Erfolgreiche ePaper selbst erstellen
Machen Sie aus Ihren PDF Publikationen ein blätterbares Flipbook mit unserer einzigartigen Google optimierten e-Paper Software.
Biliyin ötürülməsi<br />
Rudolf Borchardt çox böyük və eyni zamanda<br />
az oxunulan yazıçı olub və qalmaqda davam edir.<br />
Onun şəxsiyyətinin heç də bütün xüsusiyyətlərini<br />
bəyənmir və nəhayət legitim hökmranlıq,<br />
idarəetmə, nüfuz, ənənə, tərbiyə və intizam<br />
barədə siyasi baxışlarını tam bölüşmürəm.<br />
Nasistlərin qəbul etdiyi Nürnberq irqi qanunlarına<br />
əsasən digər az saylı yazıçılar kimi dilini<br />
sevdiyi Almaniyada yəhudi sayıldığından (dil<br />
də onu sonralar yenidən sevməyə başlamışdı,<br />
yoxsa onun miras qoyub getdiyi və onların birlikdə<br />
yaratdığı çox sayda möcüzə mümkün olmazdı),<br />
o burada qala bilməmiş və 1933-cü ildən<br />
sonra ölkəni tərk etməyə məcbur olmuşdu.<br />
Uşaqları onların məktəbdə oxumalı olduğu<br />
gözəlliklər barədə şair qismində məlumatlandırmaq<br />
əvəzinə o qürbətdə öz xidmətlərini özəl<br />
müəllim kimi təklif etməyə məcbur olmuş, tədris<br />
məqsədi ilə öz övladları, “on bir yaşlı oğlan və<br />
doqquz yaşlı qızı” ola-ola, evində digər uşaqları<br />
da qəbul etmək istəmişdi. Yazıçı tərəfindən<br />
şəxsən tərtib olunan məlumat vərəqindən də göründüyü<br />
kimi onun təklif etdiyi tədris planı nasist<br />
çevrilişindən əvvəlki Bavariya məktəblərinin<br />
yuxarı sinifləri üçün hazırlanmış tədris planına<br />
əsaslanırdı. Burada niyyət imkan daxilində<br />
alman dilində bir qədər savad qalıqlarını qoruyub<br />
saxlamaqdan ibarət idi.<br />
Və əlbəttə o öz məqsədinə nail ola bilmədi.<br />
Bundan sonra dünyaya gələn və alman dilində<br />
nə isə öyrədilən uşaqlar heç Borchardtın<br />
həyatı üçün qorxusundan itirəcəyini düşündüyü<br />
bilik xəzinəsinin qırıntılarını belə mənimsəmək<br />
imkanına malik deyildi. Burada hər şey günügündən<br />
daha da cahilləşir; bu da bir cəzadır və<br />
əslində çox yüngül cəzadır.<br />
Siyahılar<br />
Axşam saat on birin yarısıdır. Balaca Marie<br />
başqa bir yerdə yatır. İçinə parça tısbağanı yerləşdiryimiz<br />
alabəzək plastmas təyyarə xalçanın üzərindədir<br />
və mənə baxır, çünki onun da bir siması<br />
Weitergabe von Wissen<br />
Rudolf Borchardt war und bleibt ein sehr<br />
großer, viel zu wenig gelesener Schriftsteller,<br />
außerdem ein nicht in allen Zügen sympathischer<br />
Mensch und schließlich jemand, dessen<br />
politische Anschauungen über legitime<br />
Herrschaft, Führung, Autorität, Tradition, Zucht<br />
und Ordnung mir nicht durchaus einleuchten.<br />
Weil er nach den Nürnberger Rassegesetzen der<br />
Nazis als Jude in Deutschland, einem Land, dessen<br />
Sprache er liebte wie wenige andere<br />
Schriftsteller (sie hat ihn übrigens zurückgeliebt,<br />
sonst hätten die beiden miteinander nicht die<br />
vielen Wunder zeugen können, die er hinterließ),<br />
nicht bleiben konnte, blieb er nach 1933 im<br />
Ausland, und statt den Kindern die Schönheiten,<br />
von denen er wußte, als Dichter zu vermitteln,<br />
den sie etwa in ihren Schulen würden lesen müssen,<br />
war er gezwungen, sich in der Fremde als<br />
Privatlehrer anzubieten, der zu den Kindern im<br />
eigenen Haushalt, „einem Knaben von elf Jahren<br />
und einem neunjährigen Mädchen“, andere zu<br />
Unterrichtszwecken hinzunehmen wollte. „Der<br />
zu Grunde gelegte Lehrplan“, erläuterte ein<br />
selbstverfaßter Prospekt, „ist derjenige der bayrischen<br />
höheren Schulen, wie er vor dem<br />
Umsturze bestand.“<br />
Es ging darum, ein bißchen Bildung am<br />
Leben zu erhalten, wenn möglich auf Deutsch.<br />
Natürlich gelang das nicht.<br />
Alle späteren Kinderjahrgänge, die auf<br />
Deutsch irgend etwas beigebracht bekamen,<br />
dürften nicht einmal den schwächsten Abglanz<br />
der Wissensschätze empfangen haben, die<br />
Borchardt vor lauter Existenzangst selbst zu verlieren<br />
gefürchtet haben muß. Es wird hier alles<br />
einfach immer blöder; das ist die Strafe, und die<br />
ist eigentlich zu mild.<br />
Verzeichnisse<br />
Es ist halb elf Uhr abends. Die kleine Marie<br />
schläft woanders. Auf dem Teppich steht das<br />
bunte Plastikflugzeug, in das wir die<br />
Stoffschildkröte gesetzt haben, und schaut<br />
ÀËÀÒÎÐÀÍ ¹18 / OKTYABR 2012<br />
9<br />
×ÀÜÄÀØ ÀËÌÀÍ ßÄßÁÈÉÉÀÒÛ