Folkesundhed i Grønland - Statens Institut for Folkesundhed
Folkesundhed i Grønland - Statens Institut for Folkesundhed
Folkesundhed i Grønland - Statens Institut for Folkesundhed
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
14<br />
• Aalasinnaanermi nappaatit<br />
• Kissaatiginagu naartulertarneq naartuersittarnerlu<br />
• Uummatikkut taqqatigullu nappaatit, sukkorneq, puallarpallaartarneq<br />
• Kræfti<br />
• Rygerlunger (puatsigut anigorsinnaanngisamik nappaateqarneq, KOL)<br />
• Nappaatit tuniluuttartut<br />
• Kigutitigut peqqissuseq<br />
• Sapigaqarneq<br />
Kapitel 5-mi inuunermi pissutsit atukkallu eqqartorneqarput. Kalaallit nerisarisaat<br />
ukiut 100-t sinnerlugit kalaaliminernit – immami ummasunit miluumasunit,<br />
aalalisakkanit timmissanillu – nerisassanillu avataanit tikiussanit<br />
katitigaapput. 1930-kkunnili kalaallit iggaviini nerisassat avataanit tikiussat<br />
annertuumik atorneqalersimapput ullumikkullu nerisassat avataanit tikiussat<br />
nerisarisani nukimmik atuinerup 80 %-ia tikingajallugu matusarpaat.<br />
Misissuisarnerni kalaalimernit n-3 fedtsyre-inik akoqarnerat, tassa aalisakkat<br />
orsuisa uummatikkut napaatinut sunniutaasa nappaatillu taamaattut<br />
pillugit toqusoqartaneranut sunniuteqarsorineqarnerat, annertunerusumik<br />
soqutigineqarsimavoq. Annertuumik mamakujuttunik sodavand-inillu atuinerup<br />
aammalu timip uninngatiinnarneqarpallaarnera puallarpallaartarnermut<br />
sukkornermullu peqqutaapput, nappaatillu taakku uummatikkut taqqatigullu<br />
nappaateqalersinnaanermut ulorianartorsiortitsisuupput, innuttaasulli qanoq<br />
annertutigisumik timiminnik atuisarnerat pillugu ilisimasanik peqartoqanngilaq.<br />
Tupamik atuineq annertoorujussuuvoq milliartortutulli isikkoqarluni. Arnat<br />
angutillu 70 %-iisa missaat ullut tamaasa pujortartarput, tupatornerullu nassatarisaanik<br />
nappaateqalernikkut toqusartut amerlapput. Aalakoornartumik<br />
atuineq 1987-mi annertunerpaagami ukiumut 22 liter-iusoq, innuttaasumut<br />
ataatsimut 14-nit sinnerlugit ukiulimmut naatsorsorlugu, minnerulersimavoq.<br />
Piffi ssami 1993 – 2001 atuineq ukiumut 13 liter-it missaanniippoq, Danmarkimi<br />
atuineq assigalugu, nunanulli avannarlernut allanut naleqqiullugu<br />
annertunerujussuulluni. Kisiannili Kalaallit Nunaanni Danmark-imilu aalakoornartunik<br />
atueriaaseq assigiinngitsorujussuupput, Kalaallillu Nunaanni<br />
piffi ssap ilaani imigassartupiloortarneq inooqatigiinnermi ajornartorsiutinik<br />
amerlasuunik aammalu ajunaarnernik nakuusernernillu nassataqartarpoq.