Nr 1 - ITME
Nr 1 - ITME
Nr 1 - ITME
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
P. Potera, T, Łukasiewicz, M. Świrkowicz<br />
nów żelaza, które zmieniając swoją wartościowość prowadzą do wyraźnych zmian<br />
absorpcji w obszarze liczb falowych powyżej 40000 cm -1 .<br />
Rola optycznie obojętnych (tj. nie mających własnych pasm absorpcji) domieszek<br />
dwuwartościowych (Mg 2+ , Ca 2+ ) w procesie powstawania CC w trakcie napromieniowania<br />
kwantami gamma, światłem UV, elektronami lub szybkimi neutronami<br />
z fluencją nieprzekraczającą 10 16 -10 17 cm -2 jest różna dla obu kryształów. Obecność<br />
stabilnej ładunkowo domieszki dwuwartościowej w kryształach YAP prowadzi do<br />
tworzenia defektów kompleksowych m.in. [Ca 2+ F + ] mających własne pasma absorpcji.<br />
W przypadku kryształów LN domieszkowanie dwuwartościowymi jonami<br />
magnezu zapobiega częściowo tworzeniu defektów genetycznych zmniejszając<br />
w porównaniu do czystych kryształów intensywność AA. Ten sam efekt pojawia się<br />
dla kryształów współdomieszkowanych jonami ziem rzadkich i magnezu.<br />
Napromieniowanie kryształów LN i YAP wysokoenergetycznymi elektronami<br />
(E>1,3 MeV) lub szybkimi neutronami (o średniej energii 2 MeV) z fluencją powyżej<br />
10 16 – 10 17 cm -2 , prowadzi do tworzenia CC na RDD. Obserwowane dla dużych<br />
wartości fluencji neutronów lub elektronów przesunięcie krótkofalowej krawędzi<br />
absorpcji kryształów YAP i LN w kierunku długofalowym jest wynikiem tworzenia<br />
w procesie napromieniowania defektów kompleksowych [V k<br />
V o<br />
], absorbujących<br />
w pobliżu krótkofalowej krawędzi absorpcji. Pojawienie się AA w badanych kryształach<br />
pozostaje w ścisłym związku z tworzeniem RDD oraz z kompleksów [V k<br />
V o<br />
].<br />
Obserwowane przez nas zmiany absorpcji kryształów LN występujące w procesie<br />
napromieniowania wysokoenergetycznymi elektronami lub szybkimi neutronami, dla<br />
wysokich dawek promieniowania, mogą być rezultatem tworzenia centrów barwnych<br />
typu F (centrów F i F + związaych z defektem sieci krystalicznej) oraz kompleksowych<br />
CC [V Li<br />
F + ]. Intensywny wzrost absorpcji w obszarze przeźroczystości kryształów<br />
YAP, widoczny po napromieniowaniu szybkimi neutronami z fluencją większą od<br />
10 17 cm -2 , jest wynikiem tworzenia (w oparciu o RDD) centrów typu F, centrum F +<br />
lub O - stabilizowanych kompleksem [V o<br />
V k<br />
].<br />
Oprócz centrów stabilnych, w kryształach YAP i LN pod wpływem napromieniowania<br />
impulsową wiązką elektronów o energii 250 keV i czasie trwania impulsu<br />
10 ns, tworzą się niestabilne CC absorbujące głównie w obszarze widzialnym i bliskiej<br />
podczerwieni. Centra te powstają na drodze szybkich procesów nanosekundowych<br />
takich jak jonizacja podsieci tlenowej i defektów genetycznych oraz wychwyt<br />
nośników ładunku przez defekty genetyczne. Centrami tymi w YAP są centra F<br />
(24000-22000 cm -1 ) oraz F + lub O - (max absorpcji w obszarze 20000-12000 cm -1 ).<br />
Centra te i położenie pasm absorpcji są charakterystyczne także dla kryształów<br />
granatów (przykładowo dla GGG max. absorpcji centrów F leży w obszarze 25000-<br />
-21000 cm -1 zaś F + i O - 17000-14000 cm -1 ). Niestabilne centra F + powstają także<br />
w YAP przy pobudzeniu laserem argonowym lub promieniowaniem UV.<br />
Dla kryształów LN (czystych jak i domieszkowanych Cu i Fe) napromieniowanych<br />
elektronami oprócz niestabilnych centrów O - (absorpcja w okolicy 13000 cm -1 )<br />
49