rooster editorial - hol.gr
rooster editorial - hol.gr
rooster editorial - hol.gr
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
2<br />
ROOSTER EDITORIAL<br />
Το τρίτο πλέον τεύχος του Rooster Review<br />
περιέχει µια επιλογή των κυριότερων άρθρων<br />
που δηµοσιεύτηκαν στην ηλεκτρονική µας<br />
σελίδα www.e-<strong>rooster</strong>.<strong>gr</strong> το τελευταίο τρίµηνο.<br />
Ψυχή του τεύχους ασφαλώς είναι η<br />
εκπληκτική αναφορά στον πολεοδοµικό<br />
µετασχηµατισµό της Βαρκελώνης και η<br />
απογοητευτική σύγκρισή της µε την<br />
µεταολυµπιακή Αθήνα.<br />
Όσον αφορά την σελίδα µας, δηµιουργήσαµε<br />
ένα νέο χρήσιµο εργαλείο παρακολούθησης των<br />
ελληνικών ιστολογίων, το Eye of the Rooster.<br />
http://www.e-<strong>rooster</strong>.<strong>gr</strong>/eye<br />
Φώτης Περλικός<br />
Η πνευµατική ιδιοκτησία αποκτάται χωρίς καµία διατύπωση<br />
και χωρίς την ανάγκη ρήτρας απαγορευτικής των προσβολών<br />
της. Επισηµαίνεται πάντως ότι σύµφωνα µε το ν.2387/20<br />
(όπως έχει τροποποιηθεί µε τον ν.2121/93, ν.2819/00 και<br />
ισχύει σήµερα) απαγορεύεται κάθε παραµόρφωση,περικοπή<br />
ή άλλη τροποποίηση του έργου και απαιτείται πάντα η µνεία<br />
του δηµιουργού και της πηγής.<br />
Rooster Review<br />
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ<br />
Η Ν.∆. ΤΟ ΠΑ.ΣΟ.Κ. ΚΑΙ ΤΟ Κ.Κ.Ε. - ∆ηµοσθένης<br />
∆ούκας……………………………………………………….3<br />
ΜΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΤΡΙΑ ΗΧΗΡΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ -<br />
Νικήτας Λιοναράκης………………………………………4<br />
«ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ» vs ΚΟΜΜΑΤΙΚΟ<br />
ΚΕΦΑΛΑΙΟ - Νικήτας Λιοναράκης……………………..5<br />
O ΟΡΕΣΤΗΣ, H ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ Μ.Κ.Ο.<br />
ΚΑΙ ΤΑ ΜΜΕ. - Νικήτας Λιοναράκης………………….7<br />
ΕΝΑΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ. Ο ΠΡΟΕ∆ΡΟΣ ΤΗΣ<br />
ΑΚΑ∆ΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ! - Νικήτας Λιοναράκης……...9<br />
ΜΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ∆Α ΦΤΑΝΕΙ; ΒΑΡΚΕΛΩΝΗ vs<br />
ΑΘΗΝΑΣ- Σωτήρης Γεωργανάς………………………..10<br />
«ΚΑΛΩΣΟΡΙΣΕ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ∆ΕΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ<br />
ΑΠΟΦΥΓΕΙΣ» - Κυριάκος Μητσοτάκης………………16<br />
ΝΕΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ<br />
ΛΙΜΕΝΙΚΗΣ ΜΑΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ - Κυριάκος<br />
Μητσοτάκης……………………………………………….17<br />
THE OTHER CHOMSKY - Takis Michas……………19<br />
ΕΠΙ∆ΟΤΗΣΕΙΣ-ΠΛΗΓΜΑ ΣΤΟΝ ΤΡΙΤΟ ΚΟΣΜΟ -<br />
Τάκης Μίχας………………………………………………20<br />
FREAKONOMICS ‘Η ΓΙΑΤΙ ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΙ<br />
ΝΟΜΙΖΟΥΝ ΟΤΙ ΤΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΛΑ! - Σωτήρης<br />
Γεωργανάς…………………………………………………21<br />
ΑΠΛΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕΪΝΣ ΓΙΑ ΣΟΣΙΑΛΙΖΟΝΤΕΣ (ΚΑΙ<br />
ΜΗ) - Σωτήρης Γεωργανάς……………………………..24<br />
ΝΟΗΜΩΝ ΣΧΕ∆ΙΑΣΜΟΣ vs ΦΥΣΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ -<br />
Αλέξανδρος Νίξον………………………………………...27<br />
ΤΟ ∆ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΤΕΜΠΕΛΙΑ - Μαρία Πανεζή..31
Η Ν.∆. ΤΟ ΠΑ.ΣΟ.Κ. ΚΑΙ ΤΟ Κ.Κ.Ε.<br />
∆ηµοσθένης ∆ούκας<br />
Το τελευταίο χρονικό διάστηµα σε συνεντεύξεις τους<br />
υψηλά κοµµατικά στελέχη της Νέας ∆ηµοκρατίας και<br />
του ΠΑ.ΣΟ.Κ. δηµοσιοποιούν σκέψεις, προθέσεις και<br />
προτάσεις εν όψει των δηµοτικών εκλογών του<br />
Οκτωβρίου του 2006.<br />
Σ’ αυτές περιέχονται σχεδιασµοί και στρατηγικές που<br />
έχουν ως κύριο στόχο την “εξολόθρευση” του<br />
αντιπάλου, µέσω του χρωµατισµού των νοµών και των<br />
πόλεων µε µπλε ή πράσινο χρώµα αναλόγως του<br />
“νικητή” και τη δηµιουργία δοµικών εσωτερικών<br />
προβληµάτων του, που θα οδηγήσει σε κρίση ηγεσίας,<br />
προσανατολισµού και ηγεµονίας στο πολιτικό<br />
σκηνικό.<br />
Σ’ αυτό το σκηνικό εµφανίσθηκαν σκέψεις για την<br />
τακτική που θ’ ακολουθήσουν τα δύο κόµµατα, οι<br />
οποίες είναι πολιτικά αµοραλιστικές και αγγίζουν τα<br />
όρια του τυχοδιωκτισµού. Ίσως κατετέθησαν έγκαιρα<br />
για να διερευνηθούν οι πιθανές αντιδράσεις του<br />
εκλογικού ακροατηρίου και να γίνουν διορθωτικές<br />
κινήσεις.<br />
Οι σχεδιασµοί που επικεντρώνονται στο σκοπό “νίκη<br />
πάση θυσία”, συµπεριλαµβάνουν εκλογικά παζάρια,<br />
“δωρεές” νοµαρχιών και δήµων, ανταλλαγές<br />
ψηφοθηρικής υποστήριξης µε αποδέκτη… το Κ.Κ.Ε.<br />
Πρόκειται για µία πρωτοφανή και προκλητική<br />
τακτική σκοπιµότητας, χωρίς αρχές και περιεχόµενο,<br />
που πλήττει βαρύτατα την πολιτική ηθική, ακυρώνει<br />
τις ιδεολογικές συνιστώσες αυτών των κοµµάτων και<br />
τραυµατίζει βαρύτατα τα πρόσωπα των ηγετών τους.<br />
Ποια είναι τα πεδία, τα θέµατα, οι δράσεις στις οποίες<br />
υπάρχει συναντίληψη µεταξύ ενός συντηρητικού, ενός<br />
σοσιαλδη-µοκρατικού και ενός κοµµουνιστικού<br />
κόµµατος;<br />
Είναι αδιανόητο οι µικροκοµµατικές σκοπιµότητες<br />
και οι σκοτεινοί σχεδιασµοί υψηλόβαθµων στελεχών<br />
της Ν.∆. και του ΠΑ.ΣΟ.Κ., ερήµην της βούλησης των<br />
µελών του και της στάσης και των επιθυµιών των<br />
πολιτών, να έχουν ως µοναδικό κίνητρο την επιβίωση<br />
Rooster Review 3<br />
των κοµµατικών γραφειοκρατιών και των εκλεκτών<br />
τους υποψηφίων νοµαρχών και δηµάρχων. Η<br />
σύγχυση, ο πανικός και η αήθης στάση τους, είναι<br />
πραγµατικά προκλητικά.<br />
Ποια είναι τα πεδία, τα θέµατα, οι δράσεις στις οποίες<br />
υπάρχει συναντίληψη µεταξύ ενός συντηρητικού, ενός<br />
σοσιαλδηµοκρατικού και ενός κοµµουνιστικού<br />
κόµµατος;<br />
Σε ποια µείζονα και κρίσιµα σηµεία της τοπικής<br />
αυτοδιοίκησης -ρόλος, αρµοδιότητες, φόροι και τέλη,<br />
δηµοτικές επιχειρήσεις, εκλογικός νόµος κ.α.- έχουν<br />
κοινή άποψη τα τρία κόµµατα;<br />
Τελευταία, αυτή η θεώρηση της κεντρικής<br />
καθοδήγησης των δύο µεγάλων κοµµάτων,<br />
υιοθετήθηκε και παπαγαλίζετε και από περιφερειακά<br />
τους στελέχη. Με κοινό άξονα την άποψη ότι “τα<br />
προβλήµατα των πόλεων είναι κοινά για όλους και δεν<br />
έχουν χρώµα”. Οι µαθητευόµενοι µάγοι των<br />
περιφερειακών κοµµατικών γραφειοκρατιών<br />
“ανακάλυψαν την -πολιτική- Αµερική”. ∆ιακηρύσσουν<br />
το αυτονόητο και κρύβουν το σηµαντικό: το γεγονός<br />
ότι οι προτάσεις για την επίλυσή τους είναι<br />
διαφορετικές και τις περισσότερες φορές<br />
συγκρουσιακές. Οι προτάσεις των στελεχών της Ν.∆.<br />
και του ΠΑ.ΣΟ.Κ. που δραστηριοποιούνται στις<br />
νοµαρχίες και τους ∆ήµους είναι σε ευθεία και<br />
γενικευµένη αντιπαράθεση µε αυτές των στελεχών του<br />
Κ.Κ.Ε.<br />
Φαινόµενο που είναι λογικό και αυτονόητο.<br />
Το Κ.Κ.Ε., µε την κρατικίστικη αντίληψή του, µε το<br />
συγκεντρωτικό χαρακτήρα του και την αντιπαλότητά<br />
του σε οτιδήποτε εµπνέεται και αναφέρεται στην<br />
αγορά, στον ανταγωνισµό και τη βιωσιµότητα των<br />
µονάδων και των οργανισµών, αντικρούει τις<br />
πρακτικές και λειτουργίες της πρωτοβάθµιας και<br />
δευτεροβάθµιας τοπικής αυτοδιοίκησης που είναι<br />
προϊόντα των κυβερνήσεων της Ν.∆. και του ΠΑ.ΣΟ.Κ.<br />
Η δηµοκρατία για να λειτουργήσει µε επιτυχία έχει<br />
ως προαπαιτούµενο τις διακριτές ιδεολογικές και<br />
πολιτικές πλατφόρµες και δράσεις των πολιτικών<br />
σχηµατισµών. Οποιαδήποτε απόπειρα βιασµού τους<br />
και χυδαίας οµογενοποίησής τους είναι αντιδραστική<br />
και αντιδηµοκρατική.<br />
Το Κ.Κ.Ε. παραµένει σταθερό και συνεπές µε την<br />
ιδεολογία του. Η Ν.∆. και το ΠΑ.ΣΟ.Κ. δεν µπορούν<br />
να εµφανίζονται ως “κινούµενη -πολιτική- άµµος”. Τα<br />
παράγωγα αυτής της στάσης θα τα πληρώσουν στο<br />
µέλλον ακριβά.
4<br />
ΜΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΤΡΙΑ ΗΧΗΡΑ<br />
ΜΗΝΥΜΑΤΑ<br />
Νικήτας Λιοναράκης<br />
Όχι ένα, όχι δύο, αλλά τρία ηχηρά µηνύµατα, έλαβε<br />
η παραδοσιακή, µπλε – πράσινη - ροζ και κόκκινη,<br />
πολιτική τις προηγούµενες ηµέρες!<br />
Α. Το πρώτο από τον Νίκο Κωνσταντόπουλο. Στις «12<br />
θέσεις του Συν για την ανασυγκρότηση του ΟΗΕ» που<br />
κατέθεσε στον Υπουργό Εξωτερικών, η «αριστερή» -<br />
τάχα- αντίληψη που αντιπαρέθετε την αριστερά µε τις<br />
Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ) (ούτε το όνοµά<br />
τους δεν αναφερόταν σε πολλά κοµµατικά κείµενα),<br />
λύθηκε δίκην Γόρδιου ∆εσµού! Το κείµενο<br />
περιλαµβάνει την απαίτηση, «της αναβάθµισης του<br />
ρόλου των ΜΚΟ στις διαδικασίες λήψης και<br />
εφαρµογής των αποφάσεων του ΟΗΕ σε όλο το<br />
φάσµα» του συστήµατος του οργανισµού!<br />
Επαναλαµβάνω. Ζήτησε αναβάθµιση των ΜΚΟ. Όχι<br />
των «κινηµάτων» (που πονηρά χρησιµοποιείται ως<br />
αντίπαλος και υποκατάστατο των ΜΚΟ από µερίδα<br />
της ελληνικής -και µόνο- αριστεράς). Καθίσταται δε<br />
προφανές, ότι από τούδε ο επίσηµος Συν -<br />
τουλάχιστον- θα επιδιώξει την ίδια αναβάθµιση του<br />
ρόλου των ΜΚΟ και στο εσωτερικό της χώρας ….!<br />
Β. Στις 6/9 δεκάδες ελληνικές ΜΚΟ δηµιούργησαν<br />
την Συµµαχία Ενάντια στην Φτώχεια».<br />
«Η Συµµαχία αποτελεί την ελληνική έκφραση της<br />
µεγαλύτερης παγκόσµιας εκστρατείας κατά της<br />
φτώχειας. Με χιλιάδες ΜΚΟ, εκατοµµύρια πολίτες µε<br />
τις «άσπρες κορδέλες», η Global Call for Action<br />
against Poverty, εκφράζει τον λόγο των ΜΚΟ.<br />
Αποµονώνω τρία σηµεία - σοκ.<br />
1. Η Συµµαχία, εκφράζοντας την ώριµη φάση των<br />
ΜΚΟ, δεν δέχεται ως µέλη της κόµµατα! Αυτό, απλό<br />
οργανωτικό µέτρο, διατυπώνεται για πρώτη φορά!<br />
Τέσσερις ηµέρες αργότερα, η Ντόιτσε Βέλλε<br />
διαπίστωνε:<br />
«Το Παράλληλο Φόρουµ των ΜΚΟ για τους στόχους<br />
των 21ου αιώνα, δεν είναι οι επαίτες που εκλιπαρούν<br />
για το δικαίωµα να εκφράσουν λόγο. Απαιτούν<br />
Rooster Review<br />
εκπλήρωση των στόχων και εν ανάγκη θα επιδιώξουν<br />
τους στόχους τους και χωρίς τις κυβερνήσεις»!<br />
Την ίδια αυτοπεποίθηση αρχίζουν να αισθάνονται και<br />
οι ελληνικές ΜΚΟ.<br />
2. Η πρώτη διαπίστωση, θα ξενίσει. Πουθενά στο<br />
κείµενο δεν υπάρχει η γνωστή επικεφαλίδα «της<br />
πάλης κατά του νεοφιλελευθερισµού»! Ούτε κατά του<br />
καπιταλισµού! Το αναφέρω, γιατί σε πιθανή<br />
ψηφοφορία για τις ατοµικές ιδεολογικές προτιµήσεις<br />
των µελών των ΜΚΟ που δηµιούργησαν τη Συµµαχία,<br />
οι ψήφοι της αριστεράς θα µπορούσαν να είναι έως<br />
και πλειοψηφικοί! Και, όµως, επειδή είναι ΜΚΟ, δεν<br />
είναι κόµµατα. Και οι ΜΚΟ έχουν δική τους γλώσσα.<br />
∆εν µιλούν µε τέτοιους αφορισµούς. Χρησιµοποιούν<br />
µία νέου τύπου πολιτική και σύγχρονη γλώσσα.<br />
Εµπνέονται από την πρωτοβουλία του ΟΗΕ, δεν<br />
καταγγέλλουν τους G-8 (αλλά ζητούν επέκταση της<br />
διαγραφής των χρεών από 16 σε 60χώρες) κ.λπ<br />
Αν οι ΜΚΟ έχουν δίκαιο, ο παραδοσιακός ελληνικός<br />
πολιτικός λόγος, συντελεί στη διαιώνιση της<br />
υπάρχουσας κατάστασης που –κατά τα εκατοµµύρια<br />
των ριζοσπαστών του κόσµου- δηµιουργεί την φτώχεια<br />
στον κόσµο!<br />
3. «Όλα αυτά είναι απλά εξωτερικά χαρακτηριστικά»,<br />
θα έλεγε κάποιος. Ίσως. Για να δούµε τις πολιτικές<br />
θέσεις που διατυπώνουν. Εκεί το σοκ γίνεται µέγα! Η<br />
πρώτη προϋπόθεση για την εξάλειψη της φτώχειας<br />
που διατυπώνουν, δεν έχει ακουστεί ποτέ –µε<br />
ελάχιστες τιµητικές εξαιρέσεις- από τις ανάλογες<br />
διακηρύξεις της αριστεράς (αλλά και της Ν∆, και του<br />
ΠΑΣΟΚ και του ΚΚΕ)! Αδύνατον, θα πείτε. Για τα ίδια<br />
πράγµατα αγωνίζονται. Μπορεί να υπάρχει<br />
προϋπόθεση -και δη η πρώτη σε ιεράρχηση και<br />
ταυτόχρονα κεντρικός στόχος µίας συµµαχίας<br />
εκατοµµυρίων ριζοσπαστών της γης- που δεν<br />
αναφέρεται καν στα κείµενα της ελληνικής αριστεράς;<br />
Και, όµως, µπορεί! Και που είστε ακόµα! Όχι µόνο<br />
δεν αναφέρεται, αλλά η αγωνιστικότητα των ελληνικών<br />
κοµµάτων, µετριέται µε τους αγώνες για την<br />
υπεράσπιση του ακριβώς αντίθετου! Της<br />
προϋπόθεσης, δηλαδή, η οποία, σύµφωνα µε τη<br />
Συµµαχία, αποτελεί την πρώτη αιτία για την ύπαρξη<br />
της φτώχειας! Αν οι ΜΚΟ έχουν δίκαιο, ο<br />
παραδοσιακός ελληνικός πολιτικός λόγος, συντελεί<br />
στη διαιώνιση της υπάρχουσας κατάστασης που –κατά<br />
τα εκατοµµύρια των ριζοσπαστών του κόσµου-<br />
δηµιουργεί την φτώχεια στον κόσµο! ∆εν αστειεύοµαι!<br />
Πρώτη, λοιπόν, προτεραιότητα για τη Συµµαχία των<br />
ΜΚΟ, η «υιοθέτηση δίκαιων διεθνών συναλλαγών, έτσι
ώστε να δοθεί ένα τέλος σε καταστροφικές για τους<br />
πολίτες αναπτυσσόµενων χωρών επιδοτήσεις και<br />
δασµούς. Οι πλούσιες χώρες ξοδεύουν πάνω από 1δις<br />
τη µέρα σε επιδοτήσεις, το µεγαλύτερο µέρος των<br />
οποίων πηγαίνει σε µεγάλες αγροτοβιοµηχανίες».<br />
Αυτό αφορά τις ΗΠΑ, αφορά και την Ε.Ε.-Ελλάδα.<br />
Για το βαµβάκι, ειδικά (µετά τις υποχωρήσεις<br />
Μπους), αφορά κύρια την Ελλάδα. Αυτό σηµαίνει<br />
τέρµα οι επιδοτήσεις στα αγροτικά (και όχι µόνο)!<br />
Είναι έτοιµοι οι αγωνιστές για έναν «διαφορετικό και<br />
απολύτως εφικτό κόσµο», να ζητήσουν αυτό που<br />
θεωρούν κύρια αιτία για την φτώχια στις µη<br />
ανεπτυγµένες χώρες οι ΜΚΟ; Και, για να<br />
σοβαρευτούµε. Και τα ίδια τα φτωχά κράτη.<br />
Γ. Μία άλλη ad hoc συµµαχία, οι ελληνικές ΜΚΟ<br />
που ασχολούνται µε το έιτζ, δήλωσε παρουσία στις<br />
12/9. Οι οργανώσεις αυτές, κόκκινο πανί για ένα<br />
τµήµα της πολιτικής ηγεσίας του σχετικού<br />
υπουργείου, προσβλέπουν και αυτές στην Σύνοδο του<br />
ΟΗΕ. Από το σχετικό κείµενο, αποσπώ, όµως, ένα<br />
άλλο κοµµάτι που θα προκαλεί σοκ στους εµµένοντες<br />
στην παραδοσιακή αντίληψη για την πολιτική.<br />
«Η εµπλοκή των ΜΚΟ στην πρόληψη και<br />
αντιµετώπιση του Έιτζ είναι ήδη µία πραγµατικότητα.<br />
Ζητάµε, λοιπόν, το κράτος να την αναγνωρίσει».<br />
Εάν θυµάµαι καλά, καθαρό ζήτηµα συνευθύνης<br />
κράτους και κοινωνίας των πολιτών, τίθεται για πρώτη<br />
φορά! Όλα δείχνουν πως οι ΜΚΟ, στη φάση της<br />
ωριµότητας, ύψωσαν πολύ υψηλά τον πήχυ! Και<br />
κονιορτοποιούν, φυσικά, τόσο τις αντιλήψεις του<br />
1789, όσο και αυτές του 1917. Η εµπλοκή, δηλαδή,<br />
οδηγεί και αλλού. Τίθεται θέµα πόρων, κατάλληλου<br />
νοµικού πλαισίου, αλλά φτάνει σε απίστευτες<br />
απαιτήσεις. Μέχρι και συνδιαχείριση της εξωτερικής<br />
πολιτικής της χώρας ζητούν! Ζητάµε να τερµατιστεί η<br />
µονοπώληση της «διεθνούς εκπροσώπησης της χώρας<br />
στο ζήτηµα αυτό»! ∆εν µπορεί να αποτελεί<br />
αποκλειστικά κρατική υπόθεση και «θα πρέπει να<br />
αποτελέσει προϊόν διαλόγου ΜΚΟ, κοµµάτων» και<br />
κράτους!!!<br />
∆εν είναι λίγοι οι θεωρητικοί που έχουν διαπιστώσει<br />
πως, στην πραγµατικότητα, δεν υφίσταται ζήτηµα<br />
ΜΚΟ. Υφίσταται ζήτηµα ξανά - ανακάλυψης της<br />
δηµοκρατίας σε συνθήκες πολυπλοκότητας και<br />
πολλαπλασιασµού των µη κρατικών υποκειµένων που<br />
συµπρωταγωνιστούν πλέον στον «δηµόσιο χώρο». Εκεί,<br />
όπου παραδοσιακά, το διαχειριστικό µονοπώλιο<br />
ανήκε πάντα στα κόµµατα και στο κράτος!<br />
Σε επίπεδο διεκδίκησης από τις ΜΚΟ, η 12/9/05 θα<br />
Rooster Review 5<br />
µείνει ιστορική. Για πρώτη φορά, οι ίδιες οι ΜΚΟ,<br />
έθεσαν ανάλογο αίτηµα (κάνοντας απλώς τη τρέχουσα<br />
δουλειά τους)!<br />
∆ηµοσιεύτηκε την Κυριακή 9/10/2005 στην εφηµερίδα της<br />
ανανεωτικής αριστεράς Εποχή. Με αφορµή τον εορτασµό, την ίδια<br />
ηµέρα, του ετήσιου «Φεστιβάλ της Εποχής».<br />
«ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ» vs<br />
ΚΟΜΜΑΤΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ<br />
Νικήτας Λιοναράκης<br />
1. «Το µεγαλύτερο δράµα» για κάποιους,<br />
παρατηρούσε ο συγγραφέας Gilbert Keith Chesterton<br />
«δεν είναι πως δεν βλέπουν τη λύση. Είναι ότι δεν<br />
µπορούν καν να δουν το πρόβληµα».<br />
Ένα παιχνίδι φαντασίας, δείχνει πως είχε δίκαιο.<br />
2. Το σενάριο του παιχνιδιού αρχίζει µε µια έννοια<br />
που έχει εισβάλει στη ζωή µας. Το «κοινωνικό<br />
κεφάλαιο» (Κ.Κ.). Με µεγάλη δόση αφαίρεσης, θα<br />
προσπαθήσω να την απλοποιήσω.<br />
Η πολιτικο - κοινωνική εξέλιξη αλλά και η<br />
οικονοµική ευηµερία των κρατών, λένε οι θεµελιωτές<br />
της θεωρίας, είναι πλέον αδύνατες χωρίς την αύξηση<br />
του Κ.Κ. Αυτό το «social capital» αυξάνεται, όταν στις<br />
κοινωνίες πολλαπλασιάζονται µορφές φαινοµενικά<br />
άσχετες µε τη πολιτική. Οι µη κυβερνητικές<br />
οργανώσεις (ΜΚΟ). Τα δίκτυα πολιτών που δρουν στον<br />
δηµόσιο χώρο. Άλλα µη κρατικά υποκείµενα. Οι<br />
σχέσεις αµοιβαίας εµπιστοσύνης. Ο εθελοντισµός. Η<br />
ανάπτυξη ισχυρής κοινωνίας πολιτών κ.λπ. Η<br />
ανάπτυξη όλων αυτών, γράφει ο εκ των θεµελιωτών<br />
της θεωρίας, Robert Putnam, «εξασφαλίζει<br />
χειροπιαστά ωφελήµατα» για την κοινωνία. Που<br />
µπορούν να αποτιµηθούν σε χρήµα ή να συνδεθούν<br />
µε το good governance. Να βοηθήσουν την ανάπτυξη<br />
ή να βελτιώσουν τις δηµόσιες υπηρεσίες. Να<br />
ενισχύσουν τα συστήµατα κοινωνικής φροντίδας ή να<br />
αναβαθµίσουν την παιδεία. Με δυο λόγια η<br />
