschoten<br />
Tot in mijnes herten gront.<br />
Nu en acht ik niet met allen,<br />
Oock en heb ick geen bevallen<br />
In al wat' er schoonheyt hiet;<br />
Maer ick stel mijn selfs vermaken,<br />
Gansch en al in beter saken,<br />
Daer de Geest vermaeck geniet.<br />
Sijn niet al de schoonste menschen,<br />
Die men soude konnen wens chen<br />
In een korte stont doorsien?<br />
Wat daer iemant kan behagen<br />
Staet alleen in sinne-vlagen<br />
Van de domme jonge lien.<br />
Noyt en heeft'er mensch met reden<br />
Groote schoonheydt aengebeden,<br />
Overmits sy ligt verging;73<br />
Sy en kan aen niemant geven<br />
Dat een mensch doet vrolick leven,<br />
't Is staeg maer het eygen ding.<br />
Maer als iemant weet te spreken,<br />
Die heeft altijt soete streken,<br />
En gestaeg een nieuwen schat,<br />
Als hem maar en lust te quelen,<br />
Hoe kan het een mensch verve len ?<br />
Men wort zijnes nimmer sat.<br />
Dies soo bid' ick, wijse Reden,<br />
Geeft een ander schoone leden,<br />
Geeft een ander duysent pont,<br />
Dat is maer voor domme menschen,<br />
lek en wil niet anders wenschen<br />
Als Alexis soeten mont.<br />
For any beauty anyone saw in him,<br />
Yet he was able, with spirited loving<br />
To win nearly all the Nymphs<br />
Just with his sweet mouth.<br />
All the white sea-goddesses<br />
Came in full surrender<br />
And drew near to him,<br />
Whoever managed to get near the hero<br />
Considered herself healed,<br />
Because of the sheer enjoyment of his voice.<br />
When I first heard this said,<br />
I wanted to set it aside,<br />
And I didn't believe a word of it,<br />
For I believed that a fine figure<br />
Is much more attractive<br />
Than someone who knows how to talk.<br />
And now look! I am a prisoner<br />
Not of a desire for red cheeks<br />
But for a fine mouth<br />
Which I enjoyed recently<br />
And I was shot through the ear<br />
To the depths of my heart.<br />
Now I no longer regard, as others do,<br />
And I set no store by<br />
All that is considered beauty;<br />
But I take my pleasure<br />
Completely in better things<br />
In which the spirit is refreshed.<br />
Are not all the most handsome men<br />
That men could wish for<br />
Quickly seen through for who they really are?<br />
For the only way they can please someone<br />
Is through the mere senses<br />
Of silly youth.<br />
With good reason have people never<br />
Praised great beauty<br />
Because it fades away so easily;<br />
Beauty can give nothing<br />
That makes a man's life happy,<br />
It's good only for itself alone.<br />
But when someone knows how to speak<br />
He always has sweet tricks<br />
And always some new treasure to offer,<br />
Whenever he feels like holding forth,<br />
How could one ever get tired of it?<br />
You could never get enough.<br />
So I bid you, wise Reason,<br />
Give someone else a fine figure,<br />
Give another riches by the thousands,<br />
That is for stupid people,<br />
I want nothing other<br />
Than Alexis' sweet mouth.<br />
72 dat iemand die er goed uitziet meer succes heeft bij de meisjes<br />
dan iemand die goed kan praten<br />
73 aangezien ze gemakkelijk teloor ging<br />
28
10. Klaegh-liedt van Thamar<br />
Lament of Tamar<br />
o Ida - re son, die met uw schoon ge - sigt Komt uyt de lugt<br />
6<br />
hier op ter aer - den da len, Be - deckt voor -taen, __ _ be - deckt uw<br />
6 6 4<br />
6<br />
11<br />
suy - ver ligt, En brengt een wolck op uw ver gul - den stra<br />
len.<br />
6 6 4 3<br />
4 3<br />
Klaegh-liedt van Thamar, KonincIdicke Dochter, als sy van Ammon tegen haren danck onteert was.<br />
Stemme: Les mariniers n'adorent qu'un beau jour.<br />
Lament of Tamar, the King's daughter, after being dishonored against her will by Ammon<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 1, p. 451. First printed in Klagende maeghden (Dordrecht 1633/34), part 1, p. 65.<br />
Melody (Les mariniers n'adorent qu'un beau jour) and bass: from the four-voiced setting in Didier Ie Blanc, Airs de<br />
plusieurs musiciens sur les poesies de Ph. Desportes et autres (Paris 1582), p. 31. Cats is the only Dutch poet who used<br />
this French melody, and he used it twice.<br />
Princess Tamar, daughter of King David, is raped by her brother Ammon (II Samuel 13). Ammon, who was secretly<br />
ferociously in love with her, pretended to be ill and asked the king if Tamar could bring him something to eat. The king<br />
had sent her and Tamar had just baked cakes [modern translation: bread] for Ammon when he ordered everyone out of<br />
the room. After having seized her, he chased her away. Now she sits in sackcloth and ashes.<br />
o Idare son, die met uw schoon gesigt<br />
Komt uyt de lugt hier op ter aerden dalen,<br />
Bedeckt voortaen, bedeckt uw suyver ligt,<br />
En brengt een wolck op uw vergulde stralen.<br />
Beschijnt doch niet met uwen reynen glans<br />
Dat mijne jeugt is heden overkomen,<br />
Mijn eer mijn lof, mijn schoone maegde-krans,74<br />
Mijn roem, mijn bloem, is al-te-mael genomen.<br />
o clear son, who with your lovely face<br />
Comes from the air here to earthly vales,<br />
Cover henceforth, cover your pure light<br />
And bring a cloud over your gilded rays.<br />
Do not illumine, with your chaste splendor,<br />
What today has become of my youth,<br />
My honor, my glory, my beautiful crown of maidenhood,<br />
My reputation, my bloom, has all been taken away.<br />
74 letterlijk een bloemenkrans die meisjes om hun hoofd doen, hier<br />
te begrijpen als maagdelijkheid<br />
29
a slimme gast,75 verrnomt met loosen schijn,<br />
a boose tong, geslepen om te liegen,<br />
a borst vol list en vol beveynsde pijn,<br />
a valsche mont, wien souje niet bedriegen!<br />
Gy laegt te bedt, schier doot, gelijck het scheen;<br />
Geen kruyt of dranck en kond' uw pijn genesen,<br />
Den Koninck dagt dat u de ziel verdween,<br />
En gaf my last tot uwen dienst te wesen.<br />
Mijn vader wou, dat ick in uw gesigt<br />
Met eygen hant u soude spijse koken;<br />
Ick sloeg mijn oog op mijn bescheyde pligt,<br />
En dee gelijck mijn vader hadt gesproken.<br />
Ick, die daer was een Koninglicke maegt,<br />
Ginck als een kock u spijse toebereyden,<br />
En midts het al den Koning weI behaegt,<br />
Soo liet ick my in uwe kamer leyden.<br />
Maer als ick quam, en bragt u mijn geregt,<br />
Deed gy uw volek van stonden aen vertrecken;<br />
Ick sonder erg, en uyterrnaten slegt,76<br />
Sag noch al niet waer heen dit wilde strecken.<br />
Maer als ick quam tot aen uw ledekant,<br />
En dat ick sag gy hadt geen lust om eten,<br />
Maer spraeckt alleen van uwen geylen brant,<br />
Doen heb ick eerst van uw bedrog geweten.<br />
a slimme tong, hoe hebje doen gevleyt,<br />
am my te doen 'k en weet niet wat gelooven;<br />
a loose mont, wat hebje niet geseyt,<br />
am met gemack mijn eer te mogen rooven.<br />
Maer ick, verschrickt van soo een vuyl bejag,<br />
Sey wat ick kon, om weg te mogen raken;<br />
Maer schoon ick dee al wat ick immer mag,<br />
Gy quam 't met kragt mijn teere schoot genaken.<br />
Maer dat noyt maegt haer leven is geschiet,<br />
Stracx naer het werck,77 soo kreegje quade luymen,<br />
Een van uw volek die quaem op uw gebiedt,<br />
En dede my uw bedt en kamer ruymen.<br />
Den slimmen guyt die greep mijn bonten rock,<br />
En scheen het kleet naer hem te willen trecken.<br />
Hy beet my toe, en al in schamper jock,78<br />
Yet dat ick noyt mijn leven sal ontdecken.<br />
Ick gansch ontstelt door noch een slimmer quaet,<br />
Ging 't maegde-kleet aen hondert stucken scheuren,<br />
am dat voortaen dat suyverlick gewaet,<br />
My, nu onteert, niet meer en mag gebeuren.<br />
a scoundrel, disguised with crafty deception,<br />
a evil tongue, whetted just to lie,<br />
a breast full of cunning and full of pretended pain,<br />
a false mouth, whom would you not threaten?<br />
You lay in bed, seemingly near death;<br />
No food or drink could heal your pain,<br />
The king thought your soul was leaving you,<br />
And charged me to be at your service.<br />
My father wanted me to make, in your presence,<br />
Your food with my own hands,<br />
I fulfilled my modest duty<br />
And did just what my father had ordered.<br />
I, who was a royal maiden<br />
Went like a cook to prepare your food,<br />
And since this pleased the King<br />
I let myself be led into your chamber.<br />
But as I came, and brought you my meal,<br />
You ordered your people to leave forthwith;<br />
I, without suspicion, and naive in the extreme,<br />
Did not yet see where all this would lead.<br />
But when I came up to your bedstead,<br />
And saw that you were not interested in eating,<br />
But spoke only of your lustful burning,<br />
Only then did I understand your deceit.<br />
a crafty tongue, how you flattered me<br />
To make me believe I know not what;<br />
a wily mouth, what did you not say<br />
So as to be able easily to rob me of my honor.<br />
But I, shocked by such a vile pursuit,<br />
Said what I could, to be able to get away,<br />
But although I did all that I could<br />
You came with force near my tender womb.<br />
But what never yet befell a maid,<br />
Right after the deed was done, you fell into an evil humor<br />
And one of your people entered on your orders<br />
And drove me out of your bed and chamber.<br />
That cunning rogue grasped my colored dress<br />
And seemed to want to pull my clothes off,<br />
He told me, in a vile joke<br />
Something that I will never tell as long as I live.<br />
Totally dismayed by a still more cunning evil<br />
I ripped by maiden garment into a hundred shreds<br />
Since from now on that pure clothing<br />
Would no longer suit me, my honor undone.<br />
75 slechterik<br />
76 nai'ef<br />
77 meteen na de daad<br />
78 grap<br />
30
Al is mijn hooft tot soeten reuck gewent,<br />
Ick heb mijn hayr gestroyt met stof en assen:<br />
Geen rieckend' steen en isser meer ontrent,<br />
My kan geen reuck of ciersellanger passen.<br />
Daer gae ick heen tot spot van aIle man,<br />
Daer hoortmen 't hof van al den handel spreken,<br />
Daer lijdt mijn ziel meer alsse lijden kan,<br />
Daer schijnt mijn hert van druck te moeten breken.<br />
o Konings soon, wat heb-je nu gedaen,<br />
Gy maeckt van 't hof een poel van aIle schande,<br />
De Koning selfs die wort uw roffiaen 79<br />
En gy een boef, de slimste van den lande.<br />
'k En weet geen mont, die u niet vloecken sal,<br />
Waer oyt de faem van mijn verdriet sal komen;<br />
Gy hebt een maegt, een duyve sonder gal,<br />
Haer beste pant, haer luyster afgenomen.<br />
Och, waer het quaet geschiet door mijne schult,<br />
En ick onteert door sotte minne-vlagen,<br />
Ick sou dit leet versetten met gedult,<br />
En nemen 't op gelijck verdiende plagen.<br />
Maer als een mensch onschuldig straffe lijt,<br />
Dat gaet hem in oock boven aIle smerten:<br />
Wat my belangt, 6 maegden, wieje zijt,<br />
Ick ging hier in met onbevleckter herten.<br />
Ick dagt te gaen omtrent een siecken mensch,<br />
En dat uyt last des Koninckx, mijnen vader,<br />
Maer al dit ging nae uwen herten wensch,<br />
En siet gy wert een boef, en een verrader.<br />
Maer onse God, die in den Hemel sit,<br />
Wiens suyver oog geen vuyl en kan verdragen,<br />
Die sal uw hert, in vuylen brant verhit,<br />
Te sijner tijt, in volle maten plagen.<br />
Gy suIt my sien in uwen hoogsten noot,<br />
En dan eerst recht uw vuyle daet bepeysen,<br />
Als u de ziel, verwonnen van de doot,<br />
Met angst en schrick sal in het duyster reysen.<br />
Nog seg ick dit tot uwe snoode daet,<br />
Terwijl ick moet in staege tranen sterven,<br />
Gy sult gewis, hoe dat het immer gaet,<br />
Gy sult van God geen drooge doot verwerven.<br />
Gelijck mijn oog als gansche beeken stort,<br />
Soo sal uw bloet oock eens daer henen vlieten.<br />
o vuyle lust! uw vreugt is byster kort,<br />
Maer naer u voIgt een al te lang verdrieten.<br />
Nu Heer, gy weet, 'k en had geen dertel 80 bloet,<br />
'k En liet noyt lust mijn eerbaer hert genaken;<br />
Vermits ick hier geduerig treuren moet,<br />
Wilt my hier na voor eeuwig vrolick maken.<br />
Although my head is used to sweet scents,<br />
I strew dust and ashes into my hair:<br />
No precious stones or any such thing adorns me,<br />
No scent nor decoration befits me now.<br />
I go out and am mocked by everyone,<br />
The whole palace knows what happened,<br />
My soul is suffering more than it can bear,<br />
The burden must surely break my heart.<br />
o King's son, what have you now done,<br />
You have turned the palace into a pool of shame,<br />
The King himself has become your procurer<br />
And you a villain, the craftiest in the land.<br />
I know no mouth that shall not curse you<br />
Wherever the tale of my sorrow shall reach;<br />
You have taken from a maiden, a guileless dove,<br />
Her most precious pledge, her splendor.<br />
0, if only the evil had been my fault,<br />
And I dishonored by foolish banners of love,<br />
Then I would suffer this grief with patience,<br />
And take it as well-deserved punishment.<br />
But if someone innocent suffers punishment<br />
That causes him the greatest pain of all:<br />
As far as I am concerned, 0 maidens, whoever you are,<br />
I went in with an unsullied heart.<br />
I thought I was attending to a sick man,<br />
And that on the order of the King, my father,<br />
But all of this went the way you wanted it to,<br />
And you became a rogue, and a betrayer.<br />