διακυβέρνηση ενός κράτους, αλλά και η πολιτική δεν<br />
εξαρτώνται πλέον µόνο από τις ικανότητες ενός ηγέτη,
6<br />
τις ψήφους ενός κόµµατος και την απόδοση της<br />
κυβέρνησης. Αλλά και από τις επιδόσεις της ως προς<br />
την ανάπτυξη του Κ.Κ.<br />
Στην πραγµατικότητα δύσκολα θα συναντήσεις<br />
αντίπαλο αυτής της θεωρίας.<br />
Τη συνυπογράφουν οι Bourdieu, Coleman, Portes,<br />
Putnam, Oakshott, Φουκουγιάµα και όλοι, σχεδόν,<br />
οι ∆ιεθνείς Οργανισµοί.<br />
3. Το παιχνίδι φαντασίας συνεχίζεται µε διλήµµατα.<br />
Η θεωρία, έχει δύο πιθανότητες. Ή είναι σωστή, ή<br />
είναι λαθεµένη.<br />
- Εάν είναι λαθεµένη, έχει καλώς. Τίποτα δεν<br />
χρειάζεται να αλλάξει.<br />
- Εάν, όµως, είναι σωστή;<br />
5. Στη δεύτερη περίπτωση, οι κόµµατα και<br />
κυβερνήσεις έχουν δίληµµα. Να θεωρήσουν ότι τους<br />
αφορά ή όχι;<br />
- Εάν δεν τους αφορά, έχει καλώς.<br />
- Εάν την ενστερνιστούν, το δίληµµα εξειδικεύεται.<br />
6. Να µπουν στον χορό ή όχι;<br />
-Εάν αδιαφορήσουν, έχει καλώς. Θα πρέπει, όµως, να<br />
είναι σίγουροι ότι χωρίς αυτούς το φαινόµενο δεν θα<br />
επεκταθεί. Γιατί εαν επεκταθεί «χωρίς αυτούς» θα<br />
πρέπει να είναι έτοιµοι να αντιµετωπίσουν συνέπειες<br />
σαν αυτές που υπαινίσσεται ο Γ. Σεφέρης. Οι νέες<br />
µορφές πολιτικής, αυτές που θα προκύψουν, ως<br />
αποτέλεσµα των πολιτικών του συνεχώς<br />
διευρυνόµενου Κ.Κ., θα τους προσπερνούν σαν σµήνη<br />
µελισσών και οι ίδιοι γρήγορα θα καταλήξουν σαν<br />
«ένα πουκάµισο αδειανό …..».<br />
- Εάν µπουν στο χορό, τότε θα πρέπει να χορέψουν!<br />
Θα πρέπει, δηλαδή, να χρεωθούν την ευθύνη για την<br />
υλοποίηση πολιτικών που θα ισχυροποιούν το Κ.Κ.<br />
7. Στο χορό, προκύπτει … θύελλα νέων διληµµάτων.<br />
Οι χρεώσεις που ανέλαβαν, είναι συµβατές ή όχι µε<br />
τη συνήθη πολιτική πρακτική που γνωρίζουν, µε τα<br />
οργανωτικά τους µοντέλα, µε την λειτουργία τους;<br />
- Εάν είναι συµβατές, έχει καλώς. Τέτοιες εντάξεις<br />
έγιναν χιλιάδες στην ιστορική διαδροµή των<br />
κοµµάτων.<br />
- Το δράµα, στο παιχνίδι που παίζουµε, αρχίζει εάν<br />
δεν εντάσσεται. Εάν δεν είναι συµβατή µε αυτά που<br />
Rooster Review<br />
ξέρουν να κάνουν κόµµατα και κυβερνήσεις! Ή εάν<br />
συµβαίνει κάτι δραµατικότερο. Εάν η υιοθέτησή της<br />
λαίλαπας, προϋποθέτει ανατροπή των µέχρι σήµερα<br />
αυτονόητων στο χώρο της πολιτικής.<br />
8. Αν ισχύει η θεωρία, Ν∆, ΠΑΣΟΚ, Συνασπισµός και<br />
ΚΚΕ (µε τη µορφή που τα γνωρίσαµε),<br />
αποδεικνύονται άχρηστοι! Αδύνατον να παίξουν πλέον<br />
τον ρόλο που παίζουν σήµερα.<br />
Εάν ισχύει, τέρµα και η πιθανότητα «επιτυχηµένης<br />
κυβέρνησης» χωρίς προηγούµενη ανάπτυξη Κ.Κ!<br />
Ούτε «κυβέρνηση που λύνει προβλήµατα», ούτε<br />
«κράτος του οποίου οι υπηρεσίες λειτουργούν άψογα».<br />
Αυτά ανήκουν στην εποχή που η αποτελεσµατικότητα<br />
της διακυβέρνησης σχετιζόταν µε την κυβερνητική<br />
ικανότητα να διοικεί τον δηµόσιο τοµέα! Σήµερα αυτό<br />
δεν γίνεται.<br />
9. Μήπως, όµως, η ανάπτυξη του Κ.Κ. είναι θεάρεστη<br />
υπόθεση, αλλά δεν αφορά τα κόµµατα;<br />
Κάτι τέτοια ακούει ο καθηγητής στο Πανεπιστήµιο της<br />
Κρήτης Στέλιος Αλεξανδρόπουλος και εξεγείρεται!<br />
Αυτά είναι ανοησίες, θα έλεγε! Τα αφορά και πολύ,<br />
γράφει στο περιοδικό «Κοινωνία Πολιτών» Νο 10. Και<br />
η υπόθεση της ανάπτυξης του Κ. Κ, αποτελεί πολιτικό<br />
στοίχηµα, µια και γίνεται πράξη «µε κατάλληλες<br />
πολιτικές» από πολιτικούς και κόµµατα.<br />
10. Ο διάσηµος Μανωλιός, λοιπόν, µάλλον δεν θα<br />
είχε πρόβληµα. Θα το έλυνε µε το να βάλλει «τα<br />
ρούχα του αλλιώς»! Τα κόµµατα, όµως, χρειάζονται να<br />
µάθουν να περπατούν …. µε το κεφάλι κάτω! Όπερ<br />
σηµαίνει.<br />
Τα κόµµατα, µέσα στο 2004 για πρώτη φορά στην<br />
πολιτική ιστορία της χώρας δεσµεύτηκαν<br />
προεκλογικά, υπέρ των ΜΚΟ, της συνεργασίας µαζί<br />
τους, της ενδυνάµωσης της κοινωνίας των πολιτών.<br />
Για το 2005 υπολείπεται η πράξη!<br />
-Να αντικαταστήσουν τις πρακτικές κυριαρχίας τους<br />
στο δηµόσιο χώρο, ώστε να αφήσουν ζωτικό πεδίο για<br />
την κοινωνία των πολιτών.<br />
-Να παραιτηθούν από τις πολιτικές δικής τους<br />
οργανωτικής ανάπτυξής και να τις αντικαταστήσουν<br />
µε πολιτικές ανάπτυξης άλλων, µη ελεγχόµενων και<br />
µη εξαρτηµένων οργανώσεων. Να µετατραπούν,<br />
δηλαδή, από αυτάρεσκα µονοπώλια, σε …<br />
εµβρυουλκά!<br />
-Να παραιτηθούν από την κυριαρχία τους στην
πολιτική και να την αντικαταστήσουν µε πολύπλοκες<br />
µορφές συνεργασίας µε ισότιµους εταίρους.<br />
- Να συνδιαχειριστούν ένα περίπλοκο κόσµο στον<br />
οποίο δεν υπάρχει ο πρωταγωνιστής.<br />
11. Που βρισκόµαστε σήµερα; Τα κόµµατα, µέσα στο<br />
2004, έκαναν σοβαρά βήµατα. Για πρώτη φορά στην<br />
πολιτική ιστορία της χώρας δεσµεύτηκαν<br />
προεκλογικά, υπέρ των ΜΚΟ, της συνεργασίας µαζί<br />
τους, της ενδυνάµωσης της κοινωνίας των πολιτών<br />
κ.λπ. Ειδικά ο Γιώργος Παπανδρέου διέβη –ακόµα<br />
και στρατηγικά- τον Ρουβίκωνα. Σε απλά λόγια, η<br />
«συµµετοχική δηµοκρατία» του, σηµαίνει «παραίτηση<br />
από την προοπτική κυβέρνησης της χώρας από το<br />
ΠΑΣΟΚ», υπέρ της «διακυβέρνησης µε παράλληλη<br />
συνύπαρξη ΠΑΣΟΚ και αυτόνοµων<br />
συµπρωταγωνιστών» (ΜΚΟ, Ανεξάρτητων Αρχών<br />
κ.λπ.). Και µε ευθύνη για πολιτικές αύξησης του Κ.Κ.<br />
Για το 2005 υπολείπεται η πράξη! Αυτών που θα<br />
υλοποιήσουν τις νέες στρατηγικές. Αυτό, προς το<br />
παρόν, παραµένει ζητούµενο!<br />
12. Στις καθυστερήσεις, όµως, οι ενστάσεις<br />
πολλαπλασιάζονται.<br />
- Πολλές επικαλούνται τον …. Αϊνστάιν! «Τα<br />
προβλήµατα, δεν µπορούν να λυθούν στο επίπεδο της<br />
σκέψης που τα δηµιούργησε».<br />
- Άλλες, τους … Μόντι Πάθονς! «Είµαι ο βασιλιάς των<br />
Βρετανών», δηλώνει αυτάρεσκα ο Αρθούρος<br />
αναζητώντας τους ιππότες της ελεεινής τραπέζης. «Μα<br />
εµείς δεν έχουµε βασιλιά, είµαστε µια αυτόνοµη<br />
κοινότητα», απαντούσαν στον αµήχανο βασιλιά οι<br />
πανέξυπνοι χωρικοί!<br />
∆ηµοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος του περιοδικού ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ.<br />
Νοέµβριος 2005<br />
Rooster Review 7<br />
O ΟΡΕΣΤΗΣ, H<br />
ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ Μ.Κ.Ο.<br />
ΚΑΙ ΤΑ ΜΜΕ.<br />
Νικήτας Λιοναράκης<br />
Το ζήτηµα εµφανίζεται, συνήθως, ως παράπονο. Γιατί<br />
τα πανελλήνιας κυκλοφορίας, κατ’ ουσία αθηναϊκά<br />
ΜΜΕ, δεν προβάλλουν τον κόσµο των ΜΚΟ; Θα<br />
προσπαθήσω να τεκµηριώσω, ότι το ερώτηµα είναι<br />
λάθος. Και, ότι το κρίσιµο ερώτηµα, δεν είναι εάν τα<br />
ΜΜΕ «παίζουν» τις ΜΚΟ, αλλά εάν έχουν καν την<br />
ικανότητα και την δυνατότητα να παρακολουθήσουν<br />
τον τρόπο που κινούνται σήµερα οι ΜΚΟ; Και<br />
παραπέρα. Εάν έχουν την ικανότητα να συλλάβουν<br />
τον διαφορετικό σύγχρονο κόσµο στον οποίο τα κράτη<br />
και τα κόµµατα δεν είναι αποκλειστικοί<br />
πρωταγωνιστές. Στα ερωτήµατα αυτά, η απάντηση<br />
είναι όχι!<br />
Είναι ανόητοι, όσοι φαντάζονται ότι τα ΜΜΕ έχουν<br />
λόγους να ευνοούν τον Κίµωνα Κουλούρη, αντί των<br />
Γιατρών χωρίς Σύνορα. Ή την Ζέτα Μακρή, αντί της<br />
∆ιεθνούς Αµνηστίας. Απλούστατα βιώνουν την<br />
τραγικότητα να αδυνατούν –ενώ πολύ θα ήθελαν- να<br />
συλλάβουν τη σύνθετη δηµοσιότητα που παράγει η<br />
WWF και η Action Aid, όπως µπορούν να συλλάβουν<br />
την απλοϊκή που εκπορεύεται από τον Ορέστη<br />
Κολοζώφ και τον Παναγιώτη Λαφαζάνη.<br />
Θα επιχειρήσω να τεκµηριώσω τον ισχυρισµό, µέσα<br />
από τη δηµόσια παρουσία µία τυχαίας οργάνωσης.<br />
Επέλεξα µία που δεν είναι διεθνής (όπως η Κάριτας),<br />
δεν έχει χιλιάδες µέλη (όπως η Greenpeace), δεν<br />
ασχολείται µε αβανταδόρικα θέµατα (όπως το<br />
Παρατηρητήριο του Ελσίνκι), δεν έχει την κύρια<br />
δράση της στην Αθήνα (όπως η Ελπίδα)! Ο Αρχέλων,<br />
ασχολείται µε τις θαλάσσιες χελώνες. Και κινείται<br />
κυρίως στην επαρχία (και ολίγον στη Γλυφάδα)<br />
Α. Η ένσταση του µέσου Έλληνα δηµοσιογράφου είναι<br />
απλή.<br />
«∆εν ασχολούµαστε συχνά µε τον Αρχέλωνα, διότι οι<br />
δράσεις του δεν είναι σηµαντικές. Όταν είναι, αλλά<br />
και όσες είναι, προβάλλονται κανονικά».
8<br />
Η ένσταση, είναι σωστή. Αναζητώντας τα τελευταία<br />
δελτία τύπου του Αρχέλωνα, µε όσο καλή διάθεση και<br />
αν είχα, δεν θα µπορούσα να ισχυριστώ, ότι το κοινό<br />
των ΜΜΕ … τις περιµένουν µε αγωνία! «∆ύο χελώνες<br />
απελευθερώθηκαν στο Καλαµάκι», «απελευθερώθηκε<br />
ο Ορέστης», «παρουσίαση της 22χρονης δράσης του<br />
στη Ζάκυνθο», , δύο συµµετοχές σε συνέδρια,<br />
«εκδήλωση στον Αυλώνα» κ.λπ.<br />
Εδώ ο µέσος έλληνας δηµοσιογράφος έχει δίκαιο.<br />
Αυτά δεν ενδιαφέρουν το κοινό!<br />
Β. Μόνο αυτά, όµως, είναι ο Αρχέλων;<br />
Η απάντηση είναι όχι.<br />
Έχει µία καταλυτική 22χρονη παρουσία στο ζήτηµα<br />
της Καρέττα, συγκροτεί ετησίως στρατό 600-700<br />
εθελοντών από όλο τον κόσµο που λειτουργούν ως<br />
φύλακες, «παρακολουθεί 75 χλµ. ακτών και 2500<br />
φωλιές», διαθέτει Κέντρο ∆ιάσωσης στη Γλυφάδα,<br />
δορυφορική παρακολούθηση των χελωνών κ.λπ.<br />
Εδώ ο µέσος έλληνας δηµοσιογράφος, ξύνει το κεφάλι<br />
και βεβαιώνει, ότι «ίσως κάποια παρουσίαση<br />
χρειάζεται να γίνει»!<br />
Γ. Αλλά δεν κάνει µόνο αυτά ο Αρχέλων.<br />
∆ιότι έχει αναλάβει συνευθύνη και για δηµόσιες<br />
υποθέσεις, Σε τοµείς τέως κρατικής αρµοδιότητας,<br />
που είναι προσανατολισµένο το 60-70% των<br />
δηµοσιογράφων. Ο Αρχέλων –αλλά και πολλές άλλες<br />
ΜΚΟ συνδιαχειρίζονται τοµείς που αποτελούσαν<br />
κάποτε αποκλειστικότητα του κράτους και των<br />
κοµµάτων! Συµµετέχει, δηλαδή, στη διοίκηση<br />
τεσσάρων «ΜΚΟ τρίτης γενιάς» που ασκούν δηµόσια<br />
εξουσία σε τοµείς υψίστης σπουδαιότητας. Στους<br />
Φορείς ∆ιαχείρισης Εθνικών Πάρκων (Ζακύνθου,<br />
Μεσολογγίου, Αµβρακικού και Κοτυχίου -<br />
Στροφυλιάς).<br />
Επίσης, µαζί µε την Γ.Γ. Νέας Γενιάς, υλοποιεί<br />
πρόγραµµα για εκπαίδευση εθελοντών και µε τα<br />
Λιµεναρχεία, το Εθνικό ∆ίκτυο ∆ιάσωσης!<br />
Εδώ ο δηµοσιογράφος, ανακαλύπτει τον ένοχο.<br />
«Αρµόδιος είναι ο συντάκτης που είναι<br />
διαπιστευµένος στο ΥΠΕΧΩ∆Ε. Αυτός δεν κάνει καλά<br />
τη δουλειά του». Αδύνατον, όµως, να αντιληφθούν οι<br />
λειτουργοί των ΜΜΕ, ότι οι εν λόγω ΜΚΟ είναι<br />
πλήρως ξεχωριστές από το ΥΠΕΧΩ∆Ε και ο ρεπόρτερ<br />
που το καλύπτει, δεν παρακολουθεί κάτι που δεν<br />
υπάγεται στην ιεραρχία του υπουργείου. Άρα, αυτά,<br />
χάνονται (1)!<br />
Rooster Review<br />
∆. Πάλι, όµως, δεν τελειώσαµε.<br />
∆ιότι µέσω της διεθνούς δράσης του, χαράζει τις<br />
πολιτικές για τις χελώνες που εφαρµόζονται στην<br />
Ελλάδα, από το … παράθυρο! Συµµετέχει στο<br />
Μεσογειακό Πρόγραµµα ∆ράσης για το Περιβάλλον<br />
του ΟΗΕ, στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος και<br />
στην Ευρωπαϊκή Ένωση για την ∆ιατήρηση των<br />
Ακτών. Κοινώς, οι εθνικές πολιτικές, οι οποίες<br />
αποτελούν υλοποίηση των διεθνών αποφάσεων,<br />
διαµορφώνονται και µέσα από την ΜΚΟ Αρχέλων!<br />
Τα ΜΜΕ, όµως, αυτά δεν τα παρακολουθούν!<br />
Ε. Ούτε ακόµα τελειώσαµε.<br />
∆ιότι, όπως κάθε ΜΚΟ, διαθέτει δικές της<br />
«∆ιπλωµατικές Αποστολές» µε διακλαδώσεις σε όλο το<br />
σύστηµα που χαράζει τις διεθνείς πολιτικές! Η<br />
αφέλεια των ΜΜΕ να πιστεύουν, ότι όλα τα διεθνή<br />
περνάνε από το Υπ. Εξωτερικών ανήκει στις δεκαετίες<br />
του 70! Το έζησα επί πέντε χρόνια στην «Επιτροπή για<br />
τις ΜΚΟ» του Υπ. Εξωτερικών. Αυτό που<br />
παρουσιάζεται στους διπλωµατικούς συντάκτες (στην<br />
ουσία καταγραφείς των κινήσεων του Υπουργού και<br />
µόνο), αποτελεί δεν αποτελεί το 20-30% των<br />
πολιτικών που φθάνουν στην χώρα απλώς για<br />
επικύρωση –και πολλές φορές ούτε για αυτήν- από<br />
την παγκοσµιοποιηµένη πλέον κοινωνία µας!<br />
Ο 63χρονος φυσικός και αναλυτής συστηµάτων,<br />
συνταξιούχος του ΟΤΕ, ∆ηµήτρη Μαργαριτούλης,<br />
παλιός πρόεδρος του Αρχέλων, είναι η αντένα του<br />
(έκφραση των διπλωµατών) στην International Sea<br />
Turtle Society (το παγκόσµιο συνέδριο της οποίας θα<br />
πραγµατοποιηθεί την άνοιξη του 2006 στο Ηράκλειο).<br />
Είναι βέβαιο, ότι ο πρόεδρος του παγκόσµιου αυτού<br />
δικτύου για τις χελώνες, είναι λιγότερο αναγνωρίσιµος<br />
από την Φανή Πετραλιά. Και κανένα κρατικολάγνο<br />
ΜΜΕ, που ισχυρίζεται ότι παρακολουθεί την<br />
πολιτική, δεν αντιλαµβάνεται ότι η νοµιζόµενη ως<br />
ενασχόληση µε αυτήν του Γιώργου<br />
Παναγιωτακόπουλου, δεν φθάνει ούτε στο µισό της<br />
αντίστοιχης του ∆. Μαργαριτούλη. Και, όµως, η<br />
διεθνής πολιτική (για το συγκεκριµένο θέµα),<br />
διαµορφώνεται και µε τη δική του συµβολή.<br />
ΣΤ. Και πάλι δεν τελειώσαµε.<br />
Η άρνηση των ΜΜΕ να προβάλλουν, ως είδηση, την<br />
«απελευθέρω-ση του Ορέστη», είναι εύλογη. Η<br />
αδυναµία τους, όµως, έστω και να παρακολουθή-
σουν, την δικτυακή διακλάδωση των χιλιάδων ΜΚΟ,<br />
δεν είναι.<br />
Ο ίδιος είναι και αντιπρόεδρος για τη Μεσόγειο της<br />
World Conservation Union (IUCN). Εκεί και αν<br />
γίνεται η ανατροπή των -τέως- αυτονόητων! Αν οι<br />
σοβαροί δηµοσιογράφοι αισθάνονται δέος και<br />
αµηχανία από την πολυπλοκότητα του κόσµου µας,<br />
οι θεωρητικοί των διεθνών σχέσεων νοιώθουν το<br />
έδαφος να µετακινείται κάτω από τα πόδια τους! Το<br />
δόγµα αιώνων ότι «υποκείµενο του διεθνούς δικαίου<br />
είναι µόνο τα κράτη», ανατρέπεται. Ο IUCN είναι ο<br />
µεγαλύτερος διεθνής οργανισµός που χαράζει τις<br />
πολιτικές για τα είδη που κινδυνεύουν (και όχι µόνο)!<br />
Μέλη του, όµως, δεν είναι µόνο τα κράτη! Μετέχουν<br />
82 κράτη και 111 κυβερνητικοί οργανισµοί, αλλά και<br />
800 ΜΚΟ! Στην περίπτωση της χώρας µας λ.χ. µέλη<br />
του είναι το κράτος «Ελλάς», αλλά και έξι ελληνικές<br />
ΜΚΟ! Επιτρέψτε µου κάποια απλοϊκότητα. Οι εν<br />
λόγω, µπορούν να υποστηρίξουν διαφορετικές θέσεις<br />
από το κράτος «Ελλάς»! Και -θεωρητικά- οι θέσεις<br />
αυτές -και όχι του κράτους- να υιοθετηθούν! Και,<br />
θεωρητικά πάντα, το κράτος «Ελλάς» να κληθεί, εκ<br />
των υστέρων, να εφαρµόσει τις απόψεις των ΜΚΟ και<br />
όχι τις δικές του!<br />
Ζ. Όλα τα παραπάνω δεν αφορούν µόνο τον Αρχέλων.<br />
Αφορούν όλες τις ΜΚΟ. Ο Αρχέλων επιλέχτηκε<br />
τυχαία. Είναι µία τυπική ΜΚΟ.<br />
Υπάρχουν άλλες που έχουν ανάλογες ή περισσότερες<br />
δράσεις.<br />
Η άρνηση των ΜΜΕ να προβάλλουν, ως είδηση, την<br />
«απελευθέρωση του Ορέστη», είναι εύλογη.<br />
Η αδυναµία τους, όµως, έστω και να<br />
παρακολουθήσουν, την δικτυακή διακλάδωση των<br />
χιλιάδων ΜΚΟ, δεν είναι. Στην πραγµατικότητα<br />
οφείλεται στην αδυναµία τους να φωτογραφήσουν την<br />
ίδια την δηµοκρατία του 21ου αιώνα! Και στην<br />
εµµονή τους να ταυτίζουν την πολιτική µε τα κόµµατα<br />
και να επιµένουν σε ένα –νεκρό από χρόνια- µοντέλο<br />
πυραµιδοειδούς οργανωµένου κράτους.<br />
Στην ουσία, αδυνατούν να παρακολουθήσουν τις<br />
εξελίξεις σε ένα πολύπλοκο, πολυκεντρικό, επέκεινα<br />
του εθνικού κράτους και πέραν της συµπύκνωσης της<br />
πολιτικής στο κεντρικό παιχνίδι των κοµµάτων,<br />
κράτος!<br />
Τα ΜΜΕ αδυνατούν να φανταστούν, ότι αυτό που<br />
ονοµάστηκε «πολιτική» και «διοίκηση» και εξελισσόταν<br />
Rooster Review 9<br />
στα πλαίσια της δηµόσιας διοίκησης και της<br />
πολιτικής, σήµερα έχει κονιορτοποιηθεί και οι<br />
αναρίθµητες πλευρές του διαµορφώνονται σε ένα<br />
απέραντο πλέγµα διεθνών και εθνικών θεσµών.<br />
Κρατικών και µη κρατικών. Οι δηµοσιογράφοι, όµως,<br />
ακόµα περιµένουν στο Γραφείο Τύπου του<br />
υπουργείου στο οποίο είναι διαπιστευµένοι!<br />
Το παρακάτω κείµενο δηµοσιεύτηκε στο καινούργιο περιοδικό των<br />
εκδόσεων Παπαζήση µε τίτλο «Η Νέα Πολιτική» (τεύχος 3, ∆εκέµβριος<br />
2005).<br />
————————————————<br />
(1) Για την αδυναµία των ΜΜΕ να συλλάβουν την κοινωνική<br />
πολυπλοκότητα και τις συνέπειες αυτού στην κατάρρευση των<br />
καθηµερινών εφηµερίδων και του ενηµερωτικού σκέλους της<br />
ραδιοτηλεόρασης, «Οι συνέπειες του Γατόσκυλου», Νικήτας<br />
Λιοναράκης. Εκδ. Παπαζήση (2002<br />
ΕΝΑΣ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ. Ο ΠΡΟΕ∆ΡΟΣ<br />
ΤΗΣ ΑΚΑ∆ΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ!<br />
Νικήτας Λιοναράκης<br />
Συνηθίζει η Ακαδηµία Αθηνών να εκπέµπει<br />
πρωτοποριακές θεωρητικές αναζητήσεις για να<br />
αφουγκράζεται ριζοσπαστικές µεταλλαγές της<br />
κοινωνίας; Όχι, θα πουν οι εχέφρονες. Άλλος είναι ο<br />
ρόλος της. Και, όµως! Ο Εµµανουήλ Ρούκουνας,<br />
πρόεδρος της Ακαδηµίας για το 2005, πέτυχε το<br />
ακατόρθωτο. Η παρθενική του οµιλία, ως πρόεδρος,<br />
να αποτελεί σηµείο αναφοράς για τους<br />
προβληµατισµούς επιστηµόνων, αλλά και ακτιβιστών,<br />
πανεπιστηµιακών αλλά και ριζοσπαστών από τις µη<br />
κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ)! Είναι η πρώτη, ίσως,<br />
φορά που οι απόψεις του προέδρου της Ακαδηµίας<br />
(τον οποίο δεν γνωρίζω), αποτελούν οδηγό σε<br />
πρωτοπόρα µυαλά της χώρας!<br />
Η φρεσκάδα της εκφράστηκε και στον τίτλο. Η<br />
«∆ιεθνής ∆ιάσταση της Κοινωνίας Πολιτών». Οι<br />
τολµηρές σκέψεις, ακολούθησαν.<br />
-Επιστρατεύοντας την εµπειρία του, παρουσίασε<br />
δεκάδες παραδείγµατα του σηµαντικού ρόλου που<br />
παίζουν οι ΜΚΟ στις διεθνείς και στις εθνικές<br />
υποθέσεις. Ελάχιστες είναι γνωστές στο ελληνικό<br />
κοινό.<br />
-«Πολλές διεθνείς συµβάσεις περί ανθρωπίνων
10<br />
δικαιωµάτων δροµολογήθηκαν ή υποστηρίχθηκαν, όχι<br />
από κυβερνήσεις, αλλά από ΜΚΟ» (Ευρωπαϊκή<br />
Σύµβαση των ∆ικαιωµάτων του Ανθρώπου, για την<br />
Κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων και Κατά των<br />
Βασανιστηρίων του ΟΗΕ κ.λπ)<br />
-Βεβαιώνει ότι οι ΜΚΟ έφεραν έτοιµο το «σχέδιο<br />
Καταστατικού» και ήταν αυτές που «άσκησαν έντονες<br />
πιέσεις στις κυβερνήσεις µέχρι να δεχτούν το ∆ιεθνές<br />
Ποινικό ∆ικαστήριο»!<br />
-Αξιολογεί ως «το πλέον σηµαντικό επίτευγµα χιλίων<br />
ΜΚΟ από 60 κράτη, την Σύµβαση περί καταργήσεως<br />
των ναρκών κατά προσωπικού». Ελάχιστοι, επίσης,<br />
θυµούνται πως γι’ αυτή την πρωτοβουλία τους<br />
απενεµήθη το βραβείο Νόµπελ!<br />
-Καταθέτει, ότι ο πρόσφατος θεσµός του Υπάτου<br />
Αρµοστή για τα ανθρώπινα δικαιώµατα στον ΟΗΕ,<br />
αποτελεί «δικό τους έργο»!<br />
-Κάνει γνωστή την Diego Arrias Formula. Πρόκειται<br />
για «την άτυπη, κατά τακτικά διαστήµατα, συνάντηση<br />
εκπροσώπων των ΜΚΟ µε τους πρέσβεις κρατών µελών<br />
του Συµβουλίου Ασφαλείας για την ανταλλαγή<br />
απόψεων επί της ηµερησίας διατάξεως»!<br />
-Επιβεβαιώνει, ότι πολύ συχνά οι ΜΚΟ φθάνουν ως<br />
το σηµείο να «είναι εµπνευστές ψηφισµάτων στη Γενική<br />
Συνέλευση του ΟΗΕ». Φυσικά πάντα «εκφέρουν γνώµη<br />
επί σχεδίων ψηφισµάτων» και «βρίσκονται παντού.<br />
Στους ειδικευµένους οργανισµούς της οικογένειας του<br />
ΟΗΕ (Ουνέσκο, ∆ιεθνή Οργάνωση Εργασίας, ∆ιεθνή<br />
Τράπεζα, Παγκόσµια Οργάνωση Υγείας κ.λπ)»!<br />
-Ενηµερώνει, ότι αυτές προκαλούν Γνωµοδοτήσεις στο<br />
∆ιεθνές ∆ικαστήριο της Χάγης και αποφάσεις στον<br />
Παγκόσµιο Οργανισµό Εµπορίου!<br />
Αλλά δεν στέκεται µόνο στην ενηµέρωση. Οι<br />
θεωρητικές του καταθέσεις, θεωρούνται από τις πλέον<br />
καινοτόµες και πρωτοποριακές στην Ελλάδα.<br />
Συγκεκριµένα.<br />
-Συνέδεσε, από την αρχή, τον ρόλο των πολιτών, µε<br />
την αριστοτελική οπτική της οργανωµένης πολιτείας.<br />
Εάν «πολλών γαρ επιστατών η πολιτική κοινωνία<br />
δείται», ο υπαινιγµός περί πλουραλισµού της έννοιας<br />
«διακυβέρνηση», είναι σαφής.<br />
-Προσπέρασε τις προκρούστειες λογικές γνωστών<br />
συναδέλφων του, να χωρέσουν την έννοια της ΚτΠ σε<br />
στενά (και συχνά ιδεολογίζοντα) πλαίσια. «Η ΚτΠ είναι<br />
έννοια µε ευρύτατο περιεχόµενο, χωρίς γενικά<br />
αποδεκτό ορισµό».<br />
-Ξεκαθάρισε, ότι σε ένα τόσο πολύπλοκο και<br />
πολυκεντρικό περιβάλλον, η έννοια της<br />
«αντιπροσωπευτικότητας» τίθενται διαφορετικά. «Η<br />
ΚτΠ είναι έννοια εικονική (virtual). Πολλοί<br />
αναρωτιούνται ποιους εκπροσωπούν η κάθε µία από<br />
τις οργανώσεις. Ευτυχώς δεν θα µάθουµε ποτέ ποιος<br />
εκπροσωπεί συνολικά της ΚτΠ στο σύνολό της,<br />
άλλωστε κανείς δεν είναι µοναδικός εκφραστής του<br />
δηµοσίου συµφέροντος».<br />
Rooster Review<br />
-Προσπερνώντας συντηρητικές απόψεις, κοινές στην<br />
«δεξιά» αλλά και στην «αριστερά» πολιτική ρητορική,<br />
βλέπει τις ΜΚΟ «ενταγµένες σε ένα σχήµα<br />
επικουρικότητας». ∆έχεται ότι «το δηµόσιο συµφέρον»<br />
εκφράζεται από τα «όργανα του κράτους» και τους<br />
επίσηµους «θεσµούς», αλλά µόνο «πρωτίστως»!<br />
Παράλληλα δέχεται, ότι οι ΜΚΟ µπορούν να<br />
συνεργάζονται «µε τα όργανα του κράτους», αλλά<br />
υιοθετεί και την εξόχως καινοτοµική ιδέα, ότι µπορεί<br />
ακόµα «και να τα υποκαθιστούν»! Αυθαιρετώντας θα<br />
έλεγα, ότι επιχειρεί ριζοσπαστική τοµή. Ξεχωρίζει την<br />
διακυβέρνηση, «έργον πολλών επιστατών», από την<br />
κυβέρνηση, των «συντεταγµένων οργάνων του<br />
κράτους».<br />
- Προς επίρρωση του ισχυρισµού, θεωρεί<br />
«σπουδαιότερες» τις απόψεις «που ανατρέπουν σειρά<br />
καθιερωµένων αρχών, αξιών και δογµάτων». Αυτές<br />
οδηγούν «σε ανακατανοµή των περιοχών δράσεως της<br />
δηµόσιας και της ιδιωτικής σφαίρας» µε την<br />
παρέµβαση µη κρατικών υποκειµένων ή «actors».<br />
- Καινοτοµώντας περαιτέρω, δέχεται ένα είδος<br />
συνευθύνης κράτους και ΚτΠ για τις δηµόσιες<br />
υποθέσεις. «Το δηµόσιο και το ιδιωτικό συµφέρον<br />
συνιστούν ενιαίο σύνολο του οποίου ο καθένας µας<br />
κατέχει ένα τµήµα». Ως εκ τούτου «πρωταρχική ιδέα»,<br />
είναι «πως οι πρωτοβουλίες και οι δράσεις του κράτους<br />
και της ΚτΠ, είναι επάλληλες και όχι αντικρουόµενες»!<br />
- Τέλος, µε ειλικρίνεια και τόλµη, παραδέχεται, ότι<br />
«σήµερα ζούµε την απορία σε ευρύ φάσµα των<br />
κοινωνικών επιστηµών»! Και εξηγεί, ότι είναι όλα τόσο<br />
καινούργια και ανατρεπτικά, ώστε « γίνεται αισθητή<br />
πλέον η ανάγκη θεωρίας». Εννοείται, νέας θεωρίας!<br />
∆ηµοσιεύτηκε στην εφηµερίδα Εστία στις 10/9/2005<br />
ΜΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ∆Α ΦΤΑΝΕΙ;<br />
ΒΑΡΚΕΛΩΝΗ vs ΑΘΗΝΑΣ<br />
Σωτήρης Γεωργανάς<br />
Πως να δηµιουργησετε µια πετυχηµενη πολη<br />
µετα απο πολλες συζητησεις µε φιλους και µη, εχω<br />
καταληξει οτι παρουσιαζει εξαιρετικο ενδιαφερον µια<br />
συστηµατικη παρουσιαση της Βαρκελωνης και µια
συγκριση µε την Αθηνα, σε µια σειρα αρθρων. ∆εν<br />
προσπαθω να αποδειξω ποια πολη ειναι οµορφοτερη ή<br />
ποιος λαος πιο εξυπνος, ωραιος, δηµιουργικος. Αυτο<br />
εξαρταται απο πολλους παραγοντες και ειναι εν τελει<br />
θεµα γουστου. Ενδιαφεροµαι οµως να δειξω, σε απτα<br />
προβληµατα και πρακτικα θεµατα µιας µεσογειακης<br />
πολης, τι λυσεις υπαρχουν και εχουν δοκιµαστει.<br />
∆υστυχως τις περισσοτερες φορες θα φανει οτι η λυση<br />
της Αθηνας ειναι η αποτυχηµενη/λανθασµενη. Αυτο<br />
δεν πρεπει να µας ανησυχει. Πρεπει να το βλεπουµε<br />
περισσοτερο σαν µια ευκαιρια. Αν η Αθηνα και<br />
κατ’επεκταση η Ελλαδα (ειναι ενα δυστυχες γεγονος οτι<br />
η Ελλαδα αστικα ειναι αντιγραφο της Αθηνας) τα<br />
καταφερνει µια χαρα µε τοσα λαθη, φανταστειτε ποσο<br />
µπορει να καλυτερευσει αν αρχισουµε να αποφευγουµε<br />
τα λαθη. ∆εν χρειαζεται να ανακαλυψουµε τον τροχο<br />
απτην αρχη. Σε πολλα θεµατα υπαρχουν ετοιµες,<br />
αξιοπιστες, παραγωγικοτατες λυσεις. Ετσι θα πρεπει να<br />
βλεπουµε αυτην την συγκριση σαν εναν οδηγο, τι<br />
µπορουµε να κανουµε αµεσα για την πολη µας.<br />
Ας ξεκινησουµε µε την γενικη εικονα των πολεων.<br />
Ρυµοτοµια<br />
Η πολεοδοµια, ρυµοτοµια ειναι µια σηµαντικη τεχνη<br />
που καταλαβαν οι ανθρωποι απο πολυ νωρις οτι ειναι<br />
απαραιτητη για την δηµιουργια λειτουργικων πολεων.<br />
Ο Ιπποδαµος πριν πολλα χρονια προτεινε το συστηµα<br />
των παραλληλων δροµων, ενα συστηµα που φαινεται<br />
να ειναι το πιο βολικο για µια πολη µε πολλα<br />
αυτοκινητα. ∆υστυχως οι σηµερινοι απογονοι του<br />
Ιπποδαµου δεν φαινεται να ειναι µεγαλοι οπαδοι της<br />
καλης ρυµοτοµιας και σωστης χωροταξιας. Η Αθηνα<br />
σηµερα ειναι πιθανοτατα απο τις πιο<br />
κακοσχεδιασµενες πολεις της Ευρωπης, καθως<br />
ουσιαστικα αποτελειται απο πολλα χωρια µε<br />
στριµωγµενα κεντρα και αναρχη περιφερεια, µε<br />
δροµους να σταµατανε αποτοµα πανω σε µαντρες,<br />
κεντρικους δροµους µε µεταβλητο αριθµο λωριδων<br />
(γεγονος που διαπιστωµενα προκαλει χαος. Ειναι<br />
καλυτερα ενας δροµος να εχει πχ µονο τρεις λωριδες,<br />
παρα να αλλαζει απο 3 σε 4 σε 3 συνεχως οπως η<br />
Βασιλισσης Σοφιας ή η Πατησιων), πολυ µικρα<br />
οικοδοµικα τετραγωνα, κακιστη χωροταξια (παλι<br />
µαλλον η τελευταια µεγαλη πολη της Ευρωπης που<br />
εχει βιοµηχανιες και βιοτεχνιες µεσα στον αστικο<br />
ιστο!) κτλ<br />
Απο την αλλη η Βαρκελωνη, χαρη στις<br />
πρωτοποριακες ιδεες Καταλανων αρχιτεκτονων στις<br />
αρχες του αιωνα, εχει ισως την καλυτερη χωροταξια<br />
στην Ευρωπη και ενα πληρως ιπποδαµειο<br />
ρυµοτοµικο συστηµα σε ολη την πολη εκτος του<br />
Rooster Review 11<br />
ιστορικου µεσαιωνικου (και πεζοδροµηµενου)<br />
κεντρου. Μια φωτογραφια φτανει<br />
Παρατηρειστε οτι τα οικοδοµικα τετραγωνα ειναι πολυ µεγαλα, µε<br />
µεγαλους ελευθερους χωρους στο κεντρο και χωριζονται µε<br />
τουλαχιστον 3λωριδους δροµους και φαρδια πεζοδροµια!<br />
Τα µεγαλα λαθη στην Αθηνα εχουν γινει πριν πολλα<br />
χρονια δυστυχως και σαν ελαφρυντικο για τους<br />
σχεδιαστες ισχυει οτι η πολη αναγκαστηκε να<br />
απορροφησει µεγαλες µαζες ανθρωπων σε ελαχιστα<br />
χρονικα διαστηµατα. Αλλα δεν φαινεται να εχουµε<br />
µαθει τιποτα ακοµα. Τα Μεσογεια, ο τελευταιος<br />
ελευθερος χωρος της πολης, χτιζονται µε τον ιδιο<br />
καταστροφικο τροπο. Αντι να σχεδιαζουµε πολεις απο<br />
το µηδεν, απλα επεκτεινουµε το σχεδιο “πολης” των<br />
υπαρχοντων κακοποιηµενων χωριων. Αντι να<br />
φτιαχνουµε πρωτα υποδοµες, δικτυα, σιδηροδροµους<br />
και δροµους και µετα να ερχονται οι κατοικοι, χτιζει ο<br />
καθενας το δικο του, συχνα αυθαιρετο, συχνοτερα<br />
κακογουστο σπιτι και µετα περιµενει ασφαλτοστρωση<br />
των δροµων. Μετα ξηλωνεται ο δροµος για να γινουν<br />
υπονοµοι, µετα ξαναξηλωνεται για να ερθει η ΕΥ∆ΑΠ,<br />
µετα µαταξαναξηλωνεται για να ερθει το φυσικο<br />
αεριο, µε αποτελεσµα ο δροµος να εχει περισσοτερα<br />
σαµαρακια απο ευθειες επιφανειες! Μετα ερχεται ο<br />
δηµος και βαζει καδους σκουπιδιων στα χειροτερα<br />
σηµεια, µετα βαζει κολωνες φωτισµου στην µεση του<br />
πεζοδροµιου, διαφηµιστικες πινακιδες εκει που δεν<br />
χωραει να περπατησει κανεις, ερχεται ο ΟΑΣΑ και<br />
βαζει τεραστιες στασεις λεωφορειου* σε πεζοδροµεια<br />
60 εκατοστων κ.ο.κ. Εννοειται οι ελευθεροι χωροι και<br />
τα σωστα πεζοδροµια ποτε δεν φτανουν να γινουν<br />
οπως σχεδιαστηκαν, καθως η πολιτεια βρισκεται
12<br />
παντα προ τετελεσµενων (καταστροφικων) γεγονοτων…<br />
Η Αθηνα εξαπλωνεται σαν τον καρκινο σε ολη την<br />
Αττικη και µυαλο δεν βαζουµε!<br />
Παραλια<br />
Το κυριοτερο διακριτικο χαρακτηριστικο µιας<br />
µεσογειακης πολης ειναι η Μεσογειος! Η θαλασσα<br />
ανοιγει τους οριζοντες, δινει θέα, αναψυχη,<br />
διασκεδαση, αθλητισµο, µια ανασα και µια βουτια.<br />
Στο θεµα της παραλιας εχουµε την πρωτη και<br />
τραγικοτερη αποτυχια του Αθηναϊκου µοντελου. Η<br />
Αθηνα ειναι µια παραθαλασσια πολη αλλα δεν ειναι<br />
παραλιακη πολη, οι πολιτες ελαχιστα επικοινωνουν<br />
µε την παραλια. Το πιο κοντινο παραλιακο µερος<br />
προς το κεντρο της Αθηνας ειναι το Φαληρο. Εχετε<br />
κανει ποτε µια βολτα προς τα κει? Πριν τους<br />
Ολυµπιακους η περιοχη αναµεσα στο Σταδιο Ειρηνης<br />
και Φιλιας και στο ∆ελτα Φαληρου, ηταν ενας<br />
απεραντος σκουπιδοτοπος. Μετα τους Ολυµπιακους<br />
εµειναν δυο αχρηστα γηπεδα και ενας απεραντος<br />
τσιµεντοτοπος. ∆εν υπαρχει ουτε παραλια (η πιο<br />
κοντινη ειναι στον Αγιο Κοσµα?), ουτε καν χωρος<br />
διασκεδασης και αναψυχης. Γιατι για καποιον<br />
ανεξερευνητο λογο οι Αθηναιοι φαινεται να µην<br />
καταλαβαινουν οτι ενας δηµοσιος χωρος πρεπει να<br />
τραβαει τους κατοικους. Νοµιζουµε οτι προστασια<br />
ενος χωρου, σηµαινει την πληρη αποµακρυνση ολων<br />
των δραστηριοτητων, πραγµα που οδηγει σε µια<br />
αστικη ερηµο! Αυτο ειναι κοινωνιολογικα** και<br />
οικονοµικα εντελως λαθος.<br />
Στην Βαρκελωνη αυτο το εχουν καταλαβει πολυ καλα.<br />
Πριν τους Ολυµπιακους η παραλια εµοιαζε πολυ µε<br />
την προολυµπιακη Αθηνα. Μεγαλο ασχηµο λιµανι<br />
και πιο περα σιδηροδροµοι, σκουπιδια, συνοικισµοι<br />
τσιγγανων, βρωµια και δυσωδια. Η πολη αποφασισε<br />
να υλοποιησει ενα τεραστιο προγραµµα αναβαθµισης<br />
της παραλιας.<br />
Rooster Review<br />
Το κεντρο της Βαρκελωνης σηµερα. Το κεντρο της πολης ειναι το<br />
τετραγωνο στην αριστερη ακρη της φωτογραφιας. Πηγαινοντας προς<br />
την θαλασσα βλεπετε πρωτα το λιµανι και µετα στον βραχιονα του<br />
την πρωτη παραλια.<br />
Στο κεντρικοτερο σηµειο της παραλιας, το λιµανι (σαν<br />
να λεµε Πειραιας) αφαιρεθηκαν ολα τα πλοια και<br />
µεταφερθηκαν σε νεο λιµανι. Κατασκευαστηκε<br />
ανταυτου µια τεραστια µαρινα µε εστιατορια,<br />
ενυδρειο, κινηµατογραφους, καταστηµατα και<br />
εστιατορια φτιαχνοντας ετσι µια νεα πολη στην θεση<br />
του δυσοσµου λιµανιου.<br />
Πιο περα (σαν να λεµε Μικρολιµανο προς Φαληρο) το<br />
τρενο και τα σκουπιδια αφαιρεθηκαν, δηµιουργηθηκε<br />
µια ακοµα µεγαλη Μαρινα και 4-5 µεγαλες<br />
θαυµασιες τεχνητες παραλιες. ∆ηµιουργηθηκε νεα<br />
σταση του µετρο διπλα στην θαλασσα και καποιοι<br />
προσεγµενοι χωροι σταθµευσης αναµεσα σε δεντρα<br />
(οχι πολλοι! δεν θελουµε να γεµισει το µερος ΙΧ!). Ως
εδω καλα θα µου πειτε, αυτα τα ξερουµε, σχεδον τα<br />
καναµε και µεις στο Φαληρο (αν εξαιρεσεις την<br />
παραλια και το µετρό). Οχι. Στην Βαρκελωνη οι<br />
παραλιες ειναι εντελως ανοιχτες στο κοινο, ακοµα και<br />
το βραδυ (µαλιστα φωτιζονται). ∆ηµιουργηθηκε ενας<br />
φαρδυς παραλιακος περιπατος, ουσιαστικα χωρις<br />
τσιµεντο χρησιµοποιωντας αµµο, χωµα και δεντρα.<br />
Αναµεσα στην πολη και στην παραλια περνουσε µια<br />
παραλιακη λεωφορος. Υποβιβαστηκε κατω απο την<br />
επιφανεια του εδαφους για να ενωθει η πολη µε την<br />
παραλια. ∆ηµιουργηθηκαν δυο διδυµοι πυργοι σε<br />
σχεδια γνωστου αρχιτεκτονα (Frank Gehry) µε ενα<br />
τεραστιο ξενοδοχειο µε καζινο, µεγαλο κλαµπ και<br />
κτιρια γραφειων, διπλα στην παραλια! Σαν δειγµα του<br />
πως αξιοποιουν τους χωρους οι Καταλανοι, το Hotel<br />
Arts που εφτιαξαν ανηκει σηµερα στα καλυτερα του<br />
κοσµου.<br />
Σαν να µην εφτανε αυτο, στον παραλιακο περιπατο<br />
καθε 200 µετρα υπαρχουν καλαισθητες ξυλινες<br />
κατασκευες που στεγαζουν εστιατορια και µεσα στην<br />
παραλια, στην αµµο εχουν δηµιουργηθει παραλιακα<br />
µπαρ (µα καλα δεν εχουν ακουσει στην Βαρκελωνη<br />
για “προστασια του αιγιαλου”?). Προσοχη, δεν<br />
υπαρχει καµµια αυθαιρεσια. Ολα τα µπαρ και<br />
εστιατορια εχουν χτιστει µε κοινα αρχιτεκτονικα<br />
προτυπα, µε ελαφριες οµορφες κατασκευες και<br />
δινονται απο την πολη σε επιχειρηµατιες. Ετσι η πολη<br />
δινει διεξοδο στην αναγκη των κατοικων για<br />
παραθαλασσια διασκεδαση, µε οργανωµενο τροπο.<br />
Παραλληλα δινει ζωη τραβωντας κοσµο στην παραλια<br />
σχεδον 24 ωρες το 24ωρο για δουλεια και<br />
διασκεδαση, ετσι ωστε να µην ειναι µια σκοτεινη<br />
επικινδυνη περιοχη, αλλα ενα αναποσπαστο κοµµατι<br />
της πολης µερα-νυχτα.<br />
Rooster Review 13<br />
Ακοµα πιο εξυπνα, η υποβαθµισµενη περιοχη κοντα<br />
στην παραλια αναβαθµιστηκε µε την δηµιουργια του<br />
οµορφου Ολυµπιακου Χωριου, το οποιο και<br />
πωληθηκε αργοτερα σε υψηλες τιµες (αντι να<br />
χαριστει, για να εξαθλιωθει σαν εργατικες κατοικιες).<br />
Σηµερα η περιοχη εχει ανακαινιστει πληρως απο<br />
ιδιωτικες εταιρειες, που εσπευσαν να εκµεταλλευτουν<br />
την αναβαθµιση και το ανοιγµα προς την θαλασσα για<br />
να προσφερουν καταπληκτικες κατοικιες µε πισινες<br />
και κηπους, για τους Καταλανους και τους ολο και<br />
περισσοτερους Βορειοευρωπαιους µεταναστες της<br />
πολης.<br />
Το πιο εξυπνο: η τεραστια αυτη επενδυση,<br />
αποσβεστηκε σε λιγα χρονια. Το Ολυµπιακο Χωριο<br />
και τα ξεονοδοχεια πωληθηκαν για σοβαροτατα ποσα.<br />
Και βεβαια προφανως ολες οι νεες επιχειρησεις,<br />
πληρωνουν φορους και ενοικια στην πολη. Ο<br />
τουρισµος στην Βαρκελωνη, χαρη σε ολα αυτα τα<br />
µετρα εκτοξευθηκε. Η Βαρκελωνη ειναι σαν να εχει<br />
καθε χρονο µια Ολυµπιαδα, τουριστικα.<br />
Το κεντρο<br />
Υπαρχει µια µερια του ιστορικου κεντρου της<br />
Βαρκελωνης, γνωστο ως Ραµπάλ, το οποιο παντα<br />
θεωρουταν υποβαθµισµενο, χαιδευτικά η<br />
Τσαϊναταουν της Βαρκελωνης, στην πραγµατικοτητα ο<br />
Τριτος Κοσµος, γεµατη βρωµια, φτηνα κακοµοιρικα<br />
ερειπια πληµµυρισµενα µε εξαθλιωµενους<br />
µεταναστες.<br />
Στην Αθηνα υπαρχει µια αντιστοιχη περιοχη. Ειναι η<br />
περιοχη Ψυρρη-Μεταξουργειου-Μοναστηρακι. Τα<br />
τελευταια χρονια εχουν ερθει αρκετα µπαρ στην<br />
περιοχη και εχει ανεβει λιγο. Οµως ακοµα κανεις δεν<br />
σκεφτεται την περιοχη ουτε για αστειο για κατοικια,
14<br />
τα σοκακια ειναι παµβρωµικα, τα πεζοδροµια<br />
ανυπαρκτα, η κυκλοφοριακη συµφορηση και τα<br />
κορναρισµατα τα Σαββατοκυριακα απιστευτα και<br />
γενικα υπαρχει µια τριτοκοσµικη µυρωδια παζαριου<br />
στον αερα. Η απαντηση του δηµου Αθηναιων ηταν να<br />
περιορισει τις αδειες λειτουργιας καταστηµατων, µε<br />
αποτελεσµα τα µπαρ να ειναι πιο βρωµικα,<br />
ανεξελεγκτα και υπερβολικα λιγα για να ανακαινισουν<br />
ολα τα νεοκλασικα της περιοχης (µια βολτα θα σας<br />
πεισει για το ποσα ερειπια παραµενουν). Και η<br />
απαντηση στην αυξανοµενη κινηση στην περιοχη<br />
ηταν να γινει ο οµορφοτερος πεζοδροµος της Ελλαδας<br />
και ισως της Ευρωπης, η ∆.Αεροπαγιτου, ενας<br />
τεραστιος υπαιθριος χωρος σταθµευσης!! Και η Ερµου<br />
αντι για χωρος για περιπατο, εχει γινει ενα χαος που<br />
φοβασαι να διασχισεις και µε αυτοκινητα<br />
καβαληµενα σε καθε τετραγωνικο εκατοστο<br />
πεζοδροµιου.<br />
Η Ραµπλα, η Ερµου της Βαρκελωνης. Αυστηρα περιορισµενη<br />
κινηση<br />
αυτοκινητων και µεγαλος χωρος περιπατου στο κεντρο.<br />
Rooster Review<br />
Το MACBA σφηνωµενο στην πιο κακοφηµη γειτονια της πολης!<br />
Στην Βαρκελωνη η πολη εκανε παλι µια παρεµβαση,<br />
µε την ιδια πετυχηµενη συνταγη που εχουµε<br />
περιγραψει. Πεζοδροµηθηκε βεβαια ολη η περιοχη,<br />
οµοιοµορφα µε οµορφες γερες γρανιτενιες πλακες<br />
(οχι οπως στην Αθηνα που η Αιολου εχει τρεις<br />
διαφορετικες πεζοδροµησεις σπασµενες καθε 2<br />
µετρα!). Ολοκληρα οικοδοµικα τετραγωνα εχουν<br />
απαλλοτριωθει σε φτηνες τιµες, λογω της εξαθλιωσης<br />
της περιοχης. Χτιστηκαν: Μουσεια Μοντερνας Τεχνης,<br />
Πολιτισµου, νεα οµορφα κτιρια του Πανεπιστηµιου<br />
της Βαρκελωνης (το Καποδιστριακο στου ψυρρη?<br />
Ειστε τρελοι?). Ανακαινιστηκαν παλια κτιρια για να<br />
στεγασουν υπηρεσιες της πολης. ∆οθηκαν αφθονες<br />
αδειες λειτουργιας καταστηµατων. Αποτελεσµα?<br />
Μεσα σε 15 χρονια η περιοχη εχει αλλαξει µορφη,<br />
εχει γινει ισως το µεγαλυτερο εµπορικο κεντρο της<br />
Ευρωπης, την νυχτα ειναι θαυµασιο κεντρο<br />
διασκεδασης και οι νεοι Ευρωπαιοι εχουν κατακλυσει<br />
το µερος. Σηµερα το ενοικιο για µια γκαρσονιερα 30<br />
µ2 σε ανακαινισµενο κτιριο στο Ραµπάλ, ειναι 600<br />
ευρω!<br />
Τα προαστια<br />
Θα πει κανεις, τιποτα δεν εχει παει στραβα στην<br />
Βαρκελωνη? Τα προαστια ισως. Στην κλασικη<br />
παραδοση των προηγουµενων δεκαετιων ολες οι<br />
ισπανικες πολεις (οπως και γαλλικες, αγγλικες, και<br />
πολλες ανατολικοευρωπαϊκες) αρχισαν να<br />
κατασκευαζουν προαστια σχεδιασµενα απο το µηδεν,<br />
µε σωστες υποδοµες, παρκα και δηµοσιες υπηρεσιες.<br />
Το προβληµα ειναι οτι για λογους οικονοµιας χωρου<br />
και υλικων, εφτιαξαν τεραστια “σοβιετικα”<br />
πανοµοιοτυπα µεγαθηρια 15 οροφων το ενα διπλα στο<br />
αλλο. Το αισθητικο αποτελεσµα ειναι κακο και το<br />
κοινωνικο αποτελεσµα χειροτερο. Αυτες οι περιοχες,<br />
οπως τα banlieu του Παρισιου ή το Μπριξτον στο
Λονδινο, συντοµα γεµισαν εγκληµατικοτητα και<br />
ανεργια.<br />
Στην Βαρκελωνη υπαρχουν λιγες περιοχες που ειναι<br />
φτιαγµενες ετσι και δυστυχως ειναι οντως ασχηµες.<br />
Προσφερουν συγχρονη, οικονοµικη κατοικια σε<br />
πολλους κατοικους της εργατικης κυριως ταξης, αλλα<br />
προσφερουν και πονο στα µατια των ατυχων<br />
περαστικων.<br />
Στην Αθηνα αντιθετα κυριαρχησε το µοντελο (ή ισως η<br />
ελλειψη χωροταξικου µοντελου) της οριζοντιας<br />
εξαπλωσης. Η Αθηνα οπως ειπαµε, εχει πιασει ολο το<br />
λεκανοπεδιο µε µικρα τετραγωνα, στενα δροµακια και<br />
χαµηλα κτιρια. Αλλα τουλαχιστον εχει ανθρωπινα<br />
µεγεθη.<br />
Κανεις µας εδω δεν ειναι αντιθετος στα ψηλα,<br />
εµβληµατικα κτιρια. Αλλα µε µέτρο και το κυριοτερο<br />
οµορφη ξεχωριστη αρχιτεκτονικη. Οχι εκατονταδες<br />
σοβιετικα Plattenbau (µονοκοµµατα κουτια) του 60<br />
σε τεχνητες ασχηµες γειτονιες.<br />
Φιλοσοφια: Οικονοµικο και κοινωνικο συµφερον ειναι το ιδιο<br />
πραγµα<br />
Το Φορουµ των Πολιτισµων<br />
Rooster Review 15<br />
Στην Βαρκελωνη εχουν καταλαβει οτι καθε<br />
παρεµβαση πρεπει να οφελει και οικονοµικα. Μονο<br />
ετσι µπορουν να βρεθουν τα τεραστια κεφαλαια που<br />
χρειαζεται η αστικη αναπλαση µιας πολης. Παιρνεις<br />
µια περιοχη, την αναπλαθεις και ρυµοτοµεις σωστα,<br />
τοποθετεις µικτες χρησεις ποιοτικης διασκεδασης,<br />
κατοικιας και εργασιας και την αφηνεις στον ιδιωτικο<br />
τοµεα. Οι Καταλανοι το εχουν µαθει καλα το µαθηµα.<br />
Ειδαµε τις επεµβασεις τους στην παραλια και στο<br />
κεντρο πως οµορφαινουν την πολη, ανεβαζουν την<br />
αξια της γης, δινοντας χωρο στους ιδιωτες<br />
αποφευγοντας και την χρεοκοπια του κρατους. Η<br />
τεχνη της αναβαθµισης εχει εξελιχθει και οι<br />
σχεδιαστες της πολης εχουν εθιστει σε αυτην,<br />
δηµιουργωντα αδιακοπα. Το 2004 καναν το λεγοµενο<br />
Φορουµ Των Πολιτισµων σε µια ακοµα σχετικα<br />
υποβαθµισµενη παραλιακη περιοχη, 5-6 χµ απο το<br />
κεντρο. Φτιαξανε τραµ, ενα εµπορικο κεντρο και ενα<br />
τεραστιο συνεδριακο κεντρο µε πολλα οµορφα κτιρια<br />
µε κηπους και πισινες. Εδωσαν πλουσιους<br />
οικοδοµικους συντελεστες και φαρδεις δροµους. Ο<br />
ιδιωτικος τοµεας πηρε κατευθειαν την σκυταλη, και<br />
σηµερα κατασκευαζονται οµορφα 20οροφα κτιρια<br />
εξαιρετικων κατοικιων µε τροµερη θεα, διπλα στην<br />
παραλια.<br />
Ολοκληρη γειτονια δηµιουργηθηκε χαρη στο φορουµ, µε κατοικιες,<br />
εµπορικα κεντρα, ξενοδοχεια κτλ<br />
Η Αθηνα δεν µπορει να αντιγραψει τα παντα. Για<br />
παραδειγµα δεν υπαρχουν αρκετα νεοκλασικα ή αλλα<br />
ενδιαφεροντα κτιρια πια στο κεντρο της***, ενω η<br />
Βαρκελωνη ηταν γεµατη οµορφα παλια κτιρια και<br />
µοντερνιστικους αρχιτεκτονικους θησαυρους (Γκαουδί<br />
και αλλων) που περιµεναν µια ανακαινιση. Οµως<br />
πρεπει να καταλαβουµε οτι η αναβαθµιση µιας<br />
περιοχης περνα µεσα απο τους ιδιωτες. Πρεπει να<br />
γινονται βασικες δηµοσιες υποδοµες και µετα να<br />
δινουµε κινητρα σε κατοικους και επιχειρηµατιες να<br />
επενδυουν, οχι να τους σπρωχνουµε στην παρανοµια
16<br />
αφαιροντας αδειες λειτουργιας επειδη η περιοχη ειναι<br />
κορεσµενη! Ανταγωνισµος χρειαζεται, οχι προστασια<br />
µιας µιζερης µειονοτητας τυχερων ή παρανοµων<br />
επιχειρηµατιων, εις βαρος ολης της πολης! Και<br />
σιγουρα πρεπει να µαθουµε να αναδεικνυουµε τα<br />
καλα µας, να βλεπουµε ευκαιριες µεσα στις<br />
αδυναµιες µας. Εχουµε στενους δροµους µε µικρα<br />
πεζοδροµια στο κεντρο? Πεζοδροµειστε τους ολους<br />
και καντε την πολη ελκυστικη για πεζους και εχθρικη<br />
στα ΙΧ! Εχουµε πολλη ζεστη? Καντε την πολη εναν<br />
κηπο µε συντριβανια που µπορεις να εισαι ολη µερα<br />
στον δροµο! Μας αρεσει υπερβολικα η διασκεδαση<br />
και οχι η δουλεια? Καντε την Αθηνα τον χωρο<br />
διασκεδασης ολων των Ευρωπαιων! Ειναι υπερβολικα<br />
χαωδης και βρωµικη η πολη για να επιβαρυνεται µε<br />
βαρια βιοµηχανια? Καντε την κεντρο των υπηρεσιων,<br />
των ναυτιλιακων εταιρειων, της εκπαιδευσης****,<br />
φερτε ολες τις διαφηµιστικες εταιρειες της Ευρωπης<br />
να γυριζουν διαφηµισεις στον ανεξαντλητο ηλιο µας!<br />
---------------<br />
*Στην Γερµανια, που οι δηµοσιες συγκοινωνιες εχουν σοβαρο<br />
προβαδισµα, οι στασεις των λεωφορειων πολυ συχνα ειναι απλα µια<br />
πινακιδα. Γιατι σταση µε στεγαστρο πληρους µεγεθους επιτρεπεται<br />
µονο αν χωραει στο πεζοδροµιο!<br />
**βλεπε και Φρανσις Φουκουγιαµα The Great Disruption: Human<br />
Nature and the Reconstitution of Social Order για το τραγικο λαθος<br />
να καταστρεφονται γειτονιες για να δηµιουργουνται αψυχοι τεχνητοι<br />
χωροι που δεν τραβανε τον κοσµο.<br />
***Για λογους που εχουµε εξηγησει αλλου.<br />
****Αντιθετα για καποιον λογο το ελληνικο κρατος προσπαθει να<br />
διωχνει φοιτητες µε καθε τροπο απο την Αθηνα προς την επαρχια και<br />
το εξωτερικο. Η Αθηνα µε υπερτετραπλασιο πληθυσµο της<br />
Θεσαλλονικης, εχει περιπου τον ιδιο αριθµο φοιτητων σε δηµοσια<br />
ΑΕΙ! Η Βαρκελωνη, µε λιγο κατω απο 4 εκ. κατοικους εχει 3<br />
αξιολογα δηµοσια πανεπιστηµια και ενα πολυτεχνειο. Και βεβαια εχει<br />
πολλα, καλα, ιδιωτικα AEI που µαζευουν φοιτητες απο ολον τον<br />
κοσµο, µεταξυ αλλων το πρωτοκλασατο IESE που συγκαταλεγεται στα<br />
5 καλυτερα business schools παγκοσµιως…<br />
«ΚΑΛΩΣΟΡΙΣΕ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ∆ΕΝ<br />
ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΑΠΟΦΥΓΕΙΣ»<br />
Κυριάκος Μητσοτάκης<br />
H ραγδαία ανάπτυξη της Κίνας έχει φέρει τα πάνωκάτω<br />
στο διεθνές οικονοµικό σύστηµα. Η Κίνα<br />
αποτελεί σήµερα τη φθηνότερη βάση µαζικής<br />
παραγωγής για µια σειρά από προϊόντα ευρείας<br />
κατανάλωσης. Αυτό, σε συνδυασµό µε τον έντονο<br />
Rooster Review<br />
εξαγωγικό προσανατολισµό της κινεζικής οικονοµίας,<br />
έχει ασκήσει πρωτοφανείς ανταγωνιστικές πιέσεις στην<br />
παραγωγική βάση των πιο αναπτυγµένων οικονοµιών<br />
της Αµερικής και της Ευρώπης.<br />
Πόσο όµως απειλεί η ανατολή της Κίνας, ως η<br />
επόµενη οικονοµική υπερδύναµη, την ελληνική<br />
οικονοµία; H πραγµατικότητα είναι πιο σύνθετη από<br />
αυτήν που παρουσιάζεται στα Μέσα Μαζικής<br />
Ενηµέρωσης, που συχνά επιµένουν σε µία εύκολη<br />
«δαιµονοποίηση» της Κίνας, η οποία συνάδει µε την<br />
προσφιλή µας τακτική να αναζητούµε πάντα «εκτός<br />
των τειχών» τις αιτίες των δικών µας προβληµάτων.<br />
Ποιότητα<br />
Tρεις διαπιστώσεις ίσως φανούν χρήσιµες: Πρώτον, η<br />
ελληνική οικονοµία, στον βαθµό που δεν διαθέτει<br />
πολύ ισχυρή µεταποιητική βάση, απειλείται λιγότερο<br />
από τα κινεζικά προϊόντα σε σχέση µε άλλες<br />
ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ιταλία, που έχουν<br />
ισχυρότατη παράδοση µεταποίησης σε επίπεδο<br />
µικροµεσαίας επιχείρησης. Πολλές ελληνικές<br />
επιχειρήσεις, διαβλέποντας την ανάγκη µείωσης του<br />
κόστους παραγωγής τους, έχουν ήδη εδώ και χρόνια<br />
µετεγκαταστήσει παραγωγικές δραστηριότητες στα<br />
Βαλκάνια. Και αυτό όµως ίσως δεν φανεί αρκετό<br />
καθώς η επικείµενη ένταξη της Βουλγαρίας και της<br />
Ρουµανίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση θα οδηγήσει<br />
αναπόφευκτα στην αύξηση των ηµεροµισθίων στις<br />
χώρες αυτές. Σε µια ανοιχτή παγκόσµια οικονοµία η<br />
µετακίνηση της παραγωγής σε χώρες µε χαµηλό<br />
κόστος εργασίας αποτελεί, για ορισµένους κλάδους<br />
εντάσεως εργασίας τουλάχιστον, συνθήκη επιβίωσης.<br />
Κατά συνέπεια, η Κίνα ως βάση παραγωγής θα<br />
αποτελέσει µια αναγκαία επιλογή και για κάποιες<br />
ελληνικές επιχειρήσεις. Η χώρα µας εδώ και κάποια<br />
χρόνια δεν µπορεί πια –και δεν πρέπει– να παίξει το<br />
χαρτί του χαµηλού κόστους εργασίας. Μόνο η<br />
επένδυση στην ποιότητα και στη διαφοροποίηση<br />
εγγυάται τη δηµιουργία νέων θέσεων απασχόλησης<br />
στην Ελλάδα για την ελληνική µεταποίηση.<br />
Eλκυστική τιµή<br />
∆εύτερον, οι επιπτώσεις από τις εισαγωγές φθηνών<br />
προϊόντων µπορεί να είναι καταστροφικές για<br />
κάποιους Eλληνες παραγωγούς, δεν ισχύει όµως το<br />
ίδιο για µια µεγάλη µερίδα Ελλήνων καταναλωτών. Σε<br />
µια εποχή οικονοµικής δυσπραγίας και<br />
περιορισµένων εισοδηµάτων, αρκετά κινεζικά<br />
προϊόντα (και τονίζω το αρκετά γιατί υπάρχουν<br />
προφανώς και εξαιρέσεις) προσφέρουν µία ελκυστική<br />
σχέση τιµής – ποιότητας και γι’ αυτό και βρίσκουν
ανταπόκριση στην ελληνική αγορά. Oσο πιο γρήγορα<br />
ο εµπορικός κόσµος της Ελλάδας αντιληφθεί αυτήν<br />
την πραγµατικότητα τόσο το καλύτερο. ∆εν υπάρχει<br />
κανένας λόγος οι εισαγωγές αλλά και η διάθεση των<br />
κινεζικών προϊόντων στους καταναλωτές να είναι στα<br />
χέρια Κινέζων εµπόρων. Οι Eλληνες έµποροι µπορούν<br />
να καρπωθούν πολύ πιο αποτελεσµατικά την<br />
προστιθέµενη αξία των κινεζικών προϊόντων, αρκεί να<br />
ασχοληθούν πιο συστηµατικά µε τις εισαγωγές από<br />
την Κίνα. Και ας µην πιστεύουµε ότι τα κινεζικά<br />
προϊόντα θα συνεχίσουν εσαεί να είναι «φτηνιάρικα».<br />
Η επόµενη γενιά των κινεζικών προϊόντων θα είναι και<br />
καλύτερης ποιότητας και επώνυµα. Αυτό που το<br />
κράτος πρέπει να κάνει είναι να πατάξει το<br />
παρεµπόριο και να ελέγχει µε αυστηρότητα την<br />
ασφάλεια των εισαγόµενων προϊόντων ώστε οι κανόνες<br />
του παιχνιδιού να είναι οι ίδιοι για όλους.<br />
Tα πλεονεκτήµατα<br />
Τρίτον, η ίδια η αγορά της Κίνας προσφέρει<br />
µοναδικές ευκαιρίες για ορισµένους κλάδους στους<br />
οποίους η χώρα µας διαθέτει ισχυρά συγκριτικά<br />
πλεονεκτήµατα. Οι δύο σηµαντικότεροι κλάδοι της<br />
ελληνικής οικονοµίας, ο τουρισµός και η ναυτιλία<br />
µόνο να κερδίσουν έχουν από την πρωτοφανή<br />
οικονοµική ανάπτυξη της Κίνας:<br />
Οι δύο σηµαντικότεροι κλάδοι της ελληνικής<br />
οικονοµίας, ο τουρισµός και η ναυτιλία µόνο να<br />
κερδίσουν έχουν από την πρωτοφανή οικονοµική<br />
ανάπτυξη της Κίνας<br />
1. Για τον ελληνικό τουρισµό, η ραγδαία<br />
αναπτυσσόµενη αγορά της Κίνας αποτελεί τη<br />
µεγαλύτερη ευκαιρία του αιώνα. Εκτιµάται ότι το<br />
2008 θα επισκέπτονται την Ευρώπη ετησίως 100<br />
εκατοµµύρια Κινέζοι τουρίστες. Εάν το 10% αυτών<br />
έρθει στην Ελλάδα θα αυξήσουµε τις ετήσιες αφίξεις<br />
µας κατά 80%! Το γεγονός ότι µετά την Αθήνα οι<br />
επόµενοι Ολυµπιακοί Αγώνες θα διεξαχθούν στο<br />
Πεκίνο, δηµιουργεί µία µοναδική συγκυρία, που σε<br />
συνδυασµό µε την παραδοσιακή αγάπη των Kινέζων<br />
για τον κλασικό ελληνικό πολιτισµό, δεν πρέπει να<br />
µείνει ανεκµετάλλευτη. Πολιτεία, κλαδικοί φορείς του<br />
τουρισµού και επιχειρηµατίες πρέπει να δουλέψουν<br />
συντονισµένα ώστε αυτή η µοναδική ευκαιρία για τον<br />
ελληνικό τουρισµό να αξιοποιηθεί στο έπακρο.<br />
2. Η ελληνική ναυτιλία (παρά την πρόσφατη κάµψη<br />
των ναύλων) διάγει την καλύτερη τριετία της ιστορίας<br />
της καθώς εξυπηρετεί τις περίπου ανικανοποίητες<br />
εισαγωγικές αλλά και εξαγωγικές ανάγκες της<br />
κινεζικής οικονοµίας. Η Κίνα είναι ήδη ο µεγαλύτερος<br />
Rooster Review 17<br />
παγκόσµιος εισαγωγέας και καταναλωτής αλουµινίου,<br />
σιδήρου, χαλκού και λιγνίτη και ο δεύτερος<br />
µεγαλύτερος καταναλωτής πετρελαίου µετά τις ΗΠΑ.<br />
Eνα σηµαντικό τµήµα αυτών των εισαγωγών<br />
εξυπηρετείται από ελληνικά πλοία. Αν αναλογιστεί<br />
κανείς ότι στην Κίνα σήµερα αντιστοιχεί µόλις ένα<br />
αυτοκίνητο για κάθε 70 κατοίκους, ενώ στις ΗΠΑ η<br />
αναλογία είναι ένα προς δύο, αντιλαµβανόµαστε πόσο<br />
πρόκειται να αυξηθούν οι ενεργειακές ανάγκες της<br />
Κίνας τα επόµενα έτη. Η ελληνική ναυτιλία θα<br />
συνεχίσει να διαπρέπει και να συνεισφέρει θέσεις<br />
εργασίας και συνάλλαγµα στη χώρα µας όσο η<br />
οικονοµική ανάπτυξη της Κίνας συνεχίζεται.<br />
Ας αφήσουµε, λοιπόν, στην άκρη τους εύκολους<br />
αφορισµούς και τις κορώνες προστατευτισµού και ας<br />
κοιτάξουµε πώς θα περιορίσουµε τους κινδύνους και<br />
θα µεγιστοποιήσουµε τα οφέλη για την ελληνική<br />
οικονοµία από τη ραγδαία οικονοµική ανάπτυξη της<br />
Κίνας. Ούτε κόντρα στο ρεύµα µπορούµε να πάµε<br />
ούτε τη δυνατότητα να διαφοροποιήσουµε την<br />
εµπορική µας πολιτική από αυτήν της Ευρωπαϊκής<br />
Eνωσης έχουµε. Εξάλλου στην περίπτωση της Κίνας<br />
ισχύει και µε το παραπάνω η παλιά κινεζική<br />
παροιµία: «Καλωσόρισε αυτό που δεν µπορείς να<br />
αποφύγεις».<br />
∆ηµοσιεύτηκε στην εφηµερίδα «Καθηµερινή» στις 16/10/2005.<br />
ΝΕΕΣ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ<br />
ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΛΙΜΕΝΙΚΗΣ ΜΑΣ<br />
ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ<br />
Κυριάκος Μητσοτάκης<br />
Η ποιότητα των λιµενικών υπηρεσιών αποτελεί<br />
κρίσιµη προϋπόθεση για την ανάπτυξη της<br />
οικονοµικής δραστηριότητας στη χώρα µας. Στα<br />
περίπου τρία τέταρτα της ελληνικής επικράτειας, η<br />
οικονοµική δραστηριότητα επηρεάζεται σε µικρότερο<br />
ή µεγαλύτερο βαθµό από τις λιµενικές υποδοµές και<br />
από τον τρόπο λειτουργίας τόσο των κεντρικών όσο<br />
και των περιφερειακών λιµένων. Από την άλλη<br />
πλευρά, τα λιµάνια προσφέρουν ένα πρόσθετο<br />
στρατηγικό πλεονέκτηµα στην προσέλκυση<br />
επενδύσεων λόγω των υψηλών αποδόσεων που
18<br />
µπορούν να επιτύχουν. Για να επιτευχθούν οι στόχοι<br />
αυτοί είναι απαραίτητο να χαράξουµε µια<br />
ολοκληρωµένη εθνική λιµενική πολιτική µε γνώµονα<br />
την ανάπτυξη λιµένων και λιµενικών υπηρεσιών που<br />
να ικανοποιούν τις ανάγκες της ακτοπλοΐας και της<br />
ναυτιλίας και να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του<br />
διεθνούς ανταγωνισµού.<br />
Μέχρι σήµερα, ο ασφυκτικός κρατικός έλεγχος των<br />
λιµενικών υπηρεσιών δεν έχει αποδώσει τα<br />
αναµενόµενα προκειµένου να κεφαλαιοποιηθεί η αξία<br />
των λιµένων και να ενισχυθούν όχι µόνο οι θαλάσσιες<br />
µεταφορές αυτές καθαυτές, αλλά και οι παράπλευρα<br />
αναπτυσσόµενες οικονοµικές δραστηριότητες. Σε<br />
αυτόν τον τοµέα, ο ρόλος του κράτους πρέπει να<br />
αναθεωρηθεί προς την κατεύθυνση του επόπτη – και<br />
όχι του παρόχου – των λιµενικών υπηρεσιών.<br />
Πολύτιµο εργαλείο που µπορεί να συµβάλλει προς<br />
αυτή την κατεύθυνση είναι οι Συµπράξεις του<br />
∆ηµόσιου µε τον Ιδιωτικό Τοµέα (Σ∆ΙΤ). Η πρακτική<br />
αυτή αποτελεί σήµερα µια αναγκαιότητα για τους<br />
εξής λόγους:<br />
1. Τους δηµοσιονοµικούς περιορισµούς που<br />
αντιµετωπίζει το κράτος<br />
2. Τη βελτίωση της τεχνογνωσίας και την υιοθέτηση<br />
νέων καινοτόµων τεχνολογιών στις λιµενικές<br />
υποδοµές, και,<br />
3. Τη ριζική αναθεώρηση του µοντέλου λειτουργίας<br />
των οργανισµών λιµένων.<br />
Η πρόσφατη ψήφιση από τη Βουλή του νόµου για τις<br />
Σ∆ΙΤ καθορίζει για πρώτη φορά στη χώρα µας ένα<br />
ολοκληρωµένο πλαίσιο βάσει του οποίου τα ιδιωτικά<br />
κεφάλαια και οι φορείς της εξειδικευµένης<br />
τεχνογνωσίας µπορούν να συµπράξουν µε τους<br />
δηµόσιους φορείς όχι µόνο στον τοµέα της ενίσχυσης<br />
των υποδοµών αλλά και σε αυτόν της προσφοράς<br />
καλύτερων υπηρεσιών που παραδοσιακά παρέχονται<br />
από το κράτος. Η συµµετοχή ιδιωτών οι οποίοι θα<br />
επενδύσουν στη βελτίωση των λιµενικών υποδοµών, το<br />
σύγχρονο µηχανικό εξοπλισµό, τις νέες τεχνολογίες<br />
πληροφορικής και την κατάρτιση του προσωπικού, θα<br />
συµβάλλει τα µέγιστα στον εκσυγχρονισµό των<br />
ελληνικών λιµένων και θα ενισχύσει την<br />
ανταγωνιστικότητα του κλάδου.<br />
Μέχρι σήµερα, ο ασφυκτικός κρατικός έλεγχος των<br />
λιµενικών υπηρεσιών δεν έχει αποδώσει τα<br />
αναµενόµενα. Σε αυτόν τον τοµέα, ο ρόλος του<br />
κράτους πρέπει να αναθεωρηθεί προς την κατεύθυνση<br />
του επόπτη –και όχι του παρόχου– των λιµενικών<br />
υπηρεσιών.<br />
Rooster Review<br />
Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον εγχείρηµα που<br />
αναδεικνύει πόσο εφικτή και αποτελεσµατική µπορεί<br />
να είναι η διείσδυση ιδιωτικών κεφαλαίων στη<br />
λιµενική αγορά, είναι αυτό της Τουρκίας. Πρόσφατα<br />
κατακυρώθηκε σε κοινοπραξία της οποίας ηγείται η «<br />
Royal Caribbean Cruises » το µεγαλύτερο έργο<br />
παραχώρησης που έχει ποτέ γίνει στην γειτονική<br />
χώρα, συνολικού προϋπολογισµού 4,32 δις δολαρίων.<br />
Το έργο µε την επωνυµία “ Galataport Project ”,<br />
αφορά παραχώρηση σε ιδιώτη για 49 έτη του λιµένα<br />
του Καράκιοι, στην περιοχή της Κωνσταντινούπολης<br />
καθώς και της ανάπτυξης και αναµόρφωσης<br />
παραθαλάσσιας χερσαίας ζώνης 100.000 τ.µ. µε την<br />
κατασκευή ξενοδοχείων, εµπορικών κέντρων, χώρων<br />
αναψυχής κ.λ.π.. Οι προσδοκώµενες θετικές<br />
επιπτώσεις στην ανάπτυξη της περιοχής είναι<br />
προφανείς και το γεγονός ότι στην περίπτωση αυτή<br />
παρουσιάστηκε έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον από<br />
ιδιωτικά κεφάλαια αποδεικνύει την βιωσιµότητα<br />
παρεµφερών εγχειρηµάτων.<br />
Ακολουθώντας ανάλογα επιτυχηµένα παραδείγµατα,<br />
η Ελλάδα µπορεί να γίνει ισχυρός «παίκτης» στην<br />
ευρύτερη περιοχή και να αποτελέσει κεντρικό κόµβο<br />
του διαµετακοµιστικού εµπορίου στην Ανατολική<br />
Μεσόγειο, τα Βαλκάνια και τη Μαύρη Θάλασσα.<br />
Ευκαιρίες υπάρχουν. Μια από αυτές είναι και το<br />
πρόσφατο επενδυτικό ενδιαφέρον µεγάλου κινεζικού<br />
οµίλου για την ανάπτυξη διαµετακοµιστικού κέντρου<br />
θαλασσίων µεταφορών στην Κρήτη. Εργαλεία, εκτός<br />
από τις Σ∆ΙΤ, επίσης υπάρχουν.<br />
Τέτοιο είναι η υπογραφή από την ηγεσία του ΥΕΝ<br />
χρηµατοδοτικού πρωτοκόλλου µε την Ευρωπαϊκή<br />
Τράπεζα Επενδύσεων ύψους 3 δις Ευρώ για την<br />
υλοποίηση επενδυτικών προγραµµάτων που αφορούν<br />
τους λιµένες της χώρας.<br />
Για να εκµεταλλευτούµε όµως αυτές τις ευκαιρίες, θα<br />
πρέπει η λιµενική µας πολιτική να στραφεί και προς<br />
µια άλλη κατεύθυνση: τη διασφάλιση κλίµατος<br />
εµπιστοσύνης για τους επενδυτές κάτι που ουσιαστικά<br />
µεταφράζεται σε αποσαφήνιση των όρων συνεργασίας<br />
και το ξεκαθάρισµα των ρόλων µεταξύ κράτους και<br />
ιδιωτών επενδυτών.<br />
Εφόσον αυτή η λεπτή ισορροπία επιτευχθεί, η<br />
προσέλκυση επενδυτικών κεφαλαίων για λιµενικές<br />
δραστηριότητες, µε δεδοµένες τις καλές αποδόσεις, θα<br />
είναι εξασφαλισµένη τόσο µέσα από τον ίδιο τον τοµέα<br />
της ναυτιλίας όσο και από άλλους παράπλευρους<br />
τοµείς (χερσαίων µεταφορών, τηλεπικοινωνιών,<br />
παροχής υπηρεσιών κ.λ.π.). Η εφαρµογή µιας τέτοιας<br />
πολιτικής θα δώσει την απαραίτητη ώθηση που
χρειάζεται η ελληνική οικονοµία και θα αναδείξει εκ<br />
νέου τα ισχυρά ιστορικά πλεονεκτήµατα της χώρας<br />
µας στην παραγωγή λιµενικών υπηρεσιών που -<br />
δυστυχώς µέχρι σήµερα – τόσο υπολείπονται των<br />
επιτυχιών του ελληνικού εφοπλισµού.<br />
∆ηµοσιεύτηκε στην Εφηµερίδα «Ναυτεµπορική» στις 22/11/2005.<br />
THE OTHER CHOMSKY<br />
Takis Michas<br />
The British monthly journal Prospect recently<br />
presented its readers with a list of well-known<br />
intellectuals and asked them to pick Number One.<br />
The list included Christopher Hitchens, Niall<br />
Ferguson, Daniel Dennet, Umberto Eco, Bernard<br />
Lewis and so on. But the voters picked the<br />
American linguist and social critic Noam Chomsky.<br />
Little surprise there. In Europe these days, the most<br />
politicized part of the public is the “hard” Left. And<br />
Mr. Chomsky is its hero. On the other side of the<br />
Atlantic and on the other side of the ideological<br />
spectrum, his “victory” in the race to be the leading<br />
intellectual of our times is certain to be met with<br />
howls of derision.<br />
The European Left loves him for the same reason<br />
that the American Right hates him: His views on<br />
foreign policy, which are virulently critical of the<br />
U.S. and Israel. In the eyes of the Left, Mr.<br />
Chomsky is the champion of the downtrodden who<br />
suffer in the “neoliberal world order” championed by<br />
the U.S. government and the multinationals. In the<br />
eyes of the Right, the Massachusetts Institute of<br />
Technology linguist is an unashamed apologist for<br />
Castro, Pol Pot and generally of any Third World<br />
tyrant or Middle Eastern terrorist who loves to hate<br />
the U.S.<br />
It’s a real shame that only Mr. Chomsky’s tedious<br />
harangues against America get any attention. His<br />
body of work deserves more serious treatment.<br />
Other more interesting yet overlooked aspects of his<br />
Rooster Review 19<br />
political philosophy cannot easily fit into the Left-<br />
Right dichotomy.<br />
What makes Mr. Chomsky unique is that his<br />
criticism of the capitalist economic order takes its<br />
point of departure from the classical liberal thinkers<br />
of the Enlightenment. His heroes are not Lenin and<br />
Marx but Adam Smith and Wilhelm von Humboldt.<br />
He argues that the free market envisaged by these<br />
thinkers has never materialized in the world and<br />
that what we have gotten instead is a collusion of<br />
the state with private interests. Moreover he has<br />
repeatedly stressed that the attacks on democracy<br />
and the market by the big multinationals go handin-hand.<br />
The rich, he claims, echoing Adam Smith,<br />
are too keen to preach the benefits of market<br />
discipline to the poor while they reserve for<br />
themselves the right to be bailed out by the state<br />
whenever the going gets rough. As he puts it : “The<br />
free market is socialism for the rich. Markets for the<br />
poor and state protection for the rich.” He has<br />
spoken positively about the work of Peruvian liberal<br />
economist Hernando De Soto who sees the problem<br />
of poverty in the Third World as being related to the<br />
fact that the poor usually lack clearly defined<br />
property rights.<br />
Chomsky has repeatedly stressed that the attacks<br />
on democracy and the market by the big<br />
multinationals go hand-in-hand<br />
Another aspect of his political work that has been<br />
overlooked by foes and critics alike is Mr.<br />
Chomsky’s fight against the forces of irrationality<br />
that tend to dominate the humanities in the<br />
universities. His dismissal of Marxism as a religious<br />
“pseudoscience” devoid of all scientific pretensions<br />
is one such case. Another is his insistence that the<br />
social “sciences” and economics do not meet the<br />
methodological criteria that would qualify them as<br />
sciences and should thus give up any pretence to<br />
being so.<br />
But the brunt of his attacks has been reserved for<br />
Parisian “post-modernism” which he considers as<br />
the apotheosis of irrational nonsense. He has not<br />
hesitated to accuse some of the leading figures of<br />
French “postmodernism” (Lacan, Derrida and<br />
Foucault) as “charlatans” and “illiterates” while he<br />
has characterized their texts as “pretentious” and<br />
“gibberish”.<br />
Mr. Chomsky has been especially hard on those<br />
that try to deni<strong>gr</strong>ate the scientific endeavor by
20<br />
either relativizing it or by trying to show that<br />
science serves ideological interests of “gender” or<br />
“race”. “The entire idea of ‘white male science’<br />
reminds me of ‘Jewish physics’,” he writes. “When I<br />
read a scientific paper I can’t tell whether the<br />
author is white or male.” Mr. Chomsky has<br />
repeatedly deplored the attitude of the academic left<br />
“to declare that the project of the Enlightenment is<br />
dead and that we should abandon the illusions of<br />
science and rationality”.<br />
One aspect to Mr. Chomsky’s work I do find<br />
disa<strong>gr</strong>eeable: his tendency to adopt double<br />
standards on issues, most glaringly academic<br />
freedom. Consider his position on academic studies<br />
of the “truth” of the Holocaust and the links<br />
between race and IQ.<br />
In the first instance he argued that the historian<br />
has the right to explore, even change, the reality of<br />
the Holocaust. Moreover, while he has distanced<br />
himself quite categorically from the methods and<br />
findings of the revisionist historians, he has<br />
nevertheless argued that questioning whether the<br />
gas chambers and the genocide of the Jews in<br />
Hitler’s Germany really happened doesn’t by itself<br />
constitute an act of anti-Semitism.<br />
On the other hand however he has failed to adopt a<br />
similar liberal approach to work on race and IQ.<br />
Here he has explicitly questioned the reason for the<br />
existence of those studies, claiming that the social<br />
costs of finding correlations between racial<br />
characteristics and intelligence by far outweigh the<br />
questionable scientific merits of any such<br />
investigation.<br />
Mr. Chomsky’s work deserves more serious reading<br />
by his critics and his supporters. Unfortunately his<br />
writings are used to score easy points in vitriolic<br />
debates whose aim isn’t illumination or<br />
understanding. For this, Mr. Chomsky, who<br />
nurtures his iconic status for the world’s Left, has<br />
also himself to blame.<br />
Published in The Wall Street Journal, November 4 ,2005<br />
Rooster Review<br />
ΕΠΙ∆ΟΤΗΣΕΙΣ-ΠΛΗΓΜΑ ΣΤΟΝ<br />
ΤΡΙΤΟ ΚΟΣΜΟ<br />
Τάκης Μίχας<br />
Καθώς οι υπουργοί Εµπορίου των χωρών που<br />
συµµετέχουν στον Παγκόσµιο Οργανισµό Εµπορίου<br />
συγκεντρώνονται στο Χονγκ Κονγκ για την 6η<br />
υπουργική διάσκεψη (13-18 ∆εκεµβρίου) η γνωστή<br />
ΜΚΟ Oxfam έδωσε στη δηµοσιότητα µια έρευνα που<br />
δείχνει ότι οι ΗΠΑ και η Ε.Ε. επιδοτούν παράνοµα<br />
πολλά από τα γεωργικά τους προϊόντα -κατά<br />
παράβαση δηλαδή των κανόνων του ΠΟΕ. Μεταξύ των<br />
χωρών που αναφέρει η έκθεση είναι και η Ελλάδα.<br />
Οι επιδοτήσεις βρίσκονται στη βάση της πολιτικής<br />
ντάµπινγκ των αγροτικών προϊόντων των ΗΠΑ και της<br />
Ε.Ε. στις διεθνείς αγορές που έχει αποτέλεσµα<br />
τεράστιες ζηµιές στην αγροτική παραγωγή των<br />
αναπτυσσόµενων χωρών. Σύµφωνα µε την έκθεση της<br />
Oxfam, οι δύο εµπορικές υπερδυνάµεις επιδοτούν<br />
µια σειρά προϊόντων όπως βούτυρο, χυµό<br />
πορτοκαλιών, καπνά, ντοµάτες, δηµητριακά και ρύζι.<br />
Το σύνολο των παράνοµων επιδοτήσεων ανέρχεται σε<br />
3,6 δισ. ευρώ στην Ε.Ε. και σε 7,9 δισεκατοµµύρια<br />
ευρώ στις ΗΠΑ. Οι επιδοτήσεις ευνοούν τη χρήση<br />
ντόπιων προϊόντων σε σχέση µε εισαγόµενα για την<br />
κατασκευή τυποποιηµένων αγροτικών προϊόντων -κάτι<br />
που απαγορεύουν αυστηρά οι κανονισµοί του ΠΟΕ.<br />
Υπολογίζεται ότι οι παραγωγοί δηµητριακών ανά τον<br />
κόσµο θα κέρδιζαν από την αύξηση των τιµών που θα<br />
επέφερε π.χ. η κατάργηση των επιδοτήσεων<br />
δηµητριακών στις ΗΠΑ ένα ποσόν που θα<br />
ισοδυναµούσε µε τα χρήµατα που δαπανούν τα<br />
Ηνωµένα Εθνη ετησίως για ιατρικές επεµβάσεις που<br />
στοχεύουν στην διάσωση 3 εκατοµµυρίων βρεφών<br />
Αυτές οι επιδοτήσεις παρεµποδίζουν τις εξαγωγές των<br />
αναπτυσσόµενων χωρών, ρίχνουν τις τιµές των<br />
αγροτικών προϊόντων στις παγκόσµιες αγορές και<br />
πλήττουν την εγχώρια παραγωγή στις αναπτυσόµενες<br />
χώρες. Συγκεκριµένα υπάρχουν τρεις τρόποι µε τους<br />
οποίους οι επιδοτήσεις, που οδηγούν σε<br />
υπερπαραγωγή, πλήττουν τους γεωργούς των φτωχών<br />
χωρών.
* Οδηγούν στην πτώση των παγκόσµιων τιµών που<br />
σηµαίνει ότι οι αγρότες των φτωχών χωρών κερδίζουν<br />
λιγότερα για τα προϊόντα τους.<br />
* Υπονοµεύουν την αγροτική παραγωγή στις<br />
αναπτυσσόµενες χώρες γεµίζοντας τις ντόπιες αγορές<br />
µε υποκοστολογηµένα προϊόντα.<br />
* Εκτοπίζουν τα αγροτικά προϊόντα των<br />
αναπτυσσόµενων χωρών από τις διεθνείς αγορές<br />
καθώς οι τελευταίες δεν µπορούν να αντεπεξέλθουν<br />
στο ντάµπινγκ των ανεπτυγµένων χωρών.<br />
Αυτές οι χαµένες εµπορικές ευκαιρίες στοιχίζουν στις<br />
αναπτυσσόµενες χώρες εκατοντάδες εκατοµµύρια<br />
δολάρια. Ετσι υπολογίζεται ότι οι παραγωγοί<br />
δηµητριακών ανά τον κόσµο θα κέρδιζαν από την<br />
αύξηση των τιµών που θα επέφερε π.χ. η κατάργηση<br />
των επιδοτήσεων δηµητριακών στις ΗΠΑ ένα ποσόν<br />
που θα ισοδυναµούσε µε τα χρήµατα που δαπανούν<br />
τα Ηνωµένα Εθνη ετησίως για ιατρικές επεµβάσεις<br />
που στοχεύουν στην διάσωση 3 εκατοµµυρίων βρεφών<br />
-δηλαδή 4 δισ. δολάρια.<br />
Η παρανοµία στην Ελλάδα<br />
Οι επιδοτήσεις της Ε.Ε. αφορούν την επεξεργασία<br />
φρούτων και λαχανικών για τυποποιηµένες τροφές<br />
όπως ντοµατοπελτέ, κονσέρβες φρούτων και χυµό<br />
πορτοκαλιών…<br />
Στην Ελλάδα οι παράνοµες επιδοτήσεις αφορούν<br />
κυρίως τις τοµάτες και τις κονσέρβες ροδάκινων.<br />
Οι τοµάτες που χρησιµοποιούνται στον πελτέ, στις<br />
κονσέρβες και στις διάφορες σάλτσες επιδοτούνται<br />
κατά 65% και η Ε.Ε. παρέχει 300 εκατοµµύρια ευρώ<br />
ετησίως προκειµένου να ενισχύσει τη µετατροπή της<br />
ντοµάτας σε παράγωγα. Οι επιδοτήσεις επιτρέπουν<br />
στους Ευρωπαίους παραγωγούς, κυρίως σε χώρες<br />
όπως η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία και η<br />
Πορτογαλία, να αγοράζουν τοµάτες της Ε.Ε. σε πολύ<br />
χαµηλές (επιδοτούµενες) τιµές και µ’ αυτό τον τρόπο<br />
να είναι οι µεγαλύτεροι εξαγωγείς πελτέ στον κόσµο.<br />
Αν δεν υπήρχαν οι επιδοτήσεις οι ευρωπαϊκές<br />
εξαγωγές δεν θα ήταν ανταγωνιστικές και πιθανότατα<br />
θα είχαν εξαφανισθεί. Οι αναπτυσσόµενες χώρες που<br />
πλήττονται κατ’ εξοχήν από τις ελληνικές και<br />
ευρωπαϊκές εξαγωγές είναι η Νότια Αφρική, η Κίνα, η<br />
Χιλή, το Μαρόκο και η Τυνησία. Αν η κατάργηση των<br />
επιδοτήσεων της Ε.Ε. οδηγούσε σε αύξηση της<br />
παγκόσµιας τιµής του πελτέ κατά 5%, οι εξαγωγείς<br />
Rooster Review 21<br />
του τοµατοπελτέ στις αναπτυσσόµενες χώρες θα<br />
κέρδιζαν ένα πρόσθετο εισόδηµα 15 εκατ. δολαρίων.<br />
Οσον αφορά τις εξαγωγές κονσερβοποιηµένων<br />
ροδάκινων -όπου η Ελλάδα κατέχει ξεχωριστή θέση<br />
παρά το γεγονός ότι το ποσοστό των επιδοτήσεων είναι<br />
σχετικά µικρό (20%)- υπολογίζεται ότι αν η<br />
κατάργηση των επιδοτήσεων ανέβαζε τις παγκόσµιες<br />
τιµές κατά 5%, οι εξαγωγείς στις αναπτυσσόµενες<br />
χώρες θα είχαν πρόσθετα έσοδα 10 εκατ. δολάρια.<br />
∆ηµοσιεύτηκε στην εφηµερίδα «Ελευθεροτυπία» στις 12/12/2005.<br />
FREAKONOMICS ‘Η ΓΙΑΤΙ ΟΙ<br />
ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΙ ΝΟΜΙΖΟΥΝ ΟΤΙ<br />
ΤΑ ΞΕΡΟΥΝ ΟΛΑ!<br />
Σωτήρης Γεωργανάς<br />
Λοιπον ειναι απλο: Ειναι η βασικη εκπαιδευση του<br />
οικονοµολογου, που του δινει τα εργαλεια να<br />
απαντησει πολλες ενδιαφερουσες ερωτησεις. Με το<br />
περασµα του χρονου η οικονοµικη επιστηµη εχει<br />
µαζεψει πληθωρα πολυ δυνατων µαθηµατικων και<br />
επιστηµονικων µεθοδων, που διδασκεται καθε<br />
τυπικος φοιτητης οικονοµικων στον δυτικο κοσµο<br />
(υπαρχουν και καποια πανεπιστηµια σε<br />
ηµικαθυστερηµενες χωρες που δυστυχως νοµιζουν οτι<br />
οικονοµικα ειναι η πολιτικη οικονοµιααρλουµπολογια).<br />
Η οικονοµετρια και η στατιστικη, µας δινουν την<br />
δυναµη να βρισκουµε κανονικοτητες και συσχετισεις<br />
σε τεραστιους ογκους δεδοµενων. Μετα ερχεται η<br />
κοινη λογικη για να µελετησουµε αν η συσχετιση<br />
ειναι και αιτιακη σχεση (το οτι ας πουµε ο αριθµος<br />
πελαργων στην οροφη ενος σπιτιου στην Ολλανδια<br />
σχετιζοταν στατιστικα µε την γεννηση παιδιων,<br />
σηµαινει οτι τα παιδια τα εφερνε ο πελαργος οπως<br />
λεει ο µυθος?). Και το ακοµα δυνατοτερο εργαλειο της<br />
θεωριας των αποφασεων και θεωριας παιγνιου, µελετα<br />
τα κινητρα των ανθρωπων, εξηγει δηλαδη τις αιτιακες<br />
σχεσεις.
22<br />
Αξιζει να σηµειωθει οτι ολα αυτα τα εργαλεια µπορουν<br />
ανετα να χρησιµοποιηθουν σε ολους τους κλαδους<br />
που εχουν να κανουν µε την συµπεριφορα νοηµοντων<br />
οντων, οπως η κοινωνιολογια, η ανθρωπολογια, η<br />
συγκοινωνιολογια και χρησιµοποιουνται ηδη σε<br />
επιστηµες οπως η ψυχολογια και η βιολογια. Ο λογος<br />
που τα οικονοµικα µαζεψαν αυτην την τροµερη<br />
εργαλειοθηκη και οχι καποια αλλη επιστηµη, ειναι<br />
µαλλον οικονοµικος. Τα οικονοµικα αφορουν<br />
τεραστιες αγορες και ορισµενες φορες φερνουν<br />
τεραστια κερδη. Αυτος ειναι ο λογος που επιχειρησεις,<br />
κυβερνησεις και φοιτητες ριχνουν τεραστια ποσα στην<br />
οικονοµικη επιστηµη και οχι ας πουµε στην<br />
κοινωνιολογια*. Αυτα τα κεφαλαια µε την σειρα τους<br />
εφεραν πανεπιστηµιακες θεσεις και κορυφαιους<br />
ερευνητες, οι οποιοι ενδυναµωσαν το πλεονεκτηµα<br />
της οικονοµικης επιστηµης µε αποτελεσµα σηµερα να<br />
ειναι µια επιστηµη µε πολλες δυνατοτητες, οι οποιες<br />
ειναι µαλλον σχετικα αγνωστες στο ευρυ κοινο, ειδικα<br />
στην Ευρωπη.<br />
Το βιβλιο<br />
Σε καθε περιπτωση λοιπον, σηµερα τα οικονοµικα<br />
δυνανται να δωσουν απαντησεις σε πολλα σηµαντικα<br />
ερωτηµατα, οπως δειχνει η εισαγωγη στο αρκετα<br />
ενδιαφερον βιβλιο του οικονοµολογου Steven Levitt<br />
µαζι µε τον δηµοσιογραφο Stephen Dubner,<br />
Freakonomics:<br />
economics is a science with excellent tools for<br />
gaining answers but a serious shortage of<br />
interesting questions. [Levitt’s] particular gift is the<br />
ability to ask such questions. for<br />
instance: if drug dealers make some much money,<br />
why do they still live with their mothers?<br />
Which is more dangerous, a gun or a swimming<br />
pool? […] And how does a homeless man in tattered<br />
clothing afford $50 headphones?<br />
αυτες τις δυνατοτητες της οικονοµικης εργαλειοθηκης<br />
δυστυχως δεν τις προσεχουν ολοι οι οικονοµολογοι,<br />
που συχνα χανονται µεσα στις τεχνικες<br />
απαιτησεις της επιστηµης. Οπως λεει ο πολυ καλος<br />
οικονοµολογος της συµπεριφορας C. Camerer:<br />
[Levitt] represents something everybody thinks they<br />
will be when they go to <strong>gr</strong>ad school in<br />
econ but usually they have the creative spark bored<br />
out of them by endless math- namely a<br />
kind of intellectual detective trying to figure stuff<br />
out.<br />
Rooster Review<br />
Αλλα ο Λεβιττ τις χρησιµοποιει αρκετα καλα, σε παρα<br />
πολλες ερευνες του, µε αποτελεσµα να λαβει το John<br />
Bates Clark Medal, το σηµαντικοτερο βραβειο για<br />
οικονοµολογους κατω των 40 ετων.<br />
Παραδειγµατα<br />
Μερικες απο αυτες τις ερευνες του Λεβιττ,<br />
περιλαµβανονται σε εκλαϊκευµενη µορφη σε αυτο το<br />
βιβλιο. Για παραδειγµα, η πρωτοτυπη και<br />
ρηξικελευθη ανακαλυψη του, οτι για την πρωτοφανη<br />
πτωση της εγκληµατικοτητας στις ΗΠΑ τα τελευταια<br />
χρονια (θυµαστε ταινιες πριν 15 χρονια που<br />
προεβλεπαν τις αµερικανικες πολεις να γινονται ενα<br />
εφιαλτικο τοπιο ανοµιας και βαρβαρης<br />
εγκληµατικοτητας?) δεν ευθυνεται τοσο η<br />
αυστηροτερη σταση δηµαρχων σαν τον Τζιουλιανι<br />
στην Νεα Υορκη και οι πρωτοτυπες µεθοδοι<br />
αστυνοµευσης (θυµαται κανεις το broken window<br />
effect ?). Ειναι κατι πιο απλο, που ελαχιστοι θελουν<br />
να αναγνωρισουν: Η αναγνωριση απο το Ανωτατο<br />
∆ικαστηριο των ΗΠΑ το 1973 του δικαιωµατος<br />
στην εκτρωση για ολες τις γυναικες (η διαβοητη<br />
αποφαση Roe vs Wade)! Κατευθειαν µετα την<br />
αποφαση, παρα πολλες, κυριως φτωχες και µονες<br />
γυναικες, που θα ειχαν κανει ενα δυστυχισµενο παιδι,<br />
µεσα σε τεραστιες δυσκολιες, αποφασισαν<br />
συνειδητοποιηµενα να µην το γεννησουν. Ειναι ενα<br />
διαπιστωµενο γεγονος στην εγκληµατολογια οτι τα<br />
ανεπιθυµητα κακοαναθρεµµενα παιδια εχουν πολυ<br />
αυξηµενες πιθανοτητες να γινουν εγκληµατιες και<br />
αυτα ειναι ακριβως τα παιδια που θελουν να<br />
αποφυγουν µε την εκτρωση οι µαναδες.<br />
Ετσι µε ενα περιεργο τροπο, περιπου 20 χρονια<br />
µετα την νοµιµοποιηση της εκτρωσης, η<br />
εγκληµατικοτητα στις ΗΠΑ αρχισε να πεφτει<br />
ραγδαια, καθως υπηρχε πια µια γενια εφηβων µε<br />
πολυ λιγοτερα ανεπιθυµητα, κακοαναθρεµµενα<br />
παιδια. Περιττο να σηµειωσουµε, οτι αυτη η αποψη<br />
πολεµηθηκε πολυ απο ολες σχεδον τις πλευρες στην<br />
πολυ συναισθηµατικα φορτισµενη συζητηση περι<br />
εκτρωσης στις ΗΠΑ!<br />
Σε ενα αλλο παραδειγµα, ο οικονοµολογος φυτρωνει<br />
παλι εκει που δεν τον εσπειραν, µελετωντας το θεµα<br />
αν οι γονεις πραγµατικα µπορουν να επηρεασουν την<br />
επιτυχια των παιδιων τους. Φυσικα δεν ειναι ειδικος<br />
για να µελετησει την κληρονοµικοτητα της<br />
συµπεριφορας. Μακροχρονες µελετες δειχνουν οτι<br />
περιπου 50% της συµπεριφορας ερχεται απο τα<br />
γονιδια. Απο που ερχεται το υπολοιπο µισο? Τυχη?<br />
Περιβαλλον? Γονεις? Τηλεοραση? Ο Λεβιττ µελετα<br />
ενα τεραστιο ογκο δεδοµενων µε την βαθµολογια στις<br />
εξετασεις παιδιων στο σχολειο για να δει κατα ποσον η
κοινωνικοοικονοµικη κατασταση ενος γονεα, οι<br />
συνηθειες του κτλ επηρεαζουν το παιδι. Προσοχη, εδω<br />
χρησιµοποιουνται τα εργαλεια της στατιστικης για να<br />
µελετησουµε τις επιδρασεις ενος παραγοντα,<br />
κρατωντας ολους τους αλλους παραγοντες σταθερους.<br />
Αυτο το κλασικο εργαλειο της στατιστικης µας<br />
επιτρεπει να αποµονωνουµε τις επιδρασεις,<br />
χωριζοντας τις εµµεσες απο τις αµεσες. Για<br />
παραδειγµα αν µελετουσαµε απλοϊκα και<br />
επιφανειακα την επιδραση της τηλεορασης στα<br />
παιδια, συγκρινοντας τις ωρες που βλεπει ενα παιδι<br />
τηλεοραση µε τους βαθµους του στο σχολειο, µπορει<br />
να βρισκαµε µια πολυ αρνητικη συσχετιση. Αλλα<br />
φταιει η τηλεοραση? Ή µηπως οι πολλες ωρες<br />
τηλεορασης ειναι δεικτης για άλλα πραγµατα, οπως το<br />
οτι οι γονεις ειναι κακοι ή οτι το παιδι δεν διαβαζει<br />
ποτε βιβλια? Στην αναλυση µας περιλαµβανουµε<br />
ολους τους παραγοντες, ωστε να ξεκαθαριζεται αυτο το<br />
ερωτηµα.<br />
Η αληθεια ειναι οτι τα συγχρονα οικονοµικα, ειδικα<br />
τα µικροοικονοµικα ειναι κυριως µελετη των<br />
ανθρωπινων επιλογων και των κινητρων τους!<br />
Τα αποτελεσµατα ειναι παλι µαλλον αναπαντεχα.<br />
Χονδρικα δεν µετραει το τι κανει ο γονεας, αλλα<br />
το ποιος ειναι! Για παραδειγµα το αν διαβαζει ο<br />
γονεας βιβλια στο µωρο, δεν επηρεαζει καθολου τα<br />
αποτελεσµατα στις εξετασεις. Αν οµως υπαρχουν<br />
πολλα βιβλια στο σπιτι, το παιδι παει καλυτερα στο<br />
σχολειο! Γιατι αν ο γονεας εχει πολλα βιβλια, αυτο<br />
σηµαινει πολλα για την καλλιεργεια του, την<br />
φιλοµαθεια του κτλ Ετσι δεν επηρεαζει το ιδιο το<br />
βιβλιο τα µικρα παιδια, αλλα η φιλοµαθεια του<br />
γονεα! Αλλο περιεργο αποτελεσµα ειναι οτι η<br />
εκπαιδευση των γονεων µετραει πολυ για το παιδι,<br />
αλλα η συζυγικη τους κατασταση οχι! Πραγµα που<br />
δειχνει οτι δεν µετραει τοσο η παρουσια των<br />
γονεων, οσο χονδρικα η εξυπναδα τους, το IQ<br />
τους που µεταφερθηκε κληρονοµικα στο παιδι.<br />
Αλλος παραγοντας που δεν µετραει, ειναι το αν το<br />
παιδι βλεπει πολλη τηλεοραση (θυµηθειτε, κραταµε<br />
τους αλλους παραγοντες σταθερους. δηλαδη ρωταµε:<br />
δυο παιδια µε τους ιδιους γονεις, τις ιδιες συνηθειες,<br />
το ιδιο περιβαλλον που βλεπουν διαφορετικες ωρες<br />
τηλεορασης, θα εχουν διαφορετικες σχολικες<br />
επιδοσεις? ΟΧΙ!). Με λιγα λογια το συµπερασµα ειναι,<br />
οσο και να προσπαθουν οι γονεις, επηρεαζουν τα<br />
παιδια µονο µε τα γονιδια τους και τις συνηθειες<br />
τους, οχι µε το τι προσπαθουν να πεισουν το παιδι να<br />
κανει. Αφηστε τα ελευθερα και δωστε οσο µπορειτε το<br />
καλο παραδειγµα, µην τα πιεζετε να κανουν κατι που<br />
ποτε δεν κανατε!<br />
Rooster Review 23<br />
Κριτικη<br />
Η µονη ενσταση µου τελικα µε το βιβλιο, ειναι ο<br />
τιτλος και ο υποτιτλος (A rogue economist explores<br />
the hidden side of everything). O Levitt δεν ειναι σε<br />
καµµια περιπτωση rogue, ειναι µια χαρα κανονικος<br />
µικροοικονοµολογος. Οτι αυτο το βιβλιο για λογους<br />
µαρκετινγκ προσπαθει να αποστασιοποιηθει απο τα<br />
οικονοµικα, και ονοµαζει την µεθοδο που<br />
χρησιµοποιει Freakonomics, εχει να κανει µε τους<br />
δυο απο τους λογους που τα οικονοµικα ειναι<br />
αντιδηµοφιλη.<br />
α) πολλοι ανθρωποι νοµιζουν οτι τα οικονοµικα ειναι<br />
απλα βαρετη µελετη χρηµατικων ροων ή<br />
ενδιαφερονται µονο για τις επιχειρησεις και τα κερδη<br />
τους. Τις περισσοτερες φορες, ειδικα στην Ελλαδα<br />
µπερδευουν τα οικονοµικα µε την διοικηση<br />
επιχειρησεων. Αλλα ακοµα και οταν καταλαβαινουν<br />
τον διαχωρισµο, οικονοµικα για αυτους ειναι οι<br />
µελετες του Κεϋνς και η πολιτικη της Κεντρικης<br />
Τραπεζας. Η αληθεια ειναι οτι τα συγχρονα<br />
οικονοµικα, ειδικα τα µικροοικονοµικα ειναι κυριως<br />
µελετη των ανθρωπων και των κινητρων τους! Οπως<br />
ωραια λεει ο Λεβιττ, ενας µεσος µικροοικονοµολογος<br />
δεν εχει ιδεα ποιο ειναι το επιτοκιο σηµερα, δεν ξερει<br />
να σας πει τι θα γινει στο χρηµατιστηριο, ουτε εχει<br />
ιδεα αν ο πληθωρισµος ειναι καλος ή κακος. Ξερει<br />
οµως να σας πει πως τα κινητρα επηρεαζουν τους<br />
ανθρωπους!<br />
β) Τα οικονοµικα φτανουν συχνα σε ενοχλητικα<br />
συµπερασµατα, ειναι µαντεις κακων (εξου και το<br />
αγγλικο παρατσουκλι the dismal science), γιαυτο και<br />
οι ανθρωποι ενστικτωδως τα αντιπαθουν οπως<br />
αντιπαθουν τον Gandalf οι ανθρωποι του Rohan**. Σε<br />
αυτο απανταει οµως το βιβλιο µια χαρα, θυµιζοντας<br />
κατι που εχουµε πει και µεις παλαιοτερα:<br />
the effect of this book: you will seek out some trove<br />
of data and sift through it,<br />
balancing your intelligence and intuition to arrive at<br />
a glimmering new idea. some of these<br />
ideas might make you uncomfortable, even<br />
unpopular. […] but the fact of the matter is that<br />
Freakonomics-style thinking simply doesn’t traffic<br />
in morality. […] if morality represents an ideal<br />
world, then economics represents the actual<br />
world.<br />
∆εν κανουµε λοιπον ηθικες κρισεις!<br />
Περιγραφουµε τον κοσµο και την µηχανικη του,<br />
χρησιµοποιωντας τους βασικους κανονες της λογικης.<br />
Tο αν σας αρεσει αυτο που θα δειτε ειναι αλλο θεµα,
24<br />
αλλα µην κατηγορειτε τον καθρεφτη για αυτα<br />
που σας δειχνει!<br />
Συµπερασµα: Σε περιπτωση που δεν εγινε σαφες,<br />
προτεινω το βιβλιο σε ολους που ενδιαφερονται εστω<br />
και λιγο να δουν πως απατωνται δυσκολα ερωτηµατα<br />
περι της ανθρωπινης συµπεριφορας και<br />
αλληλεπιδρασης. Για τους οικονοµολογους θα ειναι<br />
ενα ευχαριστο διαλειµµα, διαβαζοντας πραγµατικη<br />
ερευνα µε χαλαρο τροπο. Για τους µηοικονοµολογους<br />
θα ειναι µια πρωτης ταξεως ευκαιρια<br />
να δουν τι σηµαινει οικονοµικη επιστηµη…<br />
----------------<br />
*Ισως τα οικονοµικα εχουν και µια εγγενη ταση να χρησιµοποιουν<br />
µαθηµατικα περισσοτερο απο αλλες κοινωνικες επιστηµες, πραγµα<br />
που τους εδωσε ενα ανταγωνιστικο πλεονεκτηµα…<br />
**Θα θυµαστε ισως την σκηνη που λεει ο Γκριµα στον Γκαννταλφ,<br />
οταν φτανουν στο Ροχαν για να µιλησουν µε τον Θεοντεν:<br />
Why indeed should we welcome you, Master Stormcrow?<br />
Lathspell I name you!<br />
Ill news; and ill news is an ill guest they say<br />
ΑΠΛΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕΪΝΣ ΓΙΑ<br />
ΣΟΣΙΑΛΙΖΟΝΤΕΣ (ΚΑΙ ΜΗ)<br />
Σωτήρης Γεωργανάς<br />
Επειδη παρατηρησα οτι ο Κεϊνς ακοµα φαινεται να<br />
χρησιµοποιειται σαν οπλο απο τους σοσιαλιζοντες και<br />
ακοµα και απο τους αντιπαλους τους στην Ελλαδα,<br />
βρισκω χρησιµη µια µικρη αναφορα στο τι ειπε ο<br />
ανθρωπος (και τι δεν ειπε)<br />
Ο Τζων Μεϋναρντ Κεϊνς ηταν ενας αξιοσηµειωτος<br />
οικονοµολογος απο ολες τις µεριες. Ηταν Αγγλος,<br />
θρεµµενος στο βικτωριανο κατεστηµενο αλλα σχετικα<br />
ελευθερων ηθων*, ηταν σχετικα φιλογερµανος**,<br />
δουλευε στον πραγµατικο κοσµο και οχι µονο σε εναν<br />
ελεφαντινο πυργο και ηταν, πραγµα περιεργο για εναν<br />
ακαδηµαϊκο οικονοµολογο, πολυ πλουσιος! Οταν δεν<br />
επιτιθοταν στους κλασσικους των οικονοµικων,<br />
δουλευε στον τοµεα των χρηµατοοικονοµικων και<br />
µεχρι το τελος της ζωης του εβγαλε µια αξιοσηµειωτη<br />
ποσοτητα χρηµατων απο αυτη τη δραστηριοτητα.<br />
Rooster Review<br />
Τζων Μεϋναρντ Κεϊνς:<br />
Ενας µεγαλος οικονοµολογος<br />
Φαινεται ηδη απο την µικρη εισαγωγη, οτι ο<br />
ανθρωπος ειναι πολυ ακαταλληλος για να γινει ηρωας<br />
της αριστερας. Κι οµως για καποιον λογο, οποτε οι<br />
οπαδοι της αναδιανοµης και του κοινωνικου κρατους<br />
θελουν µια σοβαροφανη στηριξη στις απαιτησεις τους,<br />
αναφερουν παντα την λεξη που ξεκιναει απο «K».<br />
Κεϊνσιανισµος! Γιατι?<br />
Η κυρια συµβολη του Κεϊνς στα οικονοµικα ειναι ο<br />
ισχυρισµος οτι υπαρχουν περιπτωσεις οπου η<br />
ελευθερη αγορα θα ερθει σε µια κριση απο την οποια<br />
δεν µπορει να ξεφυγει µονη της. ∆ουλευοντας<br />
περισσοτερο µε την διαισθηση παρα µε την τυπικη,<br />
µαθηµατικη λογικη η οποια ειναι σηµερα βαση των<br />
οικονοµικων, ο Κεϊνς εδειξε οτι υπο προϋποθεσεις η<br />
οικονοµια µπορει να ερθει σε ενα σηµειο ισορροπιας<br />
που ειναι ανεπιθυµητο, µε υψηλη ανεργια και<br />
χαµηλο εισοδηµα. Αυτο συµβαινει οταν εχουµε για<br />
καποιον λογο (ψυχολογικο ισως) µια ελλειψη ζητησης,<br />
οταν οι πολιτες αποταµιευουν υπερβολικα και<br />
καταναλωνουν λιγο. Κανονικα θα µπορουσε η<br />
κεντρικη τραπεζα να αυξοµειωσει το επιτοκιο, µεχρι<br />
οι ανθρωποι να αρχισουν να αποταµιευουν λιγοτερο.<br />
Ο Κεϊνς οµως ειπε οτι αυτο σε εξαιρετικες περιπτωσεις<br />
δεν θα δουλεψει. Οταν τα επιτοκια ειναι ηδη αρκετα<br />
χαµηλα, η Κεντρικη τραπεζα δεν µπορει να τα µειωσει<br />
αρκετα ωστε να πεσει η αποταµιευση και να ανεβει η<br />
καταναλωση. Ετσι εχουµε ενα ελλειµα ζητησης, οι<br />
εταιρειες δεν βρισκουν καταναλωτες και απολυουν<br />
κοσµο µε αποτελεσµα να µειωνεται κι αλλο η ζητηση.<br />
Αυτη ειναι περιπου η ιστορια του Μεγαλου Κραχ του<br />
1929, µε µονη διαφορα οτι η Κεντρικη Τραπεζα των<br />
ΗΠΑ εκανε µνηµειωδη λαθη, χειροτερευοντας την<br />
κριση αντι να βοηθησει την οικονοµια µε εγκαιρη<br />
χαλαρωση της νοµισµατικης πολιτικης (χαµηλα<br />
επιτοκια). Απο καποια στιγµα και περα τα λαθη της<br />
Κεντρικης Τραπεζας δεν µπορουσαν να διορθωθουν<br />
χωρις την επεµβαση του κρατους µε λεγοµενες<br />
κεϊνσιανες πολιτικες.
Ο Κεϊνς προτεινε λοιπον, σε αυτες τις εξαιρετικες<br />
περιπτωσεις, να κανει το κρατος πλουσια δηµοσια<br />
εργα και να παρουσιαζει υψηλα ελλειµµατα. Σε µια<br />
πολυ διαδεδοµενη εκφραση, ειπε οτι ακοµα και αν<br />
πληρωνουµε τους εργατες να κανουν τρυπες στο<br />
εδαφος και να τις ξανακλεινουν, αυτο θα εκανε καλο<br />
στην οικονοµια!<br />
‘To dig <strong>hol</strong>es in the <strong>gr</strong>ound’, paid for out of savings,<br />
will increase, not only employment, but the real<br />
national dividend of useful goods and services. It is<br />
not reasonable, however, that a sensible community<br />
should be content to remain dependent on such<br />
fortuitous and often wasteful mitigations when once<br />
we understand the influences upon which effective<br />
demand depends.<br />
John Maynard Keynes, The General Theory of<br />
Employment, Interest and Money (New York:<br />
Harcourt Brace Jovanovich, 1964), p. 220.<br />
Περιεργως, οπως εχουµε ξαναπει, πολλοι αποφευγουν<br />
να παραθεσουν την συνεχεια της προτασης που λεει<br />
οτι δεν χρειαζεται να καταφευγουµε σε τετοιες<br />
σπατάλες, αν καταλαβουµε πως λειτουργει η πλευρα<br />
της ζητησης στην οικονοµια. Προφανως θα ηταν πολυ<br />
βολικη µια πληρης αντιστροφη των ηθικων κανονων<br />
που θα ελεγε οτι η προσοχη ειναι ηλιθιοτητα και η<br />
σπαταλη ειναι αναπτυξιακο εργαλειο! ∆εν υπαρχει<br />
οµως δωρεαν γευµα στα οικονοµικα, ο Κεϊνς το ηξερε<br />
καλα αυτο και ευτυχως ελαχιστες χωρες<br />
προσπαθησαν να εχουν την σπαταλη σαν επισηµη<br />
εθνικη πολιτικη (µε την εξαιρεση της Ελλαδας του 81-<br />
89).<br />
Η συµβολη του Κεϊνς<br />
Rooster Review 25<br />
Οι ιδεες του Κεϊνς ηταν πρωτοποριακες και οι<br />
κλασσικοι οικονοµολογοι που πιστευαν οτι δεν<br />
υπαρχουν ανεπιθυµητες κρισεις στην ελευθερη<br />
αγορα, δυσκολευτηκαν να τις δεχτουν. Ο Κεϊνς οµως<br />
ηταν τυχερος. Οπως ειπε ο Τζ.Κενεθ Γκωλµπρεηθ οι<br />
καλες ιδεες δεν φτανουν, πρεπει να εχουν και<br />
ευνοϊκες περιστασεις. Η ευνοϊκη περισταση ηταν το<br />
Νιου Ντηλ του Ρουζβελτ, το τεραστιο προγραµµα<br />
δηµοσιων εργων που αρχισε να βγαζει την Αµερικη<br />
απο την κριση και οι τεραστιες στρατιωτικες δαπανες<br />
για τον Β ΠΠ. Αυτα τα δυο γεγονοτα εδειξαν οτι οντως<br />
οι δηµοσιες δαπανες µπορουν να στηριξουν την<br />
οικονοµια, βραχυπροθεσµα. Χαρη στην συγκυρια ο<br />
Κεϊνς εγινε αγαπηµενος των ταγων της πολιτειας µε<br />
αποκορυφωµα την ατακα του Ριτσαρντ Νιξον το 1971:<br />
“We are all Keynesians now.”<br />
∆υστυχως οµως τις ιδεες του Κεϊνς τις παρερµηνευσε<br />
πληρως η ευρωπαϊκη αριστερα*** σαν ενα επιχειρηµα<br />
υπερ του κοινωνικου κρατους ή ακοµα χειροτερα σαν<br />
προτροπη προς αιωνια ελλειµµατα ελληνικου στυλ. Ο<br />
Κεϊνς οµως δεν µιλησε ποτε για κοινωνικο κρατος!<br />
Οποιεσδηποτε δηµοσιες δαπανες αρκουν… Και<br />
ακοµα περισσοτερο δεν µιλησε ποτε για αιωνια<br />
ελλειµµατα! Ειπε οτι το κρατος πρεπει να εχει<br />
πλεονασµα στις καλες εποχες για να µπορει σε µια<br />
κριση να κανει ελλειµµατα. Μαλιστα η επεµβαση<br />
µεσω δηµοσιων ελλειµµατων χρειαζεται µονο οταν η<br />
νοµισµατικη πολιτικη της Κεντρικης Τραπεζας ειναι<br />
αναποτελεσµατικη, πραγµα ιδιαιτερα σπανιο στην<br />
ιστορια****. Αντιθετα πολλες χωρες νοµισαν οτι<br />
βρηκαν την χρυση συνταγη και αρχισαν να εχουν<br />
υπερογκες δηµοσιες δαπανες µε µεγαλα ελλειµµατα<br />
συνεχως. Αυτο οδηγησε απευθειας στην εκρηξη του<br />
πληθωρισµου και στην οικονοµικη στασιµοτητα.<br />
Υπηρξε µια εποχη (70-80) που ο Κεϊνς θεωρηθηκε<br />
υπευθυνος για ολα αυτα απο τους ακαδηµαϊκους και<br />
οι θεωριες του παρηκµασαν.<br />
Σηµερα οµως σχεδον καθε οικονοµολογος δεχεται την<br />
τεραστια συµβολη του Κεϊνς στην κατανοηση των<br />
κρισεων. Πολλοι, οπως ο Πωλ Κρουγκµαν, λενε<br />
µαλιστα οτι τα προβληµατα της Ιαπωνιας µε την<br />
τροµερη υφεση και αποπληθωρισµο κατα την<br />
δεκαετια του 90, ηταν ακριβως το προβληµα για το<br />
οποιο µιλουσε ο Κεϊνς. Και ετσι οι ιδεες του ειναι και<br />
σηµερα επικαιρες. Για να ερθουµε στα λογια του<br />
Κρουγκµαν<br />
But the essential truth of Keynes’s big idea - that<br />
even the most productive economy can fail if<br />
consumers and investors spend too little, that the<br />
pursuit of sound money and balanced budgets is<br />
sometimes (not always!) folly rather than wisdom -
26<br />
is as evident in today’s world as it was in the 1930s.<br />
And in these dangerous days, we ignore or reject<br />
that idea at the world economy’s peril.<br />
Ο Κεϊνς δεν ηρθε σαν ενας µουσατος προφητης να<br />
αποκυρηξει τα παντα και να υποσχεθει εναν<br />
διαφορετικο κοσµο, εναν επιγειο παραδεισο. Ηρθε να<br />
βελτιωσει τον καπιταλισµο, προσφεροντας µας<br />
εξηγηση για τις κρισεις που βασανιζαν τον κοσµο και<br />
τι να κανουµε για αυτες<br />
Εδω πρεπει να κανουµε και αλλη µια σηµειωση: Η<br />
συζητηση αυτη γινεται περι της αληθειας των<br />
λεγοµενων του Κεϊνς κατα την οικονοµικη επιστηµη. Ο<br />
Κρουγκµαν, ο Κεϊνς και ολοι οι αλλοι ειναι<br />
οικονοµολογοι. Το τονιζω αυτο, γιατι οπως εχω<br />
ξαναπει, δεν ειναι φιλοσοφοι. Η ερωτηση αν θελουµε<br />
κοινωνικο κρατος και αναδιανοµη ειναι κατεξοχην<br />
µια φιλοσοφικη ερωτηση που απτεται των ανθρωπινων<br />
δικαιωµατων. ∆εν ειναι µια ερωτηση απλα αν η<br />
αναδιανοµη θα βοηθησει την οικονοµια! Ειναι κυριως<br />
η ερωτηση, ακοµα κι αν βοηθαει ισως την οικονοµια,<br />
αν ειναι αποδεκτο το κρατος µε την βια να στερει τα<br />
ατοµικα δικαιωµατα ανθρωπων? ∆ικαιουµαστε µε τα<br />
οπλα να παιρνουµε κονδυλια απο καποιους παρα την<br />
θεληση τους για να τα δωσουµε σε καποιους αλλους?<br />
Συνοψιζοντας, ο Κεϊνς ηρθε οντως αντιµετωπος µε τις<br />
ιδεες των κλασικων οικονοµολογων περι της<br />
αλανθαστης ελευθερης αγορας. Οµως ηρθε να<br />
βελτιωσει τον καπιταλισµο, προσφεροντας µας<br />
εξηγηση για τις κρισεις και τι να κανουµε οταν αυτες<br />
συµβαινουν. Εδω ειναι και µαλλον η εξηγηση που οι<br />
πραγµατικες ιδεες του Κεϊνς δεν εγιναν ποτε ιδιαιτερα<br />
δηµοφιλεις στο ευρυ κοινο. Οι ανθρωποι θελουν<br />
επαναστατες, θελουν ανθρωπους που αποκυρησσουν<br />
καθε προσωπικη µας ευθυνη για τον κοσµο µας και<br />
µας υποσχονται εναν αλλο. Θελουν καποιον που τους<br />
προσφερει τον επιγειο παραδεισο, οχι εναν ευπορο<br />
στοχαστη που πιστευει στις δυνατοτητες του<br />
υπαρχοντος συστηµατος και προτεινει σκληρη<br />
δουλεια και περισκεψη για να το βελτιωσουµε λιγο…<br />
---------------<br />
*Μικρο κουτσοµπολιο: Ηταν παντρεµενος µε µια Ρωσιδα χορευτρια<br />
αλλα λενε οτι ειχε και σχεσεις µε αλλους, αντρες και γυναικες,<br />
πλατωνικες και µη.<br />
**Το λιγοτερο γνωστο εργο του The Economic Consequences of the<br />
Peace ισχυριζοταν οτι οι συνθηκες που επεβαλλαν οι συµµαχοι στην<br />
Γερµανια ηταν υπερβολικα επαχθεις και µη παραγωγικοι. Προεβλεπε<br />
λοιπον οτι η πληγωµενη Γερµανια θα ζητουσε το αιµα της πισω,<br />
πραγµα που οδηγησε τελικα στον Β ΠΠ! Ο πραγµατιστικος στοχασµος<br />
του Κεϊνς οδηγησε τελικα εν µερει και στην ορθοτερη συµπεριφορα<br />
των Αµερικανων που αντι να τιµωρουν αναιτια τους ηττηµενους του Β<br />
ΠΠ, σχεδιασαν το περιφηµο Σχεδιο Μαρσαλ.<br />
Rooster Review<br />
***Για την παρερµηνεια των ιδεων του Κεϊνς διαβαστε και αυτο το<br />
ωραιο αρθρο του Κρουγκµαν.<br />
Με τα λογια του ΠΚ:<br />
inevitably there are those who follow the letter of the innovator’s<br />
ideas but misunderstand their spirit, who are more dogmatic in<br />
their radicalism than the orthodox were in their orthodoxy. And as<br />
ideas spread, they become increasingly simplistic–until what<br />
eventually becomes part of the public consciousness, part of what<br />
“everyone knows,” is no more than a crude caricature of the<br />
original.<br />
Μεταξυ αλλων διακωµωδειται και το ψευδο-επιχειρηµα αρκετων<br />
σοσιαλιζοντων οτι ο Κεϊνς στηριζε την αναδιανοµη των κερδων των<br />
επιχειρησεων υπερ των µισθωτων, σαν ενα µεσο για να αναβει η<br />
συνολικη ζητηση.<br />
****Πολλοι οικονοµολογοι ισχυριζονται οτι αυτη η κατασταση πληρους<br />
αναποτελεσµατικοτητας της νοµισµατικης πολιτικης δεν εχει<br />
παρουσιαστει ποτε στην ιστορια! Λενε οτι, οποτε η Κεντρικη Τραπεζα<br />
δεν µπορουσε να επηρεασει την οικονοµια µαλλον εφταιγε η ιδια οχι<br />
τα εργαλεια που ειχε στην διαθεση της.<br />
Πηγες:<br />
Φυσικα το µνηµειωδες The General Theory of Employment,<br />
Interest and Money. Μπορειτε να το βρειτε στα ηλεκτρονικα βιβλια<br />
µας<br />
H εξαιρετικη βιογραφια του Κεϊνς απο τον Ροµπερτ Σκιντέλσκυ: John<br />
Maynard Keynes 1883-1946: Economist, Philosopher, Statesman<br />
∆υο ωραια αρθρα του Π.Κρουγκµαν περι Κεϊνς<br />
http://web.mit.edu/krugman/www/keynes.html<br />
http://web.mit.edu/krugman/www/vulgar.html<br />
Λιγα λογια για τον Κεϊνς απο το λεξικο του Εκονοµιστ<br />
http://www.economist.com/research/Economics/alphabetic.cfm?<br />
LETTER=K
ΝΟΗΜΩΝ ΣΧΕ∆ΙΑΣΜΟΣ vs ΦΥΣΙΚΗ<br />
ΕΠΙΛΟΓΗ<br />
Αλέξανδρος Νίξον<br />
Καλώς ορίσατε σε µια επική διαµάχη!! Όσον αφορά το<br />
νικητή, εξαρτάται από την οπτική γωνία του καθενός.<br />
Η συντριπτική πλειοψηφία των επιστηµόνων δε<br />
βάζουν ιδιαίτερη σκέψη στο ζήτηµα µιας και για<br />
αυτούς ο νικητής είναι αυτονόητος. Ο ∆αρβίνος µε<br />
µια απλούστατη και πανέµορφη θεωρία έχει<br />
καταφέρει να εξηγήσει την ποικιλία της ζωής και<br />
πολλούς πιθανούς τρόπους µε τους οποίους µπορεί<br />
να προέκυψε. Αν ρωτήσετε τους περισσότερους<br />
βιολόγους κανένας δεν πρόκειται να αµφισβητήσει<br />
την απίστευτη δυνατότητα µιας τόσο απλής θεωρίας<br />
να εξηγεί απίστευτα πολύπλοκα φαινόµενα. Παρόλα<br />
αυτά η διαµάχη δεν αφορά τους επιστήµονες, αλλά το<br />
µη επιστηµονικό κοινό. Η διαµάχη αυτή αφορά την<br />
καθαρότητα της επιστήµης και την ανεξαρτησία της<br />
από δογµατισµούς.<br />
Τί είναι η φυσική επιλογή;<br />
Η αλήθεια είναι ότι η φυσική επιλογή αν και εξηγεί τα<br />
φαινόµενα που προανέφερα είναι αντι-διαισθητική<br />
µιας και αποτελεί µια τυφλή διαδικασία. Για όσους<br />
αναγνώστες θέλουν να φρεσκάρουν τη µνήµη τους<br />
απλά να θυµίσουµε ότι η φυσική επιλογή είναι ένας<br />
απλός αλγόριθµος που εφαρµόζει σε όντα που<br />
αναπαράγονται (replicators). Τα άτοµα που σε<br />
συγκεκριµένες συνθήκες καταφέρνουν να<br />
προσαρµοστούν καλύτερα και να αναπαράγονται<br />
περισσότερο περνούν τα δικά τους χαρακτηριστικά<br />
στην επόµενη γενιά κ.ο.κ. Ας πάρουµε για<br />
παράδειγµα ένα υποθετικό είδος πεταλούδας που τα<br />
µέλη της έχουν διάφορα χρώµατα, κόκκινα, κίτρινα,<br />
πράσινα. Αν στην περιοχή υπάρχει ένα υποθετικό<br />
πτηνό που βλέπει καλύτερα τις κόκκινες και τις<br />
πράσινες πεταλούδες και αυτές θηρεύει περισσότερο<br />
τότε εκείνες που έχουν το πλεονέκτηµα είναι κίτρινες<br />
πεταλούδες.<br />
Οι πιο θαυµαστές ανακαλύψεις του βιολογικού<br />
κόσµου από τα φτερά των πτηνών µέχρι τον εγκέφαλο<br />
Rooster Review 27<br />
του ανθρώπου µπορούν να εξηγηθούν από τον<br />
βασικότατο µηχανισµό της φυσικής επιλογής<br />
Αυτές αναπαράγονται περισσότερο και περνούν το<br />
χαρακτηριστικό τους στις επόµενες γενεές. Σταδιακά<br />
το είδος θα αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από<br />
κίτρινα µέλη. Έχουµε εποµένως τη δηµιουργία ενός<br />
σχεδίου µέσω µιας τελείως τυφλής διαδικασίας χωρίς<br />
να χρειάζεται να επικαλεστούµε τη µαεστρία κάποιου<br />
κρυφού σχεδιαστή ή αρχιτέκτονα. Ο ίδιος τρόπος<br />
σκέψης µπορεί να χρησιµοποιηθεί για οποιαδήποτε<br />
περίπλοκη δοµή ή συµπεριφορά συναντάµε στον<br />
έµβιο κόσµο. Οι πιο θαυµαστές ανακαλύψεις του<br />
βιολογικού κόσµου από τα φτερά των πτηνών µέχρι<br />
τον εγκέφαλο του ανθρώπου µπορούν να εξηγηθούν<br />
από αυτό το βασικότατο µηχανισµό.<br />
Τί είναι ο Νοήµων Σχεδιασµός;<br />
Ο Νοήµων Σχεδιασµός από την άλλη µεριά δεν<br />
αρνείται το ρόλο που διαδραµατίζει η φυσική επιλογή<br />
στη διάπλαση των µορφών των έµβιων όντων, αλλά<br />
προσθέτει ότι υπάρχουν ορισµένες δοµές (αγαπηµένο<br />
τους παράδειγµα το µάτι) τόσο περίπλοκες που η<br />
θεωρία της φυσικής επιλογής αδυνατεί να δώσει µια<br />
επαρκή εξήγηση. Οι υποστηρικτές της καταλογίζουν<br />
µεγάλα κενά στη ∆αρβινική θεωρία και θεωρούν ότι<br />
αυτά τα κενά υποδεικνύουν την ύπαρξη µιας<br />
ανώτερης αρχής (δεν επιµένουν ιδιαίτερα στο ποια<br />
είναι αυτή η αρχή).<br />
Γιατί θα έπρεπε να µας ενδιαφέρει;<br />
Είναι τόσο σηµαντικό το πρόβληµα ώστε να πρέπει να<br />
ανησυχούµε; ∆εν είναι κάποιο εσωτερικό<br />
επιστηµονικό πρόβληµα όπως οι διαµάχες µεταξύ των<br />
θεωρητικών φυσικών για τις µαύρες τρύπες, τα<br />
υποατοµικά σωµατίδια και τις υπερχορδές; ∆εν είναι<br />
όλα αυτά απλά θεωρίες χωρίς κάποιο ουσιαστικό<br />
πρακτικό αντίκτυπο; Στο κάτω, κάτω πόσο µπορεί να<br />
αλλάξει η ζωή µας αν στα σχολεία αρχίζει να<br />
διδάσκονται και εναλλακτικές θεωρίες; ∆εν είναι αυτό<br />
στα φυσιολογικά πλαίσια της επιστηµονικής<br />
αµφισβήτησης;<br />
Βασικά εκεί είναι που έγκειται το πρόβληµα. Ο<br />
Νοήµων Σχεδιασµός (συντοµογραφικά ID από το<br />
Intelligent Design) αποτελεί από την ίδια του τη φύση<br />
µια θεωρία τελείως αντι-επιστηµονική που βρίσκει τις<br />
ρίζες του στη διδασκαλία της ∆ηµιουργίας<br />
(creationism) και αποτελεί µια αναβαθµισµένη<br />
εκδοχή του. Το αν πρέπει να διδάσκεται το<br />
θρησκευτικό δόγµα στα σχολεία είναι ένα ζήτηµα (και<br />
µε βρίσκει προσωπικά κάθετα αντίθετο), αλλά να το<br />
µασκαρεύουµε και να το παρουσιάζουµε ως επιστήµη
28<br />
είναι προφανές έγκληµα. Ο χαρακτηρισµός µιας<br />
θεωρίας ως “επιστηµονική” είναι κάτι πάρα πολύ<br />
συγκεκριµένο και δεν µπορεί να χαρίζεται αυθαίρετα<br />
σε οποιαδήποτε θεωρία.<br />
Τι προκάλεσε το ανανεωµένο ενδιαφέρον στο<br />
θέµα;<br />
Το θέµα είχε έρθει στην επιφάνεια σχεδόν 80 χρόνια<br />
νωρίτερα στο Tennesee των ΗΠΑ. Συγκεκριµένα το<br />
1925 εγκρίθηκε νόµος ο οποίος επί της ουσίας<br />
απαγόρευε τη διδασκαλία σε οποιοδήποτε δηµόσιο<br />
εκπαιδευτικό ίδρυµα της εξελικτικής θεωρίας του<br />
∆αρβίνου η οποιασδήποτε θεωρίας αµφισβητούσε τη<br />
βιβλική ερµηνεία της καταγωγής του ανθρώπου. Το<br />
συγκεκριµένο νοµοσχέδιο ονοµάστηκε Butler Act και<br />
µέχρι το 1967 βρισκόταν εν ισχύ στη συγκεκριµένη<br />
πολιτεία µέχρι που το τοπικό νοµοθετικό σώµα<br />
αποφάσισε να αποσύρει το νόµο λόγω των<br />
µικροπροβληµάτων που δηµιουργούσε ανά τακτά<br />
χρονικά διαστήµατα και διότι υπήρχαν φωνές που<br />
υποστήριζαν ότι ο νόµος παραβιάζει τη συνταγµατική<br />
αρχή περί ελευθερίας του λόγου.<br />
Όµως το θέµα της διδασκαλίας της θεωρίας του<br />
∆αρβίνου συνεχώς προκαλεί έντονες αντιπαραθέσεις<br />
που συχνά καταλήγουν σε δικαστικές διαµάχες. Στις<br />
αρχές του έτους µε απόφαση δικαστηρίου της Georgia<br />
των ΗΠΑ το δεύτερο µεγαλύτερο σχολείο της περιοχής<br />
υποχρεώθηκε να αποσύρει<br />
αυτοκόλλητα\προειδοποιήσιες που τοποθετούσε πάνω<br />
στο βιβλίο της βιολογίας των µαθητών. Το µήνυµα<br />
ήταν το ακόλουθο: “This textbook contains material<br />
on evolution. Evolution is a theory, not a fact,<br />
regarding the origin of living things. This material<br />
should be approached with an open mind, studied<br />
carefully and critically considered.”<br />
Ήταν βέβαια ευτυχές το γεγονός ότι το τοπικό<br />
δικαστήριο έλαβε αυτή την απόφαση αλλά ακόµη πιο<br />
ενθαρρυντικό ήταν ότι το θέµα πήρε τη δικαστική οδό<br />
µετά από αγωγή που κατέθεσαν γονείς των µαθητών<br />
που φοιτούσαν στο συγκεκριµένο σχολείο. Ο δικαστής<br />
Clarence Cooper δήλωσε µετά από τη δίκη για το<br />
επίµαχο αυτοκόλλητο: “misleads students regarding<br />
the significance and value of evolution in the<br />
scientific community“. Σωστά επεσήµανε ότι το<br />
αυτοκόλλητο είναι παραπλανητικό διότι δηµιουργεί<br />
την εντύπωση ότι η δαρβινική θεωρία αποτελεί<br />
υπόστρωµα έντονης αµφισβήτησης µεταξύ των<br />
επιστηµόνων, πράγµα το οποίο είναι ξεκάθαρα<br />
ψευδές.<br />
Άλλη µια δικαστική διαµάχη που διαδραµατίζεται<br />
αυτή την εποχή είναι και η δίκη Kitzmiller, et al v.<br />
Dover Area School District et al στη Pennsylvania<br />
Rooster Review<br />
των ΗΠΑ. Το µοτίβο ήταν αντίστοιχο, µόνο που σε<br />
αυτή την περίπτωση στο σχολείο του Dover όπου η<br />
υπόθεση προέκυψε, το διοικητικό συµβούλιο του<br />
σχολείου αποφάσισε την µοιρασµένη διδασκαλία<br />
δαρβινισµού και νοήµονος σχεδιασµού αλλά και<br />
άλλων θεωριών για την εξέλιξη. Η απόφαση αυτή<br />
προκάλεσε και πάλι την αντίδραση ορισµένων γονέων<br />
µε αποτέλεσµα και αυτό το ζήτηµα να καταλήξει σε<br />
δικαστική αίθουσα. Η δίκη βρίσκεται ακόµα σε<br />
εξέλιξη.<br />
Εν τούτοις όµως το θέµα δεν περιορίζεται στην<br />
περιφέρεια των ΗΠΑ καθώς η παρούσα κυβέρνηση<br />
φαίνεται διατεθειµένη να δεχτεί τη διδασκαλία για ID<br />
στη διδακτέα ύλη των σχολείων ως µια βάσιµη<br />
επιστηµονική θεωρία, εναλλακτική της φυσικής<br />
επιλογής για την εξήγηση της απαρχής της ζωής αλλά<br />
και της παρατηρούµενης βιοποικιλίας.<br />
Βέβαια η οµοσπονδιακή κυβέρνηση δεν είναι<br />
υπεύθυνη για τη διδακτέα ύλη στα σχολεία αλλά<br />
παρόλα αυτά ο πρόεδρος Μπους ήταν αρκετά σαφής<br />
σε δηλώσεις του : “Both sides ought to be properly<br />
taught . . . so people can understand what the<br />
debate is about,” και επίσης : “Part of education is to<br />
expose people to different schools of thought. . . .<br />
You’re asking me whether or not people ought to be<br />
exposed to different ideas, and the answer is yes”.<br />
(Οι δηλώσεις αυτές έρχονται σε αντίθεση παρόλα αυτά<br />
µε τις τοποθετήσεις του επιστηµονικού του<br />
συµβούλου John Marburger ο οποίος επίσηµα<br />
δήλωσε ότι ο ID δεν αποτελεί επιστηµονική θεωρία).<br />
Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις<br />
στους επιστηµονικούς κύκλους. Ο τίτλος της δήλωσης<br />
της Αµερικανικής Γεωφυσικής Ένωσης ήταν η<br />
ακόλουθη: “President confuses science and belief,<br />
puts schoolchildren at risk“.<br />
Σε πρώτη όψη είναι πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι<br />
µια φαινοµενικά επιστηµονική διαµάχη (το τονίζω το<br />
φαινοµενικά, διότι δεν είναι ουσιώδης η διαµάχη)<br />
συγκεντρώνει την προσοχή της κυβέρνησης. ∆εν<br />
αποτελεί ένα ζήτηµα µεγάλης πρακτικής σηµασίας<br />
όπως έρευνες για το κλίµα ή για τις ιδιότητες και την<br />
ασφάλεια των γενετικά τροποποιηµένων τροφίµων,<br />
εποµένως γιατί έχουµε εµπλοκή και σχολιασµό<br />
ακόµη και του προέδρου; Για ποιο λόγο δεν κάνει<br />
αντίστοιχα σχόλια για τις θεωρίες της σχετικότητας ή<br />
της κβαντοφυσικής; Η απάντηση είναι πάρα πολύ<br />
απλή και θα αναφερθώ σε αυτή στη συνέχεια.<br />
Έχουν βάση οι ισχυρισµοί τους;<br />
Με τον κίνδυνο να ακουστώ απόλυτος θα απαντήσω<br />
µε ένα απλό ΌΧΙ. Υπάρχουν διάφορες ενστάσεις που<br />
ανά καιρούς αναπαράγουν οι οποίες έχουν ως κύρια
βάση τη δικαιολογία ότι η φυσική επιλογή δεν µπορεί<br />
να εξηγήσει τα πάντα για τον έµβιο κόσµο (αλλά και<br />
γενικά για το σύµπαν). Αναφέρουν φαινόµενα όπως<br />
κενά στο αρχείο των απολιθωµάτων, ότι ορισµένες<br />
δοµές παραείναι πολύπλοκες για να προέκυψαν<br />
βήµα-βήµα µε τη συσσώρευση µικρών αλλαγών (όπως<br />
το µάτι) καθώς και άλλες ιστορίες. Ασχέτως αν αυτά<br />
που λένε αληθεύουν ή όχι η πραγµατικότητα είναι ότι<br />
δεν προσφέρουν κανένα λόγο για να θεωρήσουµε ότι<br />
είναι απαραίτητος ένας µεταφυσικός παράγοντας να<br />
δώσει την εξήγηση. Αυτή η αντιµετώπιση όπως γράφει<br />
και ο γνωστός ζωολόγος και θεωρητικός της εξέλιξης<br />
Richard Dawkins στο βιβλίο του “The Ancestor’s<br />
Tale” όχι µόνο αποτελεί τελείως λανθασµένη<br />
επιστηµονικά προσέγγιση αλλά ουσιαστικά είναι µια<br />
τεµπέλικη αντιµετώπιση του προβλήµατος.<br />
Φανταστείτε αν κάθε φορά που ανέκυπτε ένα αδιέξοδο<br />
στην επιστήµη µε τη χρήση µιας θεωρίας να<br />
καταφεύγαµε στην επίκληση µιας µεταφυσικής<br />
οντότητας για να µας λύσει τα χέρια. ∆ηλαδή άδικα<br />
επιστήµονες όπως ο Stephen Hawking σπάνε τα<br />
κεφάλια τους τόσα χρόνια να συµβιβάσουν τη γενική<br />
θεωρία της σχετικότητας µε την κβαντοφυσική.<br />
Μπορούν κάλλιστα να επικαλεστούν έναν από<br />
µηχανής θεό να λύσει όλα τα προβλήµατα.<br />
Το άλλο ζήτηµα είναι όµως ότι έτσι και αλλιώς οι<br />
υποστηρικτές του ID φαντάζονται αδιέξοδα στη<br />
δαρβινική θεωρία που δεν υπάρχουν. Για παράδειγµα<br />
η κλασική τους ένσταση ότι υπάρχουν κενά στα<br />
απολιθώµατα δεν αποδεικνύει στο ελάχιστο κάποια<br />
αδυναµία της θεωρίας. Όπως γράφει και ο Richard<br />
Dawkins :<br />
“In spite of the fascination of fossils, it is surprising<br />
how much we would still know about our<br />
evolutionary past without them. If every fossil were<br />
magicked away, the comparative study of modern<br />
organisms, of how their patterns of resemblances,<br />
especially of their genetic sequences, are distributed<br />
among species, and of how species are distributed<br />
among continents and islands, would still<br />
demonstrate, beyond all sane doubt, that our<br />
history is evolutionary, and that all living creatures<br />
are cousins…..It is worth remembering this when<br />
creationists go on (as they tediously do) about gaps<br />
in the fossil record.”<br />
(Richard Dawkins, The Ancestor’s Tale, p13, 2004)<br />
∆υστυχώς οι υποστηρικτές του ID συνεχώς<br />
“ανακαλύπτουν” και νέες δοµές που σύµφωνα µε<br />
αυτούς υποδηλώνουν την ύπαρξη ενός σχεδιαστή.<br />
Κάποιος ID υποστηρικτής αµφισβητεί ότι η δοµή Χ<br />
προέκυψε µέσω φυσικής επιλογής και του απαντάνε<br />
10 ερευνητές εξηγώντας γιατί έχει άδικο. Αύριο<br />
Rooster Review 29<br />
ξυπνάει και συνειδητοποιεί ότι τώρα έχει πρόβληµα<br />
µε τη δοµή Y. ∆εν µπορεί! Είναι τόσο περίπλοκο που<br />
κάποιος πρέπει να το έφτιαξε. Πάλι του απαντάνε<br />
άλλοι 10 και αυτό συνεχίζεται επ’ άπειρον. Οι<br />
εξελικτικοί βιολόγοι έχουν καταλήξει να λειτουργούν<br />
ως γελωτοποιοί στους IDs και αυτό είναι κάτι το οποίο<br />
δηµιουργεί πολλές εσφαλµένες εντυπώσεις στο<br />
ευρύτερο κοινό. ∆ηµιουργεί την εντύπωση ότι όντως<br />
υπάρχει µια επιστηµονική διαµάχη και δεν έχει<br />
καθοριστεί ακόµη ποιος έχει δίκιο.<br />
Ο φιλόσοφος Daniell C. Dennett µας περιγράφει<br />
πολύ εύστοχα την τακτική που ακολουθούν οι<br />
υποστηρικτές του ID: “the proponents of intelligent<br />
design use a ploy that works something like this.<br />
First you misuse or misdescribe some scientist’s<br />
work. Then you get an an<strong>gr</strong>y rebuttal. Then, instead<br />
of dealing forthrightly with the charges leveled, you<br />
cite the rebuttal as evidence that there is a<br />
“controversy” to teach.” ∆ηλαδή ανά τακτά χρονικά<br />
διαστήµατα χρησιµοποιούν εργασίες επιστηµόνων και<br />
αποδίδουν σε αυτές εσφαλµένα συµπεράσµατα τα<br />
οποία φαίνονται να υποστηρίζουν την ισχύ του ID.<br />
Προφανώς ο εκάστοτε ερευνητής του οποίου η<br />
εργασία έχει χρησιµοποιηθεί για υποστήριξη του ID<br />
απαντάει κατηγορηµατικά ότι η εργασία/ερευνά του<br />
δε βγάζει τέτοια συµπεράσµατα. Αντί όµως αυτό να<br />
σιγήσει τους υποστηρικτές του ID, αντιθέτως ρίχνει<br />
λάδι στη φωτιά καθώς και αυτό το εκµεταλλεύονται µε<br />
έντεχνο τρόπο. Την εκάστοτε απάντηση την<br />
χρησιµοποιούν προς όφελός τους καθώς σύµφωνα µε<br />
αυτούς δείχνει ότι υπάρχει θέµα προς συζήτηση και<br />
εποµένως η φυσική επιλογή είναι µια<br />
αµφισβητούµενη θεωρία. Σχολιάζει πάνω σε αυτό<br />
πάλι ο Dennett:<br />
“Note that the trick is content-free. You can use it<br />
on any topic. “Smith’s work in geology supports my<br />
argument that the earth is flat,” you say,<br />
misrepresenting Smith’s work. When Smith<br />
responds with a denunciation of your misuse of her<br />
work, you respond, saying something like: “See<br />
what a controversy we have here? Professor Smith<br />
and I are locked in a titanic scientific debate. We<br />
should teach the controversy in the classrooms.”<br />
And here is the delicious part: you can often exploit<br />
the very technicality of the issues to your own<br />
advantage, counting on most of us to miss the point<br />
in all the difficult details.”<br />
Γιατί η φυσική επιλογή (η δαρβινική εξέλιξη)<br />
προκαλεί τέτοια διαµάχη και όχι άλλες θεωρίες;<br />
Είναι µια θεωρία η οποία αναδεικνύει ότι ο ρόλος του
30<br />
∆ηµιουργού, του Αρχιτέκτονα ή του Σχεδιαστή δεν<br />
είναι απαραίτητος για να εξηγηθούν ακόµη και τα πιο<br />
περίπλοκα βιολογικά φαινόµενα. Εποµένως αν δεν<br />
είναι απαραίτητος ο ∆ηµιουργός για να εξηγηθεί η<br />
αρχή και η ποικιλία της ζωής έχει αποδοθεί ένα<br />
καίριο πλήγµα σε όσους προσπαθούν να<br />
δικαιολογήσουν την πίστη τους στην πολύ απλή<br />
λογική ότι όλος αυτός ο θαυµαστός κόσµος<br />
προϋποθέτει την πινελιά ενός ανώτερου όντος. ∆εν<br />
µπορεί κάτι τόσο θαυµαστό όσο η ζωή και οι άπειρες<br />
µορφές της να προέκυψαν τυχαία µέσω µιας τυφλής<br />
διαδικασίας χωρίς κάποιος να δίνει τουλάχιστον<br />
κάποιες κατευθυντήριες γραµµές. Όλο αυτό το σχέδιο<br />
που βλέπουµε γύρω µας πρέπει να έχει και τον<br />
αντίστοιχο σχεδιαστή του. Μα λογικό δεν είναι;<br />
Εξ άλλου στη Μεσαιωνική Ευρώπη πριν από την<br />
άφιξη του Κοπέρνικου και του Γαλιλαίου δεν ήταν<br />
“λογικό” και αυτονόητο ότι η γη βρίσκεται στο κέντρο<br />
του σύµπαντος;<br />
Τέτοιες αντιδράσεις δεν είναι καθόλου ασυνήθεις στην<br />
ιστορία της επιστήµης. Εξ άλλου στη Μεσαιωνική<br />
Ευρώπη πριν από την άφιξη του Κοπέρνικου και του<br />
Γαλιλαίου δεν ήταν “λογικό” και αυτονόητο ότι η γη<br />
βρίσκεται στο κέντρο του σύµπαντος και ο ήλιος<br />
καθώς και τα άλλα ουράνια σώµατα κινούνται γύρω<br />
της; Το γεγονός ότι δεν αντιλαµβανόµαστε καµία<br />
κίνηση της γης δεν υποδηλώνει και ότι η γη δεν<br />
κινείται; Προφανώς! Αν αρκεστούµε στη φωνούλα της<br />
διαίσθησης…<br />
Αν ο Κοπέρνικος και ο Γαλιλαίος µας πετάξανε από το<br />
κέντρο του κόσµου και µας υποβάθµισαν να<br />
καταλαµβάνουµε µια θεσούλα γύρω από τον ήλιο,<br />
τότε ο ∆αρβίνος µας πέταξε στα Τάρταρα. Μας έδειξε<br />
ότι αποτελούµε ένα απλό συστατικό του έµβιου<br />
κόσµου και οι θαυµαστές ιδιότητες που έχουµε ως<br />
είδος και ως άτοµα δεν προέκυψαν από τα τερτίπια<br />
µιας ανώτερης δύναµης αλλά µέσα από µια τυφλή<br />
διαδικασία η οποία βήµα-βήµα έχτισε όλο αυτό το<br />
έµβιο οικοδόµηµα.<br />
Η φυσική επιλογή είναι µια αντι-διαισθητική θεωρία<br />
και ως εκ τούτου η φυσιολογική απάντηση σε αυτήν<br />
είναι η άρνηση και η απόρριψη της και µόνο µέσω<br />
της µόρφωσης µπορεί να γίνει αποδεκτή (Είναι<br />
απαραίτητη µόρφωση καθώς η συντριπτική<br />
πλειοψηφία των ανθρώπων δεν ξέρει ούτε τα<br />
στοιχειώδη περί εξέλιξης. ∆εν είναι δύσκολο να<br />
απορρίπτεις κάτι για το οποίο δε γνωρίζεις τίποτα).<br />
Σύµφωνα µε πρόσφατη έρευνα η υποστήριξη στη<br />
θεωρία του ∆αρβίνου αυξάνεται µε το επίπεδο της<br />
µόρφωσης ενός ατόµου. Εποµένως στις ΗΠΑ 65% των<br />
ενηλίκων µε µεταπτυχιακή εκπαίδευση την δέχονται,<br />
52% εκείνων µε πτυχίο κολεγίου, 32% εκείνων µε<br />
Rooster Review<br />
ηµιτελή κολεγιακή εκπαίδευση και 20% αποφοίτων<br />
λυκείου ή και χαµηλότερης τάξης (Brumfiel G., Who<br />
has designs on your student’s minds?, Nature,<br />
2005).<br />
Φυσικά η πίστη του οποιουδήποτε σε µεταφυσικές<br />
δυνάµεις και πραγµατικότητες επί της ουσίας δεν<br />
µπορεί να κλονιστεί από καµία επιστηµονική<br />
ανακάλυψη. Αυτό που µπορεί να κλονιστεί είναι η<br />
προσπάθεια ορθολογικοποίησης της πίστης µας σε<br />
δογµατισµούς. Για παράδειγµα η φυσική επιλογή δεν<br />
αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει Θεός ή ∆ηµιουργός ή<br />
τέλος πάντων κάποια µεταφυσική δύναµη η οποία να<br />
συµµετέχει στη µορφοποίηση των οργανισµών, απλά<br />
δείχνει ότι δεν χρειάζεται να υπάρχει για να µπορεί<br />
να εξηγηθεί το φαινόµενο της ζωής. Είναι πολύ<br />
δύσκολο έως αδύνατο να αποδειχθεί µια αρνητική<br />
θέση (τύπου: δεν υπάρχει Θεός ή Αρχιτέκτονας) σε<br />
µια θεωρία ή ιδέα ή πίστη όπου δεν υπάρχει το<br />
στοιχείο της διαψευσιµότητας. Π.χ. αν πω σε ένα<br />
θρησκευόµενο άνθρωπο ότι µε τη φυσική επιλογή δε<br />
χρειάζεται πλέον ο Θεός για να εξηγηθεί η ζωή τότε<br />
πολύ απλά µπορεί να µου απαντήσει ότι ο Θεός<br />
δηµιούργησε το µηχανισµό της φυσικής επιλογής και<br />
είναι ο τρόπος µε τον οποίο εκδηλώνεται Αυτός στη<br />
∆ηµιουργία Του.<br />
Ένα ενδιαφέρον παράδειγµα επί αυτού του ζητήµατος<br />
είναι ο Kenneth Miller του πανεπιστηµίου Brown ο<br />
οποίος ασχολείται µε θέµατα εξέλιξης αλλά<br />
παράλληλα διακατέχεται από µια βαθιά θρησκευτική<br />
πίστη. Ο ίδιος εξοργίζεται µε την ιδέα του ID διότι<br />
αποτελεί προσβολή στις ίδιες τις δηµιουργίες του<br />
Θεού. Από τη στιγµή που σύµφωνα µε αυτόν όλα<br />
πηγάζουν από το Θεό (εποµένως και οι νόµοι της<br />
φυσικής και της βιολογίας) είναι φοβερή ιεροσυλία να<br />
αµφισβητούνται µε αυτό τον τρόπο οι µηχανισµοί µε<br />
τους οποίους επέλεξε να πλάσει τον κόσµο.<br />
Προσωπικά δε συµµερίζοµαι τη βαθιά θρησκευτική<br />
πίστη του αλλά το παράδειγµά του αναδεικνύει πολύ<br />
ωραία αυτό που προσπαθώ να πω. Η πίστη (η<br />
µεταφυσική πίστη) δεν κινδυνεύει από τις<br />
επιστηµονικές ανακαλύψεις και θεωρίες. Οι<br />
θρησκευτικές αντιλήψεις είναι από τη φύση τους<br />
παράλογες (µε την έννοια ότι δεν ακολουθούν κανόνες<br />
λογικής) και ως εκ τούτου έχουν πλήρη ανοσία<br />
απέναντι στις επιστηµονικές θεωρίες. Ας ελπίσουµε<br />
εποµένως ότι οι υποστηρικτές του ID να το<br />
καταλάβουν αυτό και να αφήσουν την επιστήµη<br />
ήσυχη..<br />
----------------<br />
Προτεινόµενη Βιβλιογραφία:<br />
1. Daniel C. Dennett: “Darwin’s Dangerous Ideas”<br />
2. Steven Pinker: “The Blank Slate”<br />
3. Jerry Coyne: “THE CASE AGAINST INTELLIGENT DESIGN The<br />
Faith That Dare Not Speak Its Name”
4. Robert Schwarz, “Faith Healers and Physicians — Teaching<br />
Pseudoscience by Mandate”, The New England Journal of<br />
Medicine, 2005<br />
5. Geof Brumfiel, “Who has designs on your student’s minds?”,<br />
Nature, 2005<br />
ΤΟ ∆ΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΗΝ ΤΕΜΠΕΛΙΑ<br />
Μαρία Πανεζή<br />
Κάποιος είπε ότι ο ελεύθερος χρόνος είναι ο πατέρας<br />
της Φιλοσοφίας. Ωραίο πραγµατάκι, να λες κάτι<br />
τέτοιο, ιδίως αν σκοπεύεις να περάσεις µέρες<br />
κοιτώντας από το µπαλκόνι του σπιτιού σου την<br />
απέναντι κουρτίνα και τις σκιές που πηγαινοέρχονται<br />
ή τη λάµπα µε το φως στο δρόµο, ή απλά το κενό<br />
απέναντι.<br />
Αν ο πατέρας της Φιλοσοφίας είναι ο ελεύθερος<br />
χρόνος, τότε η µάνα της ποιά είναι; ∆ιότι πάντα το<br />
δυσκολότερο είναι να εντοπίσουµε τον πατέρα. Αυτή<br />
που κοιλοπόνεσε για τη Φιλοσοφία, µιας και καθώς<br />
λένε, είναι µεγάλο πράγµα, ε, θα πόνεσε αρκετά ώστε<br />
να παραπονιέται ακόµα για την κόρη της, και για τα<br />
µεγάλα λάθη της έλλειψης προφυλακτικών κατά την<br />
περίοδο των προ-προπαππούδων µας (ως γνωστόν η<br />
Φιλοσοφία γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα, όπου και<br />
έγινε γνωστή, σε αντίθεση µε τις καπότες που τους<br />
ήταν εντελώς άγνωστες.)<br />
Αν δεν είχε γεννηθεί η Φιλοσοφία, σίγουρα θα την<br />
έβγαζε από το κεφάλι του µε ένα σκληρό σφυρί<br />
κάποιος τρελός, ή κάποιος µικρός, ή κάποιος<br />
µεθυσµένος. Αν δεν είχε γεννηθεί, θα ψάχναµε ώρες<br />
ατέλειωτες στα σκοτεινά, ψηλαφώντας µε τα χέρια τα<br />
δόντια που φύτρωσαν στον τοίχο τη νύχτα και θα<br />
αναρωτιόµασταν για την πηγή του τρόµου και το τέλος<br />
του δρόµου και άλλα προβλήµατα. Και κάθε µέρα τα<br />
δόντια στους τοίχους θα εξαφανίζονταν, και κάθε<br />
νύχτα θα εµφανίζονταν. Και οι τοίχοι τις νύχτες<br />
σύντοµα θα αποκτούσαν και νύχια και άλλα<br />
επικίνδυνα αντικείµενα, που σιγά σιγά θα ξεθάρρευαν<br />
και θα έβγαιναν και την ηµέρα.<br />
Ακόµη, αν δεν είχε γεννηθεί η Φιλοσοφία, έχω<br />
αρκετούς γνωστούς που όταν βρέχει θα έβγαιναν µε<br />
ανοιχτό το στόµα κάτω από τα σύννεφα, µπας και<br />
Rooster Review 31<br />
συνεφέρουν τη δίψα τους, πράγµα σταθερά αδύνατο<br />
µε λίγες σταγόνες νερού ανακατεµένου µε παράγωγα<br />
καυσαερίων. Πολλά τραγικά θα µας είχαν βρει αν δεν<br />
είχε γεννηθεί η Φιλοσοφία.<br />
Όµως το πλέον τραγικό µας βρήκε αφού γεννήθηκε.<br />
∆ιότι κατά την αρχαία εποχή µπορεί καθώς<br />
προαναφέραµε να µην είχαν καπότες, αλλά χρόνο<br />
είχαν άπειρο. Χρόνο για σκότωµα. Χρόνο άπειρο,να<br />
φάνε και οι κότες, να φάνε και οι καµηλοπαρδάλεις,<br />
να φάει και µια γειτόνισσά µου που προς το παρόν<br />
κάνει δίαιτα, αλλά είναι ένα πηρούνι…απίστευτο.<br />
Όλοι θα έτρωγαν. Και έφαγαν. Και ο χρόνος µε τους<br />
αιώνες άρχισε να λιγοστεύει, να λιγοστεύει. Φτάσαµε<br />
σήµερα να µετράµε και τα δευτερόλεπτα, και<br />
κατάντησε η καηµένη η γειτόνισσά µου να κάνει<br />
δίαιτα. Ούτε χρόνο δεν µπορεί να φάει.<br />
Η έλλειψη του χρόνου δεν αφήνει τη δυνατότητα στη<br />
σκέψη να ωριµάσει. ∆εν αφήνει το περιθώριο για<br />
κανενός είδους αφοµοίωση. Νιώθεις ότι στα είκοσί<br />
σου χρόνια είσαι ήδη πίσω, αναζητάς ελαφρυντικά για<br />
την άγνοιά σου. ∆εν βρίσκεις. Αλλά αντιλαµβάνεσαι<br />
ότι χρειάζεσαι χρόνο. Για τρία πράγµατα. Πρώτον<br />
εξοικείωση, δεύτερον αφοµοίωση και τρίτον<br />
δηµιουργία. Το πρώτο βήµα δύσκολο, το δεύτερο<br />
δυσκολότερο, και το τρίτο ακόµα πιο δύσκολο. Και η<br />
Φιλοσοφία κατάντησε µέσα µου σαν µια άσκηση<br />
παραθετικών επιθέτων. ∆ύσκολος, δυσκολότερος,<br />
δυσκολότατος. Αλλά ο χρόνος δεν υπάρχει, οι<br />
πληροφορίες απλά αυξάνονται και συσσωρεύονται<br />
παντού έξω από το σπίτι µου, κάνουν αδύνατο το<br />
άνοιγµα της πόρτας, γεµίζουν τις τσέπες µου σαν<br />
πέτρες (ιδανική προσθήκη βάρους για αδύνατους<br />
ανθρώπους που φοβούνται µη τους πάρει ο αέρας).<br />
Το αίτηµα µου για χρόνο, προς κάθε κατεύθυνση,<br />
µοιάζει µε τις αιτήσεις στα υπουργεία για διάφορα<br />
παράλογα πράγµατα. Νιώθω σαν πράσινος άνθρωπος<br />
µε κόκκινη µύτη και κίτρινα παπούτσια που έσκασε<br />
µύτη σε “δηµόσιο” χώρο, κατά προτίµηση είσοδο<br />
υπουργείου, ή σαλονάκι πολιτικού γραφείου<br />
βουλευτή, και κρατά ένα µπουκαλάκι αίµα από την<br />
πάπια του, για την οποία ζητά να µάθει αν είναι<br />
ασφαλές να τη σφάξει µε βίαιο τρόπο, και να τη φάει<br />
στη συνέχεια ψητή µε πορτοκάλι, ως ρουσφέτι πάντα.<br />
Έτσι µε κοιτάνε όλοι. “Τι τον θες το<br />
χρόνο;”,”Χρόνο;Μα…γιατί;”, ή το κλασσικό “Τι σου<br />
ήρθε πάλι;”.<br />
Ναι, χρειάζοµαι χρόνο. Όλοι χρειαζόµαστε χρόνο,<br />
χρόνο για σκέψη. Άλλοι το καταλάβαµε (καλή ώρα…)<br />
άλλοι ακόµα το ψάχνουµε. ∆ιότι η εποχή µας έχει<br />
όλα τα κοµφόρ. Σα διαφήµιση τροχόσπιτου ή χύτρας
32<br />
ταχύτητας τη δεκαετία του 60. Έχει κόφτη, τρίφτη,<br />
αποχυµωτή, αυτόµατο άνοιγµα, αυτόµατο οργασµό<br />
(ορισµένες φορές, µην είµαστε πλεονέκτες), αυτόµατο<br />
κεντρικό κλείδωµα, υδραυλικό τιµόνι, ζωγραφίζει,<br />
χτίζει, χέζει, χτενίζει, αλλά δεν έχει χρόνο. Είναι<br />
“ταχύτητας”. Είναι της εποχής. Μια ολόκληρη εποχή<br />
που τρέχει στο ράλι του Μόντε Κάρλο. Μια εποχή των<br />
ρεκόρ. Μια εποχή αλλεργική στο χρόνο. Μια εποχή<br />
λοιπόν, εξ’ ορισµού αλλεργική στη Φιλοσοφία.<br />
Τι να κάνουν η µάνα κι ο πατέρας της λοιπόν; Την<br />
έστειλαν σε µένα. Γιατί φηµίζοµαι για τα αιτήµατα<br />
χρόνου που έχω. Μου ήρθε µε ένα σωρό<br />
συµπράγκαλα, στογγυλοκάθησε στον καναπέ, πήρε το<br />
τηλεκοντρόλ και το πέταξε µέσα στη γυάλα µε το<br />
ψάρι, το ψάρι ψόφησε στη συνέχεια, πήρε τους<br />
πίνακες και τους µάζεψε σε ένα δωµάτιο, ξάπλωσε στο<br />
πάτωµα και από τότε χαζεύει όλη µέρα. Εδώ και δέκα<br />
χρόνια. Έκατσα κι εγώ δίπλα να της κάνω παρέα.<br />
Γιατί ξέρετε, είναι αγένεια η µουσαφίρισσα Φιλοσοφία<br />
να µένει µόνη. Καθόµαστε κι οι δύο στο πάτωµα,<br />
χωρίς µιλιά, εκείνη χαζεύει τους πίνακες κι εγώ κλαίω<br />
για το ψόφιο µου χρυσόψαρο.<br />
Από τότε που άρχισα να συναναστρέφοµαι µαζί της η<br />
λέξη “τεµπελιά” συνοδεύει το 95 τοις εκατό των<br />
χαρακτηρισµών που έχουν στην ίδια πρόταση και το<br />
Rooster Review<br />
όνοµά µου. Τι να κάνω κι εγώ; ∆έχτηκα τη µοίρα µου.<br />
∆έχτηκα την περιβόητη τεµπελιά µου. Και πλέον τη<br />
θεωρώ κεκτηµένο δικαίωµα. Όποιος µε κατηγορεί για<br />
τις συναναστροφές µου µε τη Φιλοσοφία(ύποπτης<br />
φύσεως οµολογουµένως), έρχεται αντιµέτωπος µε µια<br />
άνευ προηγουµένου επίθεση από µένα, για την<br />
τεµπελιά µου και τα κεκτηµένα δικαιώµατα. Τελειώνω<br />
δε µε τη φράση (φράση-κλειδί, και αντικλείδι µη σας<br />
πω, ανοίγει αρκετές πόρτες, αλλά να δείτε πόσες<br />
κλείνει!) “Η τεµπελιά είναι κεκτηµένο δικαίωµα κάθε<br />
πολιτισµένου ανθρώπου”, αφού τους έχω µιλήσει για<br />
τον πολιτισµό του χρόνου.<br />
Βλέπετε, δε φταίω εγώ. Αλλά ο κόσµος που βάφτισε<br />
“τεµπελιά” τις πιο παραγωγικές µου ώρες.<br />
Συµφώνησα, τι να κάνω; Κάτι που προτιµούσα να<br />
παίρνω το χρόνο µου, κάτι τα δακρυσµένα µάτια της<br />
Φιλοσοφίας (σαν πεινασµένος σκύλος µε κοιτούσε<br />
εκείνη τη µέρα). Καλύτερα να µε λένε τεµπέλη, και να<br />
έχω το χρόνο µε το µέρος µου, παρά εργατικό και να<br />
κάνω το χρόνο εχθρό µου. Άλλωστε, ξέρετε πόση<br />
πολλή δουλειά κάνουµε εγώ και η Φιλοσοφία όταν<br />
δεν µας κοιτούν “τα αδιάκριτα µάτια του πλήθους”;<br />
Όσο για τη µάνα της Φιλοσοφίας, ποτέ δεν έµαθα<br />
ποιά είναι. Σιγουρεύτηκα ότι ο πατέρας της είναι ο<br />
χρόνος. Μάνα; ∆εν ξέρω…