But our God, who sits in heaven<br />
Whose pure eye can stand no filth,<br />
He will torment your heart, now heated with foul fire,<br />
In his own time, and to his full measure.<br />
You shall see me in your hour of utmost need<br />
And only then shall you consider your vile deed,<br />
When your soul, defeated by death,<br />
Travels into darkness with fear and trembling.<br />
I'll say still more about your wicked deed,<br />
While I must die with steady tears:<br />
God will surely not, however it my happen,<br />
Grant you a bloodless death.<br />
As my eyes flow like whole streams,<br />
So your blood shall someday flow hence.<br />
o vile lust! your joy is terribly short,<br />
But after you comes a grief that's all too long.<br />
Now Lord, you know I had no lewd blood,<br />
And I let no lust approach my honorable heart;<br />
So since I must mourn constantly here,<br />
Make me in the hereafter forever joyful.<br />
79 bordeelhouder<br />
80 geil<br />
31
11. Klaegh-liedt van Dina<br />
Lament of Dinah<br />
In - dien oyt maegt haer droe - ve klag<br />
ten Ver -<br />
4 3<br />
5<br />
te bren gen aen den dag,<br />
Ick ben het,<br />
die<br />
ge<br />
6<br />
10<br />
hee - Ie nag ten, Ick ben een maegt<br />
die kia - gen<br />
mag.<br />
6 4<br />
Klaegh-liedt van Dina, Dochter van Aerts-vader Jacob.<br />
Op de sternrne: C' est un amant, ouvre la porte.<br />
Lament of Dinah<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 1, p. 450. Published earlier in Klagende maeghden (Dordrecht 1633/34), part 1, p. 8,<br />
also on song sheet 624 in the Nijhoff Collection (1650-1750) and in two popular 18th-century songbooks, Thirsis<br />
Minnewit and 't Groot Roorns, Enkhuyzer, Alkmaarder, Edammer en Purmerender Liede-Boek, both of which were frequently<br />
reprinted. The song began a second life via J.F. Willems' Oude Vlaemsche liederen (1848) and thus ended up<br />
as an anonymous folksong in F. van Duyse's Ret oude Nederlandsche lied, vol. 3 (1908), p. 2565.<br />
Melody: the anonymous melody (C'est un amant, ouvre la porte) is from Gabriel Bataille, Airs des differents autheurs,<br />
mis en tablature de luth, vol. 2 (Paris 1609), fol. lOv. The bas in the present edition was distilled from Bataille's lute<br />
part.<br />
Cats is the only 17th-century poet who used this melody, and he used it for this song and also for 'Reys-liedt'. It is striking<br />
that only in the middle of the 18th century a few contrafacta appear on 'Indien oyt maegt haer droeve klagten' (the<br />
incipit of the Lament of Dinah), beginning with Apollo's Vastenavond-Gift (cl750).<br />
32
The biblical tale of Dinah, daughter of the patriarch Jacob, who visits a city unknown to her and there meets Prince<br />
Shechem (Genesis 34). Shechem rapes Dinah, but luckily he still wants to marry her. His father the king agrees to the<br />
wedding. But Dinah's brothers Simeon and Levi want to avenge the outrage done to their sister and they treacherously<br />
murder all the men in the city, including Shechem and his father. Dinah emerges from the ordeal broken-hearted. The<br />
moral of the story: as an unmarried woman she should not have left her parental home.<br />
Indien oyt maegt haer droeve klagten<br />
Vermogt te brengen aen den dag,<br />
Ick ben het, die geheele nagten,<br />
Ick ben een maegt die klagen mag.<br />
Ick was een bloemtje vers ontloken,<br />
Ick was een roosje noyt gepluckt,<br />
Van vrijen was my noyt gesproken;<br />
Door liefd' en was ick noyt verruckt.<br />
Ick ginck de dochters van den lande,<br />
Ick ging besien een vreemde stadt,<br />
Ey siet! daer bleef rnijn eer te pande,<br />
Eer 't yemant wist, was ick gevat.<br />
De jonge Prins, in mijn ontsteken,81<br />
Die quam aen my sijn gunste bien,<br />
Ick onbewust in hoofsche treken,82<br />
Ging met hem, om het hof te sien.<br />
De maegden, die ontrent my waren,<br />
Die gaf men vast een soeten praet,<br />
Ach! sy noch in haer domme jaren,<br />
En sien niet wat' er omrnegaet.<br />
Ick wert in stilheyt weg genomen,<br />
En ick en weet niet waer geruckt,<br />
En eer ick weder mogte komen,<br />
Soo was rnijn bloemtj' eylaes! gepluckt.<br />
Ick was bedroeft in al de sinnen;<br />
Maer hy boot my sijn regter-hant,<br />
En swoer, hy sou my eeuwig rninnen,<br />
Hy sou rnijn eeuwig zijn verpant.<br />
Dies om rnijn droefueyt af te weeren,<br />
Sont strack sijn vader uyt de stadt,<br />
En liet in echte rnijn begeeren,<br />
En biet ons eer, en groote schat.<br />
o broeders vol onwijse kueren,<br />
Die niet als bloet en vraeck en dorst,<br />
Ghy doet de stadt den doot besueren,83<br />
En in de stadt den jongen vorst.<br />
Daer leyt de vader doot geslagen,<br />
Daer leyt de sone nevens hem,<br />
If ever a maiden had reason to bring<br />
Her sorrowful lament to the light of day<br />
Then I am she, who weeps whole nights,<br />
I am the maiden who may mourn.<br />
I was a blossom freshly-opened,<br />
I was a rose never plucked,<br />
I had never been courted;<br />
Love had never enraptured me.<br />
I visited the daughters of a strange land<br />
And went to see a strange city,<br />
And lo! my honor stayed behind as a ransom,<br />
Before anyone knew, 1'd been taken.<br />
The young Prince, enflamed for me,<br />
He came to offer his favors,<br />
And I, unaware of courtly cunning,<br />
Went with him, to see the palace.<br />
The maidens who were with me<br />
Were lulled by sweet-talk,<br />
Ah! they were still young and foolish,<br />
And did not see what was happening.<br />
I was borne off silently<br />
Wrenched away, I know not where,<br />
And before I was allowed to leave,<br />
My maiden flower had, alas, been plucked.<br />
I was overwhelmed with grief,<br />
But he offered me his right hand,<br />
And swore he would love me for ever,<br />
He would be bound to me for ever.<br />
To ward off my sorrow, he<br />
Soon sent his father from the city<br />
To let him make the marriage offer to me<br />
And grant us our honor, a great gift.<br />
o brothers, full of unwise-wiles,<br />
Who thirsted only after blood and revenge,<br />
You made the city suffer death,<br />
Including the young prince of the city.<br />
There lies the father, slain<br />
There lies the son, next to him.<br />
81 die voor mij had vlam gevat<br />
82 manieren, listen<br />
83 betreuren<br />
33
Daer hoort men duysent vrouwen klagen,<br />
Maer boven al mijn droeve stem.<br />
Wat ging u aen, 0 rouwe gasten,<br />
Te komen tot soo wreeden vont,<br />
En soo geweldig aen te tasten,<br />
Die my alleen vereeren kont.<br />
Ick waere nu als Koninginne<br />
Gekroont, in Sichems hooge sae1,<br />
Ick leefde nu in echte minne,<br />
Maer gy verbrot het al-te-mael.<br />
Nu moet ick al mijn leven treuren,<br />
Gelijck een Tortel-duyfjen plag;<br />
Geen Prins, geen man, sal my gebeuren:<br />
Och waer dit nu mijn lesten dag!<br />
o bloedig sweert van wreede menschen,<br />
Waerom doch hebje mijn gespaert?<br />
Ach, nu en heb ick niet te wenschen,<br />
Als in de doot te zijn gepaert.<br />
Nu vrysters wilt dees les onthouwen,<br />
En weest geleert door mijne pijn,<br />
Quae 84 beenen, ende goede vrouwen<br />
En moeten niet uyt-huysig zijn.<br />
There one hears a thousand women mourning<br />
But above all of them, my own sad voice.<br />
What came over you, 0 rough rogues,<br />
To come to such a wrathful ruse,<br />
To strike down so violently<br />
The only one who could restore my honor.<br />
I would now have been crowned<br />
As Queen in Schechem's throne room,<br />
I would have lived now in a true marriage,<br />
But you destroyed it altogether.<br />
Now I must mourn my whole life long,<br />
As a turtle-dove complains;<br />
No prince, no husband, will ever be mine:<br />
Oh, if only this were now my final day!<br />
o bloody sword of vengeful men,<br />
Why did you spare me anwyay?<br />
Ah, now I have nothing to wish for<br />
But to be reunited with him in death.<br />
Now lovers, remember this lesson,<br />
And be instructed by my pain,<br />
Bad legs and good women<br />
Should not be found away from home.<br />
84 slechte<br />
34
12. Klachte van de dochter Jephte<br />
The Lament of Jephthah 's daughter<br />
Hoe WIS - pel - tu - ng IS het_ rat Van al - Ie din - gen_ hier be - ne<br />
6<br />
7<br />
4<br />
5<br />
Hoe den; Daer komt<br />
In haest men weet<br />
niet<br />
wat,<br />
Dat<br />
6 6<br />
9<br />
een vro - lick hert l' on - vre<br />
den,<br />
Ach!<br />
haag - ste<br />
luck,<br />
Wort<br />
6 6<br />
6<br />
4-<br />
2<br />
13<br />
en - ckel druck: Oock eer - der<br />
Ie - mant weet_ de<br />
re<br />
den.<br />
6 7<br />
6 6 6<br />
Klachte van de dochter Jephte. 85<br />
Stemme: Quitons ce fascheux point d'honneur.<br />
The Lament of Jephthah's daughter<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 1, p. 453. Published earlier in Klagende maeghden (Dordrecht 1633/34), part 1, p. 145.<br />
Also found on a song sheet printed by Van Paemel in Ghent (early in the 19th century).<br />
Melody (Quitons ce fascheux point d'honneur): C.J. Wits, Stichtelijcke bedenckinghe (Amsterdam 91694 [second edition:<br />
Enkhuizen, 1643]). Cats wrote three songs to this French melody, found nowhere else than in Wits. There were a<br />
few contrafacts on Cats' 'Klachte van de dochter Jephte,' in Drieduyms Enchuyser Ybocken (1672), and in De nieuwe<br />
vermaaklyke gaare-keuken (1746).<br />
85 van Jephta (genitief)<br />
35
The daughter of General Jephthah finds out in the flesh just how fickle her fate can be. Her father, about to battle the<br />
Ammonites, makes a solemn vow to God that if he wins he will sacrifice whatever first greets him when he returns home<br />
(Judges 11). That turns out to be his daughter, who has run out to greet him. Great is her grief when she hears what<br />
awaits her. But she masters her rebellion and decides to obey her father, no matter what. She also asks her mother to<br />
cease her protests; it is God's will.<br />
Hoe wispelturig is het rat<br />
Van aIle dingen hier beneden;<br />
Daer komt in haest men weet niet wat,<br />
Dat maeckt een vrolick hert t' onvreden,<br />
Ach! 't hoogste luck,86 Wort enckel druck:<br />
Oock eerder iemant weet de reden.<br />
Schoon dat men somtijts is verheugt,<br />
Het zijn aIleen maer korte posen;<br />
De pijn is dichte by de vreugt,<br />
De prickels by de sachte rosen,<br />
Ach! wat nu bloeyt, En lustig groeyt,<br />
Is ligt op eenen nacht vervrosen. 87<br />
Dit mag ick seggen droeve maegt,<br />
Dit mag ick heden weI betreuren;<br />
Want daer een yder over klaegt,<br />
Dat heb ick heden sien gebeuren,<br />
Ach! eer, en vreugt, En lust, en jeugt,<br />
En zijn maer roock, en slechte leuren.<br />
Het gantsche rijck dat was verblijt,<br />
Om dat de vyant was geslagen,<br />
En ick vont op dien eygen tijt<br />
Hier in het meeste wel-behagen;<br />
Mijns vader handt, Had aen het landt<br />
Dien grooten zegen opgedragen.<br />
Al wat de naem van maegden droeg,<br />
Dat wou terstont ontrent my wesen,<br />
En wie zijn oog maer op my sloeg,<br />
Die heeft mijn hoog geluck gepresen;<br />
Dies isser sanck, Met lof en danck<br />
Door al de steden opgeresen.<br />
Maer toen ick by mijn vader quam,<br />
En hem ornhelsde met verlangen,<br />
Het eerste, dat ick daer vernam,<br />
Sijn tranen op sijn droeve wangen;<br />
Hy scheurt sijn kleet, Met herten-Ieet,<br />
En staet als van de doot bevangen.<br />
Daer is mijn gantsche vreugt gestoort,<br />
Ick stont onseker wat te maken,<br />
Eylaes! ick hoor een seldsaem woort,<br />
Dat my de ziele quam te raken;<br />
My wort geseyt, Met kort bescheyt:<br />
'Gy sult de doot haest moeten smaken.<br />
How inconstant is the fate<br />
Of all things here below;<br />
Who knows what suddenly may happen<br />
That makes a joyful heart unhappy,<br />
Oh! the best fortune can at once become sorrow:<br />
Before anyone even knows the reason.<br />
Although people are sometimes happy,<br />
It is only for short times;<br />
Pain lies nearby joy,<br />
Thoms near soft roses,<br />
Ah! what now blossoms and thrives,<br />
Can easily freeze in just one night.<br />
I, sad maid, can say these things,<br />
I may very well mourn today;<br />
For what everyone laments over<br />
I have seen happen this very day.<br />
Ah! honor, and joy, and pleasure, and youth -<br />
These are but smoke, and worthless trifles.<br />
The whole kingdom rejoiced<br />
That the foe was defeated,<br />
And at that very moment I<br />
Was happiest of all;<br />
It was my father's hand who had<br />
Delivered this great victory to the land.<br />
All who bore the name of maiden<br />
Immediately wanted to be around me,<br />
And anyone's eye who fell on me,<br />
Praised my great good fortune;<br />
And so songs of praise and thanks<br />
Rose up through all the cities.<br />
But when I approached my father,<br />
And embraced him with longing,<br />
The first thing that I saw<br />
Was tears on his sorrowful cheeks;<br />
He tore his clothes with grief in his heart,<br />
And stood as one held in death's grip.<br />
All my joy was destroyed on the spot,<br />
I stood, unsure what to do,<br />
Alas! I heard strange words,<br />
That pierced my soul;<br />
In short, I was told,<br />
'You shall soon taste death.<br />
86 geluk<br />
87 bevroren<br />
36
Uw vader als hy toog in 't velt,<br />
En sag des vyants groote magten,<br />
Heeft als een kloeck en moedig helt<br />
Aldus geseyt in sijn gedagten:<br />
Wat my ontmoet, En eerst begroet,<br />
Dat sal ick God ten offer slagten.<br />
En siet, gy waert het eenig kint,<br />
Die eerst van al hem quamt te spreken;<br />
Dies is hy nu gantsch ongesint,<br />
En in den druck geheel besweken,<br />
Maer 't is te laet, 0 droeve daet!<br />
Soo hoogen woort is niet te breken.'<br />
WeI moet ick dan, ellendig mensch!<br />
In mijne teere jaren sterven?<br />
En sal mijn moeder haren wensch,<br />
Mijn soeten trouw-dag, moeten derven?<br />
o quade slag, En droeven dag!<br />
Sal niemant vreugt van my verwerven?<br />
Wat baet my nu dees schoonen kans?<br />
Wat is voor my dien grooten segen?<br />
Wat is eylaes mijns vaders glans<br />
Als tot den hemel opgestegen?<br />
Het echte bedt,88 Wort my belet,<br />
En my is maer een graf verkregen.<br />
Wat ging, eylaes! mijn vader aen,<br />
Den Heer ten offer op te dragen<br />
Die eerst hem sou te moete gaen?<br />
Ach! dat was al te vreemt te wagen,<br />
Dat was voorwaer, Een groot gevaer,<br />
Dat ick voor eeuwig moet beklagen.<br />
Dacht hy niet dat sijn eenig kint<br />
Hem eerst geluck sou komen bieden,<br />
En dat ick sneIder als de wint<br />
Sou by hem zijn voor al de lieden?<br />
Siet hoe de man, Oock feylen kan,<br />
En wat een mensche kan geschieden.<br />
Wie heeft zijn leven oit verstaen,<br />
Dat aen dat reyn en eeuwig Wesen<br />
Een maegden-offer is gedaen?<br />
Voorwaer noit mensch heeft dat gelesen.<br />
God is te goet, Geen menschen bloet<br />
Is by den Heere oit gepresen.<br />
Een nedrig hert, een reynen geest,<br />
Dat zijn al beter offeranden<br />
Als eenig mensch, of eenig beest,<br />
Die immer op een autaer branden.<br />
De groote Godt, Lieft sijn gebodt,<br />
Hy eyst die niet van menschen handen.<br />
Your father, as he took to the battlefield<br />
And saw the huge forces of the foe,<br />
As a brave and mighty hero<br />
Said in his thoughts:<br />
'Whatever I first meet and greet,<br />
I will offer to God as a sacrifice.'<br />
And see, you were the only child<br />
Who first of all came to speak to him;<br />
Now he is utterly undone,<br />
And totally collapsed under the burden,<br />
But it is too late, 0 dreadful deed!<br />
So solemn a vow cannot be broken.'<br />
And so must I, miserable woman,<br />
Then die in my tender years?<br />
And shall my mother be denied<br />
Her wish, my lovely wedding-day?<br />
o evil blow, and sorry day!<br />
Shall no-one find happiness from me?<br />
What good is this good fortune for me now?<br />
What good is this great victory for me?<br />
Why is my father's glory vanished<br />
As if up into the air?<br />
My marriage bed is denied me,<br />
And instead I will be given only a grave.<br />
Alas, what came over my father<br />
To offer up to the Lord as a sacrifice<br />
The first thing that he should meet?<br />
Ah! That was too strange a wager,<br />
That was surely a great risk<br />
Which I will mourn forever.<br />
Did he not think that his only child<br />
Would be the first to offer him congratulations,<br />
And that I, faster than the wind,<br />
Would be the first of all to greet him?<br />
See how a man can be fallible,<br />
And what can happen to someone.<br />
Who could ever understand<br />
That to the pure and eternal One<br />
A virgin was sacrificed?<br />
No man had ever read of that before.<br />
God is too good; it is not the blood of men<br />
That the Lord has ever praised.<br />
A humble heart, a pure spirit,<br />
These are the better offerings<br />
Than any man or beast<br />
That ever burned on an altar.<br />
The great God loves his Commandments,<br />
He does not demand such things from human hands.<br />
88 huwelijksbed<br />
37
Maer waerom seg ick dit en dat,<br />
En wil mijn vader schuldig maken?<br />
'k En heb het stuck niet weI gevat,<br />
En 't zijn voor my te groote saken;<br />
't Is Godes werck, N a dat ick merck,<br />
Die heeft ons' hoogmoet willen staken.<br />
Mijn moeder is nochtans gestoort,<br />
Daer zijn' er die hier onder stoken;<br />
Sy noemt dit stuck een wreede moort,<br />
En heeft hier op weI hart gesproken;<br />
Maer 't harde woort,89 Gaet efter 90 voort,<br />
't En kan by niemant zijn gebroken.<br />
Ach! 't is voor my een hart gelag,<br />
Dat ick mijn ouders hoore kijven;<br />
Dies roep ick wat ick roepen mag:<br />
'Ey moeder, laet uw schelden blijven,<br />
Ick ben bereyt, Te zijn geleyt<br />
Daer my het lichaem sal verstijven.<br />
Ach! laet doch af van dit geschil,<br />
Ick gae my tot de doot bereyden,<br />
Ick sie het is des Heeren wil,<br />
Dat ick sal uyt de werelt scheyden.<br />
Gy dan 0 Godt, Mijn eeuwig lot,<br />
Wil my in uwe ruste leyden.'<br />
Maer 't is genoeg van dit geklag,<br />
Vaert weI voor eeuwig, mijn gespelen;<br />
Gy sult op mijnen bruylofts-dag<br />
Geen soet gedigt, geen deuntje quelen.<br />
Wilt voor die vreugt, Mijn teere jeugt<br />
Aen God met uw gebedt bevelen.<br />
But why do I say this and that<br />
And make my father gUilty?<br />
I do not understand the situation,<br />
These things are too great for me;<br />
It is God's doing, and I note<br />
That he wishes to humble our pride.<br />
But my mother is disturbed<br />
And there are those who have incited her;<br />
She calls this a cruel murder,<br />
And has certainly spoken her mind;<br />
But this harsh vow will be fulfilled,<br />
And no-one is able to break it.<br />
Ah! It is a burden for my heart,<br />
That I hear my parents quarrel,<br />
So I cry out what I may cry out:<br />
'Oh mother, hold your curses,<br />
I am prepared to be led<br />
To the place where my body will stiffen.'<br />
Ah! Cease this contention,<br />
I will go prepare for my death<br />
I see that it is the Lord's will<br />
That I shall be parted from this world.<br />
Then I pray that you, 0 God, my eternal future,<br />
Will lead me into your peace.'<br />
But that's enough of this lament,<br />
Farewell for ever, my friends,<br />
Who will sing no sweet poems<br />
Or songs on my wedding-day.<br />
But instead of that joy, offer up<br />
My tender youth to God with your prayers.<br />
89 de eed<br />
90 echter<br />
38
13. Klaegh-liedt van een Jonge dochter (a)<br />
Lament of a young daughter<br />
bang_ IS_ my, lie - ve God! Wat droef - heydt komt<br />
6 4 3 6<br />
5<br />
herL be - sto - ken! Ick_ beIL ge - war - den y - ders spot, Mijn goe - de<br />
6 4 3 6<br />
11<br />
naem die IS_ ge -bra ken, Dat ick eens hiet Dat ick eens hiet mijn bes - te<br />
4 6<br />
15<br />
11.<br />
schat Wort nu een gecx - maer door de stadt. Dat ick eens hiet<br />
stadt<br />
6 6<br />
Klaegh-liedt van een Jonge dochter, t'haren onschult met een lasterlijcke rug-sprake bekladt.<br />
Stemme: Que me sont, &c. of, Cesses mortels, &c.<br />
Lament of a young daughter, whose innocence is smeared by slanderous gossip<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 1, p. 456. Published earlier in Klagende maeghden (Dordrecht 1633/34), part 2, p. 177.<br />
Melody: Cats' tune-indication 'Que me sont' written above the song could not be identified. Perhaps he meant 'Que me<br />
sert,' from the air de cour 'Que me sert i1 de soupirer' with the same strophic form. This anonymous melody is found in<br />
Gabriel Bataille, Airs de differents autheurs, mis en tablature de luth, vol. 6 (Paris 1615), from which the bass line was<br />
reconstructed in version (a) of the present edition. This melody was not otherwise used in the Netherlands. As an alternative,<br />
Cats also gives 'Cessez mortels de soupirer' by Pierre Gueclron (b), much sung in the Netherlands, and found in<br />
G. Bataille, Airs de differents autheurs, mis en tablature de luth, vol. 4 (Paris 1613).<br />
39
13. Klaegh-liedt van een Jonge dochter (b)<br />
Lament of a young daughter<br />
IS_ my, lie ve God! Wat droef - heydt<br />
6 6 6<br />
6<br />
mlJn hert be - sto - ken! Ick ben ge - wor - den y ders<br />
6 6 6 6<br />
13<br />
Mijn goe - de naem die IS __ _ ge -bro ken, Dat ick<br />
6 6 4 3<br />
20<br />
eens hiet mijn bes te schat Wort nu een gecx -maer door de stadt.<br />
6 6 6 4<br />
40
A girl complains that the whole town is gossiping about her: supposedly she slept with a man. God knows it is not true.<br />
But she suffers terribly under this slander, which everyone seems to believe. But she decides to be calm and bear the<br />
undeserved scandal nobly, to her dying day if necessary.<br />
Hoe bang is my, 0 lieve God!<br />
Wat droefheydt komt mijn hert bestoken!<br />
Ick ben geworden yders spot,<br />
Mijn goede naem die is gebroken,<br />
Dat ick eens hiet 91 mijn beste schat<br />
Wort nu een gecx-maer 92 door de stadt.<br />
Wanneer ick aen de deure stae,<br />
Of over strate koom getreden,<br />
Men wijst my schier met vingers nae,<br />
En ick en wist noyt eens de reden;<br />
Maer gister heb ick eerst verstaen,<br />
Waerom my smaet wert aengedaen.<br />
Daer wort gemompelt over-aI,<br />
Dat ick mijn eer heb laten rooven,<br />
En siet! het schendig ongeval<br />
Dat wil men over-al gelooven,<br />
Het schijnt men weet het gansch bescheyt,93<br />
En 't wort' er klaerlijck by geseyt.<br />
o valsche tongen, vol fenijn,<br />
Waer uyt hebt gy dit gif gesogen?<br />
't Is sonder daet, en sonder schijn,<br />
Al wat op my is uytgespogen.<br />
o klappers, wie gy wesen meught,<br />
Gy schent den glans van mijne jeugt.<br />
Eylaes! wat is eenjonge maegt,<br />
Als sy, gegeesselt van de tongen,<br />
Wort door een boos en klap94 geplaegt,<br />
En in haer goeden naem be sprong en ?<br />
Al is haer eere niet gerooft,<br />
Noch wort het quaetste weI gelooft.<br />
Maer gy, 0 God, die 't al doorsiet,<br />
Die hert en nieren komt doorgronden,<br />
Gy weet dat noyt en is geschiet<br />
Al wat de vuyle laster-monden<br />
Gaen stroyen door het gansche lant,<br />
Tot nadeel van mijn beste pant.<br />
Gy weet dat ick onschuldigh ben,<br />
En noyt de schennis heb bedreven;<br />
Gy weet dat ick geen man en ken,<br />
Dien ick mijn eer heb wech gegeven;<br />
Gy weet dat ik een reyne schoot<br />
Beware voor mijn bed-genoot.<br />
Dear God, how afraid I am!<br />
What sorrow assails my heart!<br />
I have become a mockery to all,<br />
My good name is ruined,<br />
That which was my highest treasure<br />
Has become the butt of the city's jokes.<br />
When I stand at the door<br />
Or walk the streets<br />
People soon point their fingers at me,<br />
And I never knew the reason;<br />
But yesterday I understood for the first time,<br />
Why I was being tormented like this.<br />
Everywhere people were muttering<br />
That I had let my honor be stolen,<br />
And see! the slanderous gossip<br />
Is what everybody always wants to believe,<br />
It seems that everyone knows the whole story,<br />
And they're eager to pass it on.<br />
o false tongues, filled with venom,<br />
Where did you suck up this poison?<br />
No deed nor even appearance lies behind<br />
All that is spewed against me.<br />
o gossipers, whoever you may be,<br />
You have ripped the shine off my youth.<br />
Alas, what becomes of a young girl<br />
If she, surrounded by wagging tongues<br />
Is tormented with a false rumor<br />
And her good name is pounced upon?<br />
Even if her honor has not been snatched,<br />
Still, people believe the worst about her.<br />
But you, 0 God, who sees all,<br />
Who tries the heart and soul,<br />
You know that nothing ever happened<br />
That those foul slander-mouths<br />
Go strewing all over the place,<br />
To sully my greatest treasure.<br />
You know that I am innocent<br />
And have never fornicated;<br />
You know that I know no man<br />
To whom I have given away my honor;<br />
You know that I am keeping myself<br />
Pure for my future bed-partner.<br />
91 beschouwde ais<br />
92 voorwerp van aigemene spot<br />
93 het hele verhaal<br />
94 roddel<br />
41
Geef dat gelijck een dageraet<br />
Mijn onschult sich magh openbaren,<br />
En dat mijn leven met'er daet<br />
Mijn eerbaer herte magh verklaren;<br />
Op dat ick eens ter rechter tijt<br />
Van schande mochte sijn bevrijt.<br />
Ick sal terwijl in droeve pijn<br />
Tot u, mijn Godt, geduerigh schreyen;<br />
Ick sal den Reere stille zijn,95<br />
Want sijnen troost wil ick verbeyen;<br />
Ret ancker van een reyn gemoet<br />
Is staegh (maer hier ten hoogsten) goet.<br />
Doch soo gy des al niet-te-min<br />
Mijn ziel door schande wilt beproeven,<br />
Soo stort my uwen zegen in<br />
En laet my niet te seer bedroeven,<br />
Maer stijft mijn herte met gedult,<br />
Dat ick magh lijden sonder schult.<br />
Ick weet, hier namaels komt een tijt,<br />
Dan suIt gy, Reer, eens rechter wesen,<br />
En niet de tong vol wrange spijt,<br />
Die tegens my nu is geresen;<br />
Dan sal het komen aen den dagh<br />
Al wat' er oyt in 't duyster lagh.<br />
Maer gy vergeeft 't hem, die het doet,<br />
En geeft hem voortaen beter sinnen,<br />
En, soo ick hier nu lijden moet,<br />
Soo laet my namaels troost gewinnen;<br />
Dit hoop ick, Reer, dit stel ick vast,<br />
En daer op draegh ick desen last.<br />
Let that truth dawn<br />
So that my innocence may be revealed,<br />
So that the honest deeds of my life<br />
May declare my honest heart.<br />
So that at the proper time<br />
I may be freed from scandal.<br />
Meanwhile, in great pain<br />
I will constantly cry to you, my God,<br />
I will trust the Lord,<br />
For I will await his comfort;<br />
The anchor of a clean conscience<br />
Is always good, but here, the best of all.<br />
But if nevertheless you<br />
Wish to try my soul through scandal,<br />
Then send me your blessing<br />
And let me not grieve too much,<br />
But grant my heart patience,<br />
That I may suffer without guilt.<br />
I know that someday comes a time<br />
When you, 0 Lord, will be my judge,<br />
And not the tongue full of cruel spite<br />
That is now risen against me;<br />
Then everything shall see the light of day<br />
That once lay in darkness.<br />
But forgive him who does this,<br />
And give him better judgment henceforth,<br />
And, though I must suffer here and now,<br />
Let me someday garner comfort;<br />
This is my hope, Lord, I cling to it,<br />
And with that I can bear this burden.<br />
95 berusten en betrouwen<br />
42
14. Klachte van Ahisagh van Sunem<br />
Lament of Abishag the Shunamite<br />
o<br />
lis - tig<br />
hof! 6 win - ekel van ge - bre - ken!<br />
o<br />
hoo - ge<br />
6<br />
6<br />
van<br />
al - Ie slim - me stre - ken! o poel van<br />
on - ge - luck!<br />
6<br />
11<br />
Oeh,<br />
waer iek nog ge - lijek iek eer - tijts plag,<br />
Doen iek mIJn<br />
6<br />
16<br />
III ha - re vry - heyt sag, Soo waer iek<br />
buy - ten<br />
druek.<br />
6<br />
4 3<br />
Klachte van Abisagh van Sunem, op de doot van Adonia, 's Koninks Davids Sone.<br />
Stemme: 0 faux amant! 0 langue menteuresse!<br />
Lament of Abishag the Shunamite, on the death of Adonijah, the son of King David<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 1, p. 451. Earlier printed in Klagende maeghden (Dordrecht 1633/34), part 1, p. 105.<br />
Melody (0 faux amant! 0 langue menteuresse!): Chardavoine, Le recueil des plus belles et exellentes chansons enforme<br />
de voix de ville (Parijs 1576). Bass line added. Cats wrote no less than four songs to this melody, which otherwise was<br />
used only by Daniel Jonctys (Roselijns Oochies, Dordrecht 1639).<br />
43
The simple but beautiful Abishag is chosen to warm the bed of the aged King David (I Kings 1). For this she must give<br />
up her beloved, to her great regret. The king is no longer up for sex. When the king dies, Abishag is at once both widow<br />
and virgin. Luckily, Prince Adonijah wants to marry her. But this gets complicated. The new king, Solomon, mistrusts<br />
his brother Adonijah, who had earlier tried to seize power. When he hears that Adonijah wants to marry Abishag, he is<br />
furious and has Adonijah killed. Now Abishag is the widow of two princes, and what is worse, Solomon forbids anyone<br />
to marry her, on pain of death - or so Cats has Abishag tell it.<br />
o listig hof! 0 winckel van gebreken !96<br />
o hooge school van aIle slimme 97 streken!<br />
o poel van ongeluck!<br />
Och, waer ick nog gelijck ick eertijts plag,<br />
Doen ick mijn jeugt in hare vryheyt sag,<br />
Soo waer ick buy ten druck.<br />
Ick was een maegt in stilheyt op-getogen,<br />
Ick had de tugt uyt 's moeders borst gesogen,<br />
Ick had een reyne jeugt;<br />
Mijn vaderlant dat was eene kleyne stadt,<br />
Die niet veel naems, maer weynig luyster had,<br />
Maer efter 98 soete vreugt.<br />
Ick leefde daer by heusche jonge lieden,<br />
Die my haer gunst en trouwe quamen bieden,<br />
En dat in ware daet,<br />
Daer was alree een geestig jongeling,<br />
Aen wien mijn ziel met volle sinnen hing,<br />
En al met vrienden raet.<br />
Maer siet, mijn glans, mijn jeugt, mijn frisse leden,<br />
By al het volek als wond'ren aengebeden,<br />
Sijn oorsaeck onser pijn.<br />
Och had ick noyt in schoonheyt uyt-gemuyt!99<br />
Ick ware nu, ick waer een lieve bruyt,<br />
En wat ick wensch te zijn.<br />
Maer hoort doch eens wat dat' er kan gebeuren,<br />
Hoort wat mijn vrient te voren dede treuren,<br />
En wat hy noch beklaegt:<br />
Israels vorst, nu out en wonder swack,<br />
Nu slegts aIleen genegen tot gemack,<br />
Die sogt een jonge maegt;<br />
Niet die hem mogt omhelsen in haer armen,<br />
Maer die hem slegts de voeten mogt verwarmen,<br />
Wanneer de nacht genaeckt,<br />
Dit wert terstont gemelt aen aIle kant;<br />
Dies zijnder strax door al het gantsche lant<br />
Veel boden uyt gemaeckt.<br />
Men sogt in ernst in vlecken en in steden<br />
De soetste mont, de best gemaeckte leden,<br />
Die eenig mensch geniet;<br />
Maer ick en had mijn !even noyt gedagt<br />
Oh deceitful palace, oh store of sin!<br />
Oh university of all crafty wiles!<br />
Oh pool of misfortune!<br />
Oh, if only I were just as I once was,<br />
When I had the freedom of my youth<br />
Then I would bear no burden.<br />
I was a maiden brought up in quietude,<br />
I suckled discipline at my mother's breast,<br />
I had a pure childhood;<br />
My fatherland was a small city,<br />
With not much of a name or reputation,<br />
But it did have sweet joy.<br />
I lived there with kindly young folk<br />
Who offered me their favor and trust,<br />
In word and in deed,<br />
And there was a spirited young man<br />
On whom my soul hung with all my mind,<br />
And all of this with friendly counsel.<br />
But see, my glory, my youth, my lovely limbs,<br />
Praised as wonders by all the people,<br />
Are the cause of my pain.<br />
Oh, if only I had never been so beautiful!<br />
Then I would now have been a lovely bride,<br />
Which is what I want to be.<br />
But listen to what can happen<br />
Listen to what made my former lover mourn,<br />
And what he still laments.<br />
Israel's king, now old and very weak,<br />
Now inclined only to comfort<br />
Sought a young maiden,<br />
Not that he might hold in his arms,<br />
But just so she could warm his feet,<br />
When night approached.<br />
This was forthwith announced near and far,<br />
And soon many messengers<br />
Were sent throughout the land.<br />
Men searched earnestly in countryside and towns<br />
The sweetest mouth, the finest limbs,<br />
That anyone ever enjoyed;<br />
But I had never in my life<br />
96 plaats van slechtheid<br />
97 slechte<br />
98 toch<br />
99 uitgeblonken<br />
44
Dat in het spel ick stont te zijn gebragt,<br />
'k En had dien hoogmoet niet.<br />
Maer even-weI ick wert'er toe-gekoren;<br />
Dies heeft mijn vrient sijn beste pant verloren,<br />
En ick mijn tweede ziel.<br />
Ick wert in haest den Koning toegebragt,<br />
Daer vont ick niet als trots en hoofschen pragt,<br />
En niet dat my beviel.<br />
Ick kreeg ('t is waer) gout, peerels, schoone ringen,<br />
En volle wensch van aIle moye dingen.<br />
Ick woond' in's Konings sael;<br />
Maer siet den vrient, dien ick van herte min,<br />
En die my kleeft tot aen mijn diepste sin,<br />
Die mis ick al-te-mael.<br />
Wat kan nu goet of schoone peerels geven,<br />
Nadien ick moet aldus geduerig leven,<br />
Een leven sonder lust?<br />
Ick ben een slaef oock midden in de pragt,<br />
Ick ben een slaef oock midden in der nagt,<br />
Ick leve sonder rust.<br />
Als ick somwijl my wil tot slapen setten,<br />
Des Konings dienst die komt' et my beletten;<br />
Dies lijd' ick staege pijn.<br />
Ick vind in 't bed een out en quellig man,<br />
Die geen vermaeck of sprake lijden kan,<br />
Hoe kan ick vrolick zijn?<br />
'k En ben niet geyl, 'k en sal 't oock nimmer wesen;<br />
Maer dus te zijn en heb ick noyt gepresen,<br />
Noch oock mijn gansch geslagt.<br />
Een aerdig kint de vrugt van mijne jeugt,<br />
Mijns vaders wensch en mijnes moeders vreugt,<br />
Dat wort van my verwagt.<br />
Maer siet de Vorst verlaet dit droevig leven;<br />
Dies ben ick weeuw' , en efter maegt gebleven;<br />
Daer sit ick in de rou;<br />
Maer siet een fray, een jong, een moedig Vorst<br />
Die toont dat hy na mijne schoonheyt dorst,<br />
En biet my sijne trou.<br />
Dit heeft mijn leet ten vollen weg-genomen:<br />
Ick docht ick was tot mijne wensch gekomen.<br />
Maer wat een vreemde slag!<br />
Ach, doen de Prins dit houwelick versogt,<br />
Hy wordt gedoot en om den hals gebrogt,<br />
En al op eenen dag.<br />
Maer hoort doch wie dit onheyl heeft bedreven:<br />
Sijn broeder selfs die bragt hem om het leven,<br />
o fellen overmoet!<br />
Hy die het Rijck sijn broeder onder nam,lOO<br />
Thought to be pulled into that game,<br />
And did not have that kind of pride.<br />
But I was chosen anyway,<br />
And so my friend lost his highest treausre,<br />
And I my second soul.<br />
I was quickly brought to the king,<br />
Where I found nothing but pride and courtly finery,<br />
And nothing that pleased me.<br />
It's true I was given gold, pearls, beautiful rings,<br />
A full measure of all sorts of pretty things.<br />
I lived in the King's chamber.<br />
But my friend, whom I love so dearly,<br />
And who touches me to the core of my being,<br />
I miss him completely.<br />
What can goods or pretty pearls give me<br />
If I must always live<br />
A life without pleasure?<br />
I am a slave in the middle of finery,<br />
I am a slave in the middle of the night,<br />
I live without peace.<br />
If I sometimes want to go to sleep,<br />
The king's service hinders me;<br />
So I suffer constant pain.<br />
In bed I find an old and cranky man,<br />
Who can't take any pleasure or conversation;<br />
How can I be happy?<br />
I am not lusty, and I never shall be,<br />
Nor have I ever praised such a way of being,<br />
Neither I nor my whole family.<br />
To be a pleasant child in the fruit of my youth,<br />
My father's wish and my mother's joy,<br />
That was what was expected of me.<br />
But then, the King left this dreary life,<br />
And so I became a widow, yet still a maid,<br />
And there I sat in mourning.<br />
But then, a handsome, young, and brave Prince<br />
Showed that he yearned for my beauty<br />
And offered me his troth.<br />
He took away all my sorrow,<br />
I thought I had gotten my wishes.<br />
But what a strange blow!<br />
Ah, when the prince asked permission for this marriage,<br />
He was killed<br />
On that same day.<br />
But listen to who committed this foul deed:<br />
It was his own brother who took his life,<br />
Oh foul pride!<br />
He who secretly stole the kingdom from his brother,<br />
100 stiekem afnam<br />
45
Is al te ligt op sijnen broeder gram,<br />
En stort het edel bloet.<br />
o Son, 0 Maen, u roep ick tot getuygen,<br />
Kan dat een mensch uyt vrouwen borsten suygen,<br />
En mag het soo bestaen?<br />
o hoogste God, die alle dingen siet,<br />
En Prins sen selfs hebt onder uw gebiet,<br />
Siet dese rancken aen.<br />
De jonge Vorst met wien ick stont te paren,<br />
Was's Konincks soon, en dat van ouder jaren<br />
Als iemant van het bloet;101<br />
Sijn moeder was een uytgelesen vrou,<br />
En heeft geleeft in onbev1eckte trou,<br />
En met een reyn gemoet.<br />
Maer die het Rijck nu tot sich heeft genomen,<br />
Ey seg een reys, van waer is die gekomen?<br />
En let op sijn bedrog,<br />
Sijn moeder was een overspeelig wijf,<br />
Eerst maer gebruyckt tot enckel tijt-verdrijf;<br />
Het ander swijg ick noch.<br />
Hy maer een kint die heeft hem laten kroonen,<br />
En komt alree sijn harde sinnen toonen<br />
Met dese wreede daet.<br />
Is 't niet genoeg, dat hy het Rijck besit,<br />
En doet hy noch sijn eygen broeder dit?<br />
Siet waer dit henen gaet!<br />
Is Godt op my of mijnen vrient verbolgen,<br />
En moet het Rijck een jonger sone volgen,<br />
Wellaet' et soo geschien;<br />
Maer laet een Prins ten minsten dit gesag,<br />
Dat hy voor hem een vrouwe kiesen mag,<br />
Dat hy mag vreugde sien.<br />
Doch 't is te laet hier over meer te klagen;<br />
Ick moet het pack geduldig leeren dragen,<br />
Dat my is op geleyt.<br />
Maer evenwel in druck en tegenspoet,<br />
Soo doet' et noch aen droeve sinnen goet,<br />
Wanneer het ooge schreyt.<br />
Ick ben nu weeuw van twee verscheyde Vorsten,<br />
En daer en soog noyt kind aen mijne borsten,<br />
Siet wat een ongeluck!<br />
Maer dat my geeft den alderswaersten slag<br />
Is, dat ick noyt mijn leven trouwen mag:<br />
Wat dat's een schellem-stuck.<br />
Dit seyt de Prins, en even alle menschen,<br />
Dit is het hof om staet of voordeel wenschen,<br />
Dit roept men door het lant.<br />
Wie na my staet,102 die tast al nae de kroon:<br />
Became all too quickly angry with his brother<br />
And shed the noble blood.<br />
o sun, 0 moon, I call you as witnesses,<br />
Can a man suck this from womens' breasts,<br />
Can something like this exist?<br />
o almighty God, who sees all,<br />
And count even princes in your realm,<br />
Behold these misdeeds.<br />
The young prince whom I was set to marry,<br />
Was the king's son, and the older one too,<br />
Of the whole family;<br />
His mother was an outstanding woman<br />
Who lived in unblemished faithfulness<br />
And with a clean conscience.<br />
But he who took the kingdom for himself,<br />
Well, do tell, where did he come from?<br />
Just look at his behavior;<br />
His mother was an adulterous wife,<br />
U sed at first just as entertainment;<br />
I'll not mention the rest.<br />
He had himself crowned when only a child,<br />
And quickly showed his hard-heartedness<br />
With this cruel deed.<br />
Was it not enough that he possessed the kingdom,<br />
That he still had to do this to his own brother?<br />
Look where this all leads !<br />
If God is angry with me or my friend,<br />
And if the kingdom must go to a younger son,<br />
Well, let it be so;<br />
But let a prince at least have this right,<br />
That he may choose himself a wife<br />
So that he may be happy.<br />
But it is too late to mourn any more over this;<br />
I must learn to bear the burdens<br />
Which have been laid on me.<br />
But in times of distress and misfortune,<br />
It does the sorry senses good<br />
When the eye weeps.<br />
I am now the widow of two different princes,<br />
And yet no child has suckled at my breasts,<br />
See what a misfortune!<br />
But the heaviest blow of all<br />
Is that I may never wed, in all my life,<br />
Now that is a piece of knavery.<br />
So said the prince, and everyone agrees,<br />
To marry me would mean to strive for a higher place at court,<br />
So they tell everyone in the land.<br />
Whoever wants me is grasping for the crown.<br />
101 Adonia was inderdaad ouder dan Saloma<br />
102 begeert<br />
46
Dies is de doot voor hem een seker loon.<br />
Siet daer mijn droeve stant!<br />
Ach niet een mensch en dient voor my te spreken,<br />
Die niet en wil sich in perijckel10 3 steeken<br />
Van haest te zijn gedoot!<br />
Want soo het slechts een hoofschen lincker 104 siet,<br />
Dat eenig mensch my gunst of eere biet,<br />
Die is in hooge noot.<br />
WeI ick, die was een van de schoonste maegden,<br />
Die oyt een man door soet gelaet behaegden,<br />
En mach noyt moeder zijn;<br />
Geen aerdig kint tot aen de bleecke doot<br />
En salder oyt vercieren mijnen schoot.<br />
o druck, 0 sware pijn!<br />
Nu hoort een woort, 0 dochters uyt de steden,<br />
Leeft even 105 daer, met uw beroep te vreden;<br />
Dat is uw Koningrijck.<br />
Wilt gij met lust verslijten uwen tijt,<br />
Blijft in de staet, gelijck gy heden zijt,<br />
En paert met uw's gelijck.<br />
In hoofsche pragt, in kostelijcke steenen<br />
En is geen lust, gelijck de lieden meenen,<br />
Maer niet als enckel schijn.<br />
Gy, zyd gy wijs, verciert uw frisse jeugt<br />
Met eerbaer root 106 en met de ware deugt;<br />
Dat moet uw ciersel 107 zijn.<br />
So for him death is the sure result.<br />
See now my pitiful state!<br />
Not a one who can speak up for me,<br />
But would put himself in peril to do it,<br />
To die a speedy death!<br />
For if a false courtier may only see<br />
That any man offers me favor or honor,<br />
He is then in great danger.<br />
So I, who was one of the most beautiful of maidens,<br />
Who ever pleased a man with her sweet face,<br />
May never be a mother;<br />
To my dying day, no lovely child<br />
Will ever adorn my lap.<br />
Oh what a burden, oh what a terrible pain!<br />
So listen to a word, you daughters from the cities<br />
Keep living there, be happy with your lot;<br />
That is your Kingdom.<br />
If you want to pass your time in pleasure,<br />
Stay in the same station you are now in,<br />
And choose someone similar to you as your mate.<br />
In courtly finery, in precious stones,<br />
There is no pleasure, as people think,<br />
It is not as it appears.<br />
You, if you are wise, will adorn your fresh youth<br />
With an honorable blush and with true virtue;<br />
Those must be your decoration.<br />
103 gevaar<br />
104 valse hoveling<br />
105 gelijkmatig<br />
106 blozen, schaamte<br />
107 sieraad<br />
47
15. Klachte van de Vyf Dwase Maegden<br />
Lament of the Five Foolish Virgins<br />
mensch voor de - sen hoo - ren<br />
kla - gen<br />
Van<br />
6<br />
5<br />
on - heyl, quaet be leyt, of an - der on - ge<br />
val?<br />
Koomt,<br />
6 4<br />
9<br />
hoort te de - ser tijt van ons - e druck ge - wa<br />
gen,<br />
Want die<br />
6 5<br />
13<br />
gaet won - der hoog, en ver re boven ____ _<br />
al.<br />
6 4 3<br />
Klachte van de Vyf Dwase Maegden<br />
Stemme: 0 nuict jalouse nuict.<br />
Lament of the Five Foolish Virgins<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 1, p. 458. Published earlier in Klagende maeghden (Dordrecht 1633/34), part 2, p. 78.<br />
Melody (0 nuict jalouse nuict): Justus de Harduyn, Goddelicke Lof-sanghen (1620). Bass line added. During the first<br />
half of the 17th century this melody was very popular in the Netherlands. The oldest known source is a setting by Didier<br />
Ie Blanc from 1579. Cats used the melody for at least six songs.<br />
48
The parable of the Five Foolish Virgins from Jesus' parable in Matthew 25 serves as the apotheosis of the<br />
Maidens.' Ten virgins are invited by the king to his wedding feast, except he has not said exactly when that t2iCe<br />
place. The maidens must keep themselves ready and most of all be sure that their lamps will bum when the rime CCiffieSe<br />
The five wise virgins take good care of their oil, but the others enjoy themselves without bothering about their<br />
When the king comes to fetch them, the lamps of the five foolish virgins quickly go out. They rush to the city te'<br />
new oil, but they return too late: they are no longer admitted to the feast. The virgins are inconsolable, because me:y reaJize<br />
that they are excluded for eternity. A long meditation follows over time that can be easily spent but never recOYeiat<br />
Hebt gy oyt eenig mensch voor desen hOOfen klagen<br />
Van onheyl, quaet beleyt, of ander ongeval?<br />
Koomt, hoort te deser tijt van onse druck108 gewagen,<br />
Want die gaet wonder hoog, en verre boven al.<br />
Wy waren onder een tien uyt-gelesen maegden,<br />
In Zions hooge zael te samen op-gevoedt,<br />
En, mits wy aen het hof in onse jeugt behaegden,<br />
Soo werden wy geleert, gelijck men jonckheyt doet.<br />
De groote Bruydegom, de Koning aller rijcken,<br />
Die had ons over lang genoodt tot sijne feest,<br />
Sijn raet was geenen tijdt te laten overstrijcken,<br />
Maer staeg bereyt te zijn met onvermoeyden geest.<br />
Oock gaf hy dit bevel, dat wy met reyne lampen,<br />
Van oly weI versien,109 hem tegen souden gaen; IlO<br />
Hy wou een helder licht, en geen onguere dampen,<br />
Vermits geen vuylen brant voor hem en kan bestaen.<br />
Hy stelde geenen dag, wanneer hy soude komen,<br />
Maer dat hy komen sou, dat hadd' hy vast geset;<br />
Hy riep dat aIle tijdt ons diende waer-genomen,<br />
En dat op ons beroep ten naeusten dient gelet.<br />
De vijf uyt ons getal die hebben dese reden<br />
Tot in het diepste merg van hare ziel gedruckt,<br />
Sy pasten op haer licht, met onvermoeyde leden,<br />
En dat heeft nader-handt haer wonder weI geluckt. 1ll<br />
Wy vijve evenwel begaven onse sinnen<br />
Tot dwaesheyt, tot gemack, tot aIle dertel spel,<br />
Wy lie ten onse geest door lusten overwinnen,<br />
En dat gaf nader-handt ons wonder droef gequel.<br />
Wy riepen even-staeg dat voor ons licht te sorgen<br />
Niet al te noodig was, of immers noch te vroeg,<br />
Wy raemden tot het werk gestaeg een nieuwen morgen,<br />
En hadden (soo het scheen) geduerig tijts genoeg.<br />
De Bruydegom die scheen van onse kust geweken,<br />
Hy quam niet tot het feest, of in zijn machtig rijck,<br />
Dies zijn'er onderwijl veel dagen overstreken,<br />
En siet! een sware slaep beving ons al gelijck;<br />
Have you ever before heard anyone complain<br />
Of disaster, evil treatment, or other calamity?<br />
Come, listen to our sad tale,<br />
Because it is terrible, far worse than any.<br />
We were a group of ten chosen maidens,<br />
Raised together in Zion's courts<br />
And because we pleased the court in our youth<br />
We were educated just as the young men are.<br />
The great Bridegroom, the King of all kingdoms,<br />
He had long ago invited us to his feast;<br />
His advice was not to waste any time,<br />
But always to be prepared with unwearied spirit.<br />
He also gave this command, that we should meet him<br />
With pure lamps, full of oil;<br />
He wanted a clear light, with no smoky fumes,<br />
For no foul fire can appear in his presence.<br />
He set no day on which he would come,<br />
But that he would come, that he had made clear;<br />
He called out that we must be watchful at all times,<br />
And that we must pay the closest attention to our task.<br />
The five of our number who took this advice<br />
Into the deepest comers of their souls<br />
Watched over their lamps with unwearied hands,<br />
And looking back, that worked out wonderfully for them.<br />
We five, however, gave up our minds<br />
To foolishness, to pleasure, to all sorts of idle play,<br />
We let our spirits be mastered by desires,<br />
And looking back, that led us to melancholy mourning.<br />
We kept saying that caring for our lights<br />
Wasn't all that necessary, or in any case too soon,<br />
We kept putting our work off to another day,<br />
For after all, we always had more time, or so it seemed.<br />
The Bridegroom seemed to have left our shores,<br />
He didn't come to the feast, or to his mighty kingdom,<br />
And meanwhile many days passed by.<br />
And see! a heavy sleep took us all together.<br />
108 leed<br />
109 voorzien<br />
110 tegemoet zouden komen<br />
111 geluk gebracht<br />
49
Maer in den middernacht, toen alle dieren sliepen,<br />
Soo wert' er een gedruys door al de lucht verspreydt,<br />
Daer rees een groot gewoel, des Konings boden riepen:<br />
'De Bruydegom genaeckt, een yder zy bereyt.'<br />
Hier door heeft ons de slaep van stonden aen verlaten,<br />
En yder gaf haer op, en snelde naer de reys;<br />
De vijve waren wijs, en namen hare vaten,<br />
Geciert met helder licht en oly naer den eys,<br />
En door het snel geroep in haesten op-geresen,<br />
Verschenen op het feest met over-schoonen glans,<br />
Sy toonden al gelijck een bly en vlytig wesen,<br />
En hadden om het hooft een groenen maegden-krans.<br />
Wy vijve van gelijck, om mede wat te schijnen,<br />
Gebruyckten bloem-gewas en even112 maegde-kruyt;<br />
Maer siet, ons flicker-licht dat ging terstont verdwijnen,<br />
Ons luyster heeft gedaen, ons lampen gingen uyt.<br />
Daer riepen wy met ernst: '0 lieve speel-genooten,<br />
Geeft ons doch eenig deel van dat uw lamp en voedt';<br />
Maer strax wert ons geseyt: 'Wy mochten ons ontblooten l13<br />
Van dat door hellen gIants ons luyster geven moet.<br />
Gaet liever in de stadt, gaet uw behoeften koopen,<br />
Om ons niet nevens u te stellen in gebreck.'<br />
Maar t'wijl wy naer de markt, of in de winckels loopen,<br />
Soo komt de bruydegom en gaet in sijn vertreck.<br />
De maegden met het licht, die op haer saecken pasten,<br />
Zijn met een groote vreugt ter bruyloft ingegaen,<br />
Zijn in de guIde zael ontfangen by de gasten,<br />
En stracks wert achter haer de deure toe-gedaen.<br />
Wy, na dit was gebeurt, ten lesten aengekomen,<br />
Gaen kloppen aen de deur, en riepen met verdriet,<br />
Maer hebben uyt de vreugt een droeve stem vernomen:<br />
'Vertreckt wie datje zijt, want ick en ken u niet.'<br />
Ach! ach! geen menschen tong is magtig uyt te drucken<br />
Wat voor een bitter leet toen rees in onse ziel,<br />
Wat voor een diepe smert ons sinnen quam verrucken,<br />
Soo haest het droevig woort ons op het herte viel.<br />
Wy stonden van den schrick aen allen kant bevangen,<br />
Ons geest die was gestelt als in den lesten noot,<br />
En na het eerste wee, al weder nieuwe prangen, 114<br />
Eylaes! ons minste lit dat voelt een staege doot.<br />
Ach! van den bruydegom te werden afgetogen,115<br />
Dat is het hoogste leet, dat iemant dencken kan,<br />
Te seggen hoe het wroegt, is buy ten ons vermogen,<br />
Ons' ziele die verdwijnt, ons herte smelt'er van.<br />
But at midnight, when all creatures were sleeping,<br />
A sound spread through all the air,<br />
A great stir rose up, the King's messengers called:<br />
'The Bridegroom is coming, let everyone be prepared.'<br />
The sleep fell instantly from our eyes,<br />
And everyone woke up and hurried to the procession;<br />
The five were wise, and took their lamps,<br />
Bearing their clear light and oil as required.<br />
And having risen in haste to the quick command,<br />
They appeared at the feast with beautiful lights,<br />
They all looked joyful and diligent,<br />
And bore on their heads their green maiden-wreaths.<br />
We other five, to look like them<br />
Used flowers and even horehound;<br />
But oh - our flickering light vanished at once,<br />
Our glory was gone, our lamps went out.<br />
Then we called out in earnest, '0 dear playmates,<br />
Please give us part of what feeds your lamps;'<br />
But they said to us at once, 'We would then lose<br />
That shining glimmer that gives us our luster."<br />
Go instead into the city, go buy what you need,<br />
So as not to put us in the same want as you.'<br />
But while we went to the market, or walked to the stores,<br />
The Bridegroom came and went into his hall.<br />
The maidens with light, who paid attention to their business,<br />
Entered into the wedding-feast with great joy,<br />
And were received in the golden hall by the guests,<br />
And right after them the doors were shut.<br />
After this happened, we, arriving last of all,<br />
Knocked on the door, calling out in sorrow,<br />
But from among the joyful sounds heard a sad voice saying,<br />
'Get thee hence, whoever you are, for I know you not.'<br />
Ah! Ah! no human tongue can express<br />
What a bitter grief then rose in our souls,<br />
What deep pain wracked our senses<br />
As soon as the mournful word fell on our hearts.<br />
We stood assailed by fright on all sides,<br />
Our souls were in deepest distress,<br />
And after the first pangs, new torments arose,<br />
Alas! we felt death steadily reaching to our extremities.<br />
Ah! to be separated from the Bridegroom,<br />
That is the worst pain that anyone can imagine,<br />
Describing the remorse is beyond our powers,<br />
Our souls shrink and our hearts melt from the attempt.<br />
112 zelfs<br />
113 dan zouden wij afstand doen<br />
114 kwellingen<br />
115 afgetrokken, verwijderd<br />
50
Maer schoon wy aIle staen met tranen overgoten,<br />
En dat het droeg geval ons in het herte snijt,<br />
De deure niet te min, de deure blijft gesloten,<br />
En dat (0 swaer verdriet!) en dat voor aIle tijt.<br />
De deure van een maegt (gelijck wy eertijts sagen<br />
In onse soete jeugt) die sluyt oock wonder vast;<br />
Maer door een soet gevley, of door een bitter klagen,<br />
Ontluycktse menigmael voor haren droeven gast.<br />
Sy, met een versche roos of edel kruyt besteken,<br />
Of met het soet geluyt van snaren-spel vereert,<br />
Heeft dickmael (sonder kragt) haer open laten breken,<br />
En al het voorig leet in blijtschap omgekeert.<br />
Maer dese stale deur en laet haer niet bewegen,<br />
Schoon iemant op de luyt, of op sijn boesem slaet;<br />
Het is met haer eylaes! voor eeuwig soo gelegen,<br />
Dat zy met diamant weI hart versegelt staet.<br />
Dus of wy nu ter tijt haer slot en grendels vleyen,<br />
Of dat een staegh gebedt haer onse zielen biedt,<br />
Of dat wy dagen lang veel droeve tranen schreyen,<br />
Haer posten zijn metael, en die en hooren niet.<br />
Wie kan het groot verlies, wie kan het recht bemerken,<br />
Als die het even selfs in sijnen boesem voelt?<br />
Die weet aIleen, die weet hoe sijn gedachten wercken,<br />
En hoe sijn bange ziel geduerig leyt en woelt.<br />
Ach eeuwig is eylaes! een lengte sonder palen,<br />
Een ruymte noyt gevat by geest of geestig man,<br />
Een diepte sonder gront, daer in de sinnen dwalen,<br />
Een hoogte die geen oog ten eynde sien en kan.<br />
En siet! dit bitter leet is over ons gekomen,<br />
Vermits wy sonder vrugt verslonsten onse jeugt,<br />
Och! och! de nutte tijt, by ons niet waer genomen,<br />
Stelt ons gantsch buy ten hoop van aIle soete vreugt.<br />
De tijt wert veel geacht een van de slechtste dingen,<br />
Wort menigmael gespilt met iet men weet niet wat,<br />
Ey, let eens hoe het volek haer tijt plag om te bringen,<br />
En die is evenwel een onbegrepen schat.<br />
Men vint 'er over aI, die hare beste dagen<br />
Verquisten in den wijn, in lust, en ydel spel,<br />
Sy schijnen haren tijt met manden uyt te dragen,<br />
En siet! dit brengt de ziel in wonder droef gequel.<br />
Want als het vlugtig ding is eenmael weg geloopen,<br />
Soo keert het nimmerrneer tot die het eens vergat,<br />
Men kan geen oogen-blick om duysent ponden koopen,<br />
Ja, niet om al het gout, dat oyt een Vorst besat.<br />
a tijt, verI oren tijt! waert gy weerom te krijgen,<br />
Waert gy eens op een nieu te brengen aen den dag!<br />
Wy wouden met de ziel als in de hemel stijgen,<br />
En lijden in het vleesch al wat men lijden mag.<br />
But although we all stood with overflowing tears,<br />
With this sad affair cutting us to heart,<br />
The door, nevertheless, the door remained shut,<br />
And that (oh heavy sorrow), and that forever.<br />
A maiden's door (as we used to see<br />
In our sweet youth) also shut amazingly tight;<br />
But by sweet flattery, or bitter complaint,<br />
They often open for their sorrowful guest.<br />
She, adorned with a fresh rose or a noble herb,<br />
Or honored with the sweet sound of stringed music,<br />
Often lets herself be broken open, even without force,<br />
And all that earlier sorrow turns into joy.<br />
But let these iron doors not move,<br />
Even when someone strikes the lute, or his breast;<br />
For, alas, then it will be forever like this for her,<br />
That she will sealed shut forever with a diamond.<br />
Thus if we now flatter her keyhole and bolt<br />
Or if we offer steady prayers to her<br />
Or cry sad tears for days at a time,<br />
Her posts remain made of metal, and are deaf to it.<br />
Who can rightly describe this great loss?<br />
As those who feel it in their own bosom?<br />
Only they know, they know how their thoughts run,<br />
And how their fearful souls constantly suffer and roil.<br />
Alas, forever is a length without bounds,<br />
A space not comprehended by mind or spirit,<br />
A depth without bottom, into which the senses disappear,<br />
A height the bounds of which no eye can see.<br />
And see! this bitter sorrow has come on us,<br />
Because we fruitlessly wasted our youth,<br />
Oh! oh! the useful time that we did not notice<br />
Puts us beyond hope of all sweet joy.<br />
Time is often thought of as one of the slightest things,<br />
And is often wasted on who knows what,<br />
Ah, watch carefully how people are used to using their time.<br />
For it is an unimagined treasure.<br />
One finds everywhere people who squander their best days<br />
In wine, in pleasure, in idle games,<br />
They think they have barrels of time left,<br />
And look! this brings the soul into such a sad state.<br />
For as this flighty thing has once run away<br />
It never returns to the one who once forgot it.<br />
You cannot buy back an instant for a fortune.<br />
Not even for all the gold any prince eyer had.<br />
a time, lost time! if only you could be<br />
If you could be brought back to a<br />
Then our souls would rise as if to<br />
And our flesh would suffer as
Maer 't is om niet gesucht, ons klagen is verloren,<br />
Al wat ons nu gebeurt en kan niet anders zijn;<br />
Nu waer 't ons hoogste wensch om noyt te zijn geboren,<br />
Maer wenschen sonder hoop dat is de meeste pijn.<br />
Geluckig is de mensch, geluckig boven maten,<br />
Die Godt hier sijnen tijt noch op der aerden geeft;<br />
Gebruyckt dat hoog geluk, gebruyckt het t'uwer baten,<br />
Gy die noch adem blaest, en in de werelt leeft.<br />
Gebruyckt het naer den eysch, want uwe korte dagen<br />
Die maken grooten spoet, en doen een snellen gang;<br />
Gaet vast in dit geval, men dient hier niet te wagen,<br />
Het lijden is te swaer, en eeuwig is te lang.<br />
But our sighs are useless, our lament is lost,<br />
All that happens to us can be no other way;<br />
It might be our dearest wish never to have been born,<br />
But wishing without hope is the greatest pain of all.<br />
Happy is the man, happy above all,<br />
Whom God has given his time here yet on the earth,<br />
Use that great fortune, use it to your good,<br />
You who still breathe, and live in the world.<br />
Use it for your duty, for your short days<br />
Hurry by fast, and run by quickly;<br />
Travel steadfastly in this case, you can't afford to risk it,<br />
The suffering is too great, and forever is too long.<br />
52
Religious Songs
16. Gesangh uit den 42 Psalm<br />
Hymn based on Psalm 42<br />
hart van her - ten hijgt, Wan - neer het IS ver - moeyt van<br />
6 6<br />
4<br />
ten, En be - gint te sug - ten, Mits het vree - se krijgt, En<br />
6<br />
7<br />
wenscht dan om een koe - Ie beeck, Soo stijg ick op, en met een rech - ten<br />
6 6<br />
10<br />
streeck, Gae<br />
ick<br />
tot<br />
u,<br />
o Heer! Uw' gunst doch tot my keer.<br />
2<br />
6<br />
7<br />
6 6<br />
Gesangh uit den 42 Psalm<br />
Hymn based on Psalm 42<br />
Text: Aile de wercken 1712, vol. 1, p. 464.<br />
Melody: Cats gives no tune-indication, but the strophic form points directly to the French air de cour 'Si vous ne voulez<br />
me guerir' by Frans;ois de Chancy, from his Airs de cour a quatre parties (Paris 1635), from which the bass line is also<br />
taken. The melody was used for dozens of other songs up through the middle of the 18th century.<br />
54
A free rhyming of Psalm 42, As the hart pants for the waterbrooks, so longs my soul for you, 0 Lord.<br />
Gelijck een hart van herten hijgt,<br />
Wanneer het is vermoeyt van vluchten,<br />
En begint te sugten,<br />
Mits het vreese krijgt,<br />
En wenscht dan om een koele beeck,<br />
Soo stijg ick op, en met een rechten streeck,<br />
Gae ick tot U, 0 Reer!<br />
Uw' gunst doch tot my keer.<br />
Mijn hert verlangt, mijn ziele dorst,<br />
Uyt 't innig diep van mijn gedachten,<br />
En geheele krachten<br />
N aer des levens Vorst.<br />
Naer u, 0 God! mijns herten wensch,<br />
Ach! wanneer doch sal ick, ellendigh mensch,<br />
Voor u verschijnen, Reer?<br />
Uw' gunst doch tot my keer.<br />
Mijn tranen vloeyen even staegh,<br />
En blijven op mijn droeve wangen<br />
Als geduerigh1l6 hangen;<br />
Om dat aIle daegh<br />
My wort geseyt, uyt enckel spot:<br />
'Siet, waer is nu sijn wytberoemde Godt?'<br />
Maer ick ga tot u, Reer,<br />
Uw' gunst doch tot my keer.<br />
Ach! wat een dinck wort ick gewaer,<br />
Dat ick hier voormaels plagh te treden,<br />
Tot lof en gebeden,<br />
Met een groote schaer,<br />
Toen wy eens namen onsen gangh,<br />
En klommen op met vreugt en bly gesangh<br />
Tot uwen Tempel, Reer,<br />
Uw' gunst doch tot my keer.<br />
Mijn ziel, hoe zijt ghy dus ontrust,<br />
En sucht gestaegh met volle leden,<br />
Als geheel l' onvreden,<br />
En gansch sonder lust?<br />
Ey, laet eens af van dit geween,<br />
En stel uw' hoop op uwen Godt alleen;<br />
WeI aen soo doe ick, Reer,<br />
Uw' gunst doch tot my keer.<br />
As the deer pants from its heart<br />
When it is tired from fleeing<br />
And begins to sigh<br />
As it becomes frightened,<br />
And then yearns for a cool stream,<br />
So r rise up, and on a straight course,<br />
r go to you, 0 Lord!<br />
Grant me still your grace.<br />
My heart yearns, my soul thirsts,<br />
From the inner depths of my thoughts,<br />
And with all my strength,<br />
To the Lord of life.<br />
To you, 0 God, my heart's desire,<br />
Ah! When shall r, miserable man,<br />
Appear before you, Lord?<br />
Grant me still your grace.<br />
My tears flow constantly,<br />
And sit on my sad cheeks<br />
As if they'll stay there forever,<br />
Because every day<br />
People mock me, saying,<br />
'See, where's that famous God of yours now?'<br />
But r go to you, Lord,<br />
Grant me still your grace.<br />
Ah! such a thing I've become,<br />
r who once used to walk<br />
To praise and prayers<br />
With a great company,<br />
When we once took our place<br />
And ascended with joy and rejoicing<br />
To your temple, Lord.<br />
Grant me still your grace.<br />
My soul, why are you thus disquieted<br />
And sigh constantly with full sorrow,<br />
As if totally discontent<br />
And wholly without joy?<br />
Oh, cease this mourning,<br />
Build your hope on God alone;<br />
So shall r do this, Lord,<br />
Grant me still your grace.<br />
116 schijnbaar voor altijd<br />
55
17. Samen-spraeck tusschen den Geestelijcken Bruydegom,<br />
en des selfs Bruydt<br />
Dialogue between the Spiritual Bridegroom and his Bride<br />
Tor - tel - duyf - Je, mlJn be - mm de, Die van al - Ie kant ge -jaeght<br />
6<br />
6<br />
Vlucht<br />
als een<br />
hin<br />
de; DochL-__ soo ick dick - mael vm<br />
7 6 365<br />
4-3<br />
6 6 6 6 4<br />
11<br />
-de, Uw her - te knaeght Oock weI ge -hee - Ie nach ten;<br />
6<br />
16<br />
rna - tig u - we klach - ten, Dat<br />
u geen druk<br />
of wan -hoop en ver - slin -<br />
6<br />
21<br />
-de, Tor -tel-duyf Je, Tor -tel-duyf<br />
je, Tor-tel-duyf<br />
je, mijn be - min<br />
de.<br />
56
t' Samen-spraeck tusschen den Geestelijcken Bruydegom, en des selfs Bruydt, te weten de Heere Christus, en zyn Kerke.<br />
Stemme: Amarilli mia bella.<br />
Dialogue between the Spiritual Bridegroom and his Bride<br />
Text: Aile de wercken 1712, vol. 1, p. 457. Earlier printed in Klagende maeghden (Dordrecht 1633/34), part 3, p. 22.<br />
Also included in Daniel Bellemans' Lieffelycken paradys-voghel (Brussels c1680).<br />
Melody: this is the famous aria 'Amarilli mia bella' by Giulio Caccini from his Nuove musiche (Florence 1601), an aria<br />
that also became very popular in the Netherlands. The melody here uses the version found in J.B. Stalpert van der<br />
Wielen, Extractum catholicum (Louvain 1631). Bass line added.<br />
Mystical dialogue between the Lord Jesus and his church, which he addresses as his 'turtledove'. The church is in deep<br />
distress; only Jesus can comfort her and save her from ruin. The use of the famous Caccini aria, Amarilli mia bella, as<br />
the melody for this text emphasizes the love metaphor.<br />
Christus:<br />
Tortelduyfje, mijn beminde,<br />
Die van aile kant gejaeght<br />
Vlucht als een hinde;<br />
Doch soo ick dickmael vinde,<br />
Uw herte knaeght<br />
Oock weI geheele nachten;<br />
Ey, matig uwe klachten,<br />
Dat u geen druk of wanhoop en verslinde,<br />
Tortelduyfje, Tortelduyfje, Tortelduyfje, mijn beminde.<br />
De Kercke:<br />
Eenigh Trooster aller zielen,<br />
Doot en hel met al haer macht<br />
Zijn op mijn hielen,<br />
En willen my vernielen;<br />
Heb doch eens acht Op al rnijn droevigh kermen,<br />
En wil my doch beschermen<br />
Voor al die om mijn swakke leden krielen, 117<br />
Eenig Trooster, eenig Trooster,<br />
eenig Trooster aller zielen.<br />
Christus:<br />
Dochter Zions, mijn verkoren,<br />
Druck, en pijn, en swarte nijt,<br />
Die u verstoren,<br />
Sijn voor u nutte sporen<br />
Hier in der tijt;<br />
Maer wacht hier namaels segen,<br />
Want die is u verkregen.<br />
Die ick oyt koos en gingen noyt verloren,<br />
Dochter Zions, dochter Zions, dochter Zions,<br />
rnijn verkoren.<br />
De Kercke:<br />
Opper-hoeder uwer kercken,<br />
Ach! het vleys is al te blint,<br />
't En kan niet mercken<br />
Uw wonderbare wercken,<br />
't Is onbesint,118<br />
Christ:<br />
Turtledove, my beloved<br />
Which, hunted from all sides<br />
Flees like a deer;<br />
So that I often find<br />
That your heart gnaws with pain<br />
Night after night;<br />
Oh, lessen your cries,<br />
So that you are not devoured by burdens or despair<br />
Turtledove, turtledove, turtledove, my beloved.<br />
The Church:<br />
Every soul's Only Comforter,<br />
Death and hell with all their power<br />
Are hard on my heels,<br />
And want to destroy me;<br />
Yet listen to my mournful groaning<br />
And protect me yet,<br />
For all those who would assail my weak flesh,<br />
Only Comforter, only Comforter,<br />
only Comforter of every soul.<br />
Christ:<br />
Daughter of Zion, my chosen one,<br />
The pressure and pain and fear<br />
That disturb you<br />
Are the needed spurs<br />
Here in this time,<br />
But wait for the blessings of the hereafter,<br />
For you shall receive them.<br />
For I chose you once and shall never lose you,<br />
Daughter of Zion, daughter of Zion, daughter of Zion,<br />
my chosen one.<br />
The Church:<br />
Shepherd of your churches,<br />
Ah, the flesh is all too blind,<br />
And cannot perceive<br />
Your wonderful works,<br />
It is foolish,<br />
117 krioelen<br />
118 dom
En doet my dickmael dwalen<br />
Gansch buy ten uwe palen;<br />
Gy daerom wil mijn swacke ziel verstercken,<br />
Opper-hoeder, Opper-hoeder, Opper-hoeder uwer Kerken.<br />
Christus:<br />
Sunamite, mijn vriendinne,<br />
Al maeckt het uw lijden droef,<br />
Weest koel van sinne;<br />
't Is uyt oprechte minne<br />
Dat ick u proef;<br />
Geen krachten van der hellen,<br />
Geen doot en kan u quellen.<br />
Gy zijt mijn erf119 oock van den aenbeginne,<br />
Tortelduyfje, dochter Zions, Sunamite, mijn vriendinne.<br />
De Kercke:<br />
Ziel-verlosser, mijn verlangen,<br />
Ick ben lang des werelts sat.<br />
De tranen hangen<br />
Staegh op mijn droeve wangen!<br />
Ach, siltig nat!<br />
Wanneer sal 't doch eens wesen<br />
Dat ick, van druck genesen,<br />
Mijn God, mijn Heyl, mijn Schepper sal omvangen,<br />
Eenig Trooster, Opper-hoeder, Ziel-verlosser,<br />
mijn verlangen?<br />
And often makes me wander<br />
Far outside your ways;<br />
Will you thus strengthen my weak soul,<br />
Shepherd, shepherd, shepherd of your churches.<br />
Christ:<br />
Shunamite, my beloved<br />
Although it makes you suffer sadly,<br />
Calm your mind,<br />
It is out of true love<br />
That I am testing you.<br />
No powers of hell,<br />
No death can conquer you,<br />
You have been my inheritance from the beginning.<br />
Turtledove, daugher of Zion, Shunamite, my beloved.<br />
The Church:<br />
Savior of souls, my desire,<br />
I have long since tired of the world.<br />
The tears hang<br />
Steadily on my sad cheeks!<br />
Oh, salty dew!<br />
When shall it yet happen,<br />
That I, healed from my burdens,<br />
Shall embrace my God, my Salvation, my Creator,<br />
Only Comforter, Shepherd, Savior of souls,<br />
my desire?<br />
119 erfenis<br />
58
18. Gesang voor een Krijgsman op Schiltwagt staende<br />
Song for a soldier standing watch<br />
die noyt ge - woon te sla pen, Noch ech - ter<br />
6<br />
6<br />
Weest, Heer, een<br />
Har der u - wer Scha -<br />
6 6 4 3<br />
6 6<br />
12<br />
pen,_ En op uw knech<br />
ten ne der siet.<br />
6 6<br />
17<br />
Ey - laes! ons wa - En kan niet rna<br />
ken, Ten'-____ _ zy gy<br />
6 6<br />
4 3<br />
23<br />
Ten'----__ _<br />
zy<br />
gy<br />
ons<br />
uw<br />
gun ste biedt.<br />
6<br />
Gesang voor een Krijgsrnan op Schiltwagt staende.<br />
Voys: Jarnais une si belle Dame, &c.<br />
59
Song for a soldier standing watch<br />
Text: Aile de wercken 1712, vol. 2, p. 42. First printed in's Werelts begin, midden, eynde, besloten in den trouringh met<br />
den proef-steen van den selven (1637).<br />
Melody ('Jamais une si belle flame') and accompaniment: Fran90is Richard, Airs de cour avec la tablature de luth (Paris<br />
1637). In Richard's collection Airs de cour a 4 parties, dating from the same year, the song is worked out in four parts.<br />
Cats wrote 'Jamais une Dame si belle, &c.' as its tune-indication, but surely he meant 'Jamais une si belle flame', which<br />
has the same strophic form, including the characteristic two short lines just before the end. Cats wrote the same variant<br />
tune-indication above the other three songs that he wrote to this same melody. No other Dutch poet used this melody.<br />
Prayer sung by a sentinel, asking that he never fall asleep during his watch, and that God will keep him on the right path<br />
so that the salvation of his soul is never endangered.<br />
o gy, die noyt gewoon te slapen,<br />
Noch echter stage rust geniet,<br />
Weest, Heer, een Harder uwer Schapen,<br />
En op uw knechten neder siet.<br />
Eylaes! ons waken<br />
En kan niet maken, 120<br />
Ten zy gy ons uw gunste biedt.<br />
Wilt u tot onsen Leger wenden,<br />
Waer dat hy sich ter neder stelt,<br />
En houdt de wacht voor onse benden,<br />
Wanneer wy trecken in het velt,<br />
En laet ons Wallen<br />
Niet overvallen,<br />
Noch door verraet, noch door gewelt.<br />
Gy kent des wereldts groote wercken,<br />
Als Schepsels van uw eygen hant.<br />
Gy kondt oock in der haest bemercken<br />
De gronden van het gansche landt.<br />
Laet uwe stralen<br />
Maer neder dalen,<br />
En, Heer, wy zijn in goeden stant.<br />
Ons swaert en kan ons niet beschermen,<br />
Daer bestont noyt onse kracht.<br />
Gy wilt maer onser, Heer, erbermen, 121<br />
En houdt voor ons gestage wacht,<br />
Soo kan noyt quellen,<br />
Noyt ons ontstellen,<br />
Al wat' er hindert in der nacht.<br />
Laet noyt den slaep mijn oog bekruypen<br />
Terwijl ick hier dus eensaem sta;<br />
En laet noyt vyandt komen sluypen,<br />
Dat hy my in het duyster sla;122<br />
Laet my de sinnen<br />
Niet overwinnen,<br />
Dat ick verkeerde wegen gao<br />
Maer 'twijl ick hier ben om te wachten,<br />
En dat ick vlijt noch moeyte spaer,<br />
Bestiert, 0 Heere! mijn gedachten,<br />
Dat ick myn eygen ziel bewaer.<br />
Send uwen segen<br />
Op mijne wegen,<br />
En hoed mijn geest voor hels gevaer.<br />
Oh you who are used to never sleeping<br />
But yet enjoy eternal rest,<br />
Be, Lord, a Shepherd over your Sheep,<br />
And look down upon your servant.<br />
Alas! My watching<br />
Cannot have any effect<br />
Without your grace.<br />
Incline yourself to our army<br />
Wherever it may be,<br />
And keep watch for our companies<br />
Whenever they take the field,<br />
And let our defenses<br />
Never be breached,<br />
Either by betrayal or by force.<br />
You know the world's great works<br />
As creations of your own hand.<br />
You could also quickly scan<br />
The foundations of the entire land.<br />
Let your radiance<br />
Shine on us,<br />
Then, Lord, we will be in good hands.<br />
Our swords cannot protect us,<br />
Therein never lies our strength.<br />
But if you, 0 Lord, will have mercy on us,<br />
And keep steady watch over us,<br />
Then nothing shall torment us,<br />
Nothing shall alarm us,<br />
Of all the obstacles of the night.<br />
Let sleep never creep over my eyes<br />
While I stand here all alone,<br />
And let the foe never come stealthily<br />
So that he strikes me in the darkness;<br />
Let my passions<br />
Not overwhelm me<br />
So that I go on the wrong paths.<br />
But while I stand here on watch<br />
Let me spare no effort or trouble,<br />
Steer, 0 Lord! my thoughts<br />
So that I keep watch over my own soul.<br />
Send your blessing<br />
Upon my ways,<br />
And protect my spirit from hell's danger.<br />
120 niets bewerkstellingen<br />
121 hebt toch erbarmen met ons<br />
122 doodt<br />
60
19. Ziel-sucht, gepast op het hoogen en vallen van de Musicq<br />
Passions of the Soul, set to the rising and falling of the music<br />
Groot-ste God, hoog - ste Geest, WeI te reeht van my ge- vreest, Want gy treekt mijn hert<br />
6<br />
6<br />
uyt -ter -ma - ten hoogh, Ais gy tot my neygt een gun - stigh oogh, Soo dat mijn ge -moet<br />
6<br />
10<br />
een snel - Ie vlueht Gaet stij - gen In<br />
de lueht; Maer soo gy daer na<br />
6<br />
15<br />
den geest ter ne - der ruekt, Word ick<br />
als in het graf ge druekt.<br />
6 6 6 6<br />
6 6 6<br />
Ziel-sucht,123 gepast op het hoogen en vallen van de Musicq.!24<br />
Stemme: Rosemont waerje vliet, &c.<br />
123 hartstochtelijk gebed<br />
124 het stijgen en dalen van de melodie<br />
61
Passions of the Soul, set to the rising and falling of the music<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 1, p. 460. Printed earlier in Klagende maeghden, part 2, p. 190. Reprinted in M. van<br />
Speybroeck, Syons Wijn-bergh (Vlissingen 1670).<br />
Melody: the popular 'Rosemont waerje vliet', of English origin, here taken from J.B. Stalpart van der Wielen, Extractum<br />
catholicum (Louvain 1631), the oldest Dutch source of this tune. Original key: F. Bass added.<br />
The poet realizes in this heartfelt prayer how dependent his well-being is on God's grace. If God is well-disposed toward<br />
him, he's in seventh heaven, you might say, and the poet is in the clouds. But if God is wrathful, the poet is dejected.<br />
What is remarkable about this song is that the melody follows each mention of high and low. Cats did this on purpose,<br />
corresponding to the word painting that baroque composers so often applied when setting texts to music. But here it is<br />
the poet who follows the melody (of English origin) with his text, throughout all the stanzas. The second stanza is about<br />
sexual lust ('frisky flesh'), which the poet no longer wishes to indulge. As lust swells (upwards), it must be suppressed<br />
(downwards). This is all done with an eye on the Day of Judgement, on which those who have lived well will rise to<br />
heaven (upwards) while the rest will sink into the depths of hell (downwards).<br />
Grootste God, hoogste Geest,<br />
WeI te recht van my gevreest,<br />
Want gy treckt mijn hert uyttermaten hoogh,<br />
Als gy tot my neygt een gunstigh oogh,<br />
Soo dat mijn gemoet met een snelle vlucht<br />
Gaet stijgen in de lucht;<br />
Maer soo gy daer na my den geest ter neder ruckt,<br />
Word ick als in het graf gedruckt.<br />
Holla hou, derteP25 vleys,<br />
Wat beroert gy mijn gepeys?126<br />
Waerom dus gewoelt? hou u doch gerust,<br />
Ick en leef niet meer naer uwen lust;<br />
Oock en stae ick niet onder uw gewelt;<br />
Schoon gy byster swelt,127<br />
Gy moet haest 128 ter neer, leg u daerom in het stof,<br />
En snij uw snoode rancken of.<br />
Heb doch acht 129 op desen dagh,<br />
Die geen mensch voorby en magh;<br />
Dan sal's werelts kloot,13o beyde zee en lant,<br />
Staen door Godes macht in vollen brant;<br />
Doch wie in der tijt ter deugt heeft gepoogt,<br />
Sal dan eerst zijn verhoogt;<br />
Maer het nare diep sal in haest<br />
het grousaeml3l volek<br />
Wegrucken in sijn laegsten kolek.<br />
Great God, almighty Spirit,<br />
Whom I rightly fear,<br />
For you pull my heart to the uttermost heights<br />
When you look on me with your gracious eye,<br />
So that my spirit in rapid flight<br />
Springs into the sky;<br />
But as soon as you oppress my soul,<br />
I am burdened as if to the grave.<br />
Whoa, halt, frisky flesh,<br />
Why do you disturb my thoughts?<br />
Why are you so stirred up? Quiet yourself,<br />
I live no longer following your desires,<br />
Nor do I lie in your power;<br />
Although you swell up<br />
You must quickly retreat, and return to dust,<br />
And cut off your evil branches.<br />
Keep in mind that day<br />
Which no man can avoid;<br />
Then the whole sphere of the earth, both sea and land<br />
Stand before the full burning power of God;<br />
Yet those who in their time tried to live virtuously,<br />
Shall be the first to rise;<br />
But the fearsome deep shall quickly swallow up<br />
the faithless folk,<br />
Swallowing them down into its deepest abyss.<br />
125 geil<br />
126 gedachten<br />
127 groeit<br />
128 snel<br />
129 pas op voor<br />
130 de aardbol<br />
131 verfoeilijke<br />
62
20. Vierde Nieuw-jaers Liedt<br />
Fourth New Year's Song<br />
'tNieuw - Jaer<br />
Dies wort<br />
IS<br />
mlJn<br />
ons __<br />
ziel __<br />
nu we<br />
met blijt<br />
der<br />
schap<br />
toe - ge - ko<br />
m - ge - no<br />
men,<br />
men,<br />
6<br />
i><br />
7<br />
5<br />
Door<br />
En<br />
Go - des<br />
drijft my<br />
mil<br />
tot<br />
de<br />
de<br />
gunst.<br />
kunst.<br />
Ick, on - ge - woon,<br />
om schier<br />
6 7<br />
6<br />
10<br />
meer<br />
te<br />
schrij<br />
ven,_<br />
Neem<br />
e ven weI<br />
de<br />
pen<br />
6<br />
4<br />
3<br />
6 6 6<br />
14<br />
schier<br />
niet<br />
en ken, Wie kan' er Ie - digh blij<br />
ven?<br />
4<br />
2<br />
6 7<br />
i><br />
4<br />
# 7<br />
Vierde Nieuw-jaers Liedt.<br />
Fourth New Year's Song<br />
Text: Alle de wercken 1712, vol. 1, p. 463.<br />
Melody: Cats gives no tune-indication, but the strophic fonn is closely related to the French air de cour 'n n'esiI<br />
temps de faire resistance' by Fraw;ois Richard, known in the Netherlands chiefly as 'Ach schoonste nimf aanzie eel::<br />
machtig koning'. Cats also used another melody by Richard, 'Jamais une si belle flame', for song 18. The ',.-<br />
the present edition is taken from Airs de cour avec la tablature de luth de Anthoyne Boesset. Quatorziesme !i','re<br />
1628), from which the bass line is also reconstructed.
One of Cats' five New Year's songs, which he wrote and published at the end of his life in Ouderdom, buytenleven en<br />
hofgedachten op Sorghvliet [Old Age, Country Life, and Garden Thoughts at Sorghvliet ('Care-free,' Cats' country<br />
house)] (1658). The old poet had not written for a long time, but upon the occasion of the New Year he takes up the pen<br />
again to thank God that he is still alive. His resolutions for the New Year: to banish sin from his life so as to be prepared<br />
for death.<br />
't Nieuw-Jaer is ons nu weder toegekomen,<br />
Door Godes milde gunst.<br />
Dies wort mijn ziel met blijtschap ingenomen,<br />
En drijft my tot de kunst.<br />
Ick, ongewoon om schier iet meer te schrijven,<br />
Neem evenwel de pen<br />
Die ick schier niet en ken;<br />
Wie kan'er ledigh blijven?<br />
Ick dancke God, uyt aIle mijn gedachten,<br />
Dat hy my heeft gespaert.<br />
Ick dancke God, uyt mijn geheele krachten,<br />
Dat hy my noch bewaert.<br />
Ick roep hem aan, en bid hem om genade,<br />
Dat hy van nu voortaan,<br />
Mijn ziel wil houden staan,<br />
Vry van helsche schade.<br />
De sond' is oudt, die wil ick laten sterven,<br />
Wat oudt is moet vergaen.<br />
Ick sal van Godt een nieuwen aert verwerven,<br />
Die staet my beter aen.<br />
Dees nieuwe tijt, die eyscht oock nieuwe sinnen.<br />
Daar toe ga ick terstont,<br />
En legh een vasten gront,<br />
Om 't Jaer te beginnen.<br />
Gy die het al gewoon zijt nieuw' te maken,<br />
o Godes reyne Geest!<br />
Wil tot mijn ziel met innigh vuur genaken,<br />
Dat soeck ick aldermeest.<br />
Gy zijt mijn wensch, ach kond' ick u bekomenP32<br />
Geen tijdelijck gequel,<br />
Geen pijne van der hel,<br />
En sal ick oyt schroomen.<br />
The New Year has come to us again<br />
Through God's generous grace.<br />
My soul takes it in with joy<br />
And prompts me to my art.<br />
I who scarcely write anymore<br />
Yet take up my pen<br />
Which I scarcely still recognize;<br />
Who can remain idle?<br />
I thank God, with all my mind<br />
That he has spared me.<br />
I thank God, with all my might,<br />
That he still protects me.<br />
I call to him, and pray for mercy,<br />
That he from henceforth<br />
Will keep my soul<br />
Free of hell's damage.<br />
My sin is old, I would let it die,<br />
For what is old must pass away.<br />
I will receive from God a new being<br />
That stands me in better stead.<br />
This new time demands also a new mind.<br />
I look forward to it,<br />
And lay a firm foundation<br />
For beginning the year.<br />
You who are used to making all things new,<br />
o God's pure Spirit!<br />
Approach my soul with inward fire,<br />
That is what I long for most of all.<br />
You are my desire, if only I could reach you!<br />
No earthly torment<br />
Or hellish pain<br />
Shall I ever fear.<br />
132 bereiken<br />
64
Appendix: Settings in Four Parts
(3) Samen-sang tusschen Hylas Wey-man, en Dorille Wout-nymphe<br />
Dialogue between Hylas the Hunter and Dorille the Wood-nymph<br />
". Il<br />
Jacob Cats / Fran90is de Chancy<br />
'"<br />
Il<br />
,<br />
WeI<br />
r I I<br />
WeI soe - te maegt, sal ick geen troost ge - nie ten? lck heb u<br />
. .<br />
WeI soe - te maegt, sal ick geen troost ge - me ten? heb u<br />
soe - te maegt, sal ick geen troost ge - me ten? Ick heb u<br />
. v I<br />
WeI soe - te maegt, sal ick geen troost ge - nie ten? Ick heb u<br />
3<br />
II<br />
u ... r I I<br />
schier al - reets een per ge - vrijt, En wie' er jaegt, of wilt be - staet te<br />
Il<br />
... ... ...<br />
schier al - reets een per ge - vrijt, En wle' er jaegt, of wilt be - staet te<br />
I<br />
schier al - reets een Jaer ge - vrijt, En Wle' er jaegt, of wilt be - staet te<br />
'"<br />
... ... .' .<br />
schier al - reets een per ge - vrijt, En wie' er jaegt, of wilt be - staet te<br />
6<br />
II<br />
f<br />
...<br />
schie ten, Is son der yang ge - pric - kelt van de spijt. lck gae by -<br />
. . ... ... ...<br />
schie ten, Is_ son - der yang ge - pnc - kelt van de spijt. Ick gae by -<br />
'"<br />
schie ten, Is son der yang ge - pric - kelt van de spijt. Ick gae by -<br />
v ...<br />
I<br />
... ..<br />
schie ten, Is son - der yang ge - pnc - kelt van de spijt. lck gae by -<br />
9<br />
". Il<br />
Il<br />
I I. I I<br />
naest ge due ng op de jagt, Maer als geen<br />
,<br />
naest<br />
"<br />
naest ge due rig op de jagt, Maer als geen<br />
I<br />
ge due ng op de jagt, Maer als geen<br />
I I I I<br />
'" naest ge - due ng op de jagt, Maer als geen<br />
66
11<br />
" fl<br />
u I I r<br />
wilt my t'huys en werdt ge - bragt, My dunckt dat ick ver - smagt.<br />
fl<br />
u<br />
'I<br />
wilt my t'huys en werdt ge - bragt, My dunckt dat ver - smagt.<br />
wilt my t'huys en werdt ge - bragt, My dunckt dat ick ver - smagt.<br />
....<br />
-<br />
,-".<br />
wilt my t'huys en werdt ge bragt, My dunckt dat ick ver - smagt.<br />
(10) Klaegh-liedt van Thamar<br />
Lament of Tamar<br />
Jacob Cats / Didier Ie Blanc<br />
'" fl<br />
@)<br />
fl<br />
u<br />
'j<br />
0 kla - re son, die met uw schoon ge - sigt Komt uyt de lugt<br />
---<br />
• T .e-<br />
O kla - re son, die met uw schoon ge - sigt Komt uyt de lugt hier<br />
1<br />
0 kla - re son, die met uw schoon ge - sigt Komt uyt de lugt hier<br />
"<br />
I I I I<br />
0 kla - re son, die met uw schoon ge - sigt Komt uyt de lugt<br />
6<br />
fl<br />
@)<br />
fl<br />
I<br />
hier op ter aer - den da len, Be - deckt voor - taen, be - deckt uw<br />
@)<br />
•• -.t.<br />
• - -<br />
op ter aer den da len, Be - deckt voor - taen, be deckt uw<br />
fl I I<br />
l<br />
op ter aer den da len, Be - deckt voor - taen, be deckt uw suy -<br />
'"'<br />
I<br />
I '"' -<br />
hier op ter aer - den da len, Be - deckt voor - taen, be deckt uw<br />
11<br />
" fl<br />
@) I I<br />
suy - ver ligt, En brengt een wolck op uw ver gul- den stra len.<br />
fl<br />
@)<br />
--<br />
•<br />
_.<br />
. ----- -<br />
suy - ver ligt, En brengt etu wolck op __ uw ver - gul- den stra - len.<br />
'j I I<br />
•<br />
;;;;iii<br />
ver ligt, En brengt een wolck op uw ver - gul - den stra len.<br />
.... I I v I<br />
'U<br />
suy - ver ligt, En brengt een wolck op uw ver - gul- den stra len.<br />
67
(14) Klachte van Abisagh van Sunem<br />
Lament of Abishag the Shunamite<br />
Jacob Cats / arr. Louis Peter Grijp<br />
" tJ<br />
u I I<br />
0 lis - tig hof! 6 win -ckel van ge - bre ken! 0 hoo - ge<br />
Il<br />
U I I<br />
0 lis - tig hof! 6 win -ckel van ge - bre ken! 0 hoo - ge<br />
Il<br />
I<br />
0 lis - tig hof! 6 win -ckel van ge - bre ken! 0 hoo - ge<br />
....<br />
0 lis - tig hof! 6 win -ckel van ge - bre ken! 0 hoo - ge<br />
6<br />
Il<br />
u I I<br />
school van al - Ie slim - me stre ken! 0 poe I van on - ge - luck!<br />
tJ<br />
u ...<br />
school van al - Ie slim - me stre ken! 0 poe I van on - ge - luck!<br />
I I I I<br />
school van al - Ie slim - me stre ken! 0 poe I van on - ge - luck!<br />
11<br />
JJ<br />
school van al - Ie slim - me stre ken! 0 poel van on - ge - luck!<br />
u I I<br />
Och, waer ick nog ge lijck ick eer - tijts plag, Doen ick mlJn<br />
Il<br />
U<br />
l<br />
"l<br />
I<br />
Och, waer ick nog ge lijck ick eer - tijts plag, Doen ick rruJn<br />
I<br />
Och, waer ick nog ge lijck ick eer - tijts plag, Doen ick mlJn<br />
,<br />
Och, waer ick nog ge lijck ick eer - tijts plag, Doen ick rruJn<br />
16<br />
" tJ<br />
u I I I<br />
jeugt III ha - re vry - heyt sag, Soo waer ick buy - ten druck.<br />
tJ<br />
U<br />
Il<br />
I<br />
jeugt III ha - re vry - heyt sag, Soo waer ick buy - ten druck.<br />
I<br />
jeugt in ha - re vry - heyt sag, Soo waer ick buy - ten druck.<br />
"" jeugt III ha - re vry - heyt sag, Soo waer ick buy - ten druck.<br />
68
(15) Klachte van de Vyf Dwase Maegden<br />
Lament of the Five Foolish Virgins<br />
Jacob Cats / arr. Louis Peter Grijp<br />
(J<br />
f) I I<br />
Hebt gy oyt ee - rug mensch voor de - sen hoo - ren Ida gen<br />
r ,-an<br />
fl<br />
f) v·<br />
Hebt gy oyt ee - rug mensch voor de - sen hoo - ren kla gen Van on<br />
fl<br />
f) I<br />
Hebt gy oyt ee - nig mensch voor de - sen hoo - ren Ida gen Van on<br />
(J I I<br />
Hebt gy oyt ee - rug mensch voor de - sen hoo - ren Ida gen Van<br />
5<br />
fl<br />
f) I<br />
on - heyl, quaet be leyt, of an - der on - ge val? Koomt<br />
(J<br />
f) I ..<br />
fl<br />
f) ..<br />
fl<br />
heyl, quaet be leyt, of an - der on - ge val? Koomt<br />
..<br />
heyl, quaet be leyt, of __ an - der on - ge val? Koomt<br />
I<br />
on - heyl, quaet be leyt, of an - der on - ge val? Koomt<br />
9<br />
fl<br />
f) I I<br />
hoort te de - ser tijt van on - se druck ge wa gen, WanL<br />
(J<br />
f) u -&<br />
hoort te de - ser tijt van on se druck ge wa gen, Want_<br />
(J<br />
f) I<br />
hoort te de - ser tijt van on se druck ge wa gen, WanL die<br />
hoort te de - ser tIJt van on se_ druck ge wa gen, Want<br />
13<br />
fl<br />
f) I I<br />
die gaet won der hoog, en ver re bo ven al.<br />
fl<br />
f) I<br />
die gaet won der hoog, en ver re bo ven al.<br />
(J<br />
f) V·<br />
gaet won der hoog, en ver re __ bo ven al.<br />
(J I<br />
dIe gaet won der hoog, en ver re bo ven al.<br />
69
fl<br />
(16) Gesangh uit den 42 Psalm<br />
Hymn based on Psalm 42<br />
Jacob Cats /<br />
de Chancy<br />
u<br />
- - -<br />
Ge - lijck een hart van her - ten hijgt, Wan - neer het IS ver- moeyt van<br />
I'l<br />
U<br />
--<br />
,<br />
1<br />
Ge<br />
... ... ... .... -<br />
Wan - neer het IS ver- moeyt van<br />
- lijck een hart van her - ten hijgt, Wan - neer het IS ver- moeyt van<br />
(20) Vierde Nieuw-jaers Liedt<br />
Fourth New Year's Song<br />
(j<br />
Il<br />
Jacob Cats / Frans;:ois Richard<br />
/ ,/ r<br />
'tNIeuw Jaer IS ons __ nu we der toe ge ko men,<br />
Dies wort IlliJn ziel __ met blijt schap III ge no men,<br />
u .-<br />
'tNieuw - Jaer IS ons nu we der toe<br />
Dies wort IlliJn ziel met blijt schap III<br />
ge<br />
ge<br />
ko<br />
no<br />
men,<br />
men,<br />
Il L 1 I<br />
'tNieuw - Jaer IS ons nu we der toe ge ko men,<br />
Dies wort IlliJn ziel met blijt schap III ge no men,<br />
.... 1 r 1<br />
'tNieuw Jaer IS ons nu we der toe ge ko men,<br />
Dies wort mIJn ziel met blijt schap III ge no men,<br />
5<br />
(j<br />
(j<br />
,I<br />
1<br />
Door Go - des mI '1 de Ick, on ge woon, om sc in er<br />
En drijft my tot de unst.<br />
.- .-<br />
Door<br />
En<br />
Go<br />
drijft<br />
des<br />
my<br />
mil -<br />
tot<br />
de<br />
de nst.<br />
Ick, on ge woon, om schier<br />
') I I I<br />
--- Door Go des mil de __ Ick, on ge woon, om schier<br />
En drijft my tot de __ st.<br />
"<br />
10<br />
(j<br />
(j<br />
1 1 1 1 1 1 r<br />
Door Go des mil - de Ick, on ge woon, om schier<br />
En drijft my tot de st.<br />
1 1 -I 1 r<br />
iet meer te schrij ven, __ Neem e ven weI de pen<br />
.-<br />
iet meer te schrij ven, Neem e ven weI de pen<br />
') I I I<br />
iet meer te schrij ven, Neem e ven weI de pen<br />
(q)<br />
.... /<br />
iet meer te schrij ven, Neem e ven weI de pen<br />
14<br />
Il<br />
1 1 r r r<br />
Die ick schier niet en ken, Wie kan'er Ie - digh blij yen')<br />
Il<br />
Die ick schier niet en ken, Wie kan'er Ie - digh blij \"en"<br />
'j<br />
r: -...<br />
1<br />
Die ick schier niet en ken, Wie kan'er Ie - digh blij \-cI:.<br />
.... / / / 